Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 حديث
حديث
Imam Tirmidzi : 181
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَرَأَيْتُ بِلَالًا يُؤَذِّنُ وَيَدُورُ وَيُتْبِعُ فَاهُ هَا هُنَا وَهَا هُنَا وَإِصْبَعَاهُ فِي أُذُنَيْهِ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قُبَّةٍ لَهُ حَمْرَاءَ أُرَاهُ قَالَ مِنْ أَدَمٍ فَخَرَجَ بِلَالٌ بَيْنَ يَدَيْهِ بِالْعَنَزَةِ فَرَكَزَهَا بِالْبَطْحَاءِ فَصَلَّى إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ الْكَلْبُ وَالْحِمَارُ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى بَرِيقِ سَاقَيْهِقَالَ سُفْيَانُ نُرَاهُ حِبَرَةً قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي جُحَيْفَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يُدْخِلَ الْمُؤَذِّنُ إِصْبَعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ فِي الْأَذَانِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَفِي الْإِقَامَةِ أَيْضًا يُدْخِلُ إِصْبَعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ وَهُوَ قَوْلُ الْأَوْزَاعِيِّ وَأَبُو جُحَيْفَةَ اسْمُهُ وَهْبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السُّوَائِيُّ
[محمود بن غيلان] اسان سان بيان ڪيو؛ [عبد الرزاق] اسان سان بيان ڪيو؛ [سفيان عتص ثوري] اسان سان [عون بن ابو جحيفه] کان [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪئي ته: 'مون بلال کي اذان ڏيندي ڏٺو جڏهن ته سندس وات هن طرف ۽ هن طرف ڦيرايو، جڏهن ته سندس آڱريون سندس ڪنن ۾ هيون. ۽ رسول الله صلي الله عليه وسلم پنهنجي ڳاڙهي گنبد ۾ هئا. مون کي لڳي ٿو ته هن چيو، 'چمڙي جو.' پوءِ بلال گنبد مان هڪ ننڍڙو نيزو کڻي ٻاهر نڪتو، ان ان کي کليل ميدان ۾ لٽڪايو. ان کان پوءِ رسول الله صلي الله عليه وسلم نيزي جي طرف منهن ڪري نماز پڙهي، ۽ هڪ ڪتو ۽ هڪ گڏهه سندس اڳيان گذريو. هن ڳاڙهي چادر پائي هئي ۽ اهو ائين لڳو ڄڻ مان سندس پيرن جي چمڪ ڏسي رهيو هوس.' سفيان چيو: 'اسان سمجهون ٿا ته اهو حبره هو - ريشم ۽ ان جو ٺهيل لباس.' ابو عيسيٰ چيو: 'ابو جحيفه جي هي حديث حسن صحيح آهي.' هي حديث عالمن پاران عمل ۾ آندي وئي آهي، اهي ان کي پسند ڪن ٿا جيڪڏهن ڪو مؤذن اذان دوران پنهنجيون آڱريون پنهنجي ڪنن ۾ وجهي. ساڳئي وقت، هڪ ٻئي عالم چيو ته، 'اقامت دوران پنهنجيون آڱريون پنهنجي ڪنن ۾ وجهڻ پڻ سنت آهي.' هي راءِ الاوزاعي جي آهي. ۽ ابو جحیفہ جو نالو وهب بن عبدالله السوعي آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 182
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ بِلَالٍ قَالَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُثَوِّبَنَّ فِي شَيْءٍ مِنْ الصَّلَوَاتِ إِلَّا فِي صَلَاةِ الْفَجْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بِلَالٍ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْرَائِيلَ الْمُلَائِيِّ وَأَبُو إِسْرَائِيلَ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ قَالَ إِنَّمَا رَوَاهُ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ وَأَبُو إِسْرَائِيلَ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ أَبِي إِسْحَقَ وَلَيْسَ هُوَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي تَفْسِيرِ التَّثْوِيبِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ التَّثْوِيبُ أَنْ يَقُولَ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ و قَالَ إِسْحَقُ فِي التَّثْوِيبِ غَيْرَ هَذَا قَالَ التَّثْوِيبُ الْمَكْرُوهُ هُوَ شَيْءٌ أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ فَاسْتَبْطَأَ الْقَوْمَ قَالَ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِ قَدْ قَامَتْ الصَّلَاةُ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ قَالَ وَهَذَا الَّذِي قَالَ إِسْحَقُ هُوَ التَّثْوِيبُ الَّذِي قَدْ كَرِهَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَالَّذِي أَحْدَثُوهُ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي فَسَّرَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ أَنَّ التَّثْوِيبَ أَنْ يَقُولَ الْمُؤَذِّنُ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلٌ صَحِيحٌ وَيُقَالُ لَهُ التَّثْوِيبُ أَيْضًا وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَرَأَوْهُ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ وَرُوِيَ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ دَخَلْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ مَسْجِدًا وَقَدْ أُذِّنَ فِيهِ وَنَحْنُ نُرِيدُ أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِ فَثَوَّبَ الْمُؤَذِّنُ فَخَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مِنْ الْمَسْجِدِ وَقَالَ اخْرُجْ بِنَا مِنْ عِنْدِ هَذَا الْمُبْتَدِعِ وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ قَالَ وَإِنَّمَا كَرِهَ عَبْدُ اللَّهِ التَّثْوِيبَ الَّذِي أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدُ
