Imam Tirmidzi (الإمام الترمذي) - 3891 Hadith

Hadith

Imam Tirmidzi : 181

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَرَأَيْتُ بِلَالًا يُؤَذِّنُ وَيَدُورُ وَيُتْبِعُ فَاهُ هَا هُنَا وَهَا هُنَا وَإِصْبَعَاهُ فِي أُذُنَيْهِ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي قُبَّةٍ لَهُ حَمْرَاءَ أُرَاهُ قَالَ مِنْ أَدَمٍ فَخَرَجَ بِلَالٌ بَيْنَ يَدَيْهِ بِالْعَنَزَةِ فَرَكَزَهَا بِالْبَطْحَاءِ فَصَلَّى إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ الْكَلْبُ وَالْحِمَارُ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ حَمْرَاءُ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى بَرِيقِ سَاقَيْهِقَالَ سُفْيَانُ نُرَاهُ حِبَرَةً قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي جُحَيْفَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يُدْخِلَ الْمُؤَذِّنُ إِصْبَعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ فِي الْأَذَانِ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَفِي الْإِقَامَةِ أَيْضًا يُدْخِلُ إِصْبَعَيْهِ فِي أُذُنَيْهِ وَهُوَ قَوْلُ الْأَوْزَاعِيِّ وَأَبُو جُحَيْفَةَ اسْمُهُ وَهْبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السُّوَائِيُّ

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނާ ގުޅޭ؛ [ޢަބްދުއްރަޒާޤް] އަޅުގަނޑުމެންނާ ގުޅުންހުރި؛ [ސުފްޔާން އަތުސް ތައުރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢައުން ބިން އަބޫ ޖުހައިފާ] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން ކަމަށާއި އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ ބިލާލް އަނގަ މިދިމާއަށް އެނބުރެމުން ދިޔައިރު، އޭނާގެ އިނގިލިތައް ކަންފަތުގައި ހުއްޓެވެ. އަދި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެދުވަސްވަރު އެކަލޭގެފާނުގެ ރަތް ގޯޅިގަނޑުގައި ހުންނެވިއެވެ. އަޅުގަނޑަށް ހީވަނީ އޭނާ ބުނީ 'ހަމުގެ' ކަމަށެވެ. އެވަގުތު ބިލާލް ކުޑަ ވަޅިއެއް ހިފައިގެން ގޯޅިގަނޑުން ނުކުތީ، ހުޅުވިފައިވާ ބިމުގައި ތަތްކޮށްލިއެވެ. އެއަށްފަހު ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވަޅިގެ މިސްރާބަށް ކުރިމަތިލައިގެން ނަމާދު ކުރެއްވުމުން އޭނާގެ ކުރިމައްޗަށް ބުޅަލަކާއި ޙިމާރެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައެވެ. އޭނާ ލައިގެން ހުރީ ރަތްކުލައިގެ ހެދުމެއް ކަމުން ހީވަނީ އޭނާގެ ފައިގެ ވިދުވަރު އަހަންނަށް ފެންނަހެންނެވެ.' ސުފްޔާން ވިދާޅުވީ، 'އަހަރެމެންނަށް ހީވަނީ އެއީ ހިބްރާއެއް ކަމަށް - ސިލްކާއި އުނދުން އިން ހަދާފައިވާ ހެދުމެއް ކަމަށެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ޖުހައިފާގެ އަރިހުން މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. މި ޙަދީޘަކީ ޢުލަމާނުން ޢަމަލުކުރާ ޙަދީޘެއް، އެބައިމީހުންނަށް ކަމުދަނީ ނަމާދުގެ ތެރޭގައި މުޢިއްޟީއަކު އޭނާގެ ކަންފަތުގައި އިނގިލި ޖައްސާނަމައެވެ. މީގެ އިތުރުން އެހެން ޢިލްމުވެރިޔަކު ވިދާޅުވެފައިވަނީ އިޤާމާގެ ތެރޭގައި ކަންފަތުގައި އިނގިލި ޖެއްސުމަކީ ވެސް ސުންނަތެކެވެ. މިއީ އަލް އައުޒާޢީ ނެންގެވި ރައުޔެވެ. އަދި އަބޫ ޖުހައިފާގެ ނަމަކީ ވަޙްބު ބިން ޢަބްދުﷲ އަސް ސުވާޢީޢެވެ.

Hadith Corroboration (82)

Hadith

Imam Tirmidzi : 182

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ بِلَالٍ قَالَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُثَوِّبَنَّ فِي شَيْءٍ مِنْ الصَّلَوَاتِ إِلَّا فِي صَلَاةِ الْفَجْرِقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بِلَالٍ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْرَائِيلَ الْمُلَائِيِّ وَأَبُو إِسْرَائِيلَ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ قَالَ إِنَّمَا رَوَاهُ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ وَأَبُو إِسْرَائِيلَ اسْمُهُ إِسْمَعِيلُ بْنُ أَبِي إِسْحَقَ وَلَيْسَ هُوَ بِذَاكَ الْقَوِيِّ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي تَفْسِيرِ التَّثْوِيبِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ التَّثْوِيبُ أَنْ يَقُولَ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ و قَالَ إِسْحَقُ فِي التَّثْوِيبِ غَيْرَ هَذَا قَالَ التَّثْوِيبُ الْمَكْرُوهُ هُوَ شَيْءٌ أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ فَاسْتَبْطَأَ الْقَوْمَ قَالَ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِ قَدْ قَامَتْ الصَّلَاةُ حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ قَالَ وَهَذَا الَّذِي قَالَ إِسْحَقُ هُوَ التَّثْوِيبُ الَّذِي قَدْ كَرِهَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَالَّذِي أَحْدَثُوهُ بَعْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي فَسَّرَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ أَنَّ التَّثْوِيبَ أَنْ يَقُولَ الْمُؤَذِّنُ فِي أَذَانِ الْفَجْرِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ وَهُوَ قَوْلٌ صَحِيحٌ وَيُقَالُ لَهُ التَّثْوِيبُ أَيْضًا وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَرَأَوْهُ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ وَرُوِيَ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ دَخَلْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ مَسْجِدًا وَقَدْ أُذِّنَ فِيهِ وَنَحْنُ نُرِيدُ أَنْ نُصَلِّيَ فِيهِ فَثَوَّبَ الْمُؤَذِّنُ فَخَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مِنْ الْمَسْجِدِ وَقَالَ اخْرُجْ بِنَا مِنْ عِنْدِ هَذَا الْمُبْتَدِعِ وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ قَالَ وَإِنَّمَا كَرِهَ عَبْدُ اللَّهِ التَّثْوِيبَ الَّذِي أَحْدَثَهُ النَّاسُ بَعْدُ

