Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 201
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ فِتْيَتِي أَنْ يَجْمَعُوا حُزَمَ الْحَطَبِ ثُمَّ آمُرَ بِالصَّلَاةِ فَتُقَامَ ثُمَّ أُحَرِّقَ عَلَى أَقْوَامٍ لَا يَشْهَدُونَ الصَّلَاةَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَمُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ قَالُوا مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ فَلَمْ يُجِبْ فَلَا صَلَاةَ لَهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا عَلَى التَّغْلِيظِ وَالتَّشْدِيدِ وَلَا رُخْصَةَ لِأَحَدٍ فِي تَرْكِ الْجَمَاعَةِ إِلَّا مِنْ عُذْرٍ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [واقعي] [جعفر بن برقان] کان [يزيد بن الاشم] کان [ابو هريره] رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي آهي، هن چيو ته؛ 'مان واقعي چاهيان ٿو ته پنهنجن جوانن کي ڪاٺيون گڏ ڪرڻ جو حڪم ڏيان، پوءِ نماز قائم ڪرڻ جو حڪم ڏيان، ان کان پوءِ انهن ماڻهن جي گهرن کي ساڙيان جيڪي جماعت جي نماز ۾ شرڪت نه ڪندا آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ عبدالله بن مسعود، ابو درداء، ابن عباس، معاذ بن انس ۽ جابر کان به روايت آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابو هريره جي هي حديث حسن صحيح آهي. اهو ڪيترن ئي طريقن سان رسول الله ﷺ جي اصحابن کان نقل ڪيو ويو آهي، انهن چيو ته: 'جيڪو نماز جي اذان ٻڌي ٿو ۽ ان جي اذان جو جواب نه ٿو ڏئي، ته ان جي ڪا به نماز ناهي'. ۽ ڪجهه عالمن چيو؛ ' 'ان تي تمام گهڻو زور ڏنو ويو آهي ۽ ڪنهن به شخص لاءِ ڪنهن عذر کانسواءِ جماعت جي نماز ڇڏڻ ۾ ڪا به نرمي ناهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 202
قَالَ مُجَاهِدٌوَسُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ رَجُلٍ يَصُومُ النَّهَارَ وَيَقُومُ اللَّيْلَ لَا يَشْهَدُ جُمْعَةً وَلَا جَمَاعَةً قَالَ هُوَ فِي النَّارِقَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ عَنْ لَيْثٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ وَمَعْنَى الْحَدِيثِ أَنْ لَا يَشْهَدَ الْجَمَاعَةَ وَالْجُمُعَةَ رَغْبَةً عَنْهَا وَاسْتِخْفَافًا بِحَقِّهَا وَتَهَاوُنًا بِهَا
[مجاهد] چيو؛ '[ابن عباس] کان هڪ ڀيري هڪ اهڙي ماڻهوءَ بابت پڇيو ويو جيڪو ڏينهن جو روزو رکي ٿو ۽ رات جو نماز پڙهي ٿو، پر هو مسجد ۾ جمعي جي نماز ۽ جماعت سان گڏ نه ٿو پڙهي؟' هن جواب ڏنو، 'اهو ماڻهو دوزخ ۾ آهي'. هن چيو؛ 'اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [المُحاربي] [اللِيطس] کان [مجاهد] تائين ٻڌايو آهي، هن چيو؛ 'هن حديث جو مطلب اهو آهي ته ڪنهن کي به نفرت سان جمعي جي نماز ۽ جماعت سان گڏ وڃڻ جي اجازت ناهي، انهي سان گڏ پنهنجي حقن کي گهٽائڻ ۽ گهٽ ڪرڻ'.
حديث
Imam Tirmidzi : 203
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ الْأَسْوَدِ الْعَامِرِيُّ عَنْ أَبِيهِ قَالَشَهِدْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَجَّتَهُ فَصَلَّيْتُ مَعَهُ صَلَاةَ الصُّبْحِ فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ قَالَ فَلَمَّا قَضَى صَلَاتَهُ وَانْحَرَفَ إِذَا هُوَ بِرَجُلَيْنِ فِي أُخْرَى الْقَوْمِ لَمْ يُصَلِّيَا مَعَهُ فَقَالَ عَلَيَّ بِهِمَا فَجِيءَ بِهِمَا تُرْعَدُ فَرَائِصُهُمَا فَقَالَ مَا مَنَعَكُمَا أَنْ تُصَلِّيَا مَعَنَا فَقَالَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا قَدْ صَلَّيْنَا فِي رِحَالِنَا قَالَ فَلَا تَفْعَلَا إِذَا صَلَّيْتُمَا فِي رِحَالِكُمَا ثُمَّ أَتَيْتُمَا مَسْجِدَ جَمَاعَةٍ فَصَلِّيَا مَعَهُمْ فَإِنَّهَا لَكُمَا نَافِلَةٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ مِحْجَنٍ الدِّيلِيِّ وَيَزِيدَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ يَزِيدَ بْنِ الْأَسْوَدِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالُوا إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ وَحْدَهُ ثُمَّ أَدْرَكَ الْجَمَاعَةَ فَإِنَّهُ يُعِيدُ الصَّلَوَاتِ كُلَّهَا فِي الْجَمَاعَةِ وَإِذَا صَلَّى الرَّجُلُ الْمَغْرِبَ وَحْدَهُ ثُمَّ أَدْرَكَ الْجَمَاعَةَ قَالُوا فَإِنَّهُ يُصَلِّيهَا مَعَهُمْ وَيَشْفَعُ بِرَكْعَةٍ وَالَّتِي صَلَّى وَحْدَهُ هِيَ الْمَكْتُوبَةُ عِنْدَهُمْ
اسان کي [احمد بن مني] چيو آهي، اسان کي [حسيم] چيو آهي، اسان کي [يعليٰ بن عطا] چيو آهي، اسان کي [جابر بن يزيد بن اسود العميري] پنهنجي پيءُ کان ٻڌايو آهي، هن چيو ته: مون هڪ ڀيري رسول الله ﷺ سان گڏ حج ڪيو، پوءِ مون مسجد خائف ۾ ساڻس گڏ صبح جي نماز پڙهي. هن چيو ته: جڏهن هو صبح جي نماز پڙهي پورو ڪري پوئتي موٽيو ته اوچتو هڪ ٻئي قبيلي جا ٻه ماڻهو آيا جيڪي ساڻس گڏ جماعت ۾ شامل نه ٿيا. تنهن ڪري هن چيو ته: 'انهن ٻن ماڻهن کي هتي آڻيو!' پوءِ انهن کي نبي ﷺ جي اڳيان آندو ويو جڏهن ته انهن جون رڳون ڏڪي رهيون هيون. هن چيو ته: 'توهان کي اسان سان گڏ نماز پڙهڻ کان ڪهڙي شيءِ روڪيو آهي؟' انهن جواب ڏنو ته: 'يا رسول الله! اسان پنهنجي جاءِ تي نماز پڙهي آهي،' هن چيو؛ ' 'اهو نه ڪريو، جيڪڏهن توهان اهو پنهنجي جاءِ تي ڪيو آهي، پوءِ توهان مسجد ۾ اچو جتي جماعت سان نماز پڙهي ويندي آهي، پوءِ انهن سان گڏ نماز پڙهو، ڇاڪاڻ ته اهو توهان ٻنهي لاءِ نفل جو ثواب هوندو'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ مهجن عاد دل ۽ يزيد بن عامر کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'يزيد بن الاسود جي حديث حسن صحيح آهي، هي ڪيترن ئي عالمن جو رايو آهي. هي رايو سفيان عتصوري، سيافعي، احمد ۽ اسحاق جو به آهي'. انهن چيو؛ 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو اڪيلو نماز پڙهي ۽ پوءِ پاڻ کي جماعت سان نماز پڙهي، ته پوءِ ان کي پنهنجيون سڀئي نمازون جماعت سان ورجائڻ گهرجن. ۽ جيڪڏهن ڪو ماڻهو مغرب اڪيلو نماز پڙهي ۽ پوءِ جماعت سان نماز پڙهي، ته پوءِ اهي چون ٿا، 'انهن سان گڏ نماز پڙهي ۽ ان کي پورو ڪري، جڏهن ته جيڪو نماز هو اڪيلو پڙهي ٿو اهو انهن لاءِ فرض آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 204
