Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 201

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ فِتْيَتِي أَنْ يَجْمَعُوا حُزَمَ الْحَطَبِ ثُمَّ آمُرَ بِالصَّلَاةِ فَتُقَامَ ثُمَّ أُحَرِّقَ عَلَى أَقْوَامٍ لَا يَشْهَدُونَ الصَّلَاةَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَمُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ وَجَابِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ قَالُوا مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ فَلَمْ يُجِبْ فَلَا صَلَاةَ لَهُ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا عَلَى التَّغْلِيظِ وَالتَّشْدِيدِ وَلَا رُخْصَةَ لِأَحَدٍ فِي تَرْكِ الْجَمَاعَةِ إِلَّا مِنْ عُذْرٍ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ [ހަންނާދު] ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ވާކީ’] [ޖަޢުފަރު ބިން ބުރުޤާން] ގެ އަރިހުން [ޔަޒީދު ބިން އަލް އަޝަމް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާގެ އަރިހުން، މާތްالله އޭނާއަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވާށި ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ ދުޢާތައް'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުﷲ ބިން މަސްޢޫދާއި، އަބޫ ދަރުދާއާއި، އިބްނު ޢައްބާސްއާއި، މުޢާޟް ބިން އަނަސްއާއި، ޖާބިރުގެ ރިވާޔަތްތައްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަސަން ޞަޙީޙްގެ ދަރަޖަ އޮވެއެވެ. އެއީ ރަސޫލާގެ ޞަޙާބީންގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ކަމެކެވެ، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވުން އެދެމެވެ. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވަނީ؛ 'މިއީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބާރުއަޅާ ކަމެއް ކަމަށާއި ބަހަނާއެއް ދައްކައިގެން ނޫނީ ޖަމާޢަތުގެ ނަމާދުން ވަކިވުމަކީ ފަސޭހަ ކަމެއް ނޫން'.

Hadith Corroboration (31)

Hadith

Imam Tirmidzi : 202

قَالَ مُجَاهِدٌوَسُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ رَجُلٍ يَصُومُ النَّهَارَ وَيَقُومُ اللَّيْلَ لَا يَشْهَدُ جُمْعَةً وَلَا جَمَاعَةً قَالَ هُوَ فِي النَّارِقَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ عَنْ لَيْثٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ وَمَعْنَى الْحَدِيثِ أَنْ لَا يَشْهَدَ الْجَمَاعَةَ وَالْجُمُعَةَ رَغْبَةً عَنْهَا وَاسْتِخْفَافًا بِحَقِّهَا وَتَهَاوُنًا بِهَا

[މުޖާހިދު] ވިދާޅުވި އެވެ؛ '[އިބްނު ޢައްބާސް] އާއި ސުވާލު ކުރެވުނީ ދުވާލު ރޯދަ ހިފައިގެން ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރި ނަމަވެސް މިސްކިތުގައި ހުކުރު ނަމާދާއި ޖަމާޢަތުގެ ނަމާދަށް ނުދާ މީހެއްގެ ވާހަކައެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'އެމީހަކު ހުރީ ނަރަކައިގަ' ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވީ [ހަންނާދު] ވިދާޅުވި އެވެ؛ [އަލް މުޙަރީބީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [އަލްލައިތު] ގެ އަރިހުން [މުޖާހިދު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘްގެ މާނައަކީ ހުކުރު ނަމާދާއި ޖަމާޢަތުގެ ނަމާދަށް ނަފްރަތު ކުރުމާއި، އެމީހުންގެ ޙައްޤުތައް ކުޑަކުރުމާއި ކުޑަކުރުން ހުއްދައެއް ނޫނެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 203

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ حَدَّثَنَا جَابِرُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ الْأَسْوَدِ الْعَامِرِيُّ عَنْ أَبِيهِ قَالَشَهِدْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَجَّتَهُ فَصَلَّيْتُ مَعَهُ صَلَاةَ الصُّبْحِ فِي مَسْجِدِ الْخَيْفِ قَالَ فَلَمَّا قَضَى صَلَاتَهُ وَانْحَرَفَ إِذَا هُوَ بِرَجُلَيْنِ فِي أُخْرَى الْقَوْمِ لَمْ يُصَلِّيَا مَعَهُ فَقَالَ عَلَيَّ بِهِمَا فَجِيءَ بِهِمَا تُرْعَدُ فَرَائِصُهُمَا فَقَالَ مَا مَنَعَكُمَا أَنْ تُصَلِّيَا مَعَنَا فَقَالَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا قَدْ صَلَّيْنَا فِي رِحَالِنَا قَالَ فَلَا تَفْعَلَا إِذَا صَلَّيْتُمَا فِي رِحَالِكُمَا ثُمَّ أَتَيْتُمَا مَسْجِدَ جَمَاعَةٍ فَصَلِّيَا مَعَهُمْ فَإِنَّهَا لَكُمَا نَافِلَةٌقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ مِحْجَنٍ الدِّيلِيِّ وَيَزِيدَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ يَزِيدَ بْنِ الْأَسْوَدِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَقُ قَالُوا إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ وَحْدَهُ ثُمَّ أَدْرَكَ الْجَمَاعَةَ فَإِنَّهُ يُعِيدُ الصَّلَوَاتِ كُلَّهَا فِي الْجَمَاعَةِ وَإِذَا صَلَّى الرَّجُلُ الْمَغْرِبَ وَحْدَهُ ثُمَّ أَدْرَكَ الْجَمَاعَةَ قَالُوا فَإِنَّهُ يُصَلِّيهَا مَعَهُمْ وَيَشْفَعُ بِرَكْعَةٍ وَالَّتِي صَلَّى وَحْدَهُ هِيَ الْمَكْتُوبَةُ عِنْدَهُمْ