[އަޙްމަދު ބިން މާނީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަބޫ އަޙްމަދު އަޒް ޒުބައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަބޫ އިސްރާޢީލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްޙަކަމް] އިން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫލައިލާ] ގެ އަރިހުން [ބިލާލް] އިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަބޫ މަޙްދުލޫރާގެ ކިބައިން މިކަމުގައި ރިވާޔަތެއް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ އިސްރާޢީލް އަލް މުލާޢީގެ އަރިހުން ނޫނީ ބިލާލްގެ ޙަދީޘް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ، އަދި އަބޫ އިސްމާޢީލް ދުވަހަކުވެސް އަލްޙަކަމް ބިން އުއްތައިބާގެ ކިބައިން މި ޙަދީޘް އަޑުއަހާފައެއް ނުވެއެވެ’. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އެކަލޭގެފާނު މި ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ ހަމައެކަނި އަލްޙަސަން ބިން ޢުމަރާގެ ކިބައިން، އަލްޙަކަމް ބިން އުއްތައިބާގެ ކިބައިންނެވެ. އަދި އަބޫ އިސްމާޢީލްގެ ނަމަކީ އިސްމާޢީލް ބިން އަބޫ އިސްޙާޤެވެ. ނަމަވެސް ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނަކީ ވަރުގަދަ ބޭފުޅެއް ނޫނެވެ'. ޢިލްމުވެރިން ތަސްވީބުގެ ބަސްފުޅުތައް މާނަކުރުމުގައި ތަފާތުވެވަޑައިގެންނެވިއިރު، ބައެއް ބޭފުޅުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ ތަސްވީބަކީ، ފަތިސްނަމާދަށް މީހަކު ބުނާ ގޮވާލުމުގައި އޭޝް ޝަލަތޫ ޚައިރޫން މިނާން ނައުމް -ނިދުމަށްވުރެ ނަމާދު ރަނގަޅު-. މިއީ ބިން އަލް މުބާރަކާއި އަހުމަދު ނެގި ރައުޔެވެ. ތަސްވީބުގެ ގޮތުން އިސްހާގުގެ އެހެން ޚިޔާލެއް އޮތް އިރު، އޭނާ ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ނަފްރަތު ކުރެވޭ ތަސްވީބަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށްފަހު މީސްތަކުން އީޖާދުކުރި އެއްޗެއް، މުޢާޟިން ނަމާދަށް ގޮވާލައިފިނަމަ ދެން މީސްތަކުން އެކަން ފުއްދުމުގައި ލަސްވެގެން ދާ ކަމަށް ވިދާޅުވެއެވެ؛ ޤާދު ޤާމަތިޝް ސަލާތު - ހަޔާ ޢަލާ އަޝް ސަލާތު - ހަޔާ ޢަލާލް ފަލާޙް - ނަމާދު ޤާއިމުވެއްޖެ، ދުޢާ ޤާއިމުކުރަމާ، ނަޞްރަށް ދާންވީ-'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އިޝާޤު ވިދާޅުވި އެއްޗަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް ފަހު އީޖާދު ކުރެއްވި އަދި ޢިލްމުވެރިންގެ ނަފްރަތު އުފެދޭ ތަސްވީބުގެ ނަމޫނާއެކެވެ'. އިބްނު އަލް މުބާރަކާއި އަޙްމަދު ތަފްސީރު ކުރެއްވި އެއްޗަކީ ތަސްވީބަކީ ނަމާދުގެ ގޮވާލުމުގައި މުޢާޛީނެއްގެ ބަސްފުޅެވެ؛ އަޝް ޝަލަތޫ ޚައިރޫން މިނާން ނައުމް -ނިދުމަށްވުރެ ނަމާދު ރަނގަޅު-'. މިއީ ރަނގަޅު ރައުޔެވެ. އެއީ ޢިލްމުވެރިން ނަގައި އިޚްތިޔާރުކުރާ ގޮތަށް ތަސްވީބު ކިޔާ އެއްޗެކެވެ. އިބްނު ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ފަތިސް ނަމާދަށް ކުރާ ދުޢާގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާނެ އެވެ؛ އަޝް ޝަލަތޫ ޚައިރޫން މިނާން ނައުމް -ނިދުމަށްވުރެ ނަމާދު ރަނގަޅު-... މުޖާހިދުގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވަނީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބްދުﷲ ބިން އުމަރު ގޮވައިގެން މިސްކިތަށް ވަދެވުނީ ނަމާދުގެ ގޮވާލުން އިއުލާން ކޮށްފައި ވަނިކޮށް ނަމަވެސް މުޢާޛީން ތަސްވީބު ބުންޏެވެ. އެހެންކަމުން ޢަބްދުﷲ ބިން ޢުމަރު މިސްކިތުން ނުކުމެވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބިދުޢަވެރިޔާގެ ފަރާތުން އަހަރެންނާއެކު ނުކުމެބަލަ!' އަދި އެކަމުގައި ނަމާދު ނުކުރެއެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަބުދުالله ނަފްރަތުކުރި ހަމައެކަނި ތަސްވީބަކީ އިންސާނުން އީޖާދުކުރި -ތަޓްސްވިބް-'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 183

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ وَيَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ الْأَفْرِيقِيِّ عَنْ زِيَادِ بْنِ نُعَيْمٍ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ زِيَادِ بْنِ الْحَارِثِ الصُّدَائِيِّ قَالَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أُؤَذِّنَ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ فَأَذَّنْتُ فَأَرَادَ بِلَالٌ أَنْ يُقِيمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَخَا صُدَاءٍ قَدْ أَذَّنَ وَمَنْ أَذَّنَ فَهُوَ يُقِيمُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ زِيَادٍ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الْأَفْرِيقِيِّ وَالْأَفْرِيقِيُّ هُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ قَالَ أَحْمَدُ لَا أَكْتُبُ حَدِيثَ الْأَفْرِيقِيِّ قَالَ وَرَأَيْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَعِيلَ يُقَوِّي أَمْرَهُ وَيَقُولُ هُوَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ مَنْ أَذَّنَ فَهُوَ يُقِيمُ