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ النَّاجِيِّ الْبَصْرِيِّ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ وَقَدْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَيُّكُمْ يَتَّجِرُ عَلَى هَذَا فَقَامَ رَجُلٌ فَصَلَّى مَعَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي مُوسَى وَالْحَكَمِ بْنِ عُمَيْرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ مِنْ التَّابِعِينَ قَالُوا لَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ الْقَوْمُ جَمَاعَةً فِي مَسْجِدٍ قَدْ صَلَّى فِيهِ جَمَاعَةٌ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ آخَرُونَ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلُّونَ فُرَادَى وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَمَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ يَخْتَارُونَ الصَّلَاةَ فُرَادَى وَسُلَيْمَانُ النَّاجِيُّ بَصْرِيٌّ وَيُقَالُ سُلَيْمَانُ بْنُ الْأَسْوَدِ وَأَبُو الْمُتَوَكِّلِ اسْمُهُ عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبده] ٻڌايو آهي [سعيد بن ابو عروبه] کان [سليمان عن ناجي البشري] کان [ابو المتوڪل] کان [ابو سعيد] چيو آهي ته: 'هڪ ماڻهو آيو جڏهن رسول الله صلي الله عليه وسلم نماز پڙهي رهيا هئا، پوءِ هن چيو: 'ڪير هن شخص سان واپار ڪرڻ چاهيندو - ثواب جي طلب ڪرڻ؟' پوءِ هڪ ماڻهو اٿيو ۽ ان سان گڏ نماز پڙهي. هن چيو: 'هن باب ۾ ابو امامه، ابو موسيٰ ۽ الحڪم بن عمير کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو: 'ابو سعيد جي حديث حسن جي درجي ۾ آهي، هي هڪ راءِ آهي جيڪا صرف رسول الله صلي الله عليه وسلم جي هڪ صحابي ۽ تابعين مان هڪ کان سواءِ ورتي آهي. انهن چيو: 'انهن لاءِ اهو ٺيڪ آهي ته اهي اهڙي مسجد ۾ نماز پڙهن جتي ان ۾ جماعت سان نماز پڙهي وئي هجي'. هي راءِ احمد ۽ اسحاق ورتي هئي. انهيءَ دوران، ٻين عالمن چيو ته، "انهن کي انفرادي طور تي نماز پڙهڻ گهرجي." هي راءِ سفيان عطس ثوري، بن المبارڪ، مالڪ ۽ سيافعي اختيار ڪئي. انهن انفرادي طور تي نماز پڙهڻ جو انتخاب ڪيو. سليمان النجي بصره جو رهواسي هو، جيڪو سليمان بن الاسود جي نالي سان مشهور هو. انهيءَ دوران، ابو المتوڪل جو نالو علي بن دائود هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 205
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ شَهِدَ الْعِشَاءَ فِي جَمَاعَةٍ كَانَ لَهُ قِيَامُ نِصْفِ لَيْلَةٍ وَمَنْ صَلَّى الْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ فِي جَمَاعَةٍ كَانَ لَهُ كَقِيَامِ لَيْلَةٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَعُمَارَةَ بْنِ رُوَيْبَةَ وَجُنْدَبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَجَلِيِّ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي مُوسَى وَبُرَيْدَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُثْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ عُثْمَانَ مَوْقُوفًا وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُثْمَانَ مَرْفُوعًا
اسان کي [محمود بن غيلان] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [بصير بن عاص سري] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [سفيان] [عثمان بن حڪيم] کان [عبدالرحمن بن ابو عمره] کان [عثمان بن عفان] کان بيان ڪيو آهي ته فرمايائون؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'جيڪو شام جي نماز جماعت سان پڙهي ٿو ان کي اڌ رات جي نماز جو ثواب ملندو، ۽ جيڪو شام ۽ صبح جي نماز جماعت سان پڙهي ٿو ان کي هڪ رات جي نماز جو ثواب ملندو'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ ابن عمر، ابو هريره، انس، عماره بن رويبه، جندب بن عبدالله بن سفيان البجلي، ابي بن ڪعب، ابو موسيٰ ۽ بريده کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'عثمان جي حديث حسن صحيح آهي. هي حديث عبدالرحمان بن ابو عمره کان عثمان کان موقوف طريقي سان نقل ڪئي وئي آهي.' ۽ هي حديث عثمان کان به ڪيترن ئي طريقن سان نقل ڪئي وئي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 206
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ جُنْدَبِ بْنِ سُفْيَانَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهُوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ فَلَا تُخْفِرُوا اللَّهَ فِي ذِمَّتِهِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [محمد بن بصير] ٻڌايو آهي، اسان کي [يزيد بن هارون] ٻڌايو آهي، اسان کي [داؤد بن ابو هند] [الحسن] کان [جندب بن سفيان] کان، رسول الله ﷺ کان، پاڻ فرمايو: جيڪو به صبح جي نماز پڙهي ٿو، ان جو ضامن الله آهي، تنهن ڪري الله جي ضمانت رد نه ڪريو.