اسان کي [احمد بن مني] چيو آهي؛ اسان کي [ابو احمد الزبير] چيو آهي؛ اسان کي [ابو اسرائيل] [الحڪم] کان [عبدالرحمن بن ابي ليليٰ] کان [بلال] تائين ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو آهي ته: 'صبح جي نماز کان سواءِ نماز جي وقت ۾ ڪڏهن به تسبيح نه ڪريو'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ ابو محدلوره کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'اسان بلال جي حديث بابت ابو اسرائيل الملاعي کان سواءِ ٻيو ڪجهه نٿا ڄاڻون، ۽ ابو اسماعيل ڪڏهن به هي حديث الحڪم بن عطيبه کان نه ٻڌي آهي'. هن چيو ته: 'صرف هن هي حديث الحڪم بن عميره کان، الحڪم بن عطيبه کان بيان ڪئي. ۽ ابو اسماعيل جو نالو اسماعيل بن ابو اسحاق آهي. بهرحال، حديث جي ماهرن جي مطابق، هو هڪ مضبوط ماڻهو نه هو. عالمن جو لفاظي تتصويب جي تشريح ۾ اختلاف آهي، انهن مان ڪجهه چون ٿا ته تتصويب اهو آهي، ڪو ماڻهو صبح جي نماز ۾ چوي ٿو "عَشْلَةُ خَيْرُونَ مِنَ النَّامُ - نماز ننڊ کان بهتر آهي -". هي راءِ بن المبارڪ ۽ احمد جي آهي. ساڳئي وقت، اسحاق جو تتصويب بابت هڪ ٻيو رايو هو، هن چيو؛ "ناپسنديده تتصويب اها شيءِ آهي جيڪا انسانن پاران نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان پوءِ پيدا ڪئي وئي هئي، جيڪڏهن مؤذن نماز لاءِ اذان ڏيندو هو ته ماڻهو ان کي پورو ڪرڻ ۾ سست هوندا هئا،" هن اذان ۽ اقامت جي وچ ۾ چيو؛ "قَد قَامَتِش نماز - حيّا عَلَي الْعَالِفَلَة - نماز قائم ٿي چڪي آهي، اچو ته نماز قائم ڪريون، اچو ته فتح ڏانهن وڃون". هن چيو؛ 'جيڪو اسحاق چيو اهو هڪ تصويب ماڊل هو جيڪو رسول الله ﷺ کان پوءِ ايجاد ڪيو ويو هو ۽ سائنسي ماهرن طرفان ان کان نفرت ڪئي وئي هئي'. بن المبارڪ ۽ احمد جيڪو تشريح ڪئي اها اها هئي ته تصويب صبح جي اذان تي هڪ مؤذن جي تقرير هئي؛ اششالة خيرون منان نوم - نماز ننڊ کان بهتر آهي - '. هي صحيح راءِ آهي. اهو ئي آهي جيڪو سائنسي ماهرن پاران ورتو ۽ چونڊيو ويو آهي، ان کي تصويد چيو ويندو آهي. ابن عمر کان روايت آهي ته صبح جي نماز ۾ اذان ۾ هن چيو؛ اششالة خيرون منان نوم - نماز ننڊ کان بهتر آهي -. مجاهد کان روايت آهي ته هن چيو؛ 'مان ۽ عبدالله بن عمر مسجد ۾ داخل ٿيا جڏهن نماز جي اذان ڏني وئي هئي، پر مؤذن تصويب چيو. پوءِ عبدالله بن عمر مسجد مان ٻاهر آيو ۽ چيو؛ 'مون سان گڏ هن بدعتي جي پاسي کان ٻاهر اچو!' ۽ هن ان ۾ نماز نه پڙهي'. هن چيو؛ 'صرف ٽيٽسوِڊ جيڪو عبدالله کي نفرت آهي اهو -ٽيٽسوِب- آهي جيڪو انسانن پاران ٺاهيو ويو آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 183
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ وَيَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ الْأَفْرِيقِيِّ عَنْ زِيَادِ بْنِ نُعَيْمٍ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ زِيَادِ بْنِ الْحَارِثِ الصُّدَائِيِّ قَالَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أُؤَذِّنَ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ فَأَذَّنْتُ فَأَرَادَ بِلَالٌ أَنْ يُقِيمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَخَا صُدَاءٍ قَدْ أَذَّنَ وَمَنْ أَذَّنَ فَهُوَ يُقِيمُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ زِيَادٍ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الْأَفْرِيقِيِّ وَالْأَفْرِيقِيُّ هُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ قَالَ أَحْمَدُ لَا أَكْتُبُ حَدِيثَ الْأَفْرِيقِيِّ قَالَ وَرَأَيْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يُقَوِّي أَمْرَهُ وَيَقُولُ هُوَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ مَنْ أَذَّنَ فَهُوَ يُقِيمُ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبده] ۽ [يعليٰ بن عبيد] ٻڌايو آهي [عبد الرحمان بن زياد بن انعوم العفريقي] کان [زياد بن نعيم الحضرمي] کان [زياد بن الحارث الشدافي] کان، هن چيو ته؛ 'رسول الله صلي الله عليه وسلم مون کي فجر جي نماز لاءِ اذان ڏيڻ جو حڪم ڏنو، تنهن ڪري مون به نماز لاءِ اذان ڏني. پوءِ بلال اقامت چوڻ چاهي، پر رسول الله صلي الله عليه وسلم پوءِ فرمايو؛ 'ڀاءُ شداء' نماز لاءِ اذان ڏني آهي، تنهن ڪري اهو ئي آهي جنهن کي اقامت ڪرڻ جو حق آهي'. هن چيو؛ 'هن باب ۾ ابن عمر کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'اسان زياد جي حديث کي العفريقي جي بيان ڪيل حديث مان ڄاڻون ٿا، ۽ حديث جي ماهرن جي مطابق العفريقي هڪ ڪمزور شخص هو.' "يحيى بن سعيد بن القثان ۽ ٻين کيس ڪمزور ڪيو آهي." احمد چيو؛ "مون الافريقي حديث نه لکي". هن چيو؛ "مون محمد بن اسماعيل کي پنهنجي راءِ کي مضبوط ڪندي ڏٺو. هو سمجهي ٿو ته هي ٻين حديثن جي ويجهو آهي، هي حديث سائنس جي ماهرن پاران پڻ عمل ۾ آندي وئي آهي؛ ته جيڪو به نماز لاءِ اذان ڏئي ٿو اهو ئي اقامت ڪري ٿو."