[އަޙްމަދު ބިން މާނީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ [ޙުޝައިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. [ޔަޢުލާ ބިން ޢަޠާޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ [ޖާބިރު ބިން ޔަޒީދު ބިން އަލް އަސްވާދު އަލް އަމީރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ޙައްޖުކުރީމެވެ، އަދި އެކަލޭގެފާނާއެކު އަލްޚައިފް މިސްކިތުގައި ފަޖުރު ނަމާދު ކުރީމެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ފަޖުރު ނަމާދު ނިންމައި ފަސްޖެހުމުން ކުއްލިއަކަށް އެކަލޭގެފާނާއެކު ޖަމާޢަތުގައި ނަމާދު ނުކުރާ އެހެން ޤަބީލާއެއްގެ ދެމީހަކު ތިއްބެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ ބުންޏެވެ: 'އެ ދެމީހުން މިތަނަށް ގެންނަވާށެވެ!' އެހެންކަމުން އެމީހުންގެ ނާރުތައް ތެޅެމުން ދަނިކޮށް އެމީހުން ރަސޫލާގެ ކުރިމައްޗަށް ގެނައީއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެބައިމީހުން ޖަވާބު ދިނީ، 'އޭ ރަސޫލާ، އަހަރެމެންގެ ބަދަލުގައި ނަމާދުކުރީމެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި މިހުޖާން އަދު ދިލީ އާއި ޔަޒީދު ބިން އަމީރުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ޔަޒީދު ބިން އަލް އަސްވާދުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، މިއީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެވެ. މި ރައުޔަކީ ސުފްޔާން އައްތައުރީއާއި، ޝާފިޢީއާއި، އަޙްމަދާއި، އިސްޙާޤުގެފާނުވެސް ގެންގުޅުއްވާ ރައުޔެކެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ފިރިހެނަކު އެކަނި ނަމާދުކޮށްފައި ދެން ޖަމާޢަތުގެ ނަމާދު ފެނިއްޖެނަމަ، ދެން އޭނާގެ ހުރިހާ ދުޢާއެއް ޖަމާޢަތުގައި ތަކުރާރުކުރަންވާނެއެވެ. އަދި ފިރިހެނަކު ހަމައެކަނި މަޣްރިބް ނަމާދުކޮށްފައި ދެން ޖަމާޢަތުގެ ނަމާދު ފެނިއްޖެނަމަ، ދެން އެމީހުން ބުނީ، 'އެމީހުންނާއެކު ނަމާދުކޮށް އެކަންކަން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، އެކަނި ކުރި ނަމާދަކީ އެމީހުންނަށް ފަރުޟު ނަމާދު ކަމަށެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 204

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ النَّاجِيِّ الْبَصْرِيِّ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ وَقَدْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَيُّكُمْ يَتَّجِرُ عَلَى هَذَا فَقَامَ رَجُلٌ فَصَلَّى مَعَهُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَأَبِي مُوسَى وَالْحَكَمِ بْنِ عُمَيْرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَغَيْرِهِمْ مِنْ التَّابِعِينَ قَالُوا لَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ الْقَوْمُ جَمَاعَةً فِي مَسْجِدٍ قَدْ صَلَّى فِيهِ جَمَاعَةٌ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ و قَالَ آخَرُونَ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُصَلُّونَ فُرَادَى وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَمَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ يَخْتَارُونَ الصَّلَاةَ فُرَادَى وَسُلَيْمَانُ النَّاجِيُّ بَصْرِيٌّ وَيُقَالُ سُلَيْمَانُ بْنُ الْأَسْوَدِ وَأَبُو الْمُتَوَكِّلِ اسْمُهُ عَلِيُّ بْنُ دَاوُدَ

[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ؛ [އަބްދާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ސަޢީދު ބިން އަބޫޢަރަބާ] ގެ އަރިހުން [ސުލައިމާން އަން ނާޖީ އަލް ބަޞްރީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އަލް މުތަވާކިލް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަޢީދު] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދަވަނިކޮށް މީހަކު އައީ، ދެން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'މިމީހާއާ ވިޔަފާރި ކުރަން - ޘަވާބު ހޯދުމަށް - ބޭނުންވަނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟' ދެން މީހަކު ތެދުވެ އޭނާއާއެކު ނަމާދު ކުރިއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ އުމާމާ އާއި އަބޫ މޫސާ އާއި އަލްހަކަމް ބިން އުމައިރުގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ސަޢީދުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން، މިއީ ހަމައެކަނި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަޞްޙާބީންގެ ތެރެއިން އެކަކު ނޫން އަދި އެމީހުން ނޫން އެހެން މީހަކު ތާބީޢީންގެ އަރިހުން ނަގާފައިވާ ރައުޔެކެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'ޖަމާޢަތުގައި ނަމާދުކޮށްފައިވާ މިސްކިތެއްގައި ޖަމާޢަތުގައި ނަމާދު ކުރުމަކީ ގޯހެއް ނޫނެވެ'. މި ރައުޔު ނެގީ އަޙްމަދާއި އިސްހާޤުއެވެ. އެހެން ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި 'އެމީހުން ވަކިވަކިން ނަމާދު ކުރަން ޖެހޭނެ' އެވެ. މި ރައުޔު ނަގަނީ ސުފްޔާން އަތުއްސައުރީއާއި ބިން އަލް މުބާރަކާއި މާލިކާއި ޞައްފާޢީއެވެ. އެމީހުން އިޚްތިޔާރުކުރީ އެކަނި ނަމާދުކުރުމަށެވެ. ސުލައިމާން އަން ނާޖީ އަކީ ބަޝްރާގެ މީހެއް ކަމުން އޭނާއަށް ކިޔަނީ ސުލައިމާން ބިން އަލް އަސްވާދު އެވެ. އޭރު އަބޫ އަލް މުތަވާކިލްގެ ނަމަކީ އަލީ ބިން ދާއޫދު' އެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 205

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ شَهِدَ الْعِشَاءَ فِي جَمَاعَةٍ كَانَ لَهُ قِيَامُ نِصْفِ لَيْلَةٍ وَمَنْ صَلَّى الْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ فِي جَمَاعَةٍ كَانَ لَهُ كَقِيَامِ لَيْلَةٍقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَعُمَارَةَ بْنِ رُوَيْبَةَ وَجُنْدَبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَجَلِيِّ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي مُوسَى وَبُرَيْدَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُثْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ عُثْمَانَ مَوْقُوفًا وَرُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عُثْمَانَ مَرْفُوعًا

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ބިޝްރު ބިން އަސް ސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ސުފްޔާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢުޘްމާން ބިން ޙަކީމް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ އަމްރާ] ގެ އަރިހުން [ޢުޘްމާން ބިން ޢައްފާން] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު ޢުމަރު، އަބޫ ހުރައިރާ، އަނަސް، ޢުމަރާ ބިން ރުވައިބާ، ޖުންދަބު ބިން ޢަބްދުالله ބިން ސުފްޔާން އަލް ބަޖާލީ، އުބައިއް ބިން ކަޢުބް، އަބޫ މޫސާ އަދި ބުރައިދާގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢުޘްމާނުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘްވެސް ޢުޘްމާނުގެ އަރިހުން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ޢަމްރާގެ އަރިހުން މައުޤުފު ގޮތުގައި ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި މި ޙަދީޘްވެސް ޢުޘްމާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ އެތައް ސަފުހާތަކަކާއެކު މަރްފޫޢު ގޮތަކަށް’ އެވެ.