حديث
Imam Tirmidzi : 207
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ أَبُو غَسَّانَ الْعَنْبَرِيُّ عَنْ إِسْمَعِيلَ الْكَحَّالِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَوْسٍ الْخُزَاعِيِّ عَنْ بُرَيْدَةَ الْأَسْلَمِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَشِّرْ الْمَشَّائِينَ فِي الظُّلَمِ إِلَى الْمَسَاجِدِ بِالنُّورِ التَّامِّ يَوْمَ الْقِيَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مَرْفُوعٌ هُوَ صَحِيحٌ مُسْنَدٌ وَمَوْقُوفٌ إِلَى أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يُسْنَدْ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
اسان کي [عباس الانباري] چيو آهي؛ اسان کي [يحيى بن ڪثير ابو غسان الانباري] [اسماعيل الڪهل] کان [عبدالله بن اوس الخزاعي] کان [بريده الاسلمي] کان رسول الله ﷺ کان ٻڌايو آهي ته: 'قيامت جي ڏينهن تي مڪمل روشني سان رات جي اونداهي ۾ مسجد ڏانهن هلڻ وارن کي خوشخبري ڏيو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هي حديث هن سلسلي مان غريب آهي، پر اها مرفوع آهي' ۽ ان جي سند مستند آهي. اها صرف نبي ڪريم ﷺ جي اصحابن تائين پهتي ۽ نبي ڪريم ﷺ تائين نه پهتي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 208
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ صُفُوفِ الرِّجَالِ أَوَّلُهَا وَشَرُّهَا آخِرُهَا وَخَيْرُ صُفُوفِ النِّسَاءِ آخِرُهَا وَشَرُّهَا أَوَّلُهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأُبَيٍّ وَعَائِشَةَ وَالْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَسْتَغْفِرُ لِلصَّفِّ الْأَوَّلِ ثَلَاثًا وَلِلثَّانِي مَرَّةً
اسان کي [قتيبه] بيان ڪيو آهي، اسان کي [عبدالعزيز بن محمد] بيان ڪيو آهي [سهيل بن ابو صالح] کان [پنهنجي پيءُ] کان [ابو هريره] چيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'مردن جي نماز ۾ بهترين صف اڳيان واري آهي ۽ بدترين آخري آهي. ۽ عورتن جي نماز ۾ بهترين صف پوئتي واري آهي ۽ بدترين اڳيان واري آهي'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ جابر، ابن عباس، ابو سعيد، ابي، عائشه، اربدل بن ساريه ۽ انس کان به روايتون آهن.' ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابو هريره جي هي حديث حسن صحيح آهي. ۽ اهو به نقل ڪيو ويو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم پهرين صف ۾ ويٺلن لاءِ ٽي ڀيرا ۽ ٻي صف ۾ ويٺلن لاءِ ٻه ڀيرا معافي گهري.'