[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [ޢަބްދާޙް] އަދި [ޔަޢުލާ ބިން އުބައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޒިޔާދު ބިން އަންޢުމް އަލް އަފްރީޤީ] ގެ އަރިހުން [ޒިޔާދު ބިން ނޫޢިމް އަލްޙަދުލްރާމީ] ގެ އަރިހުން [ޒިޔާދު ބިން އަލްޙަރީޘް އަޝް ޝުދާފީ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފަތިސް ނަމާދަށް ގޮވާލުމަށް އަމުރު ކުރެއްވުމުން އެނަމާދަށް ގޮވާލީމެވެ. ދެން ބިލާލް އިޤާމާއަށް ގޮވާލަން ބޭނުންވި ނަމަވެސް الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަޚާ ޝުދާ` ވަނީ އެ ނަމާދަށް ގޮވާލާފައެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި އިބްނު ޢުމަރުގެފާނުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ.' އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޒިޔާދުގެ ޙަދީޘް އެނގޭނީ އަލް އަފްރީޤީ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘުން ކަމަށާއި، އަލްއަފްރީޤީ އަކީ ޙަދީޘް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ބަލިކަށި އެއްޗެކެވެ. އޭނާ ބަލިކަށި ކަމަށް އިޢުލާން ކުރެއްވީ ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު ބިން އަލްޤަޘްޘާން އާއި އެހެނިހެން ބޭފުޅުންނެވެ.' އަހުމަދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އަހަރެން އަލް އަފްރީގީގެ ޙަދީޘް ލިޔުނީކީ ނޫނެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ މުޙައްމަދު ބިން އިސްމާޢީލް އޭނާގެ ޚިޔާލު ވަރުގަދަ ކުރެއްވިތަން، އޭނާ ހީކުރީ މިއީ އެހެން ޙަދީޘަކާ މާ ގާތް ކަމެއް ކަމަށް، މި ޙަދީޘަކީ ވެސް ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރާ އެއްޗެއް، އަޟްޙާ ދިން މީހަކު ދެން އިޤްމާތް ދޭ މީހާ ކަމަށް’.

Hadith

Imam Tirmidzi : 184

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ يَحْيَى الصَّدَفِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤَذِّنُ إِلَّا مُتَوَضِّئٌ

[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ: [އަލް ވަލީދު ބިން މުސްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޢާވިޔަތު ބިން ޔަޙްޔާ އަޝްޝަދާފީ] ގެ އަރިހުން [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 185

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَلَا يُنَادِي بِالصَّلَاةِ إِلَّا مُتَوَضِّئٌقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ الْحَدِيثِ الْأَوَّلِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ لَمْ يَرْفَعْهُ ابْنُ وَهْبٍ وَهُوَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الْوَلِيدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَالزُّهْرِيُّ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْأَذَانِ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ فَكَرِهَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَإِسْحَقُ وَرَخَّصَ فِي ذَلِكَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ

ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި: ޢަބްދުالله ބިން ވަޙްބް ޔޫނުސްގެ އަރިހުން އިބްނު ޝިހާބުގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: މި ޙަދީޘަކީ ފުރަތަމަ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އަބޫ ޢީސާ ވިދާޅުވިއެވެ: އަދި އަބޫ ޙުރައިރާގެ ޙަދީޘް އިބްނު ވަޙްބް ފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް މީހަކު ޝަހާދަތްކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަޒްޒުހުރީއަށް ވެސް އަބޫ ހުރައިރާގެ އަރިހުން އެކަން އަޑުއިވިފައެއް ނުވެއެވެ. ފުރަތަމަ ވުޟޫ ނުކޮށް ނަމާދުގެ ޙުކުމާމެދު ޢިލްމުވެރިން ޚިޔާލުތަފާތުވިއެވެ. އޭގެތެރެއިން ބައެއް މީހުންނަށް އެކަން ނުރުހުމުން، މި ރައުޔު ނެގީ ޝާފިޢީ އާއި އިސްހާޤުއެވެ. އަނެއް ބަޔަކު އެކަމަށް ލުއިފަސޭހައެއް ދިން އިރު، މި ރައުޔު ނެގީ ސުފްޔާން އައްތައުރީ އާއި އިބްނުލް މުބާރަކާއި އަހުމަދެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 186

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ أَخْبَرَنِي سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ يَقُولُكَانَ مُؤَذِّنُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُمْهِلُ فَلَا يُقِيمُ حَتَّى إِذَا رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ خَرَجَ أَقَامَ الصَّلَاةَ حِينَ يَرَاهُقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَحَدِيثُ إِسْرَائِيلَ عَنْ سِمَاكٍ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَهَكَذَا قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِنَّ الْمُؤَذِّنَ أَمْلَكُ بِالْأَذَانِ وَالْإِمَامُ أَمْلَكُ بِالْإِقَامَةِ

ޔަޙްޔާ ބިން މޫސާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ ޢަބްދުއްރަޒާޤު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ އިސްރާއީލު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ ސިމާކް ބިން ހަރްބް އަހަންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި ޖާބިރު ބިން ސަމްރާ ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިވަޑައިގަތީ: 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ މުޢާޛީން ވަގުތުން އިޤާމާ އިޢުލާން ނުކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ ޢީސާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: 'މުޢާޛީނަކަށް އަޟްޙާގެ ވަގުތު ކަނޑައެޅުމުގެ ޙައްޤު ބޮޑުވާއިރު، އިމާމާއަށް އިޤާމާގެ ވަގުތު ކަނޑައެޅުމުގެ ޙައްޤު ބޮޑުވެއެވެ.’

