Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 261

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا يَقُولُقُلْنَا لِابْنِ عَبَّاسٍ فِي الْإِقْعَاءِ عَلَى الْقَدَمَيْنِ قَالَ هِيَ السُّنَّةُ فَقُلْنَا إِنَّا لَنَرَاهُ جَفَاءً بِالرَّجُلِ قَالَ بَلْ هِيَ سُنَّةُ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا الْحَدِيثِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَرَوْنَ بِالْإِقْعَاءِ بَأْسًا وَهُوَ قَوْلُ بَعْضِ أَهْلِ مَكَّةَ مِنْ أَهْلِ الْفِقْهِ وَالْعِلْمِ قَالَ وَأَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَكْرَهُونَ الْإِقْعَاءَ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ

ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ ޢަބްދުއްރަޒާޤު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ އިބްނު ޖުރައިޖު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ އަބޫ އަޒް ޒުބައިރު އަޅުގަނޑަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި ތައުސް ވިދާޅުވި އަޑު އިވިއްޖެއެވެ: 'އަޅުގަނޑުމެން އިބްނު އައްބާސް އާއި ސުވާލުކުރީ އުނަގަނޑާއި ކަކުލު ހުޅުގައި އަތްތިލަ މައްޗަށް އުފުލާލައިގެން އުނަގަނޑުގައި އިށީނދެގެން ތިބުމާ ބެހޭގޮތުން؟' އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: އެއީ ސުންނަތެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ބުނީމެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. ރަސޫލާގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘްގައި ހިފަހައްޓައިގެން ތިބެ، އިޤްޢާގައި އިށީނުމަކީ ގޯހެއް ނޫންކަމަށް އެބޭކަލުންގެ ނަޒަރުގައި ވެއެވެ. މި ރައުޔު މައްކާގެ ބައެއް މީހުން ނެގީ ފިޤުހުވެރިންނާއި ޢިލްމުވެރިންގެ ތެރެއިންނެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.

Hadith Corroboration (3)

Hadith

Imam Tirmidzi : 262

حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ عَنْ كَامِلٍ أَبِي الْعَلَاءِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ بَيْنَ السَّجْدَتَيْنِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَاجْبُرْنِي وَاهْدِنِي وَارْزُقْنِيحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ عَنْ زَيْدِ بْنِ حُبَابٍ عَنْ كَامِلٍ أَبِي الْعَلَاءِ نَحْوَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ يَرَوْنَ هَذَا جَائِزًا فِي الْمَكْتُوبَةِ وَالتَّطَوُّعِ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ كَامِلٍ أَبِي الْعَلَاءِ مُرْسَلًا

އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ [ސަލާމާ ބިން ޞައްބީބު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޒައިދު ބިން ޙުބާބު] ގެ އަރިހުން [ކާމިލް އަބޫ އަލް ޢާލާ`] ގެ އަރިހުން [ޙަބީބު ބިން އަބޫ ޠާބިތު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ 'ދެ ސަޖިދައެއްގެ މެދުގައި އިށީނދެވަޑައިގަތުމުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މި ދުޢާ ކިޔުއްވިއެވެ: 'الله اللَّه اللَّه اللَّه اللَّه الَّه الَّه اللَّه اللَّه اللَّه اللَّه اللَّه اللَّه اللَّه اللَّه اللَّه اللَّه اللَّهِ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި [އަލް ހަސަން ބިން ޢަލީ އަލް ޚައްލާލް އަލް ހުލްވާނީ] ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔަޒީދު ބިން ހާރޫން] އަށް [ޒައިދު ބިން ޙުބާބު] ގެ އަރިހުން [ކާމިލް އަބޫ އަލް ޢާލާ`] ގެ އަރިހުން ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން ކިޔައިދީފައިވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޣަރީބު ފެންވަރުގެ ޙަދީޘެއް ކަމަށާއި، މިއީ ޢަލީގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތެވެ. މި ރައުޔު ގެންގުޅުއްވީ އިމާމް ޝާފިޢީ، އަޙްމަދު، އަދި އިސްޙާޤުއެވެ. އެއީ ފަރުޟު ނަމާދުގައިވެސް އަދި އިޚްތިޔާރީ ނަމާދުގައިވެސް ހުއްދަ ކަމެއް ކަމަށް އެބޭކަލުން ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ. އަނެއް ބަޔަކު މި ޙަދީޘް ކާމިލް އަބޫ އަލް ޢާލާ` ގެ އަރިހުން މުރުޞަލެއްގެ ތެރެއިން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.

Hadith Corroboration (12)

Hadith

Imam Tirmidzi : 263

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ سُمَيٍّ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَاشْتَكَى بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَشَقَّةَ السُّجُودِ عَلَيْهِمْ إِذَا تَفَرَّجُوا فَقَالَ اسْتَعِينُوا بِالرُّكَبِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سُمَيٍّ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَ هَذَا وَكَأَنَّ رِوَايَةَ هَؤُلَاءِ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ اللَّيْثِ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު އަޖްލާން] ގެ އަރިހުން [ސުމައި] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޞާލިޙު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބައެއް ޞަޙާބީން އަތް ފަތުރަން ޖެހުމުން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަށް ސަޖިދަ ކުރަން އުނދަގޫވާތީ ޝަކުވާ ކުރިއެވެ. ފަހެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: '-ފަސޭހަކޮށްދެއްވާ- ކަކުލުން އެހީތެރިކަމަށް އެދިގެން'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ މަދު ދަރަޖައެއްގެ ޙަދީޘެއް، މި ސަފުހާއިން މެނުވީ، އަބޫ ޞާލިޙުގެ ޙަދީޘުން، އަބޫ ޙުރައިރާގެ ޙަދީޘުން، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘުންކަން އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. އެއީ އަލްލައިތު ގެ ޙަދީޘުން، އިބްނު ޢަޖްލާން’ ގެ އަރިހުންނެވެ. މި ޙަދީޘްވެސް [ސުފްޔާން ބިން އުއްޔިނާ] ގެ ސަފުހާއިން އަދި [ސުމާއީ] ގެ ބައެއް މީހުން [އަން ނޫޢުމާން ބިން އަބޫ އައްޔަޝް] ގެ އަރިހުން ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘް ފަދައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެމީހުންގެ ރިވާޔަތްތައް އަލް ލައިތުގެ ރިވާޔަތަށްވުރެ ޞައްޙަ ކަހަލައެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 264

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ اللَّيْثِيِّأَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فَكَانَ إِذَا كَانَ فِي وِتْرٍ مِنْ صَلَاتِهِ لَمْ يَنْهَضْ حَتَّى يَسْتَوِيَ جَالِسًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ إِسْحَقُ وَبَعْضُ أَصْحَابِنَا وَمَالِكٌ يُكْنَى أَبَا سُلَيْمَانَ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައި [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދު ކުރައްވާތަން ފެނިވަޑައިގެންނެވި ކަމަށް [ޚާލިދު އަލް ޙަޟާ`] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙުޝައިމް] އަންގަވާފައި ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މާލިކު ބިން އަލް ހުވައިރިތު ގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. މިއީ އިޝާޤާއި އަޅުގަނޑުމެންގެ ބައެއް އެކުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. މާލިކަށް ބުނާނަމަ އޭނާގެ ލަޤަބަކީ އަބޫ ސުލައިމާން' އެވެ.

