Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 281

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ مِسْعَرٍ وَسُفْيَانَ عَنْ زِيَادِ بْنِ عَلَاقَةَ عَنْ عَمِّهِ قُطْبَةَ بْنِ مَالِكٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الْفَجْرِ{ وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ }فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَىقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَيْثٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ السَّائِبِ وَأَبِي بَرْزَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ قُطْبَةَ بْنِ مَالِكٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الصُّبْحِ بِالْوَاقِعَةِ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الْفَجْرِ مِنْ سِتِّينَ آيَةً إِلَى مِائَةٍ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ قَرَأَ{ إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ }وَرُوِي عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ كَتَبَ إِلَى أَبِي مُوسَى أَنْ اقْرَأْ فِي الصُّبْحِ بِطِوَالِ الْمُفَصَّلِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَلَى هَذَا الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ قَالَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ

[ހަނާދު] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މިޞަރު] ގެ އަރިހުން އަދި [ސުފްޔާން] ގެ ފަރާތުން [ޒިޔާދު ބިން އަލާޤާ] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ ދޮންބައްޕަ [ޤުޠުބާ ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'ފަޖުރު ނަމާދުގެ ފުރަތަމަ ރަކުޢަތުގައި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކީރިތި ކުރެއްވި އަޑު އިވިއްޖެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަމްރު ބިން ހޫރައިރަސް، ޖާބިރު ބިން ސަމްރާ، ޢަބްދުالله ބިން އަސް ސަޢީބު، އަބޫ ބަރުޒާޙް އަދި އުއްމު ސަލާމާގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޤުޠުބާ ބިން މާލިކުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ އެކަލޭގެފާނު ފަޖުރު ނަމާދުގައި އަލް ވަޤީޢާ ސޫރަތު ކިޔަވާފައިވާ ކަމުގައެވެ'. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ވެސް ރަސޫލާ ކިޔަވާފައިވާކަން ރިވާވެގެންވެއެވެ؛ އިދާސީ ޝަމްސު ކުއްވުވިރާތު. އަދި އެއްފަހަރަކު ފަޖުރު ނަމާދުގައި ދިގު ސޫރަތްތައް ކިޔުމަށް އަބޫ މޫސާއަށް ސިޓީއެއް ލިޔުއްވި ކަމަށް ވެސް ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ހާލަތުގައި ޢިލްމުވެރިން އެއްބަސްވީ އެކަން ޢަމަލުކުރުމަށެވެ'. މި ރައުޔަކީ ސޫފިޔާން އަތުއްސައުރީއާއި ބިން އަލް މުބާރަކް އަދި ޞައްފާޢީޢް ނަންގަވާފައިވާ ރައުޔެކެވެ.

Hadith Corroboration (13)

Hadith

Imam Tirmidzi : 282

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ بِالسَّمَاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ وَالسَّمَاءِ وَالطَّارِقِ وَشِبْهِهِمَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ خَبَّابٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَالْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الظُّهْرِ قَدْرَ تَنْزِيلِ السَّجْدَةِ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَةِ الْأُولَى مِنْ الظُّهْرِ قَدْرَ ثَلَاثِينَ آيَةً وَفِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ خَمْسَ عَشْرَةَ آيَةً وَرُوِي عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ كَتَبَ إِلَى أَبِي مُوسَى أَنْ اقْرَأْ فِي الظُّهْرِ بِأَوْسَاطِ الْمُفَصَّلِ وَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْقِرَاءَةَ فِي صَلَاةِ الْعَصْرِ كَنَحْوِ الْقِرَاءَةِ فِي صَلَاةِ الْمَغْرِبِ يَقْرَأُ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ وَرُوِي عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ أَنَّهُ قَالَ تَعْدِلُ صَلَاةُ الْعَصْرِ بِصَلَاةِ الْمَغْرِبِ فِي الْقِرَاءَةِ و قَالَ إِبْرَاهِيمُ تُضَاعَفُ صَلَاةُ الظُّهْرِ عَلَى صَلَاةِ الْعَصْرِ فِي الْقِرَاءَةِ أَرْبَعَ مِرَارٍ

[އަޙްމަދު ބިން މާނީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޔާޒީދު ބިން ހާރޫން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޙައްމަދު ބިން ސަލާމާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ސިމާކް ބިން ޙަރްބު] އިން [ޖާބިރު ބިން ސަމްރާޙް] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޒުހުރު ނަމާދާއި އަސްރު ނަމާދުގައި އަދި އެ ނަމާދާއި އެއްގޮތް ނަމާދުތަކުގައި ވާސް ސަމާ`އީ ޟަޠޫލް ބުރޫޖް އަދި ވާސް ސަމާ`އީ ވަތު ތާރިކް ކިޔަވަމުން ގެންދެވިއެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޚައްބާބާއި، އަބޫ ސަޢީދާއި، އަބޫޤަތަދާއާއި، ޒައިދު ބިން ތާބިތު އަދި އަލް ބަރާ ބިން ޢަޒީބުގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޖާބިރު ބިން ސަމްރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ޒުހުރު ނަމާދުގައި ޒުހުރު ނަމާދުގެ ފުރަތަމަ ރަކްޢަތުގައި ސަންޒީލް ސޫރަތާ އަޅާކިޔާލެވޭ ސޫރަތެއް - ސަޖްދާ ސޫރަތެއް - ކިޔައެވެ. އަދި ޒުހުރު ނަމާދުގެ ފުރަތަމަ ރަކުޢަތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކިޔަވަނީ އެންމެ ތިރީސް އާޔަތް ކަމަށްވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައި ވީއިރު އެއީ އެންމެ ފަނަރަ އާޔަތެވެ. އަދި ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެއްފަހަރަކު އަބޫ މޫސާއަށް ސިޓީއެއް ފޮނުއްވީ ޒުހުރު ނަމާދުގައި ކިޔަވަމުން ދިޔަ އަކުރުތައް ކިޔުމަށްޓަކައެވެ. އަޞްރު ނަމާދުގައި ކިޔެވުމަކީ މަޣްރިބް ނަމާދުގައި ކިޔެވުން ފަދަ ކަމެއް ކަމުގައި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ދެކޭއިރު، އެއީ ކުރު އަކުރުތަކުން ކިޔެވުމެވެ. އިބްރާހީމް އަން ނަޚާޢީގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޞްރު ނަމާދާއި މަޣްރިބް ނަމާދުގައި ކިޔެވުން އަޅާކިޔާލެވޭނެ'. އިބްރާހިމް އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ، 'ޒުހޫރު ނަމާދުގައި ކިޔެވުން އަސްރު ނަމާދަށް ވުރެ ހަތަރު ގުނަ ދިގު' ކަމަށެވެ.