Hadith Corroboration (7)

Hadith

Imam Tirmidzi : 206

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ جُنْدَبِ بْنِ سُفْيَانَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ صَلَّى الصُّبْحَ فَهُوَ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ فَلَا تُخْفِرُوا اللَّهَ فِي ذِمَّتِهِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި؛ [ޔާޒީދު ބިން ހާރޫން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި؛ [ދައުދު ބިން އަބޫ ހިންދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވާފައިވާ ގޮތުގައި [އަލްޙަސަން] ގެ އަރިހުން [ޖުންދަބު ބިން ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.

Hadith Corroboration (10)

Hadith

Imam Tirmidzi : 207

حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ أَبُو غَسَّانَ الْعَنْبَرِيُّ عَنْ إِسْمَعِيلَ الْكَحَّالِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَوْسٍ الْخُزَاعِيِّ عَنْ بُرَيْدَةَ الْأَسْلَمِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَشِّرْ الْمَشَّائِينَ فِي الظُّلَمِ إِلَى الْمَسَاجِدِ بِالنُّورِ التَّامِّ يَوْمَ الْقِيَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مَرْفُوعٌ هُوَ صَحِيحٌ مُسْنَدٌ وَمَوْقُوفٌ إِلَى أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يُسْنَدْ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

[އައްބާސް އަލް އަންބާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޔަޙްޔާ ބިން ކާތިރު އަބޫ ޣައްސާން އަލް އަންބަރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިސްމާޢީލް އަލް ކަހަލް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުﷲ ބިން އައުސް އަލް ޚުޒާޢީ] ގެ އަރިހުން [ބުރައިދާ އަލް އަސްލާމީ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ރޭގަނޑުގެ އަނދިރީގައި ފުރިހަމަ އަލިކަމާއެކު މިސްކިތަށް ހިނގާ މީހުންނަށް އުފާވެރި ޚަބަރު ދެއްވާށެވެ ޤިޔާމަތްވުން'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ މިމަގުން ޣަރީބު ކަމުގައި ވިޔަސް އެއީ މަރްފޫއެއް' އަދި އޭގެ ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ސިލްސިލާއަކީ ޞަޙީޙެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންގެ އަރިހަށް ފޯރާފައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ހަމައަށް ފޯރާފައި ނުވާ ކަމެކެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 208

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ صُفُوفِ الرِّجَالِ أَوَّلُهَا وَشَرُّهَا آخِرُهَا وَخَيْرُ صُفُوفِ النِّسَاءِ آخِرُهَا وَشَرُّهَا أَوَّلُهَاقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأُبَيٍّ وَعَائِشَةَ وَالْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يَسْتَغْفِرُ لِلصَّفِّ الْأَوَّلِ ثَلَاثًا وَلِلثَّانِي مَرَّةً

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުހައިލް ބިން އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަދި ނަމާދުގައި އަންހެނުންނަށް އެންމެ ރަނގަޅު ސަފުތަކަކީ ފަހަތުގައި ތިބި ސަފުތަކާއި އެންމެ ނުބައި ސަފުތަކަކީ ކުރިމަތީގައި ތިބި ސަފުތަކެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި ޖާބިރު، އިބްނު ޢައްބާސް، އަބޫ ސަޢީދު، އުބަޔީ، ޢާއިޝާ، އިރްބަދުލް ބިން ސާރިޔާ އަދި އަނަސްގެ ކިބައިން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އަދި ފުރަތަމަ ސަފުގައި ތިބި މީހުންނަށް ތިން ފަހަރު، އަދި ދެވަނަ ސަފުގައި ދެ ފަހަރު މާފުކުރުމަށް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެދިވަޑައިގެންނެވި ކަމަށް ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ.'

Hadith Corroboration (15)

Hadith

Imam Tirmidzi : 209

و قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ أَنَّ النَّاسَ يَعْلَمُونَ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الْأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلَّا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لَاسْتَهَمُوا عَلَيْهِقَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ سُمَيٍّ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ نَحْوَهُ

ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: "ނަމާދުގެ ގޮވާލުމާއި ފުރަތަމަ ސަފު ފުއްދުމުގެ ޘަވާބު މީސްތަކުންނަށް އެނގިއްޖެނަމަ، ދެން ގުރުއަތު ނަގަން ޖެހިއްޖެނަމަ ނޫނީ ނުލިބޭނެ އެވެ." އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.

Hadith Corroboration (15)

Hadith

Imam Tirmidzi : 210

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسَوِّي صُفُوفَنَا فَخَرَجَ يَوْمًا فَرَأَى رَجُلًا خَارِجًا صَدْرُهُ عَنْ الْقَوْمِ فَقَالَ لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُمْ أَوْ لَيُخَالِفَنَّ اللَّهُ بَيْنَ وُجُوهِكُمْقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَالْبَرَاءِ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مِنْ تَمَامِ الصَّلَاةِ إِقَامَةُ الصَّفِّ وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يُوَكِّلُ رِجَالًا بِإِقَامَةِ الصُّفُوفِ فَلَا يُكَبِّرُ حَتَّى يُخْبَرَ أَنَّ الصُّفُوفَ قَدْ اسْتَوَتْ وَرُوِيَ عَنْ عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ أَنَّهُمَا كَانَا يَتَعَاهَدَانِ ذَلِكَ وَيَقُولَانِ اسْتَوُوا وَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ تَقَدَّمْ يَا فُلَانُ تَأَخَّرْ يَا فُلَانُ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އަބޫ ޢަވާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސިމާކް ބިން ޙަރްބު] ގެ އަރިހުން [އަން ނޫޢުމާން ބިން ބަޝީރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދުގައި އަހަރެމެންގެ ސަފުތައް ސީދާކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އެހެންކަމުން އެއްދުވަހަކު ބޭރަށް ނުކުމެވަޑައިގެން އެހެން މީހުންނަށްވުރެ ބޮޑަށް މޭމަތި ބޭރަށް ނިކުމެފައިވާ މީހަކު ފެނިވަޑައިގަތުމުން ވިދާޅުވިއެވެ: 'ތިޔަބައިމީހުންގެ ސަފުތައް ސީދާކުރައްވާށެވެ. އިމާމް ތިރްމީދީ ވިދާޅުވެފައިވަނީ، 'މި ބާބުގައި ޖާބިރު ބިން ސަމްރާ، އަލް ބާރާ، ޖާބިރު ބިން އަބްދުالله، އަނަސް، އަބޫ ހުރައިރާ އަދި 'އައިޝަތު' ގެ ޙަދީޘްތަކެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ނުއުމާން ބިން ބަޝީރުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް' އެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އަދި ނަމާދުގައި ބައެއް ފިރިހެނުންނަށް ސަފުތައް ސީދާ ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވުމުން، ނަމާދުގައި ސަފުތައް ސީދާވެފައިވާ ވާހަކަ އަޑު އިވޭހާ ހިނދަކު ތަކްބީރު ކިޔަން ނުފެށީ ކަމަށް ވެސް ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި ޢަލީ އާއި ޢުޘްމާނުގެ އަރިހުން ވެސް، އެދެމީހުން އަބަދުވެސް އެކަމަށް ސަމާލުކަންދޭކަން ވަނީ ރިވާވެފައެވެ. ދެމީހުންވެސް ބުނީ: 'ތިބާގެ ނަމާދު ރޮނގު ސީދާކުރައްވާ-' އެވެ. އަލީ ވަހީދު ބައެއް ފަހަރު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ކުރިއަށް ދާން އޯ ސޯ އެންޑް ސޯ، އެނބުރި ދާން އޯ ސޯ އެންޑް ސޯ'.