حديث
Imam Tirmidzi : 184
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ يَحْيَى الصَّدَفِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤَذِّنُ إِلَّا مُتَوَضِّئٌ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي، اسان کي [الوليد بن مسلم] ٻڌايو آهي، معاويه بن يحييٰ شدافي، از [از زهري] عن [ابو هريره] عن نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم کان، پاڻ فرمايو ته: اذان ڏيڻ جائز ناهي جيستائين ڪو وضو نه ڪري.
حديث
Imam Tirmidzi : 185
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَلَا يُنَادِي بِالصَّلَاةِ إِلَّا مُتَوَضِّئٌقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ الْحَدِيثِ الْأَوَّلِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمْ يَرْفَعْهُ ابْنُ وَهْبٍ وَهُوَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَالزُّهْرِيُّ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْأَذَانِ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ فَكَرِهَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَإِسْحَقُ وَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ
اسان کي [يحيى بن موسى] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبدالله بن وهب] يونس کان [ابن شهاب] کان ٻڌايو آهي، هن چيو ته؛ '[ابو هريره] چيو ته؛ 'نماز لاءِ اذان ڏيڻ مناسب ناهي سواءِ انهن ماڻهن جي جيڪي وضو ڪري چڪا آهن.' ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث پهرين حديث کان وڌيڪ صحيح آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ '۽ ڪنهن وٽ به ابو هريره جي اها حديث ناهي جيڪا رسول الله ﷺ تي لاڳو ٿئي سواءِ ابن وهب جي، پر هي حديث وليد بن مسلم جي بيان ڪيل حديث کان وڌيڪ صحيح آهي. ساڳئي وقت الزهري به ابو هريره کان نه ٻڌي. عالمن اذان جي قانون بابت اختلاف ڪيو آهي جيڪو پهرين وضو ڪرڻ کان سواءِ ڪيو ويندو آهي. انهن مان ڪجهه ان جي تصديق ڪئي، هي راءِ سيافعي ۽ اسحاق ورتي. جڏهن ته ٻين تسلي ڏني، هي راءِ سفيان عطسوري، بن المبارڪ ۽ احمد ورتي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 186
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ أَخْبَرَنِي سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ يَقُولُكَانَ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُمْهِلُ فَلَا يُقِيمُ حَتَّى إِذَا رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ خَرَجَ أَقَامَ الصَّلَاةَ حِينَ يَرَاهُقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَهَكَذَا قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّ الْمُؤَذِّنَ أَمْلَكُ بِالْأَذَانِ وَالْإِمَامُ أَمْلَكُ بِالْإِقَامَةِ
اسان کي ٻڌايو ويو آهي [يحيى بن موسى] چيو آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي [عبد الرزاق] چيو آهي؛ اسان کي ٻڌايو آهي [اسرائيل] چوندي؛ مون کي ٻڌايو آهي [سمڪ بن حرب] هن [جابر بن سمره] کي چوندي ٻڌو آهي ته: 'رسول الله صلي الله عليه وسلم جو مؤذن فوري طور تي اقامت نه ڪندو هو، تنهن ڪري جڏهن هن رسول الله صلي الله عليه وسلم کي ٻاهر نڪرندي ڏٺو ته ان جو اعلان ڪيو'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'جابر بن سمره جي حديث حسن صحيح آهي، جڏهن ته اسان اسرائيل جي حديث کي هن رستي کان سواءِ نٿا ڄاڻون'. ڪجهه عالم چون ٿا ته: 'معذزين کي اذان جو وقت مقرر ڪرڻ ۾ وڌيڪ حق حاصل آهي، جڏهن ته امام کي اقامت جو وقت مقرر ڪرڻ ۾ وڌيڪ حق حاصل آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 187