Hadith Corroboration (54)

Hadith

Imam Tirmidzi : 283

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُمِّهِ أُمِّ الْفَضْلِ قَالَتْخَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَاصِبٌ رَأْسَهُ فِي مَرَضِهِ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ فَقَرَأَ بِالْمُرْسَلَاتِ قَالَتْ فَمَا صَلَّاهَا بَعْدُ حَتَّى لَقِيَ اللَّهَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُمِّ الْفَضْلِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْمَغْرِبِ بِالْأَعْرَافِ فِي الرَّكْعَتَيْنِ كِلْتَيْهِمَا وَرُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْمَغْرِبِ بِالطُّورِ وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ كَتَبَ إِلَى أَبِي مُوسَى أَنْ اقْرَأْ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ وَرُوِيَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ قَالَ وَعَلَى هَذَا الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ الشَّافِعِيُّ وَذَكَرَ عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يُقْرَأَ فِي صَلَاةِ الْمَغْرِبِ بِالسُّوَرِ الطِّوَالِ نَحْوَ الطُّورِ وَالْمُرْسَلَاتِ قَالَ الشَّافِعِيُّ لَا أَكْرَهُ ذَلِكَ بَلْ أَسْتَحِبُّ أَنْ يُقْرَأَ بِهَذِهِ السُّوَرِ فِي صَلَاةِ الْمَغْرِبِ

[ހަނާދު] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޢަބްދާ ބިން ސުލައިމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [ޢަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [އުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله ބިން އުތުބާ] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ މަންމަ [އުއްމުލްފާދުލް] ގެ އަރިހުން އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ބަލީގެ ސަބަބުން ބޮލުގައި ބެންޑޭޖްކޮށްފައި އޮއްވާ އަޅުގަނޑުމެންނާ ބައްދަލުކުރައްވަން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނުކުމެވަޑައިގަތުމުން މަޣްރިބް ނަމާދުކޮށް އަލްމުރުސަލާތު ސޫރަތު ކިޔެވިއެވެ'. އުއްމުލް ފަދުލް ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އޭގެ ފަހުން الله އާއި ބައްދަލު ކުރެވެންދެން ދެން ނަމާދު ނުކުރެއެވެ'. އެކަމަނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢާ ބެހޭގޮތުން ޖުބައިރު ބިން މުޠުޢީމާއި، އިބްނު ޢުމަރާއި، އަބޫ އައްޔޫބު އަދި ޒައިދު ބިން ތާބިތުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢުއްމުލްފާދުލްގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި މަޣްރިބް ނަމާދުގައި ފުރަތަމަ ރަކުޢަތާއި ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައި އަލްއަޢްރަފް ސޫރަތް ކިޔަވާފައިވެއެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ސޫރަތުލް ތޫރު ކިޔަވާފައިވެއެވެ. އަދި މަޣްރިބް ނަމާދުގައި ކުރު ސޫރަތްތައް ކިޔުމަށް އެއްފަހަރަކު އަބޫ މޫސާއަށް ސިޓީއެއް ލިޔުއްވި ކަމަށް ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި މަޣްރިބް ނަމާދުގައި ކުރު ސޫރަތްތައް ކިޔަވާކަމަށް އަބޫބަކުރުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރެއެވެ. މި ރައުޔަކީ ބިން އަލް މުބާރަކާއި، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤް' ވެސް ގެންގުޅުއްވި ރައުޔެކެވެ. ޝާފިޢީ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މާލިކުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި މަޣްރިބް ނަމާދުގައި އާތުތޫރު އަދި އަލްމުރުސަލާތު ފަދަ ދިގު ސޫރަތްތައް ކިޔުމަކީ އޭނާއަށް ނުރުހޭ ކަމެކެވެ'. ޝާފިޢީ އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ، 'އަޅުގަނޑަށް އެކަން ކަމުނުދާ ކަމަށާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި އަޅުގަނޑަށް ކަމުދަނީ މަޣްރިބް ނަމާދުގައި ސޫރަތް ކިޔަވާނަމަ' ކަމަށެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 284

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَنَحْوِهَا مِنْ السُّوَرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بُرَيْدَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ بِالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الْعِشَاءِ بِسُوَرٍ مِنْ أَوْسَاطِ الْمُفَصَّلِ نَحْوِ سُورَةِ الْمُنَافِقِينَ وَأَشْبَاهِهَا وَرُوِيَ عَنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ أَنَّهُمْ قَرَءُوا بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا وَأَقَلَّ فَكَأَنَّ الْأَمْرَ عِنْدَهُمْ وَاسِعٌ فِي هَذَا وَأَحْسَنُ شَيْءٍ فِي ذَلِكَ مَا رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَرَأَ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ

[ޢަބްދާ ބިން ޢަބްދުﷲ އަލް ޚުޒާޢީ އަލް ބަޞްރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ޒައިދު ބިން އަލް ހުބާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޙުސައިން ބިން ވަޤީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުالله ބިން ބުރައިދާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އެންމެ ފަހު ރޭގެ ނަމާދުގައި ވަސީ ޝަމްސީ ވާ DLHUHAHA އަދި މިފަދަ އަކުރުތައް ކިޔައިލައްވާ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަލް ބަރާ' ބިން 'އަޒީބު އާއި އަނަސް' ގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ބުރައިދާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަންއެވެ. ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެންމެ ފަހު ރޭގެ ނަމާދުގައި އޭނާ ކިޔެވީ ވައްޓިނީ ވަޒްޒައިތޫން އެވެ. އެއީ ޢުޘްމާން ބިން އައްފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، ރޭގަނޑުގެ ނަމާދުގައި އޭނާ ކިޔަވާފައިވަނީ ސޫރަތުލް މުނާފިޤުން ފަދަ އަކުރުތަކާއި އެފަދަ އަކުރުތަކެކެވެ'. އަދި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި ޠާބިޢީންގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ބައެއް ފަހަރު ދިގު ސޫރަތެއް އަދި ބައެއް ފަހަރު ކުރު ސޫރަތެއް ކިޔަވާފައި ވާއިރު، މިއީ އެމީހުންނަށް ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެއް ކަމުގައި ވެއެވެ. ނަމަވެސް ރަނގަޅު ކަމަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުން ވާރިދުވެވަޑައިގެންފައިވާ އެއްޗަކީ، އެކަލޭގެފާނު ވަސީ ޝަމްސީ ވަދުލުހާހާ އާއި ވައްޓިނީ ވަޒްޒައިތޫން ކިޔުއްވި ވާހަކައެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 285

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ فِي الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ بِالتِّينِ وَالزَّيْتُونِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލް އަސްންހާރީ] ގެ އަރިހުން [އަދީ ބިން ތާބިތު] ގެ އަރިހުން [އަލް ބަރާ` ބިން އަޒީބު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެންމެ ފަހުގެ ސިޔާ` ނަމާދުގައި ވަޠިނީ ވަޒްޒައިތޫން ކިޔަވާފައިވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘްގެ ދަރަޖައަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ'.