Hadith Corroboration (3)

Hadith

Imam Tirmidzi : 265

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ إِلْيَاسَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَضُ فِي الصَّلَاةِ عَلَى صُدُورِ قَدَمَيْهِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ عَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ أَنْ يَنْهَضَ الرَّجُلُ فِي الصَّلَاةِ عَلَى صُدُورِ قَدَمَيْهِ وَخَالِدُ بْنُ إِلْيَاسَ هُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ قَالَ وَيُقَالُ خَالِدُ بْنُ إِيَاسٍ أَيْضًا وَصَالِحٌ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ هُوَ صَالِحُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ وَأَبُو صَالِحٍ اسْمُهُ نَبْهَانُ وَهُوَ مَدَنِيٌّ

[ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [އަބޫ ޢަވާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ [ޚާލިދު ބިން އިލްޔާސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވަނީ [ޞާލިޙް] އަތު ތައުޢަމާގެ އަޅާގެ އަރިހުން، [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދުގައި ތެދުވެވަޑައިގަތީ ފައިގެ ފަލަމަސްގަނޑުގެ ކޮޅުގައި ލެނގިލައިގެންނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. އެމީހުންގެ ރައުޔަކީ ފިރިހެނަކު ނަމާދުގައި ތެދުވާންވާނީ ފައިތިލައަށް ލެނގިލައިގެންނެވެ. އަދި ޙަދީޘްގެ މާހިރުން ބުނާ ގޮތުގައި ޚާލިދު ބިން އިލްޔާސް އަކީ ބަލިކަށި ބޭކަލެކެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ ޚާލިދު ބިން އިލްޔާސް އަށް ވެސް އާންމުކޮށް ކިޔަނީ ޚާލިދު ބިން އިޔާސް އެވެ. އޭރު އައްތައުޢަމާގެ އަޅާ ޞާލިޙަކީ ޞާލިޙް ބިން އަބީ ޞާލިޙެވެ. ޚުދު އަބޫ ޞާލިޙަށް ނަބާން ކިޔާއިރު، އެއީ މަދީނާއިން އަންނަ މީހެކެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 266

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ الْأَشْجَعِيُّ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَعَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَعَدْنَا فِي الرَّكْعَتَيْنِ أَنْ نَقُولَ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَأَبِي مُوسَى وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَهُوَ أَصَحُّ حَدِيثٍ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّشَهُّدِ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنْ التَّابِعِينَ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ خُصَيْفٍ قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَنَامِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ النَّاسَ قَدْ اخْتَلَفُوا فِي التَّشَهُّدِ فَقَالَ عَلَيْكَ بِتَشَهُّدِ ابْنِ مَسْعُودٍ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [ޔަޢުޤޫބު ބިން އިބްރާހީމް އަދު ދައުރާޤީ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އުބައިދުالله އަލް އަސީޖާޢީ] [ސުފްޔާން އަތުސް ޞައުރީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [އަލް އަސްވާދު ބިން ޔަޒީދު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި ވެއެވެ. 'އަހަރެމެން ދެވަނަ ރަކާޢަތުގައި އިށީނދެގެން ތިއްބާ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔެވުން ދަސްކޮށްދެއްވިއެވެ؛ 'އައްތަހިއްޔަތު ލިއްލާހް ވޮޝް ޝަލަވާތޫ ވަތު ތައިއްބާތު އެސް ސަލާމު އަލައިކާ އައްޔޫހާން-ނަބީޔޫ ވާ ރަހުމަތުއްލައާހީ ވާ ބަރަކާތޫ، އެސް ސަލާމު 'އަލާއިނާ ވާ އަލާއާ 'އިބާދުއްލާހިޝް ޝާލިހިއިން، އަސީހާދޫ އަންލާ އިލާހާ އިއްލާالله، ވާ އަސީހާދު އައްނާ މުޙައްމަދާން ޢަބްދުހޫ ވައް ރަސޫލުއް - ހުރިހާ ޝަރަފެއް މިލްކުވެގެންވަނީ الله އަށެވެ. -އެފަދައިން- ހުރިހާ ނިޢުމަތާއި ހެޔޮކަމެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ތަނަވަސްކަން ހުއްޓެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށާއި الله ގެ ޞާލިޙު އަޅުންނަށް ތަނަވަސްކަން ދެއްވާށިއެވެ. الله ފިޔަވައި އަޅުކަން ކުރަން ޙައްޤު ކަލާނގެއެއް ނެތްކަމަށް އަޅުގަނޑު ހެކިވަމެވެ، އަދި މުޙައްމަދަކީ الله ގެ އަޅާ އަދި ރަސޫލާ ކަމުގައި ހެކިވަމެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު އުމަރު، ޖާބިރު، އަބޫ މޫސާ އަދި 'އައިސިޔާ' ގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ '[އިބްނު މަސްއޫދު] ގެ މި ޙަދީޘް އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އެތައް ގޮތަކުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ތަޞައްޙަދުގެ ކަންކަމުގައި މި ޙަދީޘަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އެންމެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން، ތަބީޢީން އަދި އެއުރެންނަށް ފަހުގެ މީހުންވެސް އެކަމަށް ޢަމަލުކޮށްފައިވެއެވެ. މިއީ ސުފްޔާން އަތުއްސައުރީއާއި ބިން އަލް މުބާރަކާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެފާނު ގެންގުޅުއްވި ރައުޔެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި އޮތީ އަޙްމަދު ބިން މުޙައްމަދު ބިން މޫސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޚުޝައިފުން މަޢުމަރުގެ އަރިހުން ޢަބްދުﷲ ބިން އަލް މުބާރަކްގެ ވާހަކަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހުވަފެނެއްގައި ފެނިވަޑައިގަތުމުން، ދެން އަޅުގަނޑު ސުވާލުކުރީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ތަޞައްޙުދުގެ މައްސަލައިގައި މީސްތަކުން ޚިޔާލުތަފާތުވެއްޖެއެވެ!' ދެން ޖަވާބު ދެއްވީ: 'އިބްނު މަސްއޫދު ބޭނުން ކުރެއްވި ގޮތަށް ތަޞައްޔަޙުދު ކުރަން ޖެހޭނެ' އެވެ.

Hadith Corroboration (63)