Hadith Corroboration (13)

Hadith

Imam Tirmidzi : 211

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِيَلِيَنِّي مِنْكُمْ أُولُو الْأَحْلَامِ وَالنُّهَى ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ وَلَا تَخْتَلِفُوا فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ وَإِيَّاكُمْ وَهَيْشَاتِ الْأَسْوَاقِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَالْبَرَاءِ وَأَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ يَلِيَهُ الْمُهَاجِرُونَ وَالْأَنْصَارُ لِيَحْفَظُوا عَنْهُ قَالَ وَخَالِدٌ الْحَذَّاءُ هُوَ خَالِدُ بْنُ مِهْرَانَ يُكْنَى أَبَا الْمُنَازِلِ قَالَ و سَمِعْت مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يَقُولُ يُقَالُ إِنَّ خَالِدًا الْحَذَّاءَ مَا حَذَا نَعْلًا قَطُّ إِنَّمَا كَانَ يَجْلِسُ إِلَى حَذَّاءٍ فَنُسِبَ إِلَيْهِ قَالَ وَأَبُو مَعْشَرٍ اسْمُهُ زِيَادُ بْنُ كُلَيْبٍ

[ނަޝްރު ބިން އަލީ އަލް ޖަހުދުލާމީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ޔަޒީދު ބިން ޒުރައިޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [ޚާލިދު އަލް ޙަޟްޒާ`] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ މަޢްޞަރު] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [އަލްޤަމާ] އިން [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ތަފާތު ނުވާހާ ހިނދަކު ތަފާތު ނުވާށެވެ. އަދި ބާޒާރުތަކުގެ އަޑުގަދަކަމުން ދުރުހެލިވާށެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި އުބައި ބިން ކަޢުބާއި، އަބޫ މަސްޢޫދާއި، އަބޫ ސަޢީދާއި، އަލްބަރާ އަދި އަނަސްގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަދި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، އެކަލޭގެފާނުގެ ފަހަތުގައި ތިބި މީހުންނަކީ މުހާޖިރީންނާއި އަންޞާރުން ކަމުގައި ވުމަކީ، އެމީހުންނަށް އެކަލޭގެފާނު ރައްކާތެރިކުރެވޭނެ ގޮތް ހެދުމެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ޚާލިދު އަލް ހަދްޒާ` އަކީ ޚާލިދު ބިން މިހުރާން، އޭނާއަށް ދީފައިވަނީ އަބޫ އަލް މަނާޒިލް' އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހީ މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ؛ ބުނެވޭ ގޮތުގައި ޚާލިދު އަލް ހައްޒާ ދުވަހަކުވެސް ބޫޓެއް ނާޅައެވެ. އެގޮތަށް ލަޤަބު ލިބެންދެން އޭނާ އިށީނދެގެން އިންނަނީ ބޫޓުގައި'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަބޫ މަޢްސިޔާރުގެ ނަމަކީ ޒިޔާދު ބިން ކުލައިބް' އެވެ.

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Tirmidzi : 212

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ يَحْيَى بْنِ هَانِئِ بْنِ عُرْوَةَ الْمُرَادِيِّ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ مَحْمُودٍ قَالَصَلَّيْنَا خَلْفَ أَمِيرٍ مِنْ الْأُمَرَاءِ فَاضْطَرَّنَا النَّاسُ فَصَلَّيْنَا بَيْنَ السَّارِيَتَيْنِ فَلَمَّا صَلَّيْنَا قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ كُنَّا نَتَّقِي هَذَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَوَفِي الْبَاب عَنْ قُرَّةَ بْنِ إِيَاسٍ الْمُزَنِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُصَفَّ بَيْنَ السَّوَارِي وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ذَلِكَ

[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. [ވާކީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [ޔަޙްޔާ ބިން ހާނީ` ބިން އުރުވާ އަލް މުރާދީ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުލް ޙަމީދު ބިން މަޙްމޫދު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެން އެއްފަހަރަކު އަޅުގަނޑުމެންގެ ލީޑަރުންގެ ތެރެއިން އެކަކުގެ ފަހަތުގައި ނަމާދު ކުރިން، ދެން ރައްޔިތުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފިއްތާލީ - ހަނިވެގެން - އަޅުގަނޑުމެން ދެ ތަނބުގެ މެދުގައި ނަމާދު ކުރަންދެނެވެ.' އަހަރެމެން ނަމާދު ނިންމާލުމަށްފަހު [އަނަސް ބިން މާލިކު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެމެން މިފަދަ ކަންކަމުން ދުރުހެލިވީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޒަމާނުގައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ވެސް ޤުރުއާ ބިން އިޔާސް އަލް މުޒާނީގެ ޙަދީޘެއް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ދެ ތަނބު ދޭތެރޭގައި ނަމާދަށް ސަފު ހެދުމަކީ މަކްރޫޙެއް ކަމުގައި ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ. މިއީ އިމާމް އަޙްމަދާއި އިސްޙާޤުގެ ރައުޔެއް ނަމަވެސް އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ލުއި ދެއްވައެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 213