Hadith Corroboration (21)

Hadith

Imam Tirmidzi : 286

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصُّبْحَ فَثَقُلَتْ عَلَيْهِ الْقِرَاءَةُ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ إِنِّي أَرَاكُمْ تَقْرَءُونَ وَرَاءَ إِمَامِكُمْ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِي وَاللَّهِ قَالَ فَلَا تَفْعَلُوا إِلَّا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَإِنَّهُ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي قَتَادَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُبَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَرَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الزُّهْرِيُّ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ قَالَ وَهَذَا أَصَحُّ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ فِي الْقِرَاءَةِ خَلْفَ الْإِمَامِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ يَرَوْنَ الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الْإِمَامِ

[ހަނާދު] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޢަބްދާ ބިން ސުލައިމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [މަޚުލް ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [މަޙްމޫދު ބިން ޢަރު ރަބީޢު] ގެ އަރިހުން [ޢުބާދާ ބިން އަޝް ޝާމިތު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ފަޖުރު ނަމާދު ކުރެއްވި އިރު، ދެން އޭނާއަށް -އާޔަތްތައް- ކިޔަން އުނދަގޫވިހެން ހީވިއެވެ.' ނަމާދު ނިންމާލުމަށްފަހު ވިދާޅުވީ: 'ތިޔަބައިމީހުން އަހަރެންގެ ފަހަތުގައި ހުރި އާޔަތްތައް ކިޔަވާކަން އަހަންނަށް އެނގޭ،' އުބާދާ ބިން އަޝް ޝަމީތު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެމެން ބުނީމެވެ؛ 'الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި، އެއީ ތެދެއް، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ'. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ހުރައިރާއާއި، ޢާއިޝާއާއި، އަނަސްއާއި، އަބޫޤަތަދާއާއި، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރޫގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އުބާދާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން އެވެ. [އަޒްޒުހްރީ] މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މަޙްމޫދު ބިން ޢަރު ރަބީޢު] ގެ އަރިހުން [ޢުބާދާ ބިން އަޝްޝަމިތު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'މި ޙަދީޘަކީ މާ ޞައްޙަ އެއްޗެކެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި ޠާބިޢީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރަމުން ދިޔައީ، އެއީ އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ޤުރުއާނުގެ އާޔަތްތައް ކިޔެވުމެވެ.' މިއީ މަލިކު ބިން އަނަސް، ބިން އަލްމުބާރަކް، ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު އަދި އިސްޙާޤު ނެގި ރައުޔެކެވެ. އެ އެންމެންވެސް އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ކިޔެވުން ހުއްދަކުރިއެވެ.'

Hadith Corroboration (61)

Hadith

Imam Tirmidzi : 287

حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ ابْنِ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْصَرَفَ مِنْ صَلَاةٍ جَهَرَ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ فَقَالَ هَلْ قَرَأَ مَعِي أَحَدٌ مِنْكُمْ آنِفًا فَقَالَ رَجُلٌ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنِّي أَقُولُ مَالِي أُنَازَعُ الْقُرْآنَ قَالَ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنْ الْقِرَاءَةِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا جَهَرَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الصَّلَوَاتِ بِالْقِرَاءَةِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَابْنُ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيُّ اسْمُهُ عُمَارَةُ وَيُقَالُ عَمْرُو بْنُ أُكَيْمَةَ وَرَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ وَذَكَرُوا هَذَا الْحَرْفَ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنْ الْقِرَاءَةِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَيْسَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَا يَدْخُلُ عَلَى مَنْ رَأَى الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الْإِمَامِ لِأَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ هُوَ الَّذِي رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى أَبُو هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ صَلَّى صَلَاةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ فَقَالَ لَهُ حَامِلُ الْحَدِيثِ إِنِّي أَكُونُ أَحْيَانًا وَرَاءَ الْإِمَامِ قَالَ اقْرَأْ بِهَا فِي نَفْسِكَ وَرَوَى أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَمَرَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أُنَادِيَ أَنْ لَا صَلَاةَ إِلَّا بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَاخْتَارَ أَكْثَرُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ أَنْ لَا يَقْرَأَ الرَّجُلُ إِذَا جَهَرَ الْإِمَامُ بِالْقِرَاءَةِ وَقَالُوا يَتَتَبَّعُ سَكَتَاتِ الْإِمَامِ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقِرَاءَةِ خَلْفَ الْإِمَامِ فَرَأَى أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الْإِمَامِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ أَنَا أَقْرَأُ خَلْفَ الْإِمَامِ وَالنَّاسُ يَقْرَءُونَ إِلَّا قَوْمًا مِنْ الْكُوفِيِّينَ وَأَرَى أَنَّ مَنْ لَمْ يَقْرَأْ صَلَاتُهُ جَائِزَةٌ وَشَدَّدَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَرْكِ قِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَإِنْ كَانَ خَلْفَ الْإِمَامِ فَقَالُوا لَا تُجْزِئُ صَلَاةٌ إِلَّا بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَحْدَهُ كَانَ أَوْ خَلْفَ الْإِمَامِ وَذَهَبُوا إِلَى مَا رَوَى عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَرَأَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَ الْإِمَامِ وَتَأَوَّلَ قَوْلَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا صَلَاةَ إِلَّا بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَإِسْحَقُ وَغَيْرُهُمَا وَأَمَّا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فَقَالَ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ إِذَا كَانَ وَحْدَهُ وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حَيْثُ قَالَ مَنْ صَلَّى رَكْعَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَلَمْ يُصَلِّ إِلَّا أَنْ يَكُونَ وَرَاءَ الْإِمَامِ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فَهَذَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَأَوَّلَ قَوْلَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ أَنَّ هَذَا إِذَا كَانَ وَحْدَهُ وَاخْتَارَ أَحْمَدُ مَعَ هَذَا الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الْإِمَامِ وَأَنْ لَا يَتْرُكَ الرَّجُلُ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَإِنْ كَانَ خَلْفَ الْإِمَامِ