Hadith

Imam Tirmidzi : 267

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَطَاوُسٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَا التَّشَهُّدَ كَمَا يُعَلِّمُنَا الْقُرْآنَ فَكَانَ يَقُولُ التَّحِيَّاتُ الْمُبَارَكَاتُ الصَّلَوَاتُ الطَّيِّبَاتُ لِلَّهِ سَلَامٌ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ سَلَامٌ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُمَيْدٍ الرُّؤَاسِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ نَحْوَ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَرَوَى أَيْمَنُ بْنُ نَابِلٍ الْمَكِّيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ وَهُوَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَذَهَبَ الشَّافِعِيُّ إِلَى حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي التَّشَهُّدِ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އަލްލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫއަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން ޖުބައިރު] ގެ އަރިހުން އަދި [ތަވޫސް] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޤުރުއާން އުނގަންނައިދެއްވި ފަދައިން ތަޞަޙީދު ދަސްކޮށްދެއްވި ފަދައިން، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ ޢަލާޢާ އިބާދީލާހިޝް ސަލީޙީން އަޞްޙާދު އަންލާ އިލާހާ އިއްލާ، ވާ އަސީހާދު އައްނަ މުޙައްމަދާން ރަސޫލުالله -ހުރިހާ ޝަރަފާއި ނިޢުމަތެއް ލިބެންޖެހޭނީ ހަމައެކަނި الله އަށެވެ. -އެފަދައިން- ހުރިހާ ރަޙްމަތާއި ހެޔޮކަމެއް. އޭ ނަބިއްޔާ، އަދި الله ގެ ރަޙްމަތާއި ނިޢުމަތް ކަލޭގެފާނަށް ލައްވާށިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނާއި الله ގެ ޞާލިޙު އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށް ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހުއްޓެވެ. އަޅުގަނޑު ހެކިވަނީ الله ނޫން އަޅުކަން ކުރަންޖެހޭ ކަލާނގެއެއް ނެތް ކަމާއި، މުޙައްމަދަކީ الله ގެ އަޅަކާއި ރަސޫލާ ކަމުގައި ހެކިވަމެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އިބްނު ޢައްބާސްގެ މި ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަސަން ޣަރީބު ޞައްޙަކަމުގެ ދަރަޖަ ލިބިފައިވެއެވެ. [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޙުމައިދު ޢަރު ރުޢާސީ] ވެސް މި ޙަދީޘް [އަބޫއަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އަލް ލައިތުސް ބިން ސަޢުދުގެ ޙަދީޘްފުޅުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. އަދި [އައިމަން ބިން ނަބީލް އަލް މައްކީ] މި ޙަދީޘް [ޖާބިރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ނަމަވެސް އެ ޗޭނު ރައްކާތެރިކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އިމާމް ޝާފިޢީ ތަޝާހުދުގެ މައްސަލައިގައި އިބްނު ޢައްބާސްގެ ޙަދީޘަށް ތަބާވެވަޑައިގަންނަވަންދެން.

Hadith Corroboration (45)

Hadith

Imam Tirmidzi : 268

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَمِنْ السُّنَّةِ أَنْ يُخْفِيَ التَّشَهُّدَقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ

[އަބޫ ސަޢީދު އަލް އަޝާޖް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޔޫނުސް ބިން ބުކައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަލް އަސްވާދު] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އޭނާ ބުންޏެވެ؛ 'ތަޝާހުދު ފޮރުވުމަކީ ސުންނަތް ކަމެކެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު މަސްއޫދުގެ މި ޙަދީޘަކީ ރަނގަޅު އަދި ޣަރީބު ސިފައެއްގެ ޙަދީޘެކެވެ. މި ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރެއެވެ'.

Hadith Corroboration (1)

Hadith

Imam Tirmidzi : 269

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ الْجَرْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ حُجْرٍ قَالَقَدِمْتُ الْمَدِينَةَ قُلْتُ لَأَنْظُرَنَّ إِلَى صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا جَلَسَ يَعْنِي لِلتَّشَهُّدِ افْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُسْرَى يَعْنِي عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَنَصَبَ رِجْلَهُ الْيُمْنَىقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ وَابْنِ الْمُبَارَكِ

[އަބޫ ކުރުއިބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [ޢަބްދުالله ބިން އިދްރީސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ؛ [އާސިމް ބިން ކުލައިބް އަލް ޖަރުމީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] [އިބްނު ޙުޖުރު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. 'އަހަރެން މަދީނާއަށް އާދެވުމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދުޢާކުރެއްވި ގޮތް އަޅުގަނޑަށް ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ފެންނާނެއެވެ. ތަޝާހުދަށް އިށީނދެވަޑައިގަތުމުން ކަނާތު ފައި ފަތުރާލުމަށްފަހު ކަނާތު އަތް - އެއީ ކަނާތު އުނަގަނޑުގައި - ބަހައްޓައި ކަނާތު ފައި އުފުލާލިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. މިއީ ކުފާގެ ރައްޔިތެއް ކަމަށްވާ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި ބިން އަލް މުބާރަކް' ގެ ރައުޔެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 270

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمَدَنِيُّ حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ سَهْلٍ السَّاعِدِيُّ قَالَاجْتَمَعَ أَبُو حُمَيْدٍ وَأَبُو أُسَيْدٍ وَسَهْلُ بْنُ سَعْدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَذَكَرُوا صَلَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو حُمَيْدٍ أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَلَسَ يَعْنِي لِلتَّشَهُّدِ فَافْتَرَشَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَأَقْبَلَ بِصَدْرِ الْيُمْنَى عَلَى قِبْلَتِهِ وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُمْنَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُمْنَى وَكَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ الْيُسْرَى وَأَشَارَ بِأُصْبُعِهِ يَعْنِي السَّبَّابَةَقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَبِهِ يَقُولُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ قَالُوا يَقْعُدُ فِي التَّشَهُّدِ الْآخِرِ عَلَى وَرِكِهِ وَاحْتَجُّوا بِحَدِيثِ أَبِي حُمَيْدٍ قَالُوا يَقْعُدُ فِي التَّشَهُّدِ الْأَوَّلِ عَلَى رِجْلِهِ الْيُسْرَى وَيَنْصِبُ الْيُمْنَى

[ބުންދަރު މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [އަބޫޢަމީރު އަލް ޢަޤާދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ފުލައިހް ބިން ސުލައިމާން އަލް މަދާނީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އައްބާސް ބިން ޞަހުލް އަސް ސަޢީދީ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢަބޫ ޙުމައިދު، އަބޫ އުސައިދު، ޞަޙްލު ބިން ޞަޢްދު އަދި މުޙައްމަދު ބިން މަސްލަމާ އެއްވެ، އެބޭކަލުން ފާހަގަކުރެއްވީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދުޢާގެ ވާހަކައެވެ. ދެން [އަބޫ ޙުމައިދު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ތިޔަބައިމީހުންގެ އެންމެންގެ ތެރެއިން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދުޢާ އެންމެ ބޮޑަށް އެނގޭ މީހާއަކީ އަހަރެންނެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތަޝާހުދުގައި އިށީނދެވަޑައިގަތުމުން ކަނާތު ފައި ފަތުރާލައިގެން ކަނާތު ފައިގެ ކުރިމައްޗަށް ޤިބްލައާ ދިމާއަށް ވާޞިލްވެވަޑައިގެން ކަނާތު އަތުގެ އަތްތިލަ ކަނާތު ކަކުލުގައި އަދި ވާތު އަތުގެ އަތްތިލަ ކަނާތު ކަކުލުގައި ބަހައްޓަވައިފިއެވެ. ދެން އޭނާ އިޝާރާތް ކުރީ އިނގިލިން ކަމަށްވާ ޝަހާދަތް އިނގިލިން'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘްފުޅުގައި ހިފަހައްޓަވައެވެ. މިއީ އިމާމް ޝާފިޢީ އާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'އެންމެ ފަހު ތަޝަހުހުދުގައި އިށީންނަންވާނީ އޭނާގެ ކަކުލުގައި.' އެބައިމީހުން ދަލީލެއްގެ ގޮތުގައި އަބޫ ޙުމައިދުގެ ޙަދީޘް ނަންގަވައި، ވިދާޅުވީ، 'އެންމެ ފަހު ތަޝާހުދުގައި ކަނާތު ފައިގައި އިށީނދެ ކަނާތު ފައި އުފުލާލާށެވެ.'