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ حُصَيْنٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ قَالَأَخَذَ زِيَادُ بْنُ أَبِي الْجَعْدِ بِيَدِي وَنَحْنُ بِالرَّقَّةِ فَقَامَ بِي عَلَى شَيْخٍ يُقَالُ لَهُ وَابِصَةُ بْنُ مَعْبَدٍ مِنْ بَنِي أَسَدٍ فَقَالَ زِيَادٌ حَدَّثَنِي هَذَا الشَّيْخُ أَنَّ رَجُلًا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَالشَّيْخُ يَسْمَعُ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعِيدَ الصَّلَاةَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَلِيِّ بْنِ شَيْبَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ وَابِصَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَقَالُوا يُعِيدُ إِذَا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ وَقَدْ قَالَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُجْزِئُهُ إِذَا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى حَدِيثِ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَيْضًا قَالُوا مَنْ صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ يُعِيدُ مِنْهُمْ حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى وَوَكِيعٌ وَرَوَى حَدِيثَ حُصَيْنٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ غَيْرُ وَاحِدٍ مِثْلَ رِوَايَةِ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ وَفِي حَدِيثِ حُصَيْنٍ مَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ هِلَالًا قَدْ أَدْرَكَ وَابِصَةَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْحَدِيثِ فِي هَذَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ رَاشِدٍ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَصَحُّ وَقَالَ بَعْضُهُمْ حَدِيثُ حُصَيْنٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَصَحُّ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو ابْنِ مُرَّةَ لِأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ حَدِيثِ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ

[ހަނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ؛ [އަބޫ އަލް އަޙްވާޝް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ [ޙުސައިންގެ] އަރިހުން [ހިލާލް ބިން ޔަޞޫފް] ގެ އަރިހުން އެއީ؛ އަހަރެމެން ފުން ބިމެއްގައި - ކުރީގެ އުދައެރުމުގެ ފަޅުރަށެއްގައި - ތިއްބާ ޒިޔާދު ބިން އަބީ އަލްޖާދު އަހަރެންގެ އަތުގައި ހިފަހައްޓާލިއެވެ. ދެން އަހަރެން ގޮވައިގެން ދިޔައީ ބަނޫ އަސަދުގެ ކިބައިން އާންމުކޮށް [ވާބިޝާ ބިން މަޢުބާދު] ގެ ނަމުން ކިޔާ ޝެއިޚެއް ކައިރިއަށެވެ. ޒިޔާދު ބުންޏެވެ؛ 'މި ޝެއިޚް އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި ސަފުގެ ފަހަތުގައި މީހަކު އެކަނި ނަމާދު ކުރި ވާހަކަ، އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެމީހާއަށް ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވި އަޑު އޭނާއަށް އިވުނެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މިކަމުގައި ޢަލީ ބިން ޝައިބާނާއި އިބްނު އައްބާސްގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ވާބިޝާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން އެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އިމާމްގެ ފަހަތުގައި އެކަނި ނަމާދު ކުރުން ކަމުނުދާ ކަމަށް އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިމާމްގެ ފަހަތުގައި އެކަނި ނަމާދު ކުރާނަމަ އޭނާގެ ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހެއެވެ.' މި ރައުޔު ނެގީ އަޙްމަދާއި އިސްހާޤުއެވެ. އަދި އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. މި ރައުޔަކީ ސޫފިޔާން އަތުއްސައުރީ އާއި ބިން އަލް މުބާރަކް އަދި ޞައްޔަފީގެ ރައުޔެވެ. ކޫފާގެ ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވެސް ވާބިޝާ ބިން މަޢުބާދުގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ހިފަހައްޓަވާ ކަމަށް އެބޭކަލުން ވިދާޅުވެއެވެ؛ 'ސަފުގެ ފަހަތުގައި އެކަނި ނަމާދު ކުރާ މީހާ ދެން އޭނާގެ ނަމާދުގެ އަގު ދައްކަން ޖެހޭނެ'. މިގޮތަށް ވިސްނާ މީހުންގެ ތެރޭގައި ހައްމާދު ބިން ސުލައިމާނާއި އިބްނު އަބޫލައިލާ އަދި ވާކިޢް ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. ހިލާލް ބިން ޔަސަފްގެ އަރިހުން ޙަދީޘް ޙުސައިން ބައެއް މީހުންގެ ކިބައިން ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އަބޫ އަލް އަޙްވާޝްގެ ރިވާޔަތާއި، ޒިޔާދު ބިން އަބޫ އަލްޖަޢުދުގެ އަރިހުން، ވާބިޝާ ބިން މަޢުބާދުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ވާހަކައެވެ. މި ހުސައިން ޙަދީޘްގައި ހިލާލް އެއްފަހަރަކު ވާބިޝާއާ ބައްދަލުވިކަމުގެ އިޝާރާތެއް އެބައޮތެވެ. މި މައްސަލައިގައި ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ހިޔާލުތަފާތުވުން އުފެދިފައިވާކަމަށް އެއިން ބައެއް ބޭފުޅުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ ޢަމްރޫ ބިން މުއްރާގެ އަރިހުން، ހިލާލް ބިން ޔަސަފްގެ އަރިހުން، ޢަމްރޫ ބިން ރިސީދީންގެ ކިބައިން، ވާބިޝާ ބިން މަޢުބާދުގެ ކިބައިން ރިވާވެފައިވާ ޙަދީޘަކީ މާ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ބުނަނީ، 'ހިލާލް ބިން ޔަސަފްގެ އަރިހުން، ޒިޔާދު ބިން އަބޫ އަލްޖަޢުދުގެ އަރިހުން، ވަބިޝާ ބިން މަޢުބާދުގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ޙުސައިންގެ ޙަދީޘް މާ ޞައްޙަ’ ކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުގެ ނަޒަރުގައި މި ޙަދީޘަކީ އަމްރު ބިން މުއްރާގެ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އެހެނީ އެ ޙަދީޘްވެސް ވަނީ ހިލާލް ބިން ޔަސަފްގެ ޙަދީޘް ފިޔަވައި އެހެން ޙަދީޘްތަކުން، ޒިޔާދު ބިން އަބޫ އަލްޖަޢުދުގެ އަރިހުން، ވާބިޝާޙުން ރިވާވެފައެވެ.