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تَسْمَعُوا تَأْذِينَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَأُنَيْسَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَسَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْأَذَانِ بِاللَّيْلِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ بِاللَّيْلِ أَجْزَأَهُ وَلَا يُعِيدُ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ بِلَيْلٍ أَعَادَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ بِلَالًا أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُنَادِيَ إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَرَوَى عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ مُؤَذِّنًا لِعُمَرَ أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ عُمَرُ أَنْ يُعِيدَ الْأَذَانَ وَهَذَا لَا يَصِحُّ أَيْضًا لِأَنَّهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عُمَرَ مُنْقَطِعٌ وَلَعَلَّ حَمَّادَ بْنَ سَلَمَةَ أَرَادَ هَذَا الْحَدِيثَ وَالصَّحِيحُ رِوَايَةُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَالزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَوْ كَانَ حَدِيثُ حَمَّادٍ صَحِيحًا لَمْ يَكُنْ لِهَذَا الْحَدِيثِ مَعْنًى إِذْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَإِنَّمَا أَمَرَهُمْ فِيمَا يُسْتَقْبَلُ و قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ وَلَوْ أَنَّهُ أَمَرَهُ بِإِعَادَةِ الْأَذَانِ حِينَ أَذَّنَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ لَمْ يَقُلْ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ حَدِيثُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَأَخْطَأَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ
اسان کي [قتيبه] چيو آهي؛ اسان کي [الليث] [ابن شهاب] کان [سالم] کان [پنهنجي پيءُ] تائين ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو: 'بيشڪ، بلال رات جو نماز لاءِ اذان ڏيندو آهي، تنهنڪري توهان کي کائڻ ۽ پيئڻ جاري رکڻ گهرجي جيستائين توهان ابن ام مڪتوم جي اذان نه ٻڌو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ ابن مسعود، عيسيه، انيسه، انس، ابوذر ۽ سمره کان به هڪ تاريخ آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عمر جي حديث حسن صحيح آهي. ۽ عالمن رات جي نماز لاءِ اذان بابت اختلاف ڪيو آهي. انهن مان ڪجهه چيو ته، 'جيڪڏهن ڪو مؤذن رات جو نماز لاءِ اذان ڏئي ته اهو ڪافي آهي ۽ ان کي ٻيهر ورجائڻ جي ضرورت ناهي'. هي راءِ مالڪ، بن المبارڪ، احمد ۽ اسحاق طرفان ورتي وئي هئي. ساڳئي وقت، ڪجهه ٻين عالمن چيو ته، 'جيڪڏهن هو رات جو نماز لاءِ اذان ڏئي ٿو، ته ان کي ٻيهر ورجائڻ گهرجي'. هي راءِ سفيان عطسوري اختيار ڪئي آهي. حماد بن سلمه ايوب کان، نافع کان، ابن عمر کان روايت ڪئي آهي ته بلال هڪ ڀيرو رات جو اذان ڏني، تنهن ڪري رسول الله ﷺ ان کي حڪم ڏنو ته 'بيشڪ هڪ ٻانهو سمهي پيو آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'هي حديث صحيح ناهي. پر جيڪا صحيح آهي اها حديث آهي جيڪا [عبيدالله بن عمر] جي بيان ڪيل آهي ۽ ان کان علاوه [نافع] کان [ابن عمر] کان ته رسول الله ﷺ فرمايو ته؛ 'بيشڪ، بلال رات جو نماز لاءِ اذان ڏيندو آهي، تنهن ڪري توهان کي کائڻ ۽ پيئڻ جاري رکڻ گهرجي جيستائين توهان ابن ام مڪتوم جي نماز لاءِ اذان نه ٻڌو'. عبدالعزيز بن ابو رواد کان نافع کان پڻ روايت ڪئي وئي آهي ته عمر هڪ ڀيرو رات جو نماز لاءِ اذان ڏني هئي، تنهن ڪري هن ان کي ٻيهر ورجائڻ جو حڪم ڏنو، پر هي حديث به باطل آهي. ڇاڪاڻ ته نافع ۽ عمر جي وچ ۾ سند ٽٽي وئي هئي. شايد حماد بن سلمه هي حديث چاهيندو هو. صحيح حديث اها آهي جيڪا عبيدالله ۽ ٻين نافع کان ابن عمر کان ۽ الزهري سليم بن عمر کان روايت ڪئي آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'بيشڪ بلال رات جو نماز لاءِ اذان ڏيندو آهي.' ابو عيسيٰ چيو؛ 'جيڪڏهن حماد جي بيان ڪيل حديث صحيح آهي، ته يقيناً هن حديث جو ڪو مطلب ناهي. ڇاڪاڻ ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'بيشڪ بلال رات جو نماز لاءِ اذان ڏيندو آهي؛' هن پنهنجي دوستن کي ڪجهه اچڻ جو حڪم ڏنو. ۽ هن چيو: 'بيشڪ بلال رات جو نماز لاءِ اذان ڏيندو آهي؛ 'جيڪڏهن هو صبح ٿيڻ کان اڳ اذان کي بار بار ڪرڻ جو حڪم ڏئي ها ته نبي ﷺ اهو نه چون ها: 'بيشڪ بلال رات جو نماز لاءِ اذان ڏيندو آهي.' علي بن المديني چيو؛ 'حماد بن سلمه جي حديث ايوب کان، نافع کان، ابن عمر کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان صحيح نه آهي، ۽ حماد بن سلمه ان ۾ غلطيون ڪيون آهن'.