[އަލް އަންސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި؛ [މަޢުން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ؛ [މާލިކު ބިން އަނަސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު އުކައިމާ އަލް ލައިތި] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم، ކިޔަވާ އަޑުގަދަކޮށް ކިޔާ ދުޢާއެއްގެ ކައިރިން ފާއިތުވެވަޑައިގެން، ދެން ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ދެން މީހަކު ބުނީ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ’ ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގައި އަހަރެން އަޅާކިޔަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟' އަބޫ ހުރައިރާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެހެންކަމުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޑުގަދަކޮށް ކިޔަވާ ދުޢާތަކުގައި الله ގެ ރަސޫލާއާއެކު ކިޔެވުން ހުއްޓާލިއެވެ. އެއީ، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ފަރާތުން -ނަސޭހަތް- އަޑުއެހުމަށްފަހުގައެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މިކަމުގައި އިބްނު މަސްއޫދާއި، ޢިމްރާން ބިން ޙުސައިން އަދި ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން އެވެ. އިބްނު އުކައިމާ އަލް ލައިތީގެ ނަމަކީ އުމަރާ އެވެ. ނުވަތަ ޢަމްރު ބިން އުކައިމާވެސް ކިޔައެވެ. އަޒް ޒުހުރީގެ ބައެއް ޞަޙާބީންވެސް މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި އެބޭފުޅުން އެކަން ފާހަގަކުރައްވަނީ ހަމަ އެގޮތަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަޒް ޒުހުރީ ބުންޏެވެ؛ 'މީސްތަކުން ކިޔެވުން ހުއްޓާލީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ފަރާތުން އެ ފާޑުކިޔުން އަޑު އިވުމުންނެވެ. މި ޙަދީޘްފުޅުގައި އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ކިޔެވުން ހުއްދަކަމަށް ދަލީލުކުރާ މީހުން ނުހިމެނޭ، ސަބަބަކީ އަބޫ ހުރައިރާ މި ޙަދީޘް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާތީއެވެ. އަބޫ ހުރައިރާ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ދެން ޙަދީޘް ރިވާކުރި މީހާ ސުވާލުކުރީ، 'އަހަރެން ބައެއް ފަހަރު އިމާމްގެ ފަހަތުން ކިޔަވަން،' އޭނާ -ވަގުތުން- ވިދާޅުވީ: 'ތިބާގެ ހިތުގައި ކިޔަވާށެވެ'. އަބޫ ޢުޘްމާން އަން ނަޙީ އަބޫ ޙުރައިރާގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑަށް އަމުރުކުރެއްވީ، ފާތިޙާ ސޫރަތް - އަލްފާތިޙާ ނުކިޔަވާ މީހުންނަށް ދުޢާއެއް ނުކުރެވޭނެ ކަމަށް މީސްތަކުންނަށް ގޮވާލުމަށެވެ'. އެހެންކަމުން ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިންވެސް ޚިޔާރުކުރެއްވީ އިމާމު އަޑުގަދަކޮށް ކިޔަވާނަމަ ފިރިހެނަކަށް ކިޔެވުން ހުއްދައެއްނުވާ ރައުޔެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'އެމީހުން -ކިޔެވުން- އަށް ތަބާވަނީ މަޑުޖެހުމުގެ ތެރޭގައި އިމާމު ހުއްޓިއްޖެނަމަ'. އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ކިޔެވުމުގެ ޙުކުމާމެދު ޢިލްމުވެރިންގެ ޚިޔާލު ތަފާތުވެ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަތީ އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ކިޔެވުން ހުއްދަ ކަމަށެވެ. މި ރައުޔު ނެންގެވީ މާލިކު ބިން އަނަސް، އަބްދުالله ބިން އަލް މުބާރަކް، ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު އަދި އިސްޙާޤުއެވެ. ޢަބްދުالله ބިން އަލް މުބާރަކުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ކުއްފާގެ އަހުލުވެރިންގެ ބަޔަކު ފިޔަވައި އަހަރެން ކިޔަނީ އަދި އިމާމްގެ ފަހަތުގައި މީސްތަކުން ކިޔަވައެވެ.' ނަމަވެސް އެ ނަމާދު ނުކިޔާ މީހުންގެ ނަމާދު އަދިވެސް ޞައްޙަ ކަމަށް އަޅުގަނޑުވެސް ހިފަހައްޓަމެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އިމާމްގެ ފަހަތުގައި މީހަކު ހުއްޓަސް ނަމާދުގައި ފާތިޙާ ސޫރަތް ކިޔެވުން ދޫކޮށްލުމަށް -ފުރުޞަތު ނުދިނުމުގެ- މައްސަލައިގައި ވަރަށް ހަރުކަށި ކަމަށް އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ފާތިހާ ސޫރަތް ކިޔެވުމުން މެނުވީ އެ ނަމާދަކީ ޞައްޙަ ނަމާދެއް ކަމުގައި ނުބެލެވެއެވެ. އެކަނި ނަމާދު ކުރިޔަސް ނުވަތަ އިމާމާއެކު ނަމާދު ކުރިޔަސް'. އެމީހުން ހިފަހައްޓަނީ ޢުބާދާ ބިން އަޝްސަމިތު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްގައެވެ. އަދި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަވަހާރަވުމުންވެސް ޢުބާދާ ބިން އަޝްސަމިތު އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އަދި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ބަސްފުޅު މާނަކުރެއްވިއެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ ޝާފިޢީ، އިސްޙާޤު އަދި އެބޭފުޅުން ނޫން އެހެން ބޭފުޅުންނެވެ. އިމާމް އަޙްމަދާ ބެހޭގޮތުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވި ބަސްފުޅުގެ މާނައަކީ: ފާތިޙާތުލް ކިތާބު ނުކިޔާ މީހާއަށް -ފުރިހަމަ- ދުޢާއެއް ނެތް، އެއީ އޭނާ އެކަނި ނަމާދުކޮށްފިނަމައެވެ. ދެން އިމާމް އަޙްމަދު ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲގެ ޙަދީޘާ ޖަދަލުކުރެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެއް ރަކުޢަތް ނަމާދުކޮށް، އޭގައި އުއްމުލް ޤުރުއާން ނުކިޔާ މީހަކު، އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ނަމާދުކޮށްގެން ނޫނީ، އެމީހަކު ނަމާދުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ'. އިމާމް އަޙްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޖާބިރަކީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، -އެހެން ނަމަވެސް- އަދިވެސް އޭނާ މާނަކުރައްވަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބަސްފުޅެވެ: 'ފާތިޙާ އަލް ކިތާބު ސޫރަތު ނުކިޔާ މީހަކަށް ދުޢާއެއް ނުކުރެވޭނެ'، މާނައަކީ މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރެވޭނީ އެކަނި ނަމާދު ކުރާނަމަ’. ނަމަވެސް އިމާމް އަޙްމަދު އަދިވެސް އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވީ އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ކިޔެވުން ކަމަށާއި، ފިރިހެނަކު އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ހުރި ނަމަވެސް ފާތިޙާ އަލް ކިތާބު ސޫރަތް ކިޔުން ދޫކޮށްލައިގެން ނުވާނެ ކަމަށެވެ.'