Hadith Corroboration (27)

Hadith

Imam Tirmidzi : 271

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلَاةِ وَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رُكْبَتِهِ وَرَفَعَ إِصْبَعَهُ الَّتِي تَلِي الْإِبْهَامَ الْيُمْنَى يَدْعُو بِهَا وَيَدُهُ الْيُسْرَى عَلَى رُكْبَتِهِ بَاسِطَهَا عَلَيْهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَنُمَيْرٍ الْخُزَاعِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي حُمَيْدٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ يَخْتَارُونَ الْإِشَارَةَ فِي التَّشَهُّدِ وَهُوَ قَوْلُ أَصْحَابِنَا

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އާއި [ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ] އަދި އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ބުނެފައިވެއެވެ؛ [ޢަބްދުއްރަޒާޤް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [ޢުބައިދުالله ބިން ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [ނަފީޢު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދުގައި އިށީނދެވަޑައިގަންނަވާއިރު، ކަނާތު އަތް ކަކުލުގައި އަޅުއްވައި، ކަނާތު އިނގިލީގެ ކައިރީގައި އިނގިލި އުފުއްލަވައި - މާނައަކީ ޝަހާދަތް އިނގިލި - އެއިން ނަމާދު ކުރައްވާނެއެވެ. އަދި ކަނާތު އަތް ވެސް ކަކުލުގައި އިނގިލިތައް ފަތުރާލައިގެން ބާއްވާނެއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫދުއްލާ އިބްނު އަޒް ޒުބައިރު، ނޫމައިރު އަލް ޚުޒާޢީ، އަބޫ ޙުރައިރާ، އަބޫ ޙުމައިދު އަދި ވަޢީލް ބިން ޙުޖުރުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ޢުމަރުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޣަރީބު ދަރަޖައިގެ ޙަދީޘެއް، މި ސަފުހާ ނޫން އެހެން އުބައިދުالله ބިން ޢުމަރުގެ އަރިހުން މި ޙަދީޘް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންނާއި ތާބިޢީންގެ ތެރެއިން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރެއްވިއެވެ. އެމީހުން އިސްކަންދިނީ ތަޝާހުދު ކިޔަވާއިރު ޝަހާދަތް އިނގިލިތަކުން އިޝާރާތް ކުރުމަށެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ރައްޓެހިން ނަގާ ރައުޔެވެ.

Hadith Corroboration (30)

Hadith

Imam Tirmidzi : 272

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يُسَلِّمُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَالْبَرَاءِ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمَّارٍ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَعَدِيِّ بْنِ عَمِيرَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ

[ބުންދަރު މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަހުދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ އިސްޙާޤު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އަލް އަޙްވާޝް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވީ، ކަނާތްފަރާތާއި ވާތްފަރާތަށް ސަލާމް ކުރައްވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ސަޢުދު ބިން އަބޫ ވަޤާޝް، އިބްނު ޢުމަރު، ޖާބިރު ބިން ސަމްރާ، އަލް ބަރާ`، އަބޫ ސަޢީދު، އައްމާރު، އަބޫ ވަޢީލް ބިން ޙުޖުރު، އަދީ ބިން އަމީރާ، އަދި ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله ގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ޢުމަރުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި އެއުރެންނަށް ފަހުގެ ބޭފުޅުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ޢަމަލުކުރެއްވިއެވެ. މިއީ ސުފްޔާން އައްތައުރީއާއި ބިން އަލް މުބާރަކާއި އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤު ޢަބްދުالله ނެގި ރައުޔެވެ.

Hadith Corroboration (75)

Hadith

Imam Tirmidzi : 273

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ أَبُو حَفْصٍ التِّنِّيسِيُّ عَنْ زُهَيْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُسَلِّمُ فِي الصَّلَاةِ تَسْلِيمَةً وَاحِدَةً تِلْقَاءَ وَجْهِهِ يَمِيلُ إِلَى الشِّقِّ الْأَيْمَنِ شَيْئًاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَائِشَةَ لَا نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَعِيلَ زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَهْلُ الشَّأْمِ يَرْوُونَ عَنْهُ مَنَاكِيرَ وَرِوَايَةُ أَهْلِ الْعِرَاقِ عَنْهُ أَشْبَهُ وَأَصَحُّ قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ كَأَنَّ زُهَيْرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الَّذِي كَانَ وَقَعَ عِنْدَهُمْ لَيْسَ هُوَ هَذَا الَّذِي يُرْوَى عَنْهُ بِالْعِرَاقِ كَأَنَّهُ رَجُلٌ آخَرُ قَلَبُوا اسْمَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ قَالَ بِهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي التَّسْلِيمِ فِي الصَّلَاةِ وَأَصَحُّ الرِّوَايَاتِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَسْلِيمَتَانِ وَعَلَيْهِ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ وَرَأَى قَوْمٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ تَسْلِيمَةً وَاحِدَةً فِي الْمَكْتُوبَةِ قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ شَاءَ سَلَّمَ تَسْلِيمَةً وَاحِدَةً وَإِنْ شَاءَ سَلَّمَ تَسْلِيمَتَيْنِ

[މުޙައްމަދު ބިން ޔަޙްޔާ އަން ނައިސާބުރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަމްރޫ ބިން އަބޫ ސަލާމާ އަބޫ ޙަފްޝް އެތު ޓިނިސީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޒުހައިރު ބިން މުޙައްމަދު] ގެ އަރިހުން [ހިޝާމް ބިން އުރުވާ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [ޢާއިޝާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ ނަމާދުގައި ސަލާމް ކުރެއްވީ އެންމެ ފަހަރަކު އެކަނި ކަނާތްފަރާތަށް ކުޑަކޮށް ޖެހިފައިވާ މޫނާ ދިމާއަށެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ވެސް ޞަހުލު ބިން ސަޢުދުގެ އަރިހުން ޙަދީޘެއް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި ސަފުހާއިން މެނުވީ ޢާއިޝާގެ ޙަދީޘްގެ މަރްފޫޢަތެއް ނޭނގެއެވެ. މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ޒުހައިރު ބިން މުޙައްމަދަކީ ޝާމްގެ ރައްޔިތެއް ކަމުގައިވާއިރު، އެބޭކަލުންގެ އަރިހުން މުންކަރު ޙަދީޘްތަކުގެ ޙަދީޘްތައް ރިވާކުރެއްވިއިރު، އިރާޤުގެ ރައްޔިތުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާކޮށްފައިވާ ރިވާޔަތްތަކަކީ މާ ޞައްޙަ އަދި ޞައްޙަ ރިވާޔަތެކެވެ'. މުޙައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ހީވަނީ އެމީހުންގެ އަތުގައި ހުރި ޒުހައިރު ބިން މުޙައްމަދަކީ އިރާޤު މީހުން ޙަދީޘް ނެގި ޒުހައިރު ނޫންހެންނެވެ. އަދި ހީވަނީ އޭނާއަކީ އެމީހުން ނަން ބަދަލުކުރި އެހެން މީހެއްހެންނެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ނަމާދުގައި ސަލާމްކުރުމާ ގުޅިގެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން މި ޙަދީޘް ހިފަހައްޓަނީއެވެ. ނަމަވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އެންމެ ޞައްޙަ ރިވާޔަތަކީ ދެ ސަލާމް ކަމަށާއި، މިއީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި ތާބީޢީންނާއި އޭގެ ފަހުން ތިބި މީހުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރެއްވި ކަމެކެވެ. އޭރު ރަސޫލުﷲ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބައެއް ޞަޙާބީން އަދި އަނެއް ބަޔަކު ހަމައެކަނި ފަރުޟު ނަމާދުގައި އެއް ސަލާމަކުންނެވެ. އިމާމް ޝާފިޢީ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެދޭނަމަ އެއް ސަލާމަކުން ނުވަތަ ދެ ސަލާމަކުން ވެސް ކުރެވިދާނެ'.