Hadith

Imam Tirmidzi : 187

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى تَسْمَعُوا تَأْذِينَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعَائِشَةَ وَأُنَيْسَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَسَمُرَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْأَذَانِ بِاللَّيْلِ فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ بِاللَّيْلِ أَجْزَأَهُ وَلَا يُعِيدُ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَقَ و قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا أَذَّنَ بِلَيْلٍ أَعَادَ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَرَوَى حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ بِلَالًا أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُنَادِيَ إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَرَوَى عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي رَوَّادٍ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ مُؤَذِّنًا لِعُمَرَ أَذَّنَ بِلَيْلٍ فَأَمَرَهُ عُمَرُ أَنْ يُعِيدَ الْأَذَانَ وَهَذَا لَا يَصِحُّ أَيْضًا لِأَنَّهُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عُمَرَ مُنْقَطِعٌ وَلَعَلَّ حَمَّادَ بْنَ سَلَمَةَ أَرَادَ هَذَا الْحَدِيثَ وَالصَّحِيحُ رِوَايَةُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَغَيْرِ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَالزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَوْ كَانَ حَدِيثُ حَمَّادٍ صَحِيحًا لَمْ يَكُنْ لِهَذَا الْحَدِيثِ مَعْنًى إِذْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَإِنَّمَا أَمَرَهُمْ فِيمَا يُسْتَقْبَلُ و قَالَ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ وَلَوْ أَنَّهُ أَمَرَهُ بِإِعَادَةِ الْأَذَانِ حِينَ أَذَّنَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ لَمْ يَقُلْ إِنَّ بِلَالًا يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ قَالَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ حَدِيثُ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَأَخْطَأَ فِيهِ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޤުޠައިބާ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްލައިތުސް] [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [ސަލީމް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] ވިދާޅުވެފައިވަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި އިބްނު މަސްއޫދާއި، 'އައިސިޔާ، އުނައިސާ، އަނަސް، އަބޫދުޒާރު އަދި ސަމްރާ' ގެ ތާރީޚެއް ވެސް ލިޔެވިފައިވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އިބްނު ޢުމަރުގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އަދި ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރާ ގޮތާމެދު ޢިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުން އުފެދިފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ބުނީ، 'މުޢްޒީނަކު ރޭގަނޑު ނަމާދަށް ގޮވާލައިފިނަމަ ދެން އެއީ ފުދޭނެ ކަމެއް ކަމަށާއި އެކަން ތަކުރާރު ކުރުމުގެ ބޭނުމެއް ނެތް' ކަމަށެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ މާލިކާއި ބިން އަލް މުބާރަކާއި އަހުމަދާއި އިސްހާގުއެވެ. މީގެ އިތުރުން އެހެން ބައެއް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވަނީ 'ރޭގަނޑު ނަމާދަށް ގޮވާލައިފިނަމަ އެކަން ތަކުރާރު ކުރަން ޖެހޭނެ' ކަމަށެވެ. މި ރައުޔު ނެގީ ސުފިޔާން އަޓްސް ޓްސައުރީ އެވެ. ހައްމާދު ބިން ސަލާމާ އައްޔޫބުގެ އަރިހުން، އިބްނު ޢުމަރުގެ އަރިހުން ނާފިޢުގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި ބިލާލް އެއްފަހަރަކު ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރެއްވި ކަމަށާއި، އެހެންކަމުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަމުރުކުރެއްވީ، ހަމަކަށަވަރުން އަޅަކު ނިދާފައި ވާކަމަށެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު ޞައްޙަ ކަމަކީ [ޢުބައިދުالله ބިން ޢުމަރު] ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘާއި އޭގެ އިތުރުން [ނަފީޢު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވެފައިވާ ޙަދީޘެވެ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން ބިލާލް ރޭގަނޑު ނަމާދަށް ގޮވާލައްވަނީ، އެހެންކަމުން އިބްނު އުއްމީ މަކްތޫމްގެ ނަމާދުގެ އަޑު އިވޭހާ ހިނދަކު ކެއުން ބުއިމުން ގެންދަންވާނެ'. އަދި ނާފިޢީ އަރިހުން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު ބިން އަބޫ ރައްވާދު، އެއްފަހަރަކު ޢުމަރު ދުޢާކުރާ މީހާ ރޭގަނޑު ނަމާދު ކުރެއްވި ކަމުގައި ވާއިރު، އެހެންވެ ތަކުރާރު ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވި ކަމުގައި ވިޔަސް މި ޙަދީޘަކީވެސް ބާޠިލު ޙަދީޘްފުޅެކެވެ. އެހެނީ ނާފިޢާއި ޢުމަރާއި ދެމެދު ސަނަދު ކަނޑާލީއެވެ. ފަހަރެއްގައި ހައްމާދު ބިން ސަލާމާ ބޭނުންވީ މި ޙަދީޘް ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. ހަގީގަތަކީ އިބްނު ޢުމަރުގެ އަރިހުން ނާފިޢުގެ ކިބައިން އުބައިދުالله އާއި އެހެން ބަޔަކު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްފުޅާއި، ސަލީމް ބިން ޢުމަރުގެ އަރިހުން އަޒް ޒުހުރީ ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްފުޅަކީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘެކެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ހައްމާދު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘަކީ ޞައްޙަ ޙަދީޘެއް ނަމަ ހަމަގައިމުވެސް މި ޙަދީޘްފުޅުގެ މާނައެއް ނެތެވެ. އެހެނީ ރަސޫލުالله صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ‘ހަމަކަށަވަރުން ބިލާލް އަޟާން އަދިވެސް އޮތީ ރޭގަނޑުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން ބިލާލް ނަމާދަށް ގޮވާލައްވަނީ އަދިވެސް ރޭގަނޑު ވަގުތެއްގައި،' ފަތިހުގެ ކުރިން ނަމާދު ކުރުމުން ނަމާދު ތަކުރާރު ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިނަމަ، ރަސޫލާ ނުބުނެވޭނެއެވެ. އަލީ ބިން އަލް މަދީނީ ވިދާޅުވީ؛ 'ޙައްމަދު ބިން ސަލާމާގެ ޙަދީޘް އައްޔޫބުގެ ކިބައިން، ނާފީގެ ކިބައިން’، އިބްނު ޢުމަރުގެ ކިބައިން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ޙަދީޘް ޞައްޙަ ނޫން ކަމަށާއި، ހައްމާދު ބިން ސަލާމާއަށް އެކަމުގައި ގޯސްތަކެއް ހެދިފައިވާ ކަމަށެވެ.