Hadith Corroboration (61)

Hadith

Imam Tirmidzi : 288

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُمَنْ صَلَّى رَكْعَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَلَمْ يُصَلِّ إِلَّا أَنْ يَكُونَ وَرَاءَ الْإِمَامِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[އިޝާޤު ބިން މޫސާ އަލް އަންސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާ'ން] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާލިކު] [އަބޫ ނޫޢިމް ވަޙްބު ބިން ކައިސަން] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިއްޖެއެވެ؛ 'އެއް ރަކުޢަތް ނަމާދުކޮށް، އޭގައި އުއްމުލް ޤުރުއާން ނުކިޔާ މީހަކު، އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ނަމާދުކޮށްގެން ނޫނީ، އެމީހަކު ނަމާދުކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ'.

Hadith Corroboration (61)

Hadith

Imam Tirmidzi : 289

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أُمِّهِ فَاطِمَةَ بِنْتِ الْحُسَيْنِ عَنْ جَدَّتِهَا فَاطِمَةَ الْكُبْرَى قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ صَلَّى عَلَى مُحَمَّدٍ وَسَلَّمَ وَقَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَافْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ وَإِذَا خَرَجَ صَلَّى عَلَى مُحَمَّدٍ وَسَلَّمَ وَقَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَافْتَحْ لِي أَبْوَابَ فَضْلِكَو قَالَ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ فَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَسَنِ بِمَكَّةَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَنِي بِهِ قَالَ كَانَ إِذَا دَخَلَ قَالَ رَبِّ افْتَحْ لِي بَابَ رَحْمَتِكَ وَإِذَا خَرَجَ قَالَ رَبِّ افْتَحْ لِي بَابَ فَضْلِكَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ وَأَبِي أُسَيْدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ فَاطِمَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ وَفَاطِمَةُ بِنْتُ الْحُسَيْنِ لَمْ تُدْرِكْ فَاطِمَةَ الْكُبْرَى إِنَّمَا عَاشَتْ فَاطِمَةُ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْهُرًا

[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އިސްމާޢީލް ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ލައިތު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން އަލް ޙަސަން] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ މަންމަ [ފާތިމަތު ބިންތު އަލް ޙުސައިން] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ ކާފަ [ފާތިމަތު އަލް ކުބްރާ] ގެ އަރިހުންނެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ އަހަންނަށް ރަޙްމަތް-، އަދި ބޭރަށް ނުކުމެވަޑައިގަންނަވާއިރު މުޙައްމަދުގެ މައްޗަށް ވެސް ނިޢުމަތާއި ޞުލްޙަ ފޮނުއްވައި، ދެން ވިދާޅުވަނީ: 'ރަބްބިގްފިރްލީ ދުނައުބީ ވަފްތަހްލީ އަބްވާބާ ރަޙްމަތިކް - އޭ الله އަހަރެންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވައިދެއްވާ އަދި އަހަންނަށްޓަކައި ކަލޭގެފާނުގެ ރަޙްމަތުގެ ދޮރުތަކެއް ނޫން-'. [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ ' [އިސްމާޢީލް ބިން އިބްރާހީމް] ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް މައްކާގައި [ޢަބްދުﷲ ބިން އަލް ޙަސަން] އާއި ބައްދަލުވެ، މި ޙަދީޘާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރީމެވެ. ފަހެ އެކަލޭގެފާނު މިޙަދީޘް އަހަންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. 'އޭނާ ވަދެގެން ދިޔައިރު ބުނާނެ؛ 'ރަބްބިފްތަޙްލީ ބާބާ ރަޙްމަތިކް - އޭ الله، ކަލޭގެފާނުގެ ރަޙްމަތުގެ ދޮރު ހުޅުވާލައްވާ -، އަދި އެކަލޭގެފާނު ފުރައިވަޑައިގަތުމުން ވިދާޅުވާނެ: 'ރަބީޢީ ބާބާ ފަދުއްލިކް - އޭ الله، ކަލޭގެފާނުގެ ނިޢުމަތުގެ ދޮރު ހުޅުވާލައްވާ -'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ހުމައިދާއި އަބޫ އުސައިދާއި އަބޫ ހުރައިރާގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ފާތިމަތުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ކަމުގައި ވިޔަސް، އޭގެ ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަން މެދުކެނޑުމެއްނެތި، ފާތިމަތު ބިންތު އަލް ޙުސައިން ދުވަހަކުވެސް ފާތިމަތު އަލް ކުބްރާއާ ބައްދަލުވެފައި ނުވާތީއެވެ. އެހެނީ ފާތިމަތު - އަލް ކުބްރާ - ދިރިއުޅުއްވީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަވަހާރަވިތާ މަދު މަސްކޮޅެއް ފަހުންނެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 290

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ الْمَسْجِدَ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يَجْلِسَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَكَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي قَتَادَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلَانَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ نَحْوَ رِوَايَةِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَرَوَى سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سُلَيْمٍ الزُّرَقِيِّ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ أَبِي قَتَادَةَ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَصْحَابِنَا اسْتَحَبُّوا إِذَا دَخَلَ الرَّجُلُ الْمَسْجِدَ أَنْ لَا يَجْلِسَ حَتَّى يُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ لَهُ عُذْرٌ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَحَدِيثُ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ خَطَأٌ أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ

[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ [މާލިކު ބިން އަނަސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަމީރު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން އަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [ޢަމްރޫ ބިން ސުލައިމް އަޒް ޒުރާޤީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤަޠާދާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ: 'ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހަކު މިސްކިތަށް ވަދެއްޖެނަމަ އިށީނުމުގެ ކުރިން ދެ ރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރަންވާނެއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޖާބިރާއި، އަބޫ ޢުމާމާއާއި، އަބޫ ހުރައިރާއާއި، އަބޫ ޛައްރާއި، ކަޢުބު ބިން މާލިކުގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަބޫ ޤަތަދާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. [މުޙައްމަދު ބިން އަޖުލާން] އާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުންވެސް މި ޙަދީޘް [ޢަމީރު ބިން ޢަބްދުالله ބިން އަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ފަދައިން، މާލިކު ބިން އަނަސްގެ ރިވާޔަތު ވެސް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ސުހައިލް ބިން ޞާލިޙް ވެސް މި ޙަދީޘް ޢަމްރު ބިން ސުލައިމް ބިން އަޒް ޒުރާޤީގެ އަރިހުން، ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله ގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މި ޙަދީޘްގެ ޗޭނު ރައްކާތެރިކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި އަބޫ ޤަތަދާގެ ޙަދީޘް މާ ޞައްޙަވެގެންވެއެވެ. އަހަރެމެންގެ ޞަޙާބީން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރަމުން ދިޔައީ، އެމީހުންނަށް ކަމުދިޔައީ، މީހަކު މިސްކިތަށް ވަދެއްޖެނަމަ، ދެރަކުޢަތް ނަމާދު ނުކުރެވެންދެން، ބަހަނާއެއް އޮވެގެން ނޫނީ، އެމީހަކު އިށީނދެގެން ނުތިބޭނެކަމެވެ. ޢަލީ ބިން އަލް މަދީނީ ވިދާޅުވިއެވެ: ސުހައިލް ބިން އަބޫ ޞާލިޙްގެ މި ޙަދީޘަކީ ގޯހެއް. އަޅުގަނޑަށް އެކަން އަންގަވާފައިވަނީ އަލީ ބިން އަލް މަދީނީގެ ފަރާތުން އިސްޙާޤު ބިން އިބްރާހީމެވެ.'