Hadith Corroboration (2)

Hadith

Imam Tirmidzi : 274

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَهِقْلُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ قُرَّةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَحَذْفُ السَّلَامِ سُنَّةٌقَالَ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ يَعْنِي أَنْ لَا يَمُدَّهُ مَدًّاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ الَّذِي يَسْتَحِبُّهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَرُوِيَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ أَنَّهُ قَالَ التَّكْبِيرُ جَزْمٌ وَالسَّلَامُ جَزْمٌ وَهِقْلٌ يُقَالُ كَانَ كَاتِبَ الْأَوْزَاعِيِّ

[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [ޢަބްދުالله ބިން އަލް މުބާރަކް] އަދި [ހިޤްލް ބިން ޒިޔާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަލް އައުޒާޢީ] ގެ އަރިހުން [ޤުރުރާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] އިން [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'ސަލާމް ކުރުކުރުމަކީ ސުންނަތެއް'. އަލީ ބިން ހުޖުރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ ޢަބްދުالله ބިން އަލް މުބާރަކް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެބަހީ، ދިގު ނުކުރުން'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ރައުޔަކީ ޢިލްމުވެރިން އިސްކަންދެނީ -ޚިޔާރުކުރައްވާ- ރައުޔެކެވެ'. އަދި އިބްރާހީމް އަން ނަޚާޢީގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، ތަކްބީރާއި ސަލާމް ކުރުމަކީ މަރުވެފައިވާ -ކުޑަ-' އެވެ. ބުނެވެނީ ހިޤްލަކީ އަލް އައުޒާޢީ’ ގެ މުޞްޠަފާއެވެ.

Hadith Corroboration (1)

Hadith

Imam Tirmidzi : 275

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَلَّمَ لَا يَقْعُدُ إِلَّا مِقْدَارَ مَا يَقُولُ اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ وَمِنْكَ السَّلَامُ تَبَارَكْتَ ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِحَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَقَالَ تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ثَوْبَانَ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَى خَالِدٌ الْحَذَّاءُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ نَحْوَ حَدِيثِ عَاصِمٍ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ بَعْدَ التَّسْلِيمِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

[އަޙްމަދު ބިން މާނީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ؛ [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަޝީމް އަލް އަޙްވާލް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން އަލްޙަރީޘް] ގެ އަރިހުން [ޢައިޝަތު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ސަލާމް ނިންމަވާލެއްވުމުން ފިޔަވައި އިށީނދެވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. [ހަންނާދު އިބްނު އަސް ސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ؛ [މަރްވާން ބިން މުޢާވިޔަތު އަލް ފަޒާރީ] އާއި [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [‘އާޝިމް އަލް އަޙްވާލް] ގެ އަރިހުން މިފަދަ ޓްރާންސްމިޝަން ޗޭންއަކާއެކު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޞައްވުބާން، އިބްނު ޢުމަރު، އިބްނު ޢައްބާސް، އަބޫ ސަޢީދު، އަބޫ ޙުރައިރާ އަދި އަލްމުޣީރާ ބިން ސުޢޫބާގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢާއިޝާގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަސަން ޞަޙީޙްގެ ދަރަޖަ އޮވެއެވެ. [ޚާލިދު] ވެސް މި ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަބްދުالله ބިން އަލްޙަރީޘް] ގެ އަރިހުން ޢާއިޝާގެ ޙަދީޘްގެ އިތުރުން ޢާޝިމްގެ ރިވާޔަތުގެ ޙަދީޘުންނެވެ. ރަސޫލާގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ، އެކަލޭގެފާނަށް ސަލާމް ކުރެއްވުމަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: ލާ އިލާހާ އިލާހު ވަޙްދާހު ލާ ސިޔާރިކަލާ ލަހުލް މުލްކު ވަލާހުލް ހަމްދޫ ޔޫޙީ ވަ ޔޫމީތު ވާ ހުވާ ޢަލާ ކުއްލީ ޞައްޢިޢީން ޤާދީރު، الله ޢަލައިހިއްސަލާމް ލާ މަޢާނިޢާ ލީމާ ޢަޢުޘީތާއެވެ WA LAA MU'THIA LIMAA MANA'TA WA LAA YANFA'U DZAL JADDI MinKAL JADDU - އަޅުކަން ކުރުމުގެ ހައްގު ލިބިގެންވާ ކަލާނގެއެއް ނޫން މާތްالله ގެ އިތުރުން އެއްވެސް ބައިވެރިއަކު ނެތެވެ. އޭނާއަށް ހުރިހާ ބާރަކާއި ތައުރީފެވެ. ދިރުމާއި މަރު ދެއްވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ ހުރިހާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ބާރުގަދަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އޭ الله، ކަލޭގެފާނު ދެއްވާ އެއްޗެއް ހުއްޓުވޭނެ އެއްވެސް މީހަކު ނެތް، އަދި ކަލޭގެފާނު ހިފަހައްޓާ އެއްޗެއް ދެއްވޭނެ އެއްވެސް މީހަކު ނެތް، އަދި މުއްސަނދިކަން ކަލޭގެފާނަށް އެއްވެސް ފައިދާއެއް ނުވާތީ، މުއްސަނދިކަން ލިބެނީ ހަމައެކަނި ކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ކަމަށްވާތީ-'. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި الله ގެ ރަސޫލާ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ: ސުބްހާނާ ރަބްބިކާ ރަބީލް ޢިޒްޒާތީ އައްމާ ޔަޝީފުން ވަ ސަލާމުން އަލް މުރުސަލީން ވަލް ހަމްދުއްލިލާހީ ރަބީލް ޢަލަމީން -އެމީހުން - ކާފަރުން - ސިފަކުރާ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ބާރު ލިބިގެންވާ ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ޝަރަފުވެރިވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. الله ގެ ރަސޫލުންގެ މައްޗަށް ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، އަދި ހުރިހާ ޙަމްދުތަކަކީ ދުނިޔެތަކުގެ ވެރި الله އަށް ވެއެވެ-'.

Hadith Corroboration (33)

Hadith

Imam Tirmidzi : 276

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا الْأَوْزَاعِيُّ حَدَّثَنِي شَدَّادٌ أَبُو عَمَّارٍ حَدَّثَنِي أَبُو أَسْمَاءَ الرَّحَبِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي ثَوْبَانُ مَوْلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنْصَرِفَ مِنْ صَلَاتِهِ اسْتَغْفَرَ اللَّهَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ وَمِنْكَ السَّلَامُ تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عَمَّارٍ اسْمُهُ شَدَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ

[އަޙްމަދު ބިން މުޙައްމަދު ބިން މޫސާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުالله ބިން އަލް މުބާރަކް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަލް އައުޒާޢީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޝައްދާދު އަބޫ ޢައްމާރު] އަޅުގަނޑަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަބޫ އަސްމާ` އާރް ރަހާބީ] އަހަރެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަޅާ [ތަސަބާން] ވިދާޅުވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ނަމާދު ދޫކޮށްލެއްވުމަށް ބޭނުންފުޅުވާ ހިނދު، ތިން ފަހަރު މާފު ހޯއްދެވިއެވެ. އެއަށްފަހު ވިދާޅުވަނީ: 'الله އަންތަސް ސަލާމް ވާ މިންކަސް ސަލާމް ތަބަރަކްތާ ޔާ ދުޒާލް ޖަލާލީ ވަލް އިކްރާމް - އޭ الله، ކަލޭގެފާނަކީ ޞުލްޙަ އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ކިބައިން ޞުލްޙަ، ކަލޭގެފާނަކީ ނިޢުމަތް ދެއްވާ ފަރާތެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އަބޫ އައްމާރުގެ ނަމަކީ ޝައްދާދު ބިން އަބްދުالله' އެވެ.

