Imom Abu Dovud (الامام ابو داود) - 4590 Hadis
Hadis
Imom Abu Dovud : 2561
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ قَالَذَكَرَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَوْمًا الْفَيْءَ فَقَالَ مَا أَنَا بِأَحَقَّ بِهَذَا الْفَيْءِ مِنْكُمْ وَمَا أَحَدٌ مِنَّا بِأَحَقَّ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا أَنَّا عَلَى مَنَازِلِنَا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَقَسْمِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَالرَّجُلُ وَقِدَمُهُ وَالرَّجُلُ وَبَلَاؤُهُ وَالرَّجُلُ وَعِيَالُهُ وَالرَّجُلُ وَحَاجَتُهُ
[An Nufailiy] bizga, [Muhammad ibn Salama] bizga [Muhammad ibn Ishoqdan] [Muhammad ibn Amr ibn Atodan] [Molik ibn Aus ibn Al Hadatsondan] rivoyat qilgan. U shunday degan: Bir kuni [Umar] fai' haqida gapirdi, keyin u: "Men bu fai'ga sizdan ko'ra haqliroq emasman va hech birimiz bunga boshqa hech kimdan ko'ra haqliroq emasmiz, faqat biz Allohning kitobida va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning taqsimotida tushuntirilgan mavqega egamiz", dedi. Shunday qilib, insonning ulushi uning qanchalik tez Islomga kirganiga, insonning ulushi esa unga kelgan musibatga, u qaram bo'lgan odamlarga va insonning ulushi uning ehtiyojlariga qarab belgilanadi.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2562
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ دَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَقَالَ حَاجَتَكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ عَطَاءُ الْمُحَرَّرِينَ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَّلَ مَا جَاءَهُ شَيْءٌ بَدَأَ بِالْمُحَرَّرِينَ
Bizga [Horun bin Zayd bin Abu Az Zarqa`], bizga [otam], bizga [Hisyom bin Sa'd], [Zayd bin Aslam]dan [Abdulloh ibn Umar] Muoviya bilan uchrashib, “Nima kerak, Abdurahmon?” deb so‘raganini aytdi. “Ato”, dedi u ozod qilingan qullarga sovg‘alar berayotganini. Aslida, men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni ko‘rganman, u birinchi bo‘lib ozod qilingan qullardan boshlagan.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2563
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ أَخْبَرَنَا عِيسَى حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نِيَارٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَاأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِظَبْيَةٍ فِيهَا خَرَزٌ فَقَسَمَهَا لِلْحُرَّةِ وَالْأَمَةِقَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ أَبِي رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقْسِمُ لِلْحُرِّ وَالْعَبْدِ
[Ibrohim ibn Muso ar-Rozi] bizga, [Iso] bizga, [Ibn Abu Zi'b] bizga [Al-Qosim ibn Abbos]dan [Abdulloh ibn Niyor]dan [Urva]dan [Oisha] roziyallohu anhodan rivoyat qilishlaricha, Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamga munchoqlar bilan to'ldirilgan kichik idish berilgan, keyin u ularni ozod ayollar va qullarga taqsimlagan. Oisha: «Otam roziyallohu anhu ularni ozod odamlar va qullarga taqsimlab berardi», dedilar.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2564
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُصَفَّى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ جَمِيعًا عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا أَتَاهُ الْفَيْءُ قَسَمَهُ فِي يَوْمِهِ فَأَعْطَى الْآهِلَ حَظَّيْنِ وَأَعْطَى الْعَزَبَ حَظًّا زَادَ ابْنُ الْمُصَفَّى فَدُعِينَا وَكُنْتُ أُدْعَى قَبْلَ عَمَّارٍ فَدُعِيتُ فَأَعْطَانِي حَظَّيْنِ وَكَانَ لِي أَهْلٌ ثُمَّ دُعِيَ بَعْدِي عَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ فَأَعْطَى لَهُ حَظًّا وَاحِدًا
Bizga [Said ibn Mansur]ga, bizga [Abdulloh ibn Muborak]ga va boshqa yo'l bilan rivoyat qilingan: Bizga [Ibn Mushaffa]ga aytilgan, dedi u; Bizga [Abu Mug'iyra]ga hammasi [Shafvon ibn Amr]dan, [Abdurrahmon ibn Jubayr ibn Nufayr]dan [otasi]dan [Auf ibn Molik]dan aytilganki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uning oldiga kelganlarida, o'sha kuni uni bo'lib, turmush qurganlarga ikki qism, turmush qurmaganlarga esa bir qism berdilar. Ibn Mushaffa qo'shimcha qildi: "Keyin meni Ammar deb chaqirishdi, keyin meni chaqirishdi, keyin u menga ikki qism berdi, men turmush qurgan edim, keyin Ammor ibn Yasir mening ismim bilan chaqirildi, keyin u unga bir qism berdi".
Hadis
Imom Abu Dovud : 2565
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَنَا أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ مَنْ تَرَكَ مَالًا فَلِأَهْلِهِ وَمَنْ تَرَكَ دَيْنًا أَوْ ضَيَاعًا فَإِلَيَّ وَعَلَيَّ
Bizga [Muhammad ibn Kasir], bizga [Sufyan] dan [Ja'far] dan [otasidan], [Jobir ibn Abdulloh] dan rivoyat qildi, u aytdi; Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: "Men mo'minlar uchun o'zlaridan ko'