Hadith Corroboration (131)

Hadith

Imam Tirmidzi : 188

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُهَاجِرِ عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ قَالَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْ الْمَسْجِدِ بَعْدَ مَا أُذِّنَ فِيهِ بِالْعَصْرِ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ عَصَى أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عُثْمَانَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَعَلَى هَذَا الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنْ لَا يَخْرُجَ أَحَدٌ مِنْ الْمَسْجِدِ بَعْدَ الْأَذَانِ إِلَّا مِنْ عُذْرٍ أَنْ يَكُونَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ أَوْ أَمْرٍ لَا بُدَّ مِنْهُ وَيُرْوَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ أَنَّهُ قَالَ يَخْرُجُ مَا لَمْ يَأْخُذْ الْمُؤَذِّنُ فِي الْإِقَامَةِ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا عِنْدَنَا لِمَنْ لَهُ عُذْرٌ فِي الْخُرُوجِ مِنْهُ وَأَبُو الشَّعْثَاءِ اسْمُهُ سُلَيْمُ بْنُ أَسْوَدَ وَهُوَ وَالِدُ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ وَقَدْ رَوَى أَشْعَثُ بْنُ أَبِي الشَّعْثَاءِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِيهِ

[ހަނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ؛ [ވާކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހިމް ބިން އަލް މުހާޖިރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އަޝް ޝަޢުޠާ`] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ނަމާދުގެ ގޮވާލުން އިއުލާން ކުރެއްވުމަށްފަހު، މިސްކިތުން މީހަކު ނުކުމެވަޑައިގަތުމުން، [އަބޫ ހުރައިރާ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'މި މީހާ ވަނީ އަބޫ ޤާސިމް ޝައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އަށް ނުކިޔަމަންތެރިވެފައެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އުޘްމާނުގެ އަރިހުން މިކަމުގައި ރިވާޔަތެއްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. މި ޙަދީޘަކީވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޞަޙާބީންނާއި އެއުރެންނަށް ފަހުގެ ޞަޙާބީންގެ ތެރެއިން ޢިލްމުވެރިން ޢަމަލުކުރެއްވި ބޭކަލެކެވެ. އެއީ، ބަހަނާއެއް އޮވެގެން ނޫނީ، ނަމާދު އިޢުލާން ކުރުމަށްފަހު މިސްކިތުން ބޭރަށް ނުކުތުމުގެ ހުއްދައެއް ނޯންނާނެއެވެ؛ ވުޟޫ ނުކުރުން ނުވަތަ ކުރަންޖެހޭ އެހެން ކަމެއްގެ ސަބަބުން ފަދަ ކަންކަމެވެ'. އިބްރާހިމް އަން ނަޚާޢީގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'މިސްކިތުން ބޭރަށް ނުކުތުމުގެ ހުއްދަ ލިބެނީ މުއަޟްޒީން އިޤާމާތް އިޢުލާން ނުކުރާހާ ހިނދަކު'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑުމެން ވެސް މި ޚިޔާލަށް އެއްބަސްވަން، ބަހަނާއެއްގެ ސަބަބުން މީހަކު ވަކިވެދާނެ'. އަބޫ ޝަޢުތާގެ ނަމަކީ ސުލައިމް ބިން އަސްވާދު ކަމަށާއި، އޭނާއަކީ އަޝްޢަތު ބިން އަބޫ އަޝް ޝަޢުތާގެ ބައްޕައެވެ. އަދި [އަޝްޢަތު ބިން އަބޫ އަޝްޝަޢުތަޢު] މި ޙަދީޘް [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.

Hadith Corroboration (7)

Hadith

Imam Tirmidzi : 189

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ قَالَقَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا وَابْنُ عَمٍّ لِي فَقَالَ لَنَا إِذَا سَافَرْتُمَا فَأَذِّنَا وَأَقِيمَا وَلْيَؤُمَّكُمَا أَكْبَرُكُمَاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ اخْتَارُوا الْأَذَانَ فِي السَّفَرِ و قَالَ بَعْضُهُمْ تُجْزِئُ الْإِقَامَةُ إِنَّمَا الْأَذَانُ عَلَى مَنْ يُرِيدُ أَنْ يَجْمَعَ النَّاسَ وَالْقَوْلُ الْأَوَّلُ أَصَحُّ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَقُ

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ވާކީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [ޚާލިދު އަލް ހިދުޒާ`] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން [މާލިކް ބިން އަލް ހުވައިރިތު] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެންގެ ކޮއްކޮއާއެކު الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް އައިސް، އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް، ޢިލްމުވެރިންވެސް މި ޙަދީޘަށް ތަބާވިއެވެ. ދަތުރުގެ ތެރޭގައި އަދަން ދިނުން ކުރިއަށް ދިއުމަކީ އެމީހުންގެ އިސްކަންދޭ ޚިޔާލެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ތެރެއިން ބައެއް މީހުން ބުނެފައިވެ އެވެ؛ 'އިޤާމާ ފުދިއްޖެ، ސަބަބަކީ އަދަނަކީ ރައްޔިތުން އެއްކުރަން ބޭނުންވާ މީހާއަށް ވާތީ'. ފުރަތަމަ ރައުޔަކީ މާ ޞައްޙަ ރައުޔެވެ. މި ރައުޔު ވެސް ނެގީ އަހުމަދާއި އިސްހާގު' އެވެ.