حديث
Imam Tirmidzi : 209
و قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ أَنَّ النَّاسَ يَعْلَمُونَ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الْأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلَّا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لَاسْتَهَمُوا عَلَيْهِقَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ سُمَيٍّ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ نَحْوَهُ
رسول الله صلي الله عليه وسلم جن فرمايو: 'جيڪڏهن ماڻهو اذان ۽ پهرين صف ۾ بيهڻ جو ثواب ڄاڻن ها ته پوءِ انهن کي قرعه اندازي ڪرڻ کان سواءِ اهو نه ملي ها، يقيناً اهي ان لاءِ قرعه اندازي ڪندا'. هن چيو؛ '[اسحاق بن موسيٰ] اسان کي [معن] کان روايت ڪئي آهي ته؛ اسان کي [مالڪ] کان [سمائي] کان [ابو شاليه] کان [ابو هريره] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان جيئن حديث ۾ بيان ڪيو آهي. ۽ [قطيبه] اسان کي [مالڪ] کان پڻ جيئن حديث ۾ ٻڌايو آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 210
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسَوِّي صُفُوفَنَا فَخَرَجَ يَوْمًا فَرَأَى رَجُلًا خَارِجًا صَدْرُهُ عَنْ الْقَوْمِ فَقَالَ لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُمْ أَوْ لَيُخَالِفَنَّ اللَّهُ بَيْنَ وُجُوهِكُمْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَالْبَرَاءِ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مِنْ تَمَامِ الصَّلَاةِ إِقَامَةُ الصَّفِّ وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يُوَكِّلُ رِجَالًا بِإِقَامَةِ الصُّفُوفِ فَلَا يُكَبِّرُ حَتَّى يُخْبَرَ أَنَّ الصُّفُوفَ قَدْ اسْتَوَتْ وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ أَنَّهُمَا كَانَا يَتَعَاهَدَانِ ذَلِكَ وَيَقُولَانِ اسْتَوُوا وَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ تَقَدَّمْ يَا فُلَانُ تَأَخَّرْ يَا فُلَانُ
اسان کي [قتيبه] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [ابو عوانه] [سمڪ بن حرب] کان [عنعمان بن بصير] بيان ڪيو آهي ته: 'رسول الله ﷺ اسان جي نماز جي صفن کي سڌو ڪندا هئا. هڪ ڏينهن پاڻ ٻاهر نڪتا ۽ هڪ اهڙي شخص کي ڏٺو جنهن جو سينو ٻين کان وڌيڪ ٻاهر نڪتو هو، فرمايائون: 'توهان پنهنجون صفون سڌي ڪريو يا الله توهان کي ورهائي ڇڏيندو.' امام ترمذي چيو ته: 'هن باب ۾ جابر بن سمره، البر، جابر بن عبدالله، انس، ابو هريره ۽ عائشه کان به حديثون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته: 'نعمان بن بصير جي هي حديث حسن صحيح آهي.' رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي وئي آهي ته پاڻ فرمايو: 'نماز جي ڪمال ۾ نماز جي صفن کي سڌو ڪرڻ شامل آهي'. عمر کان اهو به روايت آهي ته هن ڪجهه ماڻهن کي نماز جون قطارون سڌي ڪرڻ جو حڪم ڏنو، ۽ هن تڪبير شروع نه ڪئي جيستائين کيس خبر نه ملي ته نماز جون قطارون سڌيون آهن. علي ۽ عثمان کان به روايت آهي ته اهي هميشه هن طرف ڌيان ڏيندا هئا. ٻنهي چيو، "پنهنجي نماز جون قطارون سڌي ڪريو." علي ڪڏهن ڪڏهن چوندو هو، "اي فلاڻي، اڳتي وڌو، اي فلاڻي."
حديث
Imam Tirmidzi : 211
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِيَلِيَنِّي مِنْكُمْ أُولُو الْأَحْلَامِ وَالنُّهَى ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ وَلَا تَخْتَلِفُوا فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ وَإِيَّاكُمْ وَهَيْشَاتِ الْأَسْوَاقِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَالْبَرَاءِ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ يَلِيَهُ الْمُهَاجِرُونَ وَالْأَنْصَارُ لِيَحْفَظُوا عَنْهُ قَالَ وَخَالِدٌ الْحَذَّاءُ هُوَ خَالِدُ بْنُ مِهْرَانَ يُكْنَى أَبَا الْمُنَازِلِ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ يُقَالُ إِنَّ خَالِدًا الْحَذَّاءَ مَا حَذَا نَعْلًا قَطُّ إِنَّمَا كَانَ يَجْلِسُ إِلَى حَذَّاءٍ فَنُسِبَ إِلَيْهِ قَالَ وَأَبُو مَعْشَرٍ اسْمُهُ زِيَادُ بْنُ كُلَيْبٍ
اسان کي [نشر بن علي الجهدلمي] ٻڌايو آهي، اسان کي [يزيد بن زريع] ٻڌايو آهي، اسان کي [خالد الحزع] ٻڌايو آهي، [ابو معصير] کان [ابراهيم] کان [علقمه] کان [عبدالله] رسول الله ﷺ کان، پاڻ فرمايو: منهنجي پٺيان وارو توهان ۾ سڀ کان وڌيڪ عالم ۽ پوڙهو هجي، پوءِ ان کان پوءِ، پوءِ ان کان پوءِ. ۽ جيستائين توهان جون دليون اختلاف ۾ نه اچن، تڪرار نه ڪريو. ۽ بازارن جي شور شرابي کان پري رهو. پاڻ فرمايو: هن باب ۾ ابي بن ڪعب، ابو مسعود، ابو سعيد، البرا ۽ انس کان به روايتون آهن. پاڻ سڳورن ﷺ کان اهو به روايت آهي ته پاڻ ﷺ ترجيح ڏيندا هئا ته جيڪڏهن سندس پٺيان مهاجر ۽ انصار هجن ته جيئن اهي سندس حفاظت ڪري سگهن. 'خالد الحزاع' خالد بن مهران آهي، ان جو لقب ابو المنازل هو. هن چيو؛ 'مون محمد بن اسماعيل کي چوندي ٻڌو آهي؛ 'چيو ويندو آهي ته خالد الحزاع' ڪڏهن به جوتا نه پائيندو هو. هو پنهنجي جوتن تي ويهندو هو جيستائين ان کي اهڙو لقب نه ڏنو ويو'. هن چيو؛ 'ابو معصير جو نالو زياد بن ڪليب آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 212
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ يَحْيَى بْنِ هَانِئِ بْنِ عُرْوَةَ الْمُرَادِيِّ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ مَحْمُودٍ قَالَصَلَّيْنَا خَلْفَ أَمِيرٍ مِنْ الْأُمَرَاءِ فَاضْطَرَّنَا النَّاسُ فَصَلَّيْنَا بَيْنَ السَّارِيَتَيْنِ فَلَمَّا صَلَّيْنَا قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ كُنَّا نَتَّقِي هَذَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَوَفِي الْبَاب عَنْ قُرَّةَ بْنِ إِيَاسٍ الْمُزَنِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُصَفَّ بَيْنَ السَّوَارِي وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ذَلِكَ
[حناد] اسان سان بيان ڪيو؛ [واقع] اسان سان [سفيان] کان [يحييٰ بن هاني بن عروة المرادي] کان [عبدالحميد بن محمود] تائين بيان ڪيو ته: 'اسان هڪ ڀيري پنهنجي هڪ سردار جي پٺيان نماز پڙهي، پوءِ ماڻهن اسان کي تنگ ڪيو - جيستائين اسان ٻن ٿنڀن جي وچ ۾ نماز پڙهي. جڏهن اسان نماز ختم ڪئي ته [انس بن مالڪ] چيو: 'اسان رسول الله ﷺ جي زماني ۾ اهڙين شين کان پاسو ڪندا هئاسين.' هن چيو: 'هن باب ۾ قرة بن اياس المزني کان به هڪ حديث آهي.' ابو عيسيٰ چيو: 'انس جي هي حديث حسن صحيح آهي. ڪجهه عالم ٻن ٿنڀن جي وچ ۾ نماز لاءِ قطار ۾ بيهڻ کي مکروه سمجهن ٿا. هي امام احمد ۽ اسحاق جو رايو آهي، پر ڪجهه عالم نرمي ڏين ٿا.'