حديث
Imam Tirmidzi : 188
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُهَاجِرِ عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ قَالَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْ الْمَسْجِدِ بَعْدَ مَا أُذِّنَ فِيهِ بِالْعَصْرِ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَى هَذَا الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنْ لَا يَخْرُجَ أَحَدٌ مِنْ الْمَسْجِدِ بَعْدَ الْأَذَانِ إِلَّا مِنْ عُذْرٍ أَنْ يَكُونَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ أَوْ أَمْرٍ لَا بُدَّ مِنْهُ وَيُرْوَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ أَنَّهُ قَالَ يَخْرُجُ مَا لَمْ يَأْخُذْ الْمُؤَذِّنُ فِي الْإِقَامَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا عِنْدَنَا لِمَنْ لَهُ عُذْرٌ فِي الْخُرُوجِ مِنْهُ وَأَبُو الشَّعْثَاءِ اسْمُهُ سُلَيْمُ بْنُ أَسْوَدَ وَهُوَ وَالِدُ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ وَقَدْ رَوَى أَشْعَثُ بْنُ أَبِي الشَّعْثَاءِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِيهِ
[حناد] اسان کي ٻڌايو آهي؛ [واقعي] اسان کي [سفيان] کان [ابراهيم بن المهاجر] کان [ابو الشياطسع] کان ٻڌايو آهي، جنهن چيو ته: 'نماز جي اذان کان پوءِ هڪ ماڻهو مسجد مان ٻاهر نڪتو، پوءِ [ابو هريره] چيو ته: 'هن ماڻهوءَ ابو قاسم شال الله عليه السلام جي نافرماني ڪئي آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'هن باب ۾ عثمان کان به هڪ روايت آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابو هريره جي حديث حسن صحيح آهي. هن حديث تي نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي اصحابن ۽ انهن کان پوءِ وارن عالمن به عمل ڪيو. يعني، ڪنهن به شخص کي اذان کان پوءِ مسجد مان نڪرڻ جي اجازت ناهي سواءِ ڪنهن عذر جي؛ جيئن وضو نه ڪرڻ يا ٻين ڪمن لاءِ جيڪي ڪرڻ گهرجن'. ابراهيم نخعي کان روايت ڪئي وئي آهي ته هن هڪ ڀيرو چيو هو؛ 'ڪو به شخص مسجد مان نڪري سگهي ٿو جيستائين مؤذن اقامت نه چوي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'اسان به هن راءِ سان متفق آهيون، ڪو به ماڻهو نڪري سگهي ٿو ڇاڪاڻ ته ڪو عذر هجي'. ابو سيعتص جو نالو سليم بن اسود هو، ۽ هو عاصت بن ابو عاصتص جو پيءُ هو. ۽ [اشعث بن ابو عاصتص] هي حديث [پنهنجي پيءُ] کان روايت ڪئي آهي.'
حديث
Imam Tirmidzi : 189
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ قَالَقَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا وَابْنُ عَمٍّ لِي فَقَالَ لَنَا إِذَا سَافَرْتُمَا فَأَذِّنَا وَأَقِيمَا وَلْيَؤُمَّكُمَا أَكْبَرُكُمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ اخْتَارُوا الْأَذَانَ فِي السَّفَرِ و قَالَ بَعْضُهُمْ تُجْزِئُ الْإِقَامَةُ إِنَّمَا الْأَذَانُ عَلَى مَنْ يُرِيدُ أَنْ يَجْمَعَ النَّاسَ وَالْقَوْلُ الْأَوَّلُ أَصَحُّ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ
اسان کي [محمود بن غيلان] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [واقعي] ٻڌايو آهي [سفيان] کان [خالد الحزاء] کان [ابو قلابه] کان [مالڪ بن الحويرتس] هن چيو ته؛ 'مان، پنهنجي ڀاءُ جي پٽ سان گڏ، رسول الله ﷺ جي خدمت ۾ حاضر ٿيس، پوءِ هن اسان کي چيو؛ 'جيڪڏهن توهان سفر تي آهيو، ته پوءِ توهان کي نماز ۽ اقامت لاءِ اذان ڏيڻ گهرجي، ۽ سڀ کان وڏو ماڻهو امام هجڻ گهرجي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي، سائنس جا ماهر پڻ هن حديث تي عمل ڪن ٿا. سفر دوران نماز لاءِ اذان جاري رکڻ انهن جي پسنديده راءِ آهي. پر انهن مان ڪجهه چيو ته؛ 'اقامت لاءِ ڪافي آهي، ڇاڪاڻ ته نماز لاءِ اذان انهن ماڻهن لاءِ آهي جيڪي گهڻا ماڻهو گڏ ڪرڻ چاهين ٿا'. پهرين راءِ وڌيڪ صحيح راءِ آهي. هي راءِ -پهريون- احمد ۽ اسحاق پاران پڻ ورتي وئي هئي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 190
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ حَدَّثَنَا أَبُو حَمْزَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَذَّنَ سَبْعَ سِنِينَ مُحْتَسِبًا كُتِبَتْ لَهُ بَرَاءَةٌ مِنْ النَّارِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَثَوْبَانَ وَمُعَاوِيَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَأَبُو تُمَيْلَةَ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ وَأَبُو حَمْزَةَ السُّكَّرِيُّ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ وَجَابِرُ بْنُ يَزِيدَ الْجُعْفِيُّ ضَعَّفُوهُ تَرَكَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ لَوْلَا جَابِرٌ الْجُعْفِيُّ لَكَانَ أَهْلُ الْكُوفَةِ بِغَيْرِ حَدِيثٍ وَلَوْلَا حَمَّادٌ لَكَانَ أَهْلُ الْكُوفَةِ بِغَيْرِ فِقْهٍ
اسان کي [محمد بن حميد الرازي] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [ابو تميلہ] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [ابو حمزه] ٻڌايو آهي [جابر] کان [مجاهد] کان [ابن عباس] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو آهي: 'جيڪو ست سال تائين الله جي رضا جي اميد سان اذان ڏيندو، اهو دوزخ جي باهه کان آزاد هوندو'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ عبدالله بن مسعود، ثوبان، معاويه، انس، ابو هريره ۽ ابو سعيد کان به حديثون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابن عباس کان هي حديث غريب آهي. ۽ ابو تميلہ جو نالو يحيى بن ودليه آهي، جڏهن ته ابو حمزه السڪري جو نالو محمد بن ميمون آهي. ۽ جابر بن يزيد الجعفي کي به عالمن ڪمزور ڪيو آهي، يحيى بن سعيد ۽ عبدالرحمان بن مهدي سندس حديث کي نه ٿا سمجهن. ابو عيسيٰ چيو؛' 'مون الجارود کي چوندي ٻڌو؛ 'مون وکيع کي چوندي ٻڌو؛ 'جيڪڏهن جابر الجعفي نه هجي ها، ته يقيناً ڪوفي جي ماڻهن وٽ حديث نه هجي ها. ۽ جيڪڏهن حماد نه هجي ها، ته ڪوفي جي ماڻهن وٽ فقه نه هجي ها'.