Hadith Corroboration (18)

Hadith

Imam Tirmidzi : 190

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ حَدَّثَنَا أَبُو حَمْزَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَذَّنَ سَبْعَ سِنِينَ مُحْتَسِبًا كُتِبَتْ لَهُ بَرَاءَةٌ مِنْ النَّارِقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَثَوْبَانَ وَمُعَاوِيَةَ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عَبَّاسٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَأَبُو تُمَيْلَةَ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ وَأَبُو حَمْزَةَ السُّكَّرِيُّ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ وَجَابِرُ بْنُ يَزِيدَ الْجُعْفِيُّ ضَعَّفُوهُ تَرَكَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْت الْجَارُودَ يَقُولُ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ لَوْلَا جَابِرٌ الْجُعْفِيُّ لَكَانَ أَهْلُ الْكُوفَةِ بِغَيْرِ حَدِيثٍ وَلَوْلَا حَمَّادٌ لَكَانَ أَهْلُ الْكُوفَةِ بِغَيْرِ فِقْهٍ

[މުޙައްމަދު ބިން ހުމައިދު އާރާޒީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [އަބޫ ޠޫމައިލާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަބޫ ޙަމްޒާ] [ޖާބިރު] އިން [މުޖާހިދު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢައްބާސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢަބްދުﷲ ބިން މަސްޢޫދާއި، ޞައްވައިން، މުޢާވިޔަތު، އަނަސް، އަބޫ ހުރައިރާ އަދި އަބޫ ސަޢީދުގެ ޙަދީޘްފުޅުތައްވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ޢައްބާސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޣަރީބު ދަރަޖައިގެ ޙަދީޘެކެވެ. އަދި އަބޫ ޠޫމައިލާގެ ނަމަކީ ޔަޙްޔާ ބިން ވަދުލިޙް ކަމުގައި ވާއިރު، އަބޫ ޙަމްޒާ އަސް ސުއްކާރީގެ ނަމަކީ މުޙައްމަދު ބިން މައިމޫނެވެ. އަދި ޖާބިރު ބިން ޔަޒީދު އަލް ޖުއުފީ ވެސް ވަނީ ޢިލްމުވެރިންގެ ފަރާތުން ބަލިކަށިވެ، އޭނާގެ ޙަދީޘް ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދާއި ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން މަޙްދީޢް ނުދެކެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން އަލް ޖަރޫދު ބުނި ވާހަކަ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހީ ވާކީ' ބުނި؛ 'ޖާބިރު އަލް ޖުއުފީ ނެތް ނަމަ ކޫފާގެ އަހުލުވެރިންނަށް ޙަދީޘް ނުވީހެވެ. އަދި ހައްމާދު ނެތްނަމަ ކޫފާގެ އަހުލުވެރިންނަށް ފިޤުހުއެއް ނުލިބޭނެއެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 191

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْإِمَامُ ضَامِنٌ وَالْمُؤَذِّنُ مُؤْتَمَنٌ اللَّهُمَّ أَرْشِدْ الْأَئِمَّةَ وَاغْفِرْ لِلْمُؤَذِّنِينَقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ عَائِشَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَحَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَى أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ الْأَعْمَشِ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَوَى نَافِعُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت أَبَا زُرْعَةَ يَقُولُ حَدِيثُ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى و سَمِعْت مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ أَبِي صَالِحٍ عَنْ عَائِشَةَ أَصَحُّ وَذَكَرَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ أَنَّهُ لَمْ يُثْبِتْ حَدِيثَ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَا حَدِيثَ أَبِي صَالِحٍ عَنْ عَائِشَةَ فِي هَذَا

[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [އަބޫ އަލް އަޙްވާޝް] އާއި [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްއަޢުމާސީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭ الله އިމާމުން ސީދާކޮށް މުޢާޛިނުންނަށް މާފުކުރައްވާށެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ބާބުގައި ޢާއިޝަތާއި، ޞަޙްލު ބިން ސަޢްދާއި، އުޤްބާ ބިން ޢާމިރުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ ޙަދީޘް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސުފްޔާން އައްތައުރީ] އާއި [ޙަފްޝް ބިން ޣިޔަތު] އަދި [ބައެއް މީހުން] [އަލް އަޢުމާސީ] އިން [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުންނެވެ'. [އަސްބަތު ބިން މުޙައްމަދު] ވެސް [އަލްއަޢުމާސީ] އިން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ޙަދީޘެއް ކިޔައިދިނެވެ. އަދި [ނަފީޢު ބިން ސުލައިމާން] މި ޙަދީޘް [މުޙައްމަދު ބިން އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [ޢާޢިޝާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން އަބޫ ޛުރާ ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އަބޫ ހޫރައިރާގެ ކިބައިން އަބޫ ޞާލިހުގެ ޙަދީޘަކީ ޢާޢިޝާއިން ރިވާވެގެންވާ އަބޫ ޞާލިޙްގެ ޙަދީޘަށްވުރެ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަހަރެން އަޑުއެހިން މުޙައްމަދު ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ؛ 'އާޢިޝާގެ ކިބައިން އަބޫ ޞާލިޙް ގެ ޙަދީޘަކީ މާ ޞައްޙަ ޙަދީޘެކެވެ.' އަދި ޢަލީ ބިން އަލް މަދީނީގެ އަރިހުން ވެސް ފާހަގަކުރައްވާފައިވަނީ، ދުވަހަކުވެސް -ޞަޙީޙް- އަބޫ ޞާލިޙުގެ ޙަދީޘް އަބޫ ހުރައިރާގެ ކިބައިން، އަދި އަބޫ ޞާލިޙުގެ ޙަދީޘް ޢާޢިޝާގެ ކިބައިން މި މައްސަލައިގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައި ނުވާކަމެވެ.

Hadith

Imam Tirmidzi : 192

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ ح قَالَ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ مَالِكٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَمِعْتُمْ النِّدَاءَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُقَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَاب عَنْ أَبِي رَافِعٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأُمِّ حَبِيبَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبِيعَةَ وَعَائِشَةَ وَمُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ وَمُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي سَعِيدٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى مَعْمَرٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ مِثْلَ حَدِيثِ مَالِكٍ وَرَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرِوَايَةُ مَالِكٍ أَصَحُّ

[އިޝާޤު ބިން މޫސާ އަލް އަންސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ؛ [މަޢުން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. [މާލިކު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. [ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [މާލިކު] ގެ އަރިހުން [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [ޢަޘާ` ބިން ޔަޒީދު އަލް ލައިތު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަޢީދު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ރަފީ'، އަބޫ ހުރައިރާ، އުއްމު ޙަބީބާ، ޢަބްދުالله ބިން ޢަމްރު، ޢަބްދުالله ބިން ރަބިޢާ، ޢާއިޝަތު، މުޢާޛު ބިން އަނަސް އަދި މުޢާވިޔަތުގެ ކިބައިން ވެސް މި މައުޟޫޢުގެ ރިވާޔަތްތައް ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ސަޢީދުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. [މަޢުމަރު] އާއި އެހެން ބޭފުޅުންވެސް [ޢަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ މަލިކު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ޙަދީޘްފަދައިންނެވެ. އޭރު [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އިސްޙާޤު] މި ޙަދީޘް [ޢަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން އަލް މުޞައްޔިބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަދި މާލިކުގެ ރިވާޔަތު މާ ޞައްޙައެވެ.