حديث
Imam Tirmidzi : 213
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ حُصَيْنٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ قَالَأَخَذَ زِيَادُ بْنُ أَبِي الْجَعْدِ بِيَدِي وَنَحْنُ بِالرَّقَّةِ فَقَامَ بِي عَلَى شَيْخٍ يُقَالُ لَهُ وَابِصَةُ بْنُ مَعْبَدٍ مِنْ بَنِي أَسَدٍ فَقَالَ زِيَادٌ حَدَّثَنِي هَذَا الشَّيْخُ أَنَّ رَجُلًا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَالشَّيْخُ يَسْمَعُ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعِيدَ الصَّلَاةَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيِّ بْنِ شَيْبَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ وَابِصَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَقَالُوا يُعِيدُ إِذَا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ قَالَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُجْزِئُهُ إِذَا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى حَدِيثِ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَيْضًا قَالُوا مَنْ صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ يُعِيدُ مِنْهُمْ حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى وَوَكِيعٌ وَرَوَى حَدِيثَ حُصَيْنٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ غَيْرُ وَاحِدٍ مِثْلَ رِوَايَةِ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ وَفِي حَدِيثِ حُصَيْنٍ مَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ هِلَالًا قَدْ أَدْرَكَ وَابِصَةَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْحَدِيثِ فِي هَذَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ رَاشِدٍ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَصَحُّ وَقَالَ بَعْضُهُمْ حَدِيثُ حُصَيْنٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو ابْنِ مُرَّةَ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ حَدِيثِ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [ابو الاحواش] [حسين] کان [هلال بن يساف] کان ٻڌايو آهي ته؛ زياد بن ابو الجعد منهنجو هٿ جهليو جڏهن اسان مٽيءَ واري زمين تي هئاسين - ٻوڏ جي پاڻي سان ڀريل -. پوءِ هو مون کي هڪ شيخ سان ملڻ لاءِ وٺي ويو جنهن کي عام طور تي بني اسد مان [وابيشه بن معبد] سڏيو ويندو آهي. عبري چيو؛ 'هن شيخ مون کي ٻڌايو، هڪ ڀيرو هڪ ماڻهو صف جي پويان اڪيلو نماز پڙهي رهيو هو، شيخ رسول الله صلي الله عليه وسلم کي حڪم ڏيندي ٻڌو ته هو ان شخص کي پنهنجي نماز ٻيهر پڙهائي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ علي بن شيبان ۽ ابن عباس کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي وبشه حديث حسن جي درجي ۾ آهي. ڪجهه عالم امام جي پويان اڪيلو نماز پڙهن ٿا، اهي چون ٿا؛ 'جيڪڏهن امام جي پويان اڪيلو نماز پڙهي وڃي ته ان کي پنهنجي نماز ٻيهر پڙهڻ گهرجي'. هي راءِ احمد ۽ اسحاق ورتي هئي. ۽ ڪجهه ٻيا عالم، 'جيڪڏهن هو امام جي پويان اڪيلو نماز پڙهي ته اهو ڪافي آهي'. هي راءِ سفيان عطسوري، بن المبارڪ ۽ سيافيءَ اختيار ڪئي. ڪوفي جا ڪجهه عالم به وابيشه بن معبد جي حديث تي عمل ڪن ٿا، انهن چيو ته؛ 'جيڪو به صف جي پويان اڪيلو نماز پڙهي ته ان کي پنهنجي نماز گهٽائڻ گهرجي'. هن راءِ رکندڙن ۾ حماد بن سليمان، ابن ابو ليليٰ ۽ وکيع شامل آهن. هلال بن يساف کان حسين جي حديث ڪيترن ئي ماڻهن روايت ڪئي آهي، جهڙوڪ ابو الاحواش جي روايت، زياد بن ابو الجعد کان، وابيشه بن معبد کان. حسين جي هن حديث ۾ هڪ اشارو آهي ته هلال هڪ ڀيرو وابيشه سان مليو هو. هن معاملي ۾ حديث جي ماهرن ۾ اختلاف آهي، انهن مان ڪجهه چون ٿا ته؛ 'عمرو بن مُرّه کان، هلال بن يساف کان، عمرو بن رِسّدين کان، وابيشه بن معبد کان روايت ڪيل حديث وڌيڪ مستند آهي.' جڏهن ته ٻيا چون ٿا ته، 'حسين جي حديث جيڪا هلال بن يساف کان، زياد بن ابو الجعد کان، وابيشه بن معبد کان روايت ڪئي آهي، وڌيڪ صحيح آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'منهنجي خيال ۾ هي حديث عمرو بن مرہ جي حديث کان وڌيڪ صحيح آهي. ڇاڪاڻ ته اها هلال بن يساف جي حديث کان علاوه ٻين ذريعن کان به نقل ڪئي وئي آهي، زياد بن ابو الجعد کان، وابيشه کان'.