Hadith Corroboration (31)

Hadith

Imam Tirmidzi : 291

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ وَأَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأَرْضُ كُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا الْمَقْبَرَةَ وَالْحَمَّامَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَحُذَيْفَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي ذَرٍّ قَالُوا إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ جُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ قَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُحَمَّدٍ رِوَايَتَيْنِ مِنْهُمْ مَنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ يَذْكُرْهُ وَهَذَا حَدِيثٌ فِيهِ اضْطِرَابٌ رَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُرْسَلٌ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ قَالَ وَكَانَ عَامَّةُ رِوَايَتِهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَأَنَّ رِوَايَةَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَثْبَتُ وَأَصَحُّ مُرْسَلًا

[އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އާއި [އަބޫ ޢައްމާރު އަލް ޙުސައިން ބިން ހުރައިރާ އަލް މަރްވާޒީ] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަމްރު ބިން ޔަޙްޔާ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.މުޅި ބިމަކީ ގަބުރުތަކާއި ފާޚާނާތައް ފިޔަވައި މިސްކިތެކެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ: 'ބިން އަހަންނަށްޓަކައި ސަޖިދައާއި ޠާހިރުވުމުގެ ތަނަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ސަޢީދުގެ މި ޙަދީޘް ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން މުޙައްމަދުގެފާނުގެ އަރިހުން ދެ ރިވާޔަތަކާއެކު ރިވާވެގެންވެއެވެ؛ އެއް ރިވާޔަތުގައި އަބޫ ސަޢީދުގެ ކިބައިން އެކަން ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު އަނެއް ރިވާޔަތުގައި އެކަން ބަޔާންކޮށްފައި ނުވެއެވެ. މި ޙަދީޘްގައި އިދްލްތިރާބު -ފުށުއެރުން- ވެއެވެ. [ސުފްޔާން އައްތައުރީ] މި ޙަދީޘް [ޢަމްރު ބިން ޔަޙްޔާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން މުރުޞަލް ގޮތަކަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާއިރު، [ޙައްމަދު ބިން ޞަލަމާ] [ޢަމްރު ބިން ޔަޙްޔާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަމްރު ބިން ޔަޙްޔާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުންނެވެ. ދެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އޭގެ ރިވާޔަތްތަކުގެ ގިނައީ އަބޫ ސަޢީދުގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކިބައިންނެވެ. ނަމަވެސް މި ޙަދީޘްގައި އޭނާ އަބޫ ސަޢީދުގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، ޢަމްރު ބިން ޔަޙްޔާގެ އަރިހުން، ބައްޕަގެ ކިބައިން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކިބައިން އައްތައުރީގެ ރިވާޔަތަކީ މުރުޞައްލީ ގޮތެއްގައި ވަރުގަދަ އަދި ޞައްޙަ ރިވާޔަތެއް ކަމުގައި ވާ ފަދައިން ވާހަކައެއް ނުދައްކަވައެވެ.

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Tirmidzi : 292

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ بَنَى لِلَّهِ مَسْجِدًا بَنَى اللَّهُ لَهُ مِثْلَهُ فِي الْجَنَّةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي ذَرٍّ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَوَاثِلَةَ بْنِ الْأَسْقَعِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُثْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَمَحْمُودُ بْنُ لَبِيدٍ قَدْ أَدْرَكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَحْمُودُ بْنُ الرَّبِيعِ قَدْ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا غُلَامَانِ صَغِيرَانِ مَدَنِيَّانِ

[ބުންދަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އަބޫބަކުރު އަލް ހަނަފީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުލްޙަމީދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] [މަޙްމޫދު ބިން ލާބިދު] ގެ އަރިހުން [ޢުޘްމާން ބިން ޢައްފާން] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއެހިން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ: 'الله ގެ ޙައްޤުގައި މިސްކިތެއް އަޅާ މީހަކު، الله ސުވަރުގޭގައި އެ ފަދަ މިސްކިތެއް ބިނާކުރައްވާނެއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫބަކުރު، ޢުމަރު، ޢަލީ، ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރު، އަނަސް، އިބްނު ޢައްބާސް، ޢާއިޝާ، އުއްމު ޙަބީބާ، އަބޫ ޛައްރު، އަމްރޫ ބިން އަބަސާ، ވަތުސިލާ ބިން އަލް ޢަސްޤާ، އަބޫ ހުރައިރާ އަދި ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله ގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢުޘްމާނުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މަޙްމޫދު ބިން ލާބިދު އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ބައްދަލުކުރެއްވިއިރު، މަޙްމޫދު ބިން އާރް ރަބީޢު ވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ބައްދަލުކުރެއްވިއެވެ.

Hadith Corroboration (19)

Hadith

Imam Tirmidzi : 293

وَقَدْ رُوِيَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ بَنَى لِلَّهِ مَسْجِدًا صَغِيرًا كَانَ أَوْ كَبِيرًا بَنَى اللَّهُ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِحَدَّثَنَا بِذَلِكَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَوْلَى قَيْسٍ عَنْ زِيَادٍ النُّمَيْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا

ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: "ކުޑަ ވިޔަސް ބޮޑުވިޔަސް الله ގެ ޙައްޤުގައި މިސްކިތެއް އަޅާ މީހަކު ސުވަރުގެއިން ގެއެއް ބިނާކުރައްވާނެއެވެ." [ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. [ނޫޙް ބިން ޤައިސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ގެ އަރިހުން ޤައިސްގެ އަޅާ [ޒިޔާދު އަން ނޫމައިރީ] ގެ އަރިހުން [އަނަސް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން މިގޮތަށެވެ."