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Tirmidzi : 214

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ هِلَالِ بْنِ يَسَافٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ رَاشِدٍ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍأَنَّ رَجُلًا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُعِيدَ الصَّلَاةَقَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ فَإِنَّهُ يُعِيدُ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ [މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝަރު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢޫބާ] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަމްރު ބިން މުއްރަޙް] އިން [ހިލާލް ބިން ޔަޞޫފް] ގެ އަރިހުން [ޢަމްރު ބިން ރަޝީދު] ގެ އަރިހުން [ވާބިޝާ ބިން މަޢުބާދު] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ސަފުތަކުގެ ފަހަތުގައި މީހަކު އެކަނި ނަމާދު ކުރިއިރު، ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެނަމާދު ތަކުރާރު ކުރުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން އަލް ޖަރޫދު ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހީ ވާކީ' ބުނި؛ 'މީހަކު ސަފުތަކުގެ ފަހަތުގައި އެކަނިމާއެކަނި ނަމާދު ކުރާނަމަ، ދެން އެކަން ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭނެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 215

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنْ الْعَطَّارُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَأْسِي مِنْ وَرَائِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَنَسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ قَالُوا إِذَا كَانَ الرَّجُلُ مَعَ الْإِمَامِ يَقُومُ عَنْ يَمِينِ الْإِمَامِ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ދާއުދު ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލް ޢަޘަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަމްރު ބިން ދީނާރު] އިން އިބްނު ޢައްބާސްގެ އަޅާ [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން [ކުރައިބު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'އެއްރެއަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ނަމާދުކޮށް، އެކަލޭގެފާނުގެ ކަނާތްފަރާތުގައި ހުއްޓިފައި، ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަހަރެންގެ ބޮލުގައި ފަހަތުން ހިފަހައްޓައިގެން ކަނާތްފަރާތަށް އަނބުރާލިއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ ފަރާތުން މި މައުޟޫޢާ ބެހޭ ރިވާޔަތެއް ވެސް އެބައޮތެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ޢައްބާސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ޞަޙާބީންނާއި އެއުރެންނަށް ފަހުގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރެއްވި ޙަދީޘެކެވެ. އެމީހުން ބުނީ؛ 'މީހަކު އިމާމާއެކު ނަމާދުކޮށްފިނަމަ އޭނާގެ ވާތްފަރާތުގައި ނަމާދުކުރަންވާނެއެވެ'.

Hadith Corroboration (60)

Hadith

Imam Tirmidzi : 216

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدَبٍ قَالَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كُنَّا ثَلَاثَةً أَنْ يَتَقَدَّمَنَا أَحَدُنَاقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ سَمُرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا كَانُوا ثَلَاثَةً قَامَ رَجُلَانِ خَلْفَ الْإِمَامِ وَرُوِيَ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ صَلَّى بِعَلْقَمَةَ وَالْأَسْوَدِ فَأَقَامَ أَحَدَهُمَا عَنْ يَمِينِهِ وَالْآخَرَ عَنْ يَسَارِهِ وَرَوَاهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ النَّاسِ فِي إِسْمَعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ الْمَكِّيِّ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ

[ބުންދަރު މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [މުޙައްމަދު ބިން އަބޫ އަދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އިސްމާޢީލް ބިން މުސްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްޙަސަން] ގެ އަރިހުން [ސަމްރާ ބިން ޖުންދަބު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެމެން ތިން މީހުން ނަމަ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން އެކަކު އިމާމްގެ ގޮތުގައި ކުރިއަށް އައުމަށް އަމުރު ކުރައްވާނެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު މަސްއޫދާއި ޖާބިރު އަދި އަނަސް ބިން މާލިކުގެ ޙަދީޘެއްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ސަމްރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ރަނގަޅު ފެންވަރުގެ، ޢިލްމުވެރިން ތަބާވާ ޙަދީޘެކެވެ. އެމީހުން ބުނީ ތިން މީހުން ތިބި ނަމަ ދެން ދެ މީހަކު އިމާމްގެ ފަހަތުގައި ތިބެން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. އިބްނު މަސްޢޫދުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އަލްޤާމާ އާއި އަލް އަސްވާދާއެކު ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއިރު، އޭގެ ތެރެއިން އެކަކު ކަނާތްފަރާތުގައި ހުރެ އަނެއް މީހާ ކަނާތްފަރާތުގައި ހުއްޓެވެ. އަދި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި ބައެއް ޢިލްމުވެރިން އިސްމާޢީލް ބިން މުސްލިމް އަލް މައްކީގެ ހިތުދަސްކުރުމުގެ ގޮތުން މަޝްވަރާ ކުރެއްވިއެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 217

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ جَدَّتَهُ مُلَيْكَةَ دَعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِطَعَامٍ صَنَعَتْهُ فَأَكَلَ مِنْهُ ثُمَّ قَالَ قُومُوا فَلْنُصَلِّ بِكُمْ قَالَ أَنَسٌ فَقُمْتُ إِلَى حَصِيرٍ لَنَا قَدْ اسْوَدَّ مِنْ طُولِ مَا لُبِسَ فَنَضَحْتُهُ بِالْمَاءِ فَقَامَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَفَفْتُ عَلَيْهِ أَنَا وَالْيَتِيمُ وَرَاءَهُ وَالْعَجُوزُ مِنْ وَرَائِنَا فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا إِذَا كَانَ مَعَ الْإِمَامِ رَجُلٌ وَامْرَأَةٌ قَامَ الرَّجُلُ عَنْ يَمِينِ الْإِمَامِ وَالْمَرْأَةُ خَلْفَهُمَا وَقَدْ احْتَجَّ بَعْضُ النَّاسِ بِهَذَا الْحَدِيثِ فِي إِجَازَةِ الصَّلَاةِ إِذَا كَانَ الرَّجُلُ خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَقَالُوا إِنَّ الصَّبِيَّ لَمْ تَكُنْ لَهُ صَلَاةٌ وَكَأَنَّ أَنَسًا كَانَ خَلْفَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحْدَهُ فِي الصَّفِّ وَلَيْسَ الْأَمْرُ عَلَى مَا ذَهَبُوا إِلَيْهِ لِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقَامَهُ مَعَ الْيَتِيمِ خَلْفَهُ فَلَوْلَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ لِلْيَتِيمِ صَلَاةً لَمَا أَقَامَ الْيَتِيمَ مَعَهُ وَلَأَقَامَهُ عَنْ يَمِينِهِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسٍ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَقَامَهُ عَنْ يَمِينِهِ وَفِي هَذَا الْحَدِيثِ دَلَالَةٌ أَنَّهُ إِنَّمَا صَلَّى تَطَوُّعًا أَرَادَ إِدْخَالَ الْبَرَكَةِ عَلَيْهِمْ