حديث
Imam Tirmidzi : 214
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ رَاشِدٍ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍأَنَّ رَجُلًا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعِيدَ الصَّلَاةَقَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ فَإِنَّهُ يُعِيدُ
اسان کي [محمد بن بصير] چيو آهي، اسان کي [محمد بن جعفر] چيو آهي، اسان کي [صيوبة] ٻڌايو آهي، عمرو بن مُره] کان [هلال بن يساف] کان [عمرو بن رشيد] کان [وابيشه بن معبد] چيو آهي ته: 'هڪ ماڻهو صف جي پويان اڪيلو نماز پڙهي رهيو هو، پوءِ رسول الله ﷺ ان کي نماز ٻيهر پڙهڻ جو حڪم ڏنو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'مون 'الجرود' کي چوندي ٻڌو آهي؛ 'مون 'واقعي' کي چوندي ٻڌو آهي ته: 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو صف جي پويان اڪيلو نماز پڙهي ته ان کي ٻيهر پڙهڻ گهرجي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 215
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنْ الْعَطَّارُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَأْسِي مِنْ وَرَائِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ قَالُوا إِذَا كَانَ الرَّجُلُ مَعَ الْإِمَامِ يَقُومُ عَنْ يَمِينِ الْإِمَامِ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [داؤد بن عبدالرحمان الاثار] [عمرو بن دينار] کان [ڪُريب] ابن عباس جي خادم کان [ابن عباس] کان، هن چيو ته: 'هڪ رات مان رسول الله ﷺ سان گڏ نماز پڙهي رهيو هوس، مان سندس کاٻي پاسي بيٺو هوس، پوءِ رسول الله ﷺ منهنجو مٿو پوئتي کان پڪڙي پنهنجي ساڄي پاسي ڦيرايو.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ انس کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس کان هي حديث حسن صحيح آهي. هن حديث تي پيغمبر الله ﷺ جي دوستن ۽ انهن کان پوءِ ايندڙن مان سائنسدانن عمل ڪيو. انهن چيو ته: 'جيڪڏهن ڪو ماڻهو امام سان گڏ نماز پڙهي ته ان کي پنهنجي ساڄي پاسي نماز پڙهڻ گهرجي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 216
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كُنَّا ثَلَاثَةً أَنْ يَتَقَدَّمَنَا أَحَدُنَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا كَانُوا ثَلَاثَةً قَامَ رَجُلَانِ خَلْفَ الْإِمَامِ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ صَلَّى بِعَلْقَمَةَ وَالْأَسْوَدِ فَأَقَامَ أَحَدَهُمَا عَنْ يَمِينِهِ وَالْآخَرَ عَنْ يَسَارِهِ وَرَوَاهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ النَّاسِ فِي إِسْمَعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ الْمَكِّيِّ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ
اسان کي [بندر محمد بن بصيار] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [محمد بن ابو عدي] ٻڌايو آهي ته چيو آهي؛ اسان کي [اسماعيل بن مسلم] [الحسن] کان [سمرة بن جندب] کان روايت ڪئي آهي ته چيو آهي؛ 'جيڪڏهن اسان مان ٽي ماڻهو هجن ها ته رسول الله صلي الله عليه وسلم اسان کي حڪم ڏنو ته اسان مان هڪ کي امامت جي حيثيت سان اڳتي اچي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ ابن مسعود، جابر ۽ انس بن مالڪ کان به حديثون آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي سمره حديث حسن غريب درجي ۾ آهي، هي حديث سائنس جي ماهرن طرفان عمل ۾ آندي وئي آهي. انهن چيو ته 'جيڪڏهن ٽي ماڻهو هجن ها ته ٻه ماڻهو امام جي پويان بيٺا هجن'. ابن مسعود کان روايت آهي ته هن هڪ ڀيرو علقمه ۽ الاسود سان نماز پڙهي، انهن مان هڪ ساڄي پاسي بيٺو ۽ ٻيو کاٻي پاسي بيٺو. هن رسول الله صلي الله عليه وسلم کان پڻ روايت ڪئي. ۽ ڪجهه عالم اسماعيل بن مسلم المڪي جي يادگيري جي لحاظ کان بحث ڪن ٿا.