Hadith Corroboration (19)

Hadith

Imam Tirmidzi : 294

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَائِرَاتِ الْقُبُورِ وَالْمُتَّخِذِينَ عَلَيْهَا الْمَسَاجِدَ وَالسُّرُجَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو صَالِحٍ هَذَا هُوَ مَوْلَى أُمِّ هَانِئِ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ وَاسْمُهُ بَاذَانُ وَيُقَالُ بَاذَامُ أَيْضًا

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [ޢަބްދުލް ވާރިތު ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވާފައިވާ ގޮތުގައި [މުޙައްމަދު ބިން ޖުހާދާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޤަބުރުތަކުގެ ޙައްޖުވެރިންނާއި، އެތަންތަން މިސްކިތް ހަދައި، އެތަންތަނުގައި ދިއްލާ އަޅާ މީހުންނަށް ލަޢުނަތް ދެއްވިއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ހުރައިރާ އާއި 'އައިޝަތު' ގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު އައްބާސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން އެވެ. އަބޫ ޞާލިޙަކީ އުއްމު ޙާނީ` ބިންތު އަބޫ ޠާލިބުގެ އަޅަކަށް ހުންނެވިއިރު، އޭނާގެ ނަމަކީ ބަދުޒާން، ނުވަތަ ބަދުޒާމް' ވެސް ކިޔައެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 295

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَكُنَّا نَنَامُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ وَنَحْنُ شَبَابٌقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي النَّوْمِ فِي الْمَسْجِدِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَا يَتَّخِذُهُ مَبِيتًا وَلَا مَقِيلًا وَقَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ذَهَبُوا إِلَى قَوْلِ ابْنِ عَبَّاسٍ

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުއްރަޒާޤް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މާޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [ސަލީމް] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޒަމާނުގައި އަޅުގަނޑުމެން ނިދާފައި އޮތީ މިސްކިތުގައި، އަދިވެސް ކުޑައިރު'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ޢުމަރުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. ބައެއް އިލްމުވެރިން ވަނީ މިސްކިތުގައި ނިދުމަށް ހުއްދަ ދިނުމަށް ރިލެކްޝަނެއް ދީފައެވެ'. އިބްނު އައްބާސް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެއީ - މިސްކިތް - ދުވާލު ނުވަތަ ރޭގަނޑު ނިދާ ތަނަކަށް ނުހަދާށެވެ'. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އިބްނު ޢައްބާސްގެ ބަސްފުޅާ އެއްބަސްވެވަޑައިގަންނަވައެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 296

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ نَهَى عَنْ تَنَاشُدِ الْأَشْعَارِ فِي الْمَسْجِدِ وَعَنْ الْبَيْعِ وَالِاشْتِرَاءِ فِيهِ وَأَنْ يَتَحَلَّقَ النَّاسُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلَاةِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ بُرَيْدَةَ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَعَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ هُوَ ابْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ رَأَيْتُ أَحْمَدَ وَإِسْحَقَ وَذَكَرَ غَيْرَهُمَا يَحْتَجُّونَ بِحَدِيثِ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ سَمِعَ شُعَيْبُ بْنُ مُحَمَّدٍ مِنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَنْ تَكَلَّمَ فِي حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ إِنَّمَا ضَعَّفَهُ لِأَنَّهُ يُحَدِّثُ عَنْ صَحِيفَةِ جَدِّهِ كَأَنَّهُمْ رَأَوْا أَنَّهُ لَمْ يَسْمَعْ هَذِهِ الْأَحَادِيثَ مِنْ جَدِّهِ قَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَذُكِرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ أَنَّهُ قَالَ حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عِنْدَنَا وَاهٍ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ الْبَيْعَ وَالشِّرَاءَ فِي الْمَسْجِدِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ التَّابِعِينَ رُخْصَةٌ فِي الْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ فِي الْمَسْجِدِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَيْرِ حَدِيثٍ رُخْصَةٌ فِي إِنْشَادِ الشِّعْرِ فِي الْمَسْجِدِ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޤުޠައިބާ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލް ލައިތުސް] [އިބްނު އަޖްލާން] ގެ އަރިހުން [އަމްރޫ ބިން ސުޢޫޢިބު] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، މިސްކިތުގައި ޝައިޢީރު ކިޔުމާއި، މުޢާމަލާތްތައް ގަނެ ވިއްކުމާއި، ނަމާދު ވަގުތުގެ ކުރިން ހުކުރު ދުވަހު ހަލާޤާ - އެއްވުންތައް - ކުރުން މަނާކުރެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ބުރައިދާ، ޖާބިރު އަދި އަނަސްގެ ޙަދީޘްތައް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަމްރޫ ބިން އަލް އަޝްގެ ޙަދީޘްފުޅުވަނީ ޙަސަންގެ ދަރަޖަގައެވެ. ޢަމްރޫ ބިން ސުއޫޢީބަކީ މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަމްރޫ ބިން އަލް އަޝް’ ގެ ދަރިކަލުންނެވެ. މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤު ފެނިވަޑައިގަތީ - އަދި އެދެބޭފުޅުން ފިޔަވައި - އެބޭފުޅުން ޢަމްރޫ ބިން ސުޢޫޢިބްގެ ޙަދީޘް ޕޮސްޓިއުލޭޓް ކުރެއްވިކަން ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޝުޢޫޢިބު ބިން މުޙައްމަދުގެފާނުގެ ކާފަ ޢަބްދުﷲ ބިން ޢަމްރޫގެ އަރިހުން އެ އަޑުއެހިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަމްރޫ ބިން ޝުޢައިބުގެ ޙަދީޘާ ބެހޭގޮތުން މަޝްވަރާކޮށް، އެ ޙަދީޘް ބަލިކަށިކުރާ މީހުންނަށް ބަލާއިރު، އެއީ ޢަމްރޫ ބިން ޝުޢައިބް އެ ޙަދީޘް އޭނާގެ ކާފަގެ ޞަޙީފާ - ފޮތުން ރިވާކުރައްވާފައިވާތީއެވެ. އެއީ ޢަމްރޫ ބިން ޝޫޢައިބަށް މި ޙަދީޘްތައް ސީދާ ކާފަގެ އަރިހުން އަޑުއިވިފައި ނުވާކަން އެމީހުންނަށް ފެންނަ ކަހަލައެވެ. އަލީ ބިން އަބްދުالله ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ކަމަށް ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދުގެ ކިބައިން ބަޔާންވެގެންވެއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެންނަށްޓަކައި އަމްރު ބިން ޝުޢައިބުގެ ޙަދީޘަކީ ވަޙީން - ބަލިކަށި - ޙަދީޘެކެވެ.' މިސްކިތުގައި ކުރާ މުޢާމަލާތްތައް ގަނެ ވިއްކުމަކީ މަކްރޫޙެއްގެ ގޮތުގައި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ދެކޭއިރު، މިއީ އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެވެ. މިސްކިތުގައި ކުރާ މުއާމަލާތްތައް ގަނެ ވިއްކުމަށް ލުޔެއް އޮންނަ ކަމަށް ތަބީޢީންގެ ބައެއް ޢިލްމުވެރިންގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި މިސްކިތުގައި ޅެން ކިޔުމުން ލިބޭ ލުއިތަކާ ބެހޭގޮތުން ވެސް ގިނަ ޙަދީޘްތަކެއްގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 297