Hadith Corroboration (60)

Hadith

Imam Tirmidzi : 193

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو زُبَيْدٍ وَهُوَ عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ أَشْعَثَ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ قَالَإِنَّ مِنْ آخِرِ مَا عَهِدَ إِلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ اتَّخِذْ مُؤَذِّنًا لَا يَأْخُذُ عَلَى أَذَانِهِ أَجْرًاقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عُثْمَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا أَنْ يَأْخُذَ الْمُؤَذِّنُ عَلَى الْأَذَانِ أَجْرًا وَاسْتَحَبُّوا لِلْمُؤَذِّنِ أَنْ يَحْتَسِبَ فِي أَذَانِهِ

[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވެއެވެ؛ [އަބޫ ޒުބައިދު] - އެއީ އަބްޠާރު ބިން އަލް ޤާސިމް - އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަޝްޢަތުތަކުން] [އަލްޙަސަން] ގެ ކިބައިން [ޢުޘްމާން ބިން އަބޫ އަލްޢަޝް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެދެއްވާފައި ވެއެވެ. 'ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑަށް ދެއްވި އެންމެ ފަހުގެ އަމުރަކީ، އޭނާގެ ނަމާދަށް އުޖޫރަ ނުނަގާ މުޢާޒިނެއް އަޅުގަނޑު އައްޔަންކުރުން'. އަބޫ ޢީސާ، ޢުޘްމާނުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ. ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި މި ޙަދީޘްގެ ޢަމަލަކީ، ނަމާދުކުރާ މީހާ އޭނާގެ ނަމާދަށް އުޖޫރަ ނެގުމަކީ މަކްރޫޙެއް ކަމުގައި ދެކި، އެމީހުން - މުޢާޟިން - އޭނާ ކުރާ ނަމާދަށް ޘަވާބު ލިބޭނެ ކަމަށް އުންމީދުކުރާނަމަ އެކަން އިސްކަންދެއެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 194

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ الْحُكَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ الْمُؤَذِّنَ وَأَنَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولًا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا غُفِرَ لَهُ ذَنْبُهُقَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لَا نَعْرِفُهُ إِلَّا مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ حُكَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ

އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޤުޠައިބާ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްލައިތު] [އަލްޙުކައިމް ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޤައިސް] އިން [ޢަމީރު ބިން ސަޢުދު] އިން [ސަޢުދު ބިން އަބޫ ވަޤާޝް] އިން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ ސިޔާރިކަލާ ވަ އަންނާ މުޙައްމަދާން ޢަބްދުހޫ ވާ ރަސޫލުލުހޫ ރަދުލިޢީތު ބިލާހީ ރައްބާން ވާ ބީ މުޙައްމަދީން ރަސޫލާން ވާ ބިލް އިސްލާމީ ދީނާން - އަޅުގަނޑު ހެކިވަން، އެއްވެސް ބައިވެރިޔަކު ނެތް الله ފިޔަވައި އަޅުކަން ކުރަން ޙައްޤު އިލާހެއް ނެތްކަމާއި، މުޙައްމަދަކީ އެކަލާނގެ އަޅަކާއި ރަސޫލެއް ކަމެވެ. އަހަރެން الله އަށް ރުހިވޮޑިގަންނަނީ ކަލާނގެ ކަމުގައި، މުޙައްމަދު ރަސޫލާގެ ގޮތުގައި އަދި އިސްލާމްދީން ދީނުގެ ގޮތުގައި -، އޭރުން އޭނާގެ ފާފަތައް ފުއްސަވާނެއެވެ'.

Hadith Corroboration (53)

Hadith

Imam Tirmidzi : 195

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ قَالَا حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ الْحِمْصِيُّ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَالَ حِينَ يَسْمَعُ النِّدَاءَ اللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلَاةِ الْقَائِمَةِ آتِ مُحَمَّدًا الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذِي وَعَدْتَهُ إِلَّا حَلَّتْ لَهُ الشَّفَاعَةُ يَوْمَ الْقِيَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ جَابِرٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ لَا نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ غَيْرَ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ وَأَبُو حَمْزَةَ اسْمُهُ دِينَارٌ

[މުޙައްމަދު ބިން ޞަހުލް ބިން އަސްކަރު އަލް ބަޣްދާދީ] އާއި [އިބްރާހިމް ބިން ޔަޢުޤޫބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި އެމީހުން ބުނީ؛ [ޢަލީ ބިން އައްޔަސީ އަލް ހިމްޝީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ؛ [ޝުޢޫޢިބު ބިން އަބޫ ޙަމްޒާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުންކަދިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'The Messenger of Allah sallallahu 'alaihi wasallam said: 'Whoever hears the call to prayer says: 'ALLAHUMMA RABBA HADZIHI AD DA'WATIT TAMMAH WASH SALAATIL QAA`IMAH AATI MUHAMMADANIL WASIILATA WAL WAL FADLIILAH WAB'ATHU MAQAAMAN MAHMUUDANILLADZI WA'ADTAH - O Allah, މި ފުރިހަމަ ގޮވާލުމުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ -އަދާން- އަދި ޤާއިމުވެފައިވާ ދުޢާ -ވާޖިބު-. އަލް ވަސީލާ - ސުވަރުގެއިން ދަރަޖައެއް، މުޙައްމަދަށް ފިޔަވައި ނުލިބޭ ދަރަޖައެއް - ދެއްވައި، މުޙައްމަދަށް ހެޔޮކަމެއް ދެއްވުން. އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ވަޢުދުވެވޮޑިގެންވާ ތަމްރީނުގެ މަޤާމު އޭނާ ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި އޭނާ އުފުއްލަވާށެވެ.