حديث
Imam Tirmidzi : 217
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ جَدَّتَهُ مُلَيْكَةَ دَعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِطَعَامٍ صَنَعَتْهُ فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ قَالَ قُومُوا فَلْنُصَلِّ بِكُمْ قَالَ أَنَسٌ فَقُمْتُ إِلَى حَصِيرٍ لَنَا قَدْ اسْوَدَّ مِنْ طُولِ مَا لُبِسَ فَنَضَحْتُهُ بِالْمَاءِ فَقَامَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَفَفْتُ عَلَيْهِ أَنَا وَالْيَتِيمُ وَرَاءَهُ وَالْعَجُوزُ مِنْ وَرَائِنَا فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا كَانَ مَعَ الْإِمَامِ رَجُلٌ وَامْرَأَةٌ قَامَ الرَّجُلُ عَنْ يَمِينِ الْإِمَامِ وَالْمَرْأَةُ خَلْفَهُمَا وَقَدْ احْتَجَّ بَعْضُ النَّاسِ بِهَذَا الْحَدِيثِ فِي إِجَازَةِ الصَّلَاةِ إِذَا كَانَ الرَّجُلُ خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَقَالُوا إِنَّ الصَّبِيَّ لَمْ تَكُنْ لَهُ صَلَاةٌ وَكَأَنَّ أَنَسًا كَانَ خَلْفَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحْدَهُ فِي الصَّفِّ وَلَيْسَ الْأَمْرُ عَلَى مَا ذَهَبُوا إِلَيْهِ لِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقَامَهُ مَعَ الْيَتِيمِ خَلْفَهُ فَلَوْلَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ لِلْيَتِيمِ صَلَاةً لَمَا أَقَامَ الْيَتِيمَ مَعَهُ وَلَأَقَامَهُ عَنْ يَمِينِهِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسٍ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَقَامَهُ عَنْ يَمِينِهِ وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ دَلَالَةٌ أَنَّهُ إِنَّمَا صَلَّى تَطَوُّعًا أَرَادَ إِدْخَالَ الْبَرَكَةِ عَلَيْهِمْ
اسان کي اسحاق انصاري چيو آهي؛ اسان کي معن چيو آهي؛ اسان کي مالڪ بن انس کان اسحاق بن عبدالله بن ابو طلحه کان [انس بن مالڪ کان] ٻڌايو آهي ته سندس ڏاڏي - مليڪه - رسول الله ﷺ کي هڪ ضيافت ۾ دعوت ڏني جيڪا هن تيار ڪئي هئي. پوءِ پاڻ کاڌو ۽ چيو: 'اٿو، اسين نماز پڙهنداسين'. انس چيو: 'پوءِ مان پنهنجي بستري تي بيٺو هوس جيڪو ڪارو هو ڇاڪاڻ ته اهو گهڻي وقت کان استعمال ٿي رهيو هو. مون ان تي پاڻي به ڇٽيو. ان کان پوءِ، رسول الله ﷺ ان تي بيٺو، مان ۽ هڪ يتيم ٻار سندس پويان هڪ قطار ٺاهي، جڏهن ته سندس پويان والدين - ڏاڏيون - هونديون هيون. پاڻ اسان سان گڏ ٻه رڪعتون نماز پڙهي ۽ پوءِ هليا ويا.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'انس جي هيءَ حديث حسن صحيح آهي.' هي حديث اڪثر عالمن پاران پڻ عمل ۾ آندي آهي، اهي چون ٿا ته، 'جيڪڏهن امام هڪ مرد ۽ هڪ عورت سان گڏ هجي، ته پوءِ مرد امام جي ساڄي پاسي بيٺو هجي جڏهن ته عورت انهن ٻنهي جي پويان هجي. ڪجهه ماڻهو هن حديث سان بحث ڪن ٿا ته ڪنهن لاءِ صف جي پويان اڪيلو نماز پڙهڻ جائز آهي. انهن اهو به چيو ته، 'ننڍن ٻارن جون نمازون شمار نه ڪيون ويون آهن، تنهن ڪري اهو لڳي ٿو ته انس صف جي پويان اڪيلو نماز پڙهي رهيو هو. بهرحال، هي مسئلو ايترو واضح نه هو جيترو انهن سمجهيو هو، ڇاڪاڻ ته ان وقت نبي ڪريم ﷺ انس کي هڪ ننڍڙي ٻار سان گڏ پنهنجي پويان رکيو هو. جيڪڏهن نبي ڪريم ﷺ يتيم جي نمازن کي شمار نه ڪن ها، ته يقيناً ان کي انس سان گڏ نه رکي ها، ۽ نبي ڪريم ﷺ ان کي - انس - کي پنهنجي ساڄي پاسي رکي ها.' موسيٰ بن انس کان، انس کان پڻ روايت آهي ته هن نبي ڪريم ﷺ سان گڏ نماز پڙهي هئي، پوءِ ان کي پنهنجي ساڄي پاسي رکيو هو. هن حديث ۾ اهو ثبوت آهي ته هن انهن سان گڏ سنت نماز پڙهي هئي انهي اميد ۾ ته انهن کي برڪت ملندي.
حديث
Imam Tirmidzi : 218
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ و حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ الزُّبَيْدِيِّ عَنْ أَوْسِ بْنِ ضَمْعَجٍ قَال سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيَّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ كَانُوا فِي الْقِرَاءَةِ سَوَاءً فَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ فَإِنْ كَانُوا فِي السُّنَّةِ سَوَاءً فَأَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً فَإِنْ كَانُوا فِي الْهِجْرَةِ سَوَاءً فَأَكْبَرُهُمْ سِنًّا وَلَا يُؤَمُّ الرَّجُلُ فِي سُلْطَانِهِ وَلَا يُجْلَسُ عَلَى تَكْرِمَتِهِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا بِإِذْنِهِقَالَ مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ فِي حَدِيثِهِ أَقْدَمُهُمْ سِنًّا قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَمَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ وَعَمْرِو بْنِ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا أَحَقُّ النَّاسِ بِالْإِمَامَةِ أَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ وَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ وَقَالُوا صَاحِبُ الْمَنْزِلِ أَحَقُّ بِالْإِمَامَةِ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا أَذِنَ صَاحِبُ الْمَنْزِلِ لَغَيْرِهِ فَلَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِ وَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ وَقَالُوا السُّنَّةُ أَنْ يُصَلِّيَ صَاحِبُ الْبَيْتِ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَقَوْلُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا يُؤَمُّ الرَّجُلُ فِي سُلْطَانِهِ وَلَا يُجْلَسُ عَلَى تَكْرِمَتِهِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَإِذَا أَذِنَ فَأَرْجُو أَنَّ الْإِذْنَ فِي الْكُلِّ وَلَمْ يَرَ بِهِ بَأْسًا إِذَا أَذِنَ لَهُ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [ابو معاويه] کان [العماسي] ٻڌايو آهي؛ ۽ اسان کي [محمود بن غيلان] چيو آهي؛ اسان کي [ابو معاويه] ۽ [عبدالله بن نمير] کان [العماسي] کان [اسماعيل بن رجاء الزبير] کان [اوس بن دلاماج] ٻڌايو آهي ته؛ مون [ابو مسعود انصاري] کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'ڪنهن قوم ۾ امام ٿيڻ جو سڀ کان وڌيڪ حقدار اهو آهي جيڪو قرآن پڙهڻ ۾ سڀ کان وڌيڪ هجي. جيڪڏهن اهي پڙهڻ ۾ هڪجهڙا آهن ته پوءِ اهو جيڪو سنت کي بهتر سمجهي ٿو. جيڪڏهن اهي سنت ۾ هڪجهڙا آهن ته پوءِ هجرت ڪندڙ پهريون. جيڪڏهن اهي هجرت ۾ هڪجهڙا آهن ته پوءِ سڀ کان وڏو سڀ کان وڏو آهي. ڪو به ٻئي جي طاقت ۾ امام نه بڻجي ۽ ان جي گهر ۾ ان جي خاص جاءِ تي ان جي اجازت کان سواءِ نه ويهجي.' محمود بن غيلان چيو؛ 'ابن نمير پنهنجي حديث ۾ چيو آهي، 'عمر ۾ سڀ کان وڏو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ ابو سعيد الخدري، انس بن مالڪ، مالڪ بن الحويرتس ۽ عمرو بن سلمه کان به روايتون آهن'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابو مسعود جي هي حديث حسن صحيح آهي. هن حديث کي سائنس جي ماهرن طرفان عمل ۾ آندو ويو آهي، اهي چون ٿا؛ 'جنهن کي امام ٿيڻ جو سڀ کان وڌيڪ حق آهي اهو آهي جيڪو قرآن پڙهڻ ۾ بهترين آهي ۽ جيڪو سنت کان سڀ کان وڌيڪ واقف آهي'. انهن اهو به چيو؛ 'گهر جي مالڪ کي امام ٿيڻ جو حق آهي'. انهن مان ڪجهه چيو؛ 'جيڪڏهن گهر جو مالڪ ٻين کي اجازت ڏئي ته پوءِ ان سان گڏ نماز پڙهڻ ۾ ڪو حرج ناهي'. جڏهن ته، ٻين ان جي تصديق ڪئي، انهن چيو، 'سنت گهر جو مالڪ آهي جيڪو امام بڻجي ٿو'. امام احمد بن حنبل چيو؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم جا لفظ؛' 'ڪو به ٻئي جي اختيار ۾ پادري نه بڻجي ۽ سندس گھر ۾ سندس خاص جاءِ تي سندس اجازت کان سواءِ نه ويھي.' جيڪڏهن اها اجازت آهي ته پوءِ مون کي اميد آهي ته اجازت سڀني لاءِ آهي. پوءِ هن دليل ڏنو ته جيڪڏهن هو - گهر جو مالڪ - اجازت ڏئي ته نماز جي امامت ڪرڻ جائز آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 219
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَمَّ أَحَدُكُمْ النَّاسَ فَلْيُخَفِّفْ فَإِنَّ فِيهِمْ الصَّغِيرَ وَالْكَبِيرَ وَالضَّعِيفَ وَالْمَرِيضَ فَإِذَا صَلَّى وَحْدَهُ فَلْيُصَلِّ كَيْفَ شَاءَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ وَأَنَسٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَمَالِكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي وَاقِدٍ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ اخْتَارُوا أَنْ لَا يُطِيلَ الْإِمَامُ الصَّلَاةَ مَخَافَةَ الْمَشَقَّةِ عَلَى الضَّعِيفِ وَالْكَبِيرِ وَالْمَرِيضِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو الزِّنَادِ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ذَكْوَانَ وَالْأَعْرَجُ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ الْمَدِينِيُّ وَيُكْنَى أَبَا دَاوُدَ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [المغيره بن عبدالرحمان] [ابو الزناد] [الاعرج] [ابو هريره] کان ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'جيڪڏهن توهان مان ڪو امام بڻجي وڃي ته ان کي آسان بڻايو، ڇاڪاڻ ته انهن ۾ ننڍا ٻار، پوڙها، ڪمزور ۽ بيمار هوندا آهن. تنهن ڪري جيڪڏهن هو اڪيلو نماز پڙهي ٿو ته جيئن چاهي نماز پڙهي.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ عدي بن حاتم، انس، جابر بن سمره، مالڪ بن عبدالله، ابو واقد، عثمان بن ابو العاش، ابو مسعود، جابر بن عبدالله ۽ ابن عباس کان به روايتون آهن. ابو هريره کان هي حديث حسن صحيح آهي. اهو ڪيترن ئي عالمن جو رايو آهي، اهي ڪمزور، پوڙهن ۽ بيمارن تي بار وجهڻ جي خوف کان نماز کي ڊگهو نه ڪرڻ کي ترجيح ڏيندا آهن.' ابو عيسيٰ چيو؛ ”ابو زيناد جو نالو عبدالله بن دزقوان هو، جڏهن ته الاعراج جو نالو عبدالرحمٰن بن هرمز مديني هو ۽ ان جو لقب ابو داؤد پڻ هو.
حديث
Imam Tirmidzi : 220
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَخَفِّ النَّاسِ صَلَاةً فِي تَمَامٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاسْمُ أَبِي عَوَانَةَ وَضَّاحٌ قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ قُتَيْبَةَ قُلْتُ أَبُو عَوَانَةَ مَا اسْمُهُ قَالَ وَضَّاحٌ قُلْتُ ابْنُ مَنْ قَالَ لَا أَدْرِي كَانَ عَبْدًا لِامْرَأَةٍ بِالْبَصْرَةِ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [ابو عوانه] [قتاده] کان [انس بن مالڪ] ٻڌايو آهي ته هن چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم اهو شخص هو جيڪو سڀ کان هلڪو نماز پڙهندو هو جيتوڻيڪ هو ڪامل هو'. ابو عوانه چيو؛ 'هي حديث حسن سان صحيح آهي. ابو عوانه جو نالو ودلله هو'. ابو عوانه چيو؛ 'مون هڪ ڀيرو قتيبه کان پڇيو؛ ابو عوانه جو نالو ڇا آهي؟' هن جواب ڏنو، 'ودلله'. مون ٻيهر پڇيو، 'ڪنهن جو ٻار؟' هن جواب ڏنو، 'مون کي خبر ناهي، بصره ۾ هو هڪ عورت جو غلام هو'.