[އިޝާޤް އަލް އަންސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާ'ން] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާލިކު ބިން އަނަސް] [އިޝާޤް ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން އަބޫ ތަލްހާ] ގެ ފަރާތުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި އޭނާގެ ކާފަ -މުލައިކާ- ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ދަޢުވަތު ދެއްވީ އެކަމަނާ ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ކެއުމަކަށެވެ. ދެން ކައިގެން ބުންޏެވެ: ތެދުވެ، އަހަރެމެން ނަމާދު ކުރާނަމެވެ. އަނަސް ބުންޏެވެ؛ 'ދެން އަހަރެން ހުއްޓިލީ އަހަރެމެންގެ މެޓެއްގެ މަތީގައި އެއީ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ބޭނުން ކުރަމުން އައި އެއްޗަކަށް ވާތީ ކަޅު ކުލައިގެ މެޓެއް. އެއަށް ފެން އުނގުޅާލީމެވެ. އެއަށްފަހު الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އެ މަތީގައި ހުއްޓިވަޑައިގެން، އަޅުގަނޑާއި ޔަތީމު ކުއްޖަކު އޭނާގެ ފަހަތުގައި ސަފު ހަދައިގެން ދިޔައިރު، އޭނާގެ ފަހަތުގައި މުސްކުޅި މީހަކު (ކާފަ) ހުންނާނެއެވެ. އަހަރެމެންނާއެކު ދެރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރުމުން ދެން ފުރައިގެން ދިޔައެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘަކީވެސް ގިނަ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެއް ކަމުން އެބޭކަލުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ އިމާމު ފިރިހެނަކާއި އަންހެނަކާއެކު ނަމަ ފިރިހެންމީހާ އިމާމްގެ ވާތްފަރާތުގައި ހުއްޓި އެއަންހެނާ ހުންނަނީ އެދެމީހުންގެ ފަހަތުގައެވެ. ބައެއް މީހުން މި ޙަދީޘް ބޭނުންކުރަނީ ހަމައެކަނި ސަފުގެ ފަހަތުގައި މީހަކު ނަމާދުކުރުން ހުއްދަ ކަމުގެ ދަލީލެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ތުއްތު ކުއްޖާގެ ދުޢާ ގުނާފައި ނުވާތީ އެވަގުތު ސަފުތަކުގެ ފަހަތުގައި އެކަނި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ފަހަތުގައި އަނަސް ނަމާދު ކުރެއްވި ކަހަލައެވެ. ނަމަވެސް މިމައްސަލައަކީ އެބޭފުޅުންނަށް ވިސްނޭގޮތެއްނޫން، ސަބަބަކީ އެވަގުތު ރަސޫލާ އަނަސް އެއްކޮށްލެއްވީ ފަހަތުގައި ކުޑަކުއްޖަކު ގެންގުޅުއްވައިގެންނެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޔަތީމު ކުއްޖާގެ ނަމާދު ނުގުނާނަމަ، އޭނާ އަނަސް އާއި އެކު ނުބެހެއްޓީސް، އަދި އޭނާ - އަނަސް - އޭނާގެ ވާތްފަރާތުގައި ޖައްސާނެއެވެ.' އަދި މޫސާ ބިން އަނަސްގެ އަރިހުން، އަނަސްގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ނަމާދު ކުރެއްވި ކަމަށާއި، ދެން އެކަލޭގެފާނު އޭނާގެ ވާތްފަރާތުގައި ލެއްވި ކަމަށެވެ. މި ޙަދީޘްފުޅުގައި އެކަލޭގެފާނު އެކަލޭގެފާނު އެއުރެންނާއެކު ސުންނަތް ނަމާދު ކުރެއްވީ އެއުރެންނަށް ނިޢުމަތް ލިބޭނެކަމުގެ އުއްމީދުގައި ކަމުގެ ދަލީލުތައް އެބަހުއްޓެވެ.

Hadith Corroboration (12)

Hadith

Imam Tirmidzi : 218

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ و حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ الزُّبَيْدِيِّ عَنْ أَوْسِ بْنِ ضَمْعَجٍ قَال سَمِعْتُ أَبَا مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيَّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ كَانُوا فِي الْقِرَاءَةِ سَوَاءً فَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ فَإِنْ كَانُوا فِي السُّنَّةِ سَوَاءً فَأَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً فَإِنْ كَانُوا فِي الْهِجْرَةِ سَوَاءً فَأَكْبَرُهُمْ سِنًّا وَلَا يُؤَمُّ الرَّجُلُ فِي سُلْطَانِهِ وَلَا يُجْلَسُ عَلَى تَكْرِمَتِهِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا بِإِذْنِهِقَالَ مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ فِي حَدِيثِهِ أَقْدَمُهُمْ سِنًّا قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَمَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ وَعَمْرِو بْنِ سَلَمَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا أَحَقُّ النَّاسِ بِالْإِمَامَةِ أَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللَّهِ وَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ وَقَالُوا صَاحِبُ الْمَنْزِلِ أَحَقُّ بِالْإِمَامَةِ و قَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا أَذِنَ صَاحِبُ الْمَنْزِلِ لَغَيْرِهِ فَلَا بَأْسَ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِ وَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ وَقَالُوا السُّنَّةُ أَنْ يُصَلِّيَ صَاحِبُ الْبَيْتِ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَقَوْلُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا يُؤَمُّ الرَّجُلُ فِي سُلْطَانِهِ وَلَا يُجْلَسُ عَلَى تَكْرِمَتِهِ فِي بَيْتِهِ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَإِذَا أَذِنَ فَأَرْجُو أَنَّ الْإِذْنَ فِي الْكُلِّ وَلَمْ يَرَ بِهِ بَأْسًا إِذَا أَذِنَ لَهُ أَنْ يُصَلِّيَ بِهِ