Hadith Corroboration (7)

Hadith

Imam Tirmidzi : 196

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ وَأَبُو أَحْمَدَ وَأَبُو نُعَيْمٍ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدٍ الْعَمِّيِّ عَنْ أَبِي إِيَاسٍ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الدُّعَاءُ لَا يُرَدُّ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِقَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَ هَذَا

[މަޙްމޫދު ބިން ޣައިލާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [ވާކީޢު] އާއި [ޢަބްދުއްރަޒާޤް] އަދި [އަބޫ އަޙްމަދު] އަދި [އަބޫ ނޫޢާއިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި؛ [ސުފްޔާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޒައިދުލް ޢައްމީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އިޔާސް މުޢާވިޔަތު ބިން ޤުރުޢާ] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. އަދި މި ޙަދީޘް ވެސް [އަބޫ އިސްޙާޤު އަލް ޙަމްދާނީ] ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން [ބުރައިދު ބިން އަބޫ މަރިޔަމް] ގެ އަރިހުން ޙަދީޘް ފަދައިން ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ.'

Hadith Corroboration (7)

Hadith

Imam Tirmidzi : 197

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَفُرِضَتْ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ الصَّلَوَاتُ خَمْسِينَ ثُمَّ نُقِصَتْ حَتَّى جُعِلَتْ خَمْسًا ثُمَّ نُودِيَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّهُ لَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ وَإِنَّ لَكَ بِهَذِهِ الْخَمْسِ خَمْسِينَقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَطَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَأَبِي ذَرٍّ وَأَبِي قَتَادَةَ وَمَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ

[މުޙައްމަދު ބިން ޔަޙްޔާ އަން ނައިސާބުރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޢަބްދުއްރަޒާޤް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މާޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިސްރާގެ ރޭ` ނަބިއްޔާ صلى الله عليه وسلم އަށް ފަންސާސް ފަހަރު ނަމާދު ކުރުމުގެ ވާޖިބު ދެއްވިއެވެ. ދެން އެ އަދަދު ފަސް ގުނައަށް ކުޑަކޮށް، އޭނާއަށް ދެން ގޮވާލެވުނީ، 'އޭ މުޙައްމަދު، ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކައިރީގައިވާ އަމުރަށް ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެ، ފަހެ، މި ފަސް -ނަމާދުން- ފަންސާސް -ނަމާދުގެ ޘަވާބު ތިބާއަށް ލިބޭނެ-'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި ބާބުގައި ޢުބާދާ ބިން އަޝް ސާމިތު، ތަލްހަ ބިން އުބައިދުالله، އަބޫ ދަރު، އަބޫ ޤަތަދާ، މާލިކް ބިން ޝަޢުޝާޢާ އަދި އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީގެ ޙަދީޘްތައް ވެސް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަނަސްގެ ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް ޣަރީބު ޙަދީޘެކެވެ'.

Hadith

Imam Tirmidzi : 198

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ كَفَّارَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ مَا لَمْ تُغْشَ الْكَبَائِرُقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ جَابِرٍ وَأَنَسٍ وَحَنْظَلَةَ الْأُسَيِّدِيِّ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ؛ [އިސްމާޢީލް ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޢަލާ` ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'ޖާބިރު، އަނަސް އަދި ހަންޑްލާލާ އަލް އުސައިދުގެ ކިބައިން ވެސް މި މައުޟޫޢާ ގުޅޭ ރިވާޔަތްތައް ވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަބޫ ހުރައިރާގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙް' އެވެ.

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Tirmidzi : 199

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةُ الْجَمَاعَةِ تَفْضُلُ عَلَى صَلَاةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةًقَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهَكَذَا رَوَى نَافِعٌ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ تَفْضُلُ صَلَاةُ الْجَمِيعِ عَلَى صَلَاةِ الرَّجُلِ وَحْدَهُ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَامَّةُ مَنْ رَوَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا قَالُوا خَمْسٍ وَعِشْرِينَ إِلَّا ابْنَ عُمَرَ فَإِنَّهُ قَالَ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ

[ހަންނާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި؛ [ޢަބްދާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އުބައިދުالله ބިން ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [ނަފީޢު] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: 'އިންސާނާގެ ޖަމާޢަތުގައި ކުރާ ދުޢާއަކީ ހަމައެކަނި އޭނާގެ ނަމާދަށްވުރެ ހަތްދިހަ ހަތް ދަރަޖަ ރަނގަޅު އެއްޗެކެވެ'. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ 'މި މައުޟޫޢުގައި ޢަބްދުﷲ ބިން މަސްޢޫދާއި، އުބައި ބިން ކަޢުބާއި، މުޢާޛު ބިން ޖަބާލާއި، އަބޫ ސަޢީދާއި، އަބޫ ހުރައިރާއާއި، އަނަސް ބިން މާލިކުގެ އަރިހުން ވެސް ރިވާވެގެންވެއެވެ'. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އިބްނު ޢުމަރުގެ މި ޙަދީޘަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެކެވެ. ހަމައެފަދައިން ނާފިޢީ އިބްނު ޢުމަރުގެ އަރިހުން، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގިނަ މީހުން ބުނި ގޮތުގައި ފަންސަވީސް ދަރަޖަ، ނަމަވެސް އިބްނު ޢުމަރު ވިދާޅުވެފައިވަނީ ހަތްދިހަ ހަތް ދަރަޖައެވެ.

Hadith Corroboration (17)

Hadith

Imam Tirmidzi : 200

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ مُوسَى الْأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ صَلَاةَ الرَّجُلِ فِي الْجَمَاعَةِ تَزِيدُ عَلَى صَلَاتِهِ وَحْدَهُ بِخَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًاقَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ

[އިޝާޤު ބިން މޫސާ އަލް އަންސާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާ'ން] އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ؛ [މާލިކު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން އަލް މުޞައްޔިބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ އީސާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މި ޙަދީޘްގެ ދަރަޖައަކީ ޙަސަން ޞަޙީޙެވެ.'

Hadith Corroboration (40)