حديث
Imam Tirmidzi : 191
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْإِمَامُ ضَامِنٌ وَالْمُؤَذِّنُ مُؤْتَمَنٌ اللَّهُمَّ أَرْشِدْ الْأَئِمَّةَ وَاغْفِرْ لِلْمُؤَذِّنِينَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَحَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَى أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَى نَافِعُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت أَبَا زُرْعَةَ يَقُولُ حَدِيثُ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ أَبِي صَالِحٍ عَنْ عَائِشَةَ أَصَحُّ وَذَكَرَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ أَنَّهُ لَمْ يُثْبِتْ حَدِيثَ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَا حَدِيثَ أَبِي صَالِحٍ عَنْ عَائِشَةَ فِي هَذَا
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [ابو الاحواش] ۽ [ابو معاويه] [الاماسي] کان [ابو صالح] کان [ابو هريره] کان ٻڌايو آهي ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي؛ امام ضامن آهي جڏهن ته معاذن امانتدار شخص آهي. اي الله، امامن کي سڌو ڪر ۽ معاذن کي بخش. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ عيسيه، سهل بن سعد ۽ عقبه بن عامر کان به هڪ تاريخ آهي. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابو هريره جي حديث [سفيان عطصوري] ۽ [حفش بن غياث] ۽ [ڪجهه ماڻهن] [الاماسي] کان [ابو صالح] کان [ابو هريره] رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي.' [اصبث بن محمد] پڻ [العماسي] کان روايت ڪئي آهي، هن چيو ته؛ 'مون کي هڪ ڀيري [ابو صالح] کان [ابو هريره] رسول الله ﷺ کان هڪ حديث پڙهي وئي. ۽ [نافع بن سليمان] هي حديث [محمد بن ابو صالح] کان [پنهنجي پيءُ] کان [عائشه] کان رسول الله ﷺ کان روايت ڪئي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'مون ابو زرعہ کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ 'ابو هريره کان ابو صالح جي حديث ابو صالح جي حديث کان وڌيڪ صحيح آهي جيڪا 'عائشه' کان روايت ڪئي وئي هئي. ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'مون محمد کي چوندي ٻڌو آهي ته؛ 'ابو صالح جي حديث 'عائشه' کان وڌيڪ صحيح آهي'. ۽ هن علي بن المديني کان پڻ ذڪر ڪيو؛ ته هن ڪڏهن به تصديق نه ڪئي - صحيح - ابو صالح پاران ابو هريره کان بيان ڪيل حديث، ۽ ابو صالح جي حديث 'عائشه' کان هن مسئلي بابت'.
حديث
Imam Tirmidzi : 192
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ ح قَالَ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَمِعْتُمْ النِّدَاءَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي رَافِعٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبِيعَةَ وَعَائِشَةَ وَمُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ وَمُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى مَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ مِثْلَ حَدِيثِ مَالِكٍ وَرَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرِوَايَةُ مَالِكٍ أَصَحُّ
اسان کي [اسحاق بن موسيٰ الانصاري] ٻڌايو ويو آهي؛ اسان کي [معن] چيو آهي؛ اسان کي [مالڪ] ٻڌايو آهي، هن چيو؛ اسان کي [قطيبه] ٻڌايو آهي [مالڪ] کان [عز زهريءَ] کان [عثَ بن يزيد الليث] کان [ابو سعيد] ٻڌايو آهي ته رسول الله ﷺ فرمايو آهي: 'جيڪڏهن توهان نماز جي آواز ٻڌو ته پوءِ ان کي ائين چئو جيئن مؤذن چيو آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هن باب ۾ ابو رافع، ابو هريره، ام حبيبه، عبدالله بن عمرو، عبدالله بن ربيعة، عائشه، معاذ بن انس ۽ معاويه کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو؛ 'ابو سعيد جي هي حديث حسن صحيح آهي. [معمار] ۽ ان کان علاوه ٻين به [عز زهريءَ] کان مالڪ جي روايت ڪيل حديث وانگر روايت ڪئي آهي. ان کان علاوه [عبدالرحمن بن اسحاق] هن حديث کي [عز زهري] کان [سعيد بن المسيب] کان [ابو هريره] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي. ۽ مالڪ جي تاريخ وڌيڪ مستند آهي.