[ހަނާދު] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [އަލް ޢަޢްމާސީ] ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަދި [މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އާއި [ޢަބްދުالله ބިން ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [އަލްއަޢުމާސީ] އިން [އިސްމާޢީލް ބިން ރާޖާ` އަޒް ޒުބައިރު] އިން [އައުސް ބިން ދްލަމާޖް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން [އަބޫ މަސްއޫދު އަލް އަންސާރީ] ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ކިޔެވުމުގައި އެބައިމީހުން ހަމަހަމަ ނަމަ ސުންނަތުގައި އެންމެ ބޮޑަށް ޢިލްމުވެރިވާ މީހާއެވެ. ސުންނަތުގައި އެމީހުން ހަމަހަމަ ނަމަ ދެން އެންމެ ފުރަތަމަ ހިޖުރަކުރި މީހާއެވެ. ހިޖުރަކުރުމުގައި ހަމަހަމަ ނަމަ ދެން އެންމެ ދުވަސްވީ މީހާއެވެ. އެއްވެސް މީހަކު އަނެކެއްގެ ބާރުގެ ދަށުން އިމާމަކަށް ވެގެން ނުވާނެ ކަމަށާއި، އޭނާގެ ހުއްދަ ލިބިގެން މެނުވީ އޭނާގެ ގޭގައި އޭނާގެ ޚާއްޞަ ތަނެއްގައި އިށީނދެގެން ނުވާނެއެވެ'. މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ނޫމައިރު އޭނާގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަދީޘްކުރައްވާފައިވަނީ، 'އެންމެ ދުވަސްވީ މީހާ' އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ، އަނަސް ބިން މާލިކް، މާލިކް ބިން އަލް ހުވައިރިތުސް އަދި 'އަމްރޫ ބިން ސަލާމާ' ގެ ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ މަސްއޫދުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރައްވާ އެއްޗެއް ކަމަށް އެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިމާމަކަށް ވުން އެންމެ ހައްގު މީހަކީ ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގައި އެންމެ މޮޅު އަދި ސުންނަތް އެންމެ ރަނގަޅަށް އެނގޭ މީހާ'. އެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވީ؛ 'ގޭގެ ވެރިފަރާތަށް އިމާމަކަށް ވުމުގެ ހައްގު ލިބިގެންވެއެވެ'. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ބުންޏެވެ؛ 'ގޭގެ ވެރިމީހާ އެހެން މީހަކަށް ހުއްދަ ދީފިނަމަ، ދެން އޭނާއާއެކު ނަމާދު ކުރުމުން އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނެތެވެ'. ނަމަވެސް އެހެން ބައެއް މީހުންނަށް އެކަން ނުރުހުމުން އެމީހުން ބުނީ ސުންނަތަކީ ގޭގެ ވެރިމީހާ އިމާމަކަށް ވުމެވެ' ކަމަށެވެ. އިމާމް އަޙްމަދު ބިން ޙަންބަލް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ހުއްދަ ދެއްވައިފިނަމަ، ދެން އަޅުގަނޑު އުންމީދު ކުރަނީ އެ ހުއްދައަކީ އެންމެންނަށް ލިބޭނެ ހުއްދައެއް ކަމަށް'. ދެން އޭނާ ދަލީލުކުރެއްވީ އޭނާ - ގޭގެ ވެރިމީހާ - ހުއްދަ ދީފިނަމަ ނަމާދު ލީޑްކުރުން ހުއްދަ ކަމަށެވެ.'

Hadith Corroboration (11)

Hadith

Imam Tirmidzi : 219

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَمَّ أَحَدُكُمْ النَّاسَ فَلْيُخَفِّفْ فَإِنَّ فِيهِمْ الصَّغِيرَ وَالْكَبِيرَ وَالضَّعِيفَ وَالْمَرِيضَ فَإِذَا صَلَّى وَحْدَهُ فَلْيُصَلِّ كَيْفَ شَاءَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ وَأَنَسٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَمَالِكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي وَاقِدٍ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ اخْتَارُوا أَنْ لَا يُطِيلَ الْإِمَامُ الصَّلَاةَ مَخَافَةَ الْمَشَقَّةِ عَلَى الضَّعِيفِ وَالْكَبِيرِ وَالْمَرِيضِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو الزِّنَادِ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ذَكْوَانَ وَالْأَعْرَجُ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ الْمَدِينِيُّ وَيُكْنَى أَبَا دَاوُدَ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަލްމުޣިރާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] [އަބޫއަޒް ޒިނާދު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން [އަލްއަޢްރާޖް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ އޭނާ އެކަނި ނަމާދު ކުރާނަމަ ބޭނުން ވަރަކަށް ނަމާދު ކުރާށެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އަދީ ބިން ހާތިމް، އަނަސް، ޖާބިރު ބިން ސަމްރާ، މާލިކް ބިން ޢަބްދުالله، އަބޫ ވަޤީދު، ޢުޘްމާން ބިން އަބޫ އަލް ޢާސް، އަބޫ މަސްޢޫދު، ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله އަދި އިބްނު ޢައްބާސްގެ ރިވާޔަތްތައް ވެސް ވެއެވެ.' އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މިއީ ގިނަ ޢިލްމުވެރިންގެ ރައުޔެއް، އެމީހުން އިސްކަންދެނީ ބަލިކަށި މީހުންނާއި މުސްކުޅިންނާއި ބަލިމީހުންނަށް ބުރައެއް އުފުލަން ޖެހިދާނެތީ ބިރުން ދުޢާ ދިގު ނުކުރުމަށެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ އަޒް ޒިނާދުގެ ނަމަކީ އަބްދުالله ބިން ދަކްވާން ކަމަށާއި، އަލް އަޢްރާޖްގެ ނަމަކީ އަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޙުރުމުޒު އަލް މަދީނީ ކަމަށާއި، އޭނާއަށް އަބޫދާއޫދުގެ ލަޤަބު ވެސް ދީފައިވާ ކަމަށެވެ.'

Hadith Corroboration (43)

Hadith

Imam Tirmidzi : 220

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَخَفِّ النَّاسِ صَلَاةً فِي تَمَامٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَاسْمُ أَبِي عَوَانَةَ وَضَّاحٌ قَالَ أَبُو عِيسَى سَأَلْتُ قُتَيْبَةَ قُلْتُ أَبُو عَوَانَةَ مَا اسْمُهُ قَالَ وَضَّاحٌ قُلْتُ ابْنُ مَنْ قَالَ لَا أَدْرِي كَانَ عَبْدًا لِامْرَأَةٍ بِالْبَصْرَةِ

[ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [އަބޫ ޢަވާނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޤަތަދާއިން] [އަނަސް ބިން މާލިކު] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަކީ ފުރިހަމަ ކަމުގައި ވިޔަސް ނަމާދުގައި މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން އެންމެ ލުއި ރަސްކަލާނގެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އަބޫ އަވާނާގެ ނަމަކީ ވަދުދުލާ' އެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އެއްފަހަރަކު ޤުޓައިބާ ގާތު އަހާލީމެވެ؛ އަބޫ ޢަވާނާގެ ނަމަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'ވަދުލްދުލާ' އެވެ. އަހަރެން އަނެއްކާވެސް އަހާލީ ކާކުގެ ދަރިއެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ، 'އަހަންނަކަށް ނޭނގެ، ބަޞްރާގައި އޭނާއަކީ އަންހެނެއްގެ އަޅެކެވެ'.

Hadith Corroboration (30)