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ أُنَيْسِ بْنِ أَبِي يَحْيَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَامْتَرَى رَجُلٌ مِنْ بَنِي خُدْرَةَ وَرَجُلٌ مِنْ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى فَقَالَ الْخُدْرِيُّ هُوَ مَسْجِدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ الْآخَرُ هُوَ مَسْجِدُ قُبَاءٍ فَأَتَيَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ فَقَالَ هُوَ هَذَا يَعْنِي مَسْجِدَهُ وَفِي ذَلِكَ خَيْرٌ كَثِيرٌقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَأَلْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي يَحْيَى الْأَسْلَمِيِّ فَقَالَ لَمْ يَكُنْ بِهِ بَأْسٌ وَأَخُوهُ أُنَيْسُ بْنُ أَبِي يَحْيَى أَثْبَتُ مِنْهُ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [ޙާތިމް ބިން އިސްމާޢީލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އުނައިސް ބިން އަބޫ ޔަޙްޔާ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ބަނޫ ޚުދުރާގެ މީހަކު ބަނޫ ޢަމްރު ބިން އައުފްގެ މީހަކާ ޢަޤީދާގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވާ މިސްކިތެއްގެ މައްސަލައިގައި ޖަދަލުކުރިއެވެ. ބަނޫ ޚުދުރާގެ މީހާ ބުންޏެވެ؛ 'އެއީ الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ މިސްކިތެވެ. 'އެއީ ޤުބާގެ މިސްކިތެވެ''. އެހެންކަމުން އެމީހުން އެކަމާ ޝަކުވާ ކުރުމަށްޓަކައި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް އައިސް ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ އަބޫބަކުރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ ޢަލީ ބިން ޢަބްދުاللهގެ އަރިހުން ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އާއި މުޙައްމަދު ބިން އަބޫ ޔަޙްޔާ އަލް އަސްލާމީއާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލު ކުރުމުން އޭނާ ބުނީ، އޭނާއަކީ މައްސަލަތަކެއް ހުންނަ މީހެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ބޭބެއަކީ އުނައިސް ބިން އަބޫ ޔަޙްޔާ ކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނަކީ އޭނާއަށް ވުރެ މޮޅު ބޭފުޅެކެވެ.

Hadith Corroboration (7)

Hadith

Imam Tirmidzi : 298

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ أَبُو كُرَيْبٍ وَسُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَبْرَدِ مَوْلَى بَنِي خَطْمَةَ أَنَّهُ سَمِعَ أُسَيْدَ بْنَ ظُهَيْرٍ الْأَنْصَارِيَّ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الصَّلَاةُ فِي مَسْجِدِ قُبَاءٍ كَعُمْرَةٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أُسَيْدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَلَا نَعْرِفُ لِأُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ شَيْئًا يَصِحُّ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ وَلَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي أُسَامَةَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ وَأَبُو الْأَبْرَدِ اسْمُهُ زِيَادٌ مَدِينِيٌّ

[މުޙައްމަދު ބިން އަލްޢަލާ` އަބޫ ކުރައިބް] އާއި [ސުފްޔާން ބިން ވާކީ’] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [އަބޫ އުސާމާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޢަބްދުލްޙަމީދު ބިން ޖަޢުފަރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ’ [އަބޫ އަލް އަބްރާދު] ބަނޫ ޚަޘްމާގެ އަޅާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، އެކަލޭގެފާނަށް އަޑުއިވިފައިވާ ވާހަކަ [އުސައިދު ބިން ޒުހައިރު އަލް އަންސާރީ] - އޭނާއަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އެއް ޞަޙާބީން - އޭނާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން، އެއީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ޤުބާގެ މިސްކިތުގައި ނަމާދުކުރުން' އޭގެ ޘަވާބަކީ ޢުމްރާ އަޅުކަމާ އަޅާކިޔާލެވޭ އެއްޗެކެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ސަހުލު ބިން ހުނައިފްގެ އަރިހުން ވެސް ޙަދީޘެއް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އުސައިދުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބުގެ ދަރަޖައިގެ ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، މި ޙަދީޘް ފިޔަވައި އުސައިދު ބިން ޒުހައިރުގެ އަރިހުން އެއްވެސް ޞަޙީޙް ޙަދީޘެއް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. އަދި އަބޫ ޢުސާމާގެ ޙަދީޘުން، ޢަބްދުލްޙަމީދު ބިން ޖަޢުފަރުގެ އަރިހުން މެނުވީވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް އެކަން އެނގިވަޑައިނުގަންނަވަމެވެ. އޭރު އަބޫ އަލް އަބްރާދުގެ ނަމަކީ ޒިޔާދު މަދީނީ' އެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 299

حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ رَبَاحٍ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْأَغَرِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْأَغَرِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ صَلَاةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَقَالَ أَبُو عِيسَى وَلَمْ يَذْكُرْ قُتَيْبَةُ فِي حَدِيثِهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ إِنَّمَا ذَكَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْأَغَرِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْأَغَرُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيٍّ وَمَيْمُونَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَأَبِي ذَرٍّ

[އަލް އަންސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [މާޢުން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މާލިކް] ގެ އަރިހުންނެވެ. -ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަން ބަދަލުވެގެން- އަދި [ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މާލިކް] ގެ އަރިހުން [ޒައިދު ބިން ރަބާޙް] ގެ އަރިހުން [އުބައިދުالله ބިން އަބޫ ޢަބްދުالله އަލް އަޣަރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢަބްދުالله އަލް އަޣަރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޤުޠައިބާ އޭނާގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި، އުބައިދުاللهގެ ކިބައިން ޛިކުރުކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ. އެކަމަކު އެކަލޭގެފާނު ހަމައެކަނި ޒައިދު ބިން ރަބާހުގެ އަރިހުން، އަބޫ ޢަބްދުالله އަލްއަޣަރުގެ އަރިހުން، އަބޫ ހުރައިރާގެ ކިބައިން ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އަބޫ ޢަބްދުﷲ އަލް އަޣަރުގެ ނަމަކީ ސަލްމާން އެވެ. އަދި މި ޙަދީޘްވެސް އަބޫ ހުރައިރާގެ އަރިހުން އެތައް ސަފުހާއަކާއެކު، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަލީއާއި، މައިމޫނާއާއި، އަބޫ ސަޢީދާއި، ޖުބައިރު ބިން މުޠުޢީމާއި، އިބްނު ޢުމަރާއި، އުބައިދުالله ބިން އަޒްޒުބައިރާއި، އަބޫ ދައްރުގެ ރިވާޔަތްތައްވެސް ވެއެވެ'.

Hadith Corroboration (48)

Hadith

Imam Tirmidzi : 300

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ قَزَعَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ مَسْجِدِ الْحَرَامِ وَمَسْجِدِي هَذَا وَمَسْجِدِ الْأَقْصَىقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ؛ [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަބްދުލްމަލިކު ބިން ޢުމައިރު] ގެ އަރިހުން [ޤަޟާޢަތުން] [އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ'.

Hadith Corroboration (29)