حديث
Imam Tirmidzi : 193
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو زُبَيْدٍ وَهُوَ عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَشْعَثَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ قَالَإِنَّ مِنْ آخِرِ مَا عَهِدَ إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ اتَّخِذْ مُؤَذِّنًا لَا يَأْخُذُ عَلَى أَذَانِهِ أَجْرًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُثْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يَأْخُذَ الْمُؤَذِّنُ عَلَى الْأَذَانِ أَجْرًا وَاسْتَحَبُّوا لِلْمُؤَذِّنِ أَنْ يَحْتَسِبَ فِي أَذَانِهِ
[حناد] اسان کي ٻڌايو آهي؛ [ابو زبيد] - يعني ابتصار بن القاسم - اسان کي [اشعث] کان [الحسن] کان [عثمان بن ابي العاش] ٻڌايو آهي ته؛ 'الله جي رسول صلي الله عليه وسلم مون کي آخري حڪم ڏنو ته مان هڪ اهڙو مؤذن مقرر ڪريان جيڪو پنهنجي اذان جي اجرت نه وٺي.' ابو عيسيٰ، 'عثمان جي هي حديث حسن صحيح آهي. عالمن جي مطابق هن حديث جو عمل اهو آهي ته؛ اهي اذان ڏيندڙ کي پنهنجي اذان جي اجرت وٺڻ کي ناپسند ڪن ٿا، ۽ اهي ان کي ترجيح ڏين ٿا جيڪڏهن اهي - مؤذن - پنهنجي اذان جي اجرت جي اميد رکن ٿا.'
حديث
Imam Tirmidzi : 194
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ الْحُكَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ الْمُؤَذِّنَ وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولًا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا غُفِرَ لَهُ ذَنْبُهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ حُكَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ
اسان کي قتيبه چيو آهي، اسان کي الليث ٻڌايو آهي، [الحڪيم بن عبدالله بن قيس] کان، [عامر بن سعد] کان، [سعد بن ابو وقاش] کان، رسول الله صلي الله عليه وسلم کان، پاڻ فرمايو ته: جيڪو به مؤذن کي ٻڌي چوي ٿو: 'وا ان اشيھادو ان لا إله إلا الله وحده لا سيريكله و ان محمد عبده و رسوله ردليت بالله ربان و بي محمد رسوله و بل اسلامي دينان - مان شاهدي ڏيان ٿو ته الله کان سواءِ ڪو به عبادت جي لائق ناهي، جيڪو هڪ آهي، ان جو ڪو به شريڪ ناهي ۽ بيشڪ محمد سندس ٻانهو ۽ رسول آهي. مان الله کي خدا، محمد کي رسول ۽ اسلام کي دين طور تي راضي آهيان، پوءِ ان جا گناهه معاف ڪيا ويندا.'
حديث
Imam Tirmidzi : 195
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ قَالَا حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ الْحِمْصِيُّ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ النِّدَاءَ اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ آتِ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ إِلَّا حَلَّتْ لَهُ الشَّفَاعَةُ يَوْمَ الْقِيَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ لَا نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ غَيْرَ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ وَأَبُو حَمْزَةَ اسْمُهُ دِينَارٌ
اسان کي [محمد بن سهل بن عسڪر البغدادي] ۽ [ابراهيم بن يعقوب] کان روايت ڪئي وئي آهي ته؛ اسان کي علي بن عياسي الحمشي روايت ڪيو آهي ته؛ اسان کي شعيب بن ابو حمزه چيو آهي ته؛ اسان کي [محمد بن المنڪدر] [جابر بن عبدالله] کان روايت ڪيو آهي، هن چيو ته؛ ”رسول الله صلي الله عليه وسلم جن فرمايو؛ ”جيڪو شخص نماز جي اذان ٻڌي چوي ٿو ته؛ اللَّهُمَّ رَبِّ حَدِيْثِ الدُّوْتِ تَمَمَّهِ وَشَلَاتِلَ قَائِمًا آتي محمدنِلِ وَصِيلَتَ وَالْفَدِلِهِ وَبَعْتَشُوْ مَقَانَ مُحَمَّدٌ لِلَّهِ وَعَلَى الْعَظِيْمَ يَعْلَمُ الْعَالَمِيْ . جنت ۾ اهڙو درجو عطا ڪر جيڪو محمد کان سواءِ ڪنهن کي به نه ڏنو ويندو آهي ۽ محمد کي فضل عطا ڪر. ۽ کيس بلند ڪر ته جيئن هو ان قابل تعريف مقام تي فائز ٿئي جنهن جو تو واعدو ڪيو آهي، پوءِ قيامت جي ڏينهن ان جي شفاعت ٿيندي.