Hadith Corroboration (18)

Hadith

Imam Tirmidzi : 277

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ هُلْبٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَؤُمُّنَا فَيَنْصَرِفُ عَلَى جَانِبَيْهِ جَمِيعًا عَلَى يَمِينِهِ وَعَلَى شِمَالِهِوَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ هُلْبٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يَنْصَرِفُ عَلَى أَيِّ جَانِبَيْهِ شَاءَ إِنْ شَاءَ عَنْ يَمِينِهِ وَإِنْ شَاءَ عَنْ يَسَارِهِ وَقَدْ صَحَّ الْأَمْرَانِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيُرْوَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَنَّهُ قَالَ إِنْ كَانَتْ حَاجَتُهُ عَنْ يَمِينِهِ أَخَذَ عَنْ يَمِينِهِ وَإِنْ كَانَتْ حَاجَتُهُ عَنْ يَسَارِهِ أَخَذَ عَنْ يَسَارِهِ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [އަބޫ އަލް އަޙްވާޝް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ސިމާކް ބިން ޙަރްބު] އިން [ޤާބިޝާ ބިން ޙުލްބު] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑުމެން ދުޢާކުރުމުގައި ލީޑް ކުރެއްވި، ދެން ދެފަރާތުން ފާއިތުވެވަޑައިގަތީ، ބައެއް ފަހަރު ވާތްފަރާތުން އަދި ބައެއް ފަހަރު ވާތްފަރާތުން'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުالله ބިން މަސްޢޫދާއި، އަނަސްއާއި، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރު އަދި އަބޫ ޙުރައިރާގެ ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ހުލްބުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. އެއީ، އޭނާ ދެ ދިމާލަކުން ފާއިތުވެގެން ދިޔަ ކަމެވެ؛ ބައެއް ފަހަރު ކަނާތް ފަރާތުން އަދި ބައެއް ފަހަރު ކަނާތް ފަރާތުން، އޭނާ ބޭނުންނަމަ. ދެމީހުންނަކީވެސް ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ޞަޙީޙްތަކެކެވެ. އަދި ޢަލީ ބިން އަބީ ޠާލިބުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ނުޖެހުމަކީ ވާތްފަރާތުން ނަމަ، ދެން އޭނާ ފާސްކުރަންވާނީ ވާތްފަރާތުން، އަދި ބޭނުންތެރިކަން ކަނާތްފަރާތުން ނަމަ، ދެން އޭނާ ފާސްކުރަންވާނީ ކަނާތްފަރާތުން'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 278

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَلَّادِ بْنِ رَافِعٍ الزُّرَقِيِّ عَنْ جَدِّهِ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَمَا هُوَ جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ يَوْمًا قَالَ رِفَاعَةُ وَنَحْنُ مَعَهُ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ كَالْبَدَوِيِّ فَصَلَّى فَأَخَفَّ صَلَاتَهُ ثُمَّ انْصَرَفَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْكَ فَارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ فَرَجَعَ فَصَلَّى ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَقَالَ وَعَلَيْكَ فَارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ فَفَعَلَ ذَلِكَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا كُلُّ ذَلِكَ يَأْتِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيُسَلِّمُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْكَ فَارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ فَخَافَ النَّاسُ وَكَبُرَ عَلَيْهِمْ أَنْ يَكُونَ مَنْ أَخَفَّ صَلَاتَهُ لَمْ يُصَلِّ فَقَالَ الرَّجُلُ فِي آخِرِ ذَلِكَ فَأَرِنِي وَعَلِّمْنِي فَإِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ أُصِيبُ وَأُخْطِئُ فَقَالَ أَجَلْ إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلَاةِ فَتَوَضَّأْ كَمَا أَمَرَكَ اللَّهُ ثُمَّ تَشَهَّدْ وَأَقِمْ فَإِنْ كَانَ مَعَكَ قُرْآنٌ فَاقْرَأْ وَإِلَّا فَاحْمَدْ اللَّهَ وَكَبِّرْهُ وَهَلِّلْهُ ثُمَّ ارْكَعْ فَاطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ اعْتَدِلْ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ فَاعْتَدِلْ سَاجِدًا ثُمَّ اجْلِسْ فَاطْمَئِنَّ جَالِسًا ثُمَّ قُمْ فَإِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ فَقَدْ تَمَّتْ صَلَاتُكَ وَإِنْ انْتَقَصْتَ مِنْهُ شَيْئًا انْتَقَصْتَ مِنْ صَلَاتِكَ قَالَ وَكَانَ هَذَا أَهْوَنَ عَلَيْهِمْ مِنْ الْأَوَّلِ أَنَّهُ مَنْ انْتَقَصَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا انْتَقَصَ مِنْ صَلَاتِهِ وَلَمْ تَذْهَبْ كُلُّهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ رِفَاعَةَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ [ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިސްމާޢީލް ބިން ޖަޢުފަރު] [ޔަޙްޔާ ބިން ޢަލީ ބިން ޔަޙްޔާ ބިން ޚައްލާދު ބިން ރާފީޢު އަޒް ޒުރާޤީ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ކާފަ] ގެ އަރިހުން [ރިފާޢަ ބިން ރަފީޢު] ގެ އަރިހުން އަންގަވާފައި ވެއެވެ. 'އެއްދުވަހަކު މާތްالله ގެ ރަސޫލާ، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި، އެކަލޭގެފާނަށް ޞުލްޙަ ދެއްވާށި، އަޅުގަނޑުމެންނާއެކު އިށީނދެވަޑައިގެންނެވިއިރު - ރިފާޢަ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެމެން މިތިބީ އޭނާއާއެކު،' - ރަށުގެ މީހަކު އޭނާގެ ގާތަށް އައިސް، އޭނާ ދުޢާކޮށް ނަމާދު ކުރުކޮށްލިއެވެ. އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ފާސްވެވަޑައިގެން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަށް ސަލާމް ކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ލެއްވުން އެކަލޭގެފާނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އިތުރު ދެތިން ފަހަރު ނަމާދު ކުރިއިރު، ކޮންމެ ފަހަރަކު އައިސް ރަސޫލާއަށް ސަލާމް ކުރެއްވިއެވެ. އެކަމަކު ރަސޫލާ ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ލެއްވުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ދެން މީސްތަކުންވެސް ބިރުގަނެ ކަންބޮޑުވީ ނަމާދު ކުޑަކޮށް ބަލާ މީހާގެ މާނައަކީ އޭނާ އަދި ނަމާދު ނުކުރާ ކަމެވެ. އެންމެ ފަހުން ރަށުގެ މީހާ ބުންޏެވެ؛ 'ބުނެދީ ދަސްކޮށްދީ، އަހަންނަކީ ހަމައެކަނި އިންސާނަކަށް ވާތީ، ބައެއް ފަހަރު ރަނގަޅު ބައެއް ފަހަރު ގޯސް،' ދެން ވިދާޅުވިއެވެ: 'އެއީ ތެދެއް، ނަމާދު ކުރަން ބޭނުންނަމަ ދެން الله އަންގަވާފައިވާ ގޮތަށް ވުޟޫ ކުރައްވާށެވެ. ޤުރުއާން ހިތުދަސްކޮށްފައިވާނަމަ ދެން ކިޔެވުން، ނުކިޔާނަމަ ތަޙްމީދާއި ތަކްބީރު އަދި ތަޙްލީލް ކިޔެވުން. އެއަށްފަހު މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ބޯޖަހާ، ދެން ތެދުވެ މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު ސަޖިދަކުރުން، އެއަށްފަހު ތެދުވެވޭނެއެވެ. އެކަން ކޮށްފިނަމަ ދެން ތިބާގެ ނަމާދު ފުރިހަމަ ވެއްޖެ ނަމަވެސް ކުޑަކޮށްފިނަމަ ދެން ތިބާގެ ނަމާދު ކުޑަވެގެންދެއެވެ'. އޭނާ - ވާހަކަ ކިޔައިދޭ މީހާ - ބުންޏެވެ؛ 'މިއީ ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ވުރެ ލުއި ކަމެއް، އެއީ އެއިން އެއްޗެއް ކުޑަކޮށްފި މީހާ، ދެން އޭނާގެ ދުޢާގެ އަގު ކުޑަވެގެން ދިޔަ ނަމަވެސް އެއީ މުޅިން ގެއްލިގެން ނުދާ އެއްޗެކެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ހުރައިރާ އާއި އައްމާރު ބިން ޔާސިރުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރިފާޢަތުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘްވެސް ރިފާޢަތުން އެހެން ޗެނަލެއް މެދުވެރިކޮށް ރިވާވެގެންވެއެވެ'.