حديث
Imam Tirmidzi : 196
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ وَأَبُو أَحْمَدَ وَأَبُو نُعَيْمٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ عَنْ أَبِي إِيَاسٍ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الدُّعَاءُ لَا يُرَدُّ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ هَذَا
اسان کي [محمود بن غيلان] بيان ڪيو آهي؛ اسان کي [واقعي] ۽ [عبد الرزاق] ۽ [ابو احمد] ۽ [ابو نعيم] بيان ڪيو آهي ته انهن چيو آهي؛ اسان کي [سفيان] [زيد العمي] کان [ابو اياس معاويه بن قره] کان [انس بن مالڪ] بيان ڪيو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'نماز جي اذان ۽ اقامت جي وچ ۾ نماز رد نه ٿيندي'. ابو عيسيٰ چيو ته: 'انس کان هي حديث حسن صحيح آهي. ۽ هي حديث [ابو اسحاق الحمداني] [بريد بن ابو مريم] کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان هن حديث وانگر روايت ڪئي آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 197
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَفُرِضَتْ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ الصَّلَوَاتُ خَمْسِينَ ثُمَّ نُقِصَتْ حَتَّى جُعِلَتْ خَمْسًا ثُمَّ نُودِيَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّهُ لَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَإِنَّ لَكَ بِهَذِهِ الْخَمْسِ خَمْسِينَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَطَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَبِي قَتَادَةَ وَمَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ
اسان کي [محمد بن يحييٰ عن نيصابوري] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [عبدالرزاق] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [معمار] کي [عز زهري] کان [انس بن مالڪ] ٻڌايو آهي ته هن چيو ته: 'اسراء جي رات، رسول الله ﷺ تي پنجاهه ڀيرا نماز فرض ڪئي وئي هئي. پوءِ تعداد گهٽائي پنج ڀيرا ڪيو ويو، پوءِ انهن کي آواز ڏنو ويو ته، 'اي محمد، بيشڪ مون وٽ موجود رزق تبديل نٿو ڪري سگهجي، تنهن ڪري توهان کي انهن پنجن نمازن سان گڏ پنجاهه نمازن جو ثواب ملندو.' هن چيو ته؛ 'هن باب ۾ عباده بن اش شميت، طلحه بن عبيدالله، ابوذر، ابو قتاده، مالڪ بن شعشع ۽ ابو سعيد الخدري جون به حديثون آهن.' ابو عيسيٰ چيو ته؛ 'انس حديث حسن صحيح غريب حديث آهي'.
حديث
Imam Tirmidzi : 198
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ كَفَّارَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ مَا لَمْ تُغْشَ الْكَبَائِرُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَنَسٍ وَحَنْظَلَةَ الْأُسَيِّدِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [علي بن حجر] ٻڌايو آهي، اسان کي [اسماعيل بن جعفر] ٻڌايو آهي، [علاء بن عبدالرحمان] کان، [پنهنجي پيءُ] کان، [ابو هريره] کان، هن چيو ته: رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو: 'جمعي کان جمعي تائين ڏينهن ۾ پنج ڀيرا نماز پڙهڻ انهن وقتن جي وچ ۾ گناهن جو ڪفارو آهي، جيستائين هو وڏن گناهن کان بچي وڃي'. هن چيو: 'هن باب ۾ جابر، انس ۽ حنظله الاسيد جون روايتون پڻ آهن.' 'ابو عيسى چيو: 'ابو هريره جي هي حديث حسن صحيح آهي.''
حديث
Imam Tirmidzi : 199
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةُ الْجَمَاعَةِ تَفْضُلُ عَلَى صَلَاةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى نَافِعٌ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ تَفْضُلُ صَلَاةُ الْجَمِيعِ عَلَى صَلَاةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَامَّةُ مَنْ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا قَالُوا خَمْسٍ وَعِشْرِينَ إِلَّا ابْنَ عُمَرَ فَإِنَّهُ قَالَ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ
اسان کي [حناد] چيو آهي؛ اسان کي [عبده] کان [عبيدالله بن عمر] کان [نافع] کان [ابن عمر] تائين ٻڌايو آهي ته رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمايو آهي ته: 'ماڻهو جو جماعت سان نماز پڙهڻ اڪيلي نماز پڙهڻ کان ستائيس درجا بهتر آهي'. هن چيو ته: 'هن باب ۾ عبدالله بن مسعود، ابي بن ڪعب، معاذ بن جبل، ابو سعيد، ابو هريره ۽ انس بن مالڪ کان به روايتون آهن. ابو عيسيٰ چيو ته: 'ابن عمر جي هي حديث حسن صحيح آهي. نافع پڻ ابن عمر کان رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪئي آهي ته: 'جماعت جي نماز هڪ ماڻهوءَ جي نماز کان ستائيس درجا بهتر آهي'. ابو عيسيٰ چيو ته؛ رسول الله صلي الله عليه وسلم کان روايت ڪندڙ گهڻن ماڻهن چيو ته "پچيس درجا"، پر ابن عمر چيو ته "ستائيس درجا".
حديث
Imam Tirmidzi : 200
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ صَلَاةَ الرَّجُلِ فِي الْجَمَاعَةِ تَزِيدُ عَلَى صَلَاتِهِ وَحْدَهُ بِخَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ
اسان کي [اسحاق بن موسيٰ الانصاري] ٻڌايو آهي؛ اسان کي [معن] چيو آهي؛ اسان کي [مالڪ] ٻڌايو آهي [ابن شهاب] کان [سعيد بن المسيب] کان [ابو هريره] چيو آهي ته؛ رسول الله ﷺ فرمايو آهي؛ 'يقيناً، ماڻهوءَ جو جماعت سان نماز اڪيلي نماز پڙهڻ کان پنجويهه درجا بهتر آهي'. ابو عيسيٰ چيو؛ 'هي حديث حسن صحيح آهي.'