Hadith Corroboration (19)

Hadith

Imam Tirmidzi : 279

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَدَخَلَ رَجُلٌ فَصَلَّى ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَقَالَ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ فَرَجَعَ الرَّجُلُ فَصَلَّى كَمَا كَانَ صَلَّى ثُمَّ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثَ مِرَارٍ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أُحْسِنُ غَيْرَ هَذَا فَعَلِّمْنِي فَقَالَ إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلَاةِ فَكَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ بِمَا تَيَسَّرَ مَعَكَ مِنْ الْقُرْآنِ ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ جَالِسًا وَافْعَلْ ذَلِكَ فِي صَلَاتِكَ كُلِّهَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ وَقَدْ رَوَى ابْنُ نُمَيْرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَرِوَايَةُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَصَحُّ وَسَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ قَدْ سَمِعَ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَرَوَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ اسْمُهُ كَيْسَانُ وَسَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ يُكْنَى أَبَا سَعْدٍ وَكَيْسَانُ عَبْدٌ كَانَ مُكَاتَبًا لِبَعْضِهِمْ

[މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލްޤަޘްޠާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އުބައިދުالله ބިން ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ސަޢީދު ބިން އަބޫ ސަޢީދު] އަޅުގަނޑަށް [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم މިސްކިތަށް ވަދެވަޑައިގަތެވެ. ދެން މީހަކު ވަދެ ނަމާދުކޮށް، ދެން އައިސް ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم އަށް ސަލާމް ކުރިއެވެ. އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނުގެ ސަލާމް އަނބުރާ ދެއްވައި ވިދާޅުވިއެވެ: 'އެނބުރި ގޮސް ނަމާދު ކުރައްވާށެވެ! ދެން އެމީހާ އެނބުރި އައިސް އޭނާ ކުރި ގޮތަށް ނަމާދުކޮށް، ދެން އައިސް ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم އަށް ސަލާމް ކުރިއެވެ. އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނުގެ ސަލާމް އަނބުރާ ދެއްވައި، ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އެމީހާ ތިން ފަހަރު ތަކުރާރު ކުރެވެންދެން، ދެން الله ގެ ރަސޫލާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު ކިޔަވަން ފަސޭހަ ޤުރުއާން ކިޔެވުމަށްފަހު ތުމާޢަނީނާއެކު ރުކޫޢުކޮށް - މަޑުމައިތިރިކަމާއެކު - އަލުން ތެދުވެ މުޅިން ތެދުވެވޭހާ ހިނދަކު ތެދުވެވޭނެއެވެ. އެއަށްފަހު ތޫމާޢުނީނާއެކު ސަޖިދަކޮށް ތެދުވެ - އިށީނދެގެން - މުޅިން ތެދުވެވޭހާ ހިނދަކުއެވެ. ހުރިހާ ދުޢާއެއްގައިވެސް އެކަން ކުރައްވާށެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ ' [އިބްނު ނޫމައިރު] ވެސް މި ޙަދީޘް [އުބައިދުالله ބިން ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދުލް މަޤްބުރީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އަދި ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރުގެ އަރިހުން ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދުގެ ރިވާޔަތު މާ ޞަޙީޙް ވެގެންވެއެވެ. ސަޢީދު އަލް މަޤްބޫރީއަށް މި ޙަދީޘް އަބޫ ޙުރައިރާގެ އަރިހުން އަޑުއަހާފައި ވަނިކޮށް، އޭނާގެ ބައްޕަގެ ކިބައިން، އަބޫ ޙުރައިރާގެ ކިބައިން ރިވާކުރެއްވިއެވެ'. އަބޫ ސަޢީދު އަލް މަޤްބުރީގެ ނަމަކީ ކައިސަން އެވެ. އަދި ސަޢީދު އަލް މަޤްބުރީއަށް ލަޤަބު ދީފައިވަނީ އަބޫ ސަޢުދުއެވެ. ކުރީގެ މީހުންނަކީ -ފިދާވައިގެން-' އަމިއްލައަށް މިނިވަންވި އަޅުންނެވެ.

Hadith Corroboration (19)

Hadith

Imam Tirmidzi : 280

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّ قَالَسَمِعْتُهُ وَهُوَ فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدُهُمْ أَبُو قَتَادَةَ بْنُ رِبْعِيٍّ يَقُولُ أَنَا أَعْلَمُكُمْ بِصَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا مَا كُنْتَ أَقْدَمَنَا لَهُ صُحْبَةً وَلَا أَكْثَرَنَا لَهُ إِتْيَانًا قَالَ بَلَى قَالُوا فَاعْرِضْ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ اعْتَدَلَ قَائِمًا وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ وَرَكَعَ ثُمَّ اعْتَدَلَ فَلَمْ يُصَوِّبْ رَأْسَهُ وَلَمْ يُقْنِعْ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ وَرَفَعَ يَدَيْهِ وَاعْتَدَلَ حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ مُعْتَدِلًا ثُمَّ أَهْوَى إِلَى الْأَرْضِ سَاجِدًا ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ جَافَى عَضُدَيْهِ عَنْ إِبْطَيْهِ وَفَتَخَ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ ثَنَى رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَقَعَدَ عَلَيْهَا ثُمَّ اعْتَدَلَ حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ مُعْتَدِلًا ثُمَّ أَهْوَى سَاجِدًا ثُمَّ قَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ ثُمَّ ثَنَى رِجْلَهُ وَقَعَدَ وَاعْتَدَلَ حَتَّى يَرْجِعَ كُلُّ عَظْمٍ فِي مَوْضِعِهِ ثُمَّ نَهَضَ ثُمَّ صَنَعَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى إِذَا قَامَ مِنْ السَّجْدَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى يُحَاذِيَ بِهِمَا مَنْكِبَيْهِ كَمَا صَنَعَ حِينَ افْتَتَحَ الصَّلَاةَ ثُمَّ صَنَعَ كَذَلِكَ حَتَّى كَانَتْ الرَّكْعَةُ الَّتِي تَنْقَضِي فِيهَا صَلَاتُهُ أَخَّرَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَقَعَدَ عَلَى شِقِّهِ مُتَوَرِّكًا ثُمَّ سَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ قَالَ وَمَعْنَى قَوْلِهِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ إِذَا قَامَ مِنْ السَّجْدَتَيْنِ يَعْنِي قَامَ مِنْ الرَّكْعَتَيْنِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ الْحُلْوَانِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ النَّبِيلُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ قَال سَمِعْتُ أَبَا حُمَيْدٍ السَّاعِدِيَّ فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ أَبُو قَتَادَةَ بْنُ رِبْعِيٍّ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ بِمَعْنَاهُ وَزَادَ فِيهِ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ هَذَا الْحَرْفَ قَالُوا صَدَقْتَ هَكَذَا صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو عِيسَى زَادَ أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جَعْفَرٍ هَذَا الْحَرْفَ قَالُوا صَدَقْتَ هَكَذَا صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

[މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު އަލްޤަޘްޠާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުލްޙަމީދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މުޙައްމަދު ބިން ޢަމްރޫ ބިން ޢަޘާ`] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޙުމައިދު އަސް ސަޢީދީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. 'އަޅުގަނޑަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ވާހަކަ އަޑުއެހިން - އެ ދުވަސްވަރު އެކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދިހަ ޞަޙާބީންގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ބޭފުޅެއް ކަމަށާއި، އެބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި އަބޫ ޤަޠަދާ ބިން ރިބްޢީ ވެސް ހިމެނޭ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. 'ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދުޢާ ދަންނަ މީހަކީ އަހަރެންނެވެ'. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ތިޔައީ އެންމެ ފުރަތަމަ އޭނާގެ އެކުވެރިއަކަށް ވެގެން އަހަރެމެންނަށް ވުރެ ބޮޑަށް އޭނާގެ ގާތަށް ނުއަންނާށެވެ!' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ތެދެއް،' އެމީހުން ބުންޏެވެ؛ 'ދެން ބުނެބަލަ!' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ނަމާދަށް ތެދުވެވަޑައިގަތުމުން، އަބަދުވެސް ސީދާކޮށް ބެލެންސްކޮށް ކޮނޑާ އެއްވަރަށް އަތް އުފުއްލަވައެވެ. ބޯޖަހަން ބޭނުންނަމަ އަނެއްކާވެސް ކޮނޑާ އެއްވަރަށް އަތް އުފުލާލާފައި الله އަކްބަރު ކިޔާނެއެވެ. ދެން ބޯ އުފުލާ ނުވަތަ ތިރި ނުކޮށް ބޯޖަހާލައިގެން ބެލެންސް ކޮށްލުމަށްފަހު ކަކުލުގައި އަތް ޖައްސާލިއެވެ. އެއަށްފަހު ކޮންމެ ކަށިގަނޑެއް އޭގެ ތަނަށް އަންނަންދެން އެއްވަރަކަށް އަތް އުފުލާލައްވަމުން ސަމީޢައްالله ލީމާން ޙަމީދާ ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން ސަޖިދަ ޖަހާފައި الله އަކްބާރު ކިޔަމުން ދިޔައިރު، ކަކުލުގެ ކަށިގަނޑާ ދުރަށް އަތް ދިއްކޮށްލަމުން ފައިގެ އިނގިލިތައް ފަޅާލިއެވެ. އެއަށްފަހު ކަނާތު ފައި ފަޅާލުމަށްފަހު ކޮންމެ ކަށިގަނޑެއް ވެސް އޭގެ ތަނަށް އަންނަންދެން އެއްވަރަކަށް އެ ފައިގައި އިށީނެވެ. އެއަށްފަހު الله އަކްބަރު ކިޔަމުން އަނެއްކާވެސް ސަޖިދަ ޖަހާލުމަށްފަހު ކަނާތު ފައި ފަޅާލުމަށްފަހު ކޮންމެ ކަށިގަނޑެއް އޭގެ ތަނަށް އަންނަންދެން އެއްވަރަކަށް އިށީނދެލިއެވެ. އެއަށްފަހު ތެދުވެ ދެވަނަ ރަކުޢަތުގައިވެސް ހަމަ އެގޮތަށް ކަންތައް ކުރެއްވިއެވެ. ދެ ސަޖިދައިން ތެދުވެވަޑައިގަންނަވަންދެން، ނަމާދު - ތަކްބިރަތުލް އިޙްރާމް - ހުޅުވާއިރު ފަދައިން ކޮނޑާ އެއްވަރަށް އަތް އުފުއްލަވައިފިއެވެ. އެއަށްފަހު އެންމެ ފަހު ރަކުޢަތް ނިމެންދެންވެސް ހަމަ އެގޮތަށް ކަންތައް ކުރައްވައި، ކަނާތު ފައި ފަޅާލައިގެން އިށީނދެވަޑައިގަތީ ތަވާރުކު - ބުރަކަށި ބިންމައްޗަށް ފިއްތާލައިގެން އިށީނދެގެން - ދެން ސަލާމް ވިދާޅުވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ދެ ސަޖިދައިން ތެދުވެވަޑައިގަންނަވަންދެން އަތް އުފުއްލަވައިގެން ދާންދެން، އެއީ ދެ ރަކުޢަތުން ނަމާދުން ތެދުވެވަޑައިގެންނެވި ވާހަކަފުޅުގެ މާނައެވެ'. އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝަރު] އާއި [އަލްޙަސަން ބިން ޢަލީ އަލް ޚައްލާލް އަލް ހުލްވާނީ] އަދި އެހެނިހެން ބޭފުޅުންނަށް ރިވާވެގެންވާ ކަމެއް ކަމަށް އެބޭކަލުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [އަބޫ ޢާސިމް އަން ނަބީލް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [ޢަބްދުލްޙަމީދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން ޢަމްރޫ ބިން ޢަތަ`] އަށް ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ. ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދިހަ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން [އަބޫ ޤަޠަދާ ބިން ރިބްޢީ] ހުންނެވި [އަބޫ ޙުމައިދު އަސް ސަޢީދީ] މާނައިގައި ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދުގެ ޙަދީޘެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެއްވި އަޑު އިވިއްޖެއެވެ. އަދި އެ ޙަދީޘްފުޅުގައި އެކަލޭގެފާނު އިތުރުކުރެއްވިއެވެ. -އަބޫ ޢާސިމްގެ އަރިހުން ޢަބްދުލްޙަމީދު ބިން ޖަޢުފަރުގެ އަރިހުން މި ސިޓީއާއެކު-. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ތިޔަ ބުނަނީ ތެދެއް، އެއީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ދުޢާކުރެއްވި ގޮތެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ މި ޙަދީޘްފުޅުގައި އަބޫ ޢާސިމް ޢަދުލް ދްލާޙްހަކް ބިން މަޚްލާދު އިތުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ އަބްދުލް ޙަމީދު ބިން ޖަޢުފަރުގެ އަރިހުން، މި ސިޓީއާއެކު. އެއުރެން ވިދާޅުވިއެވެ: ‘ތިޔަ ވިދާޅުވަނީ ތެދެއް، އެއީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ދުޢާކުރެއްވި ގޮތެވެ.

Hadith Corroboration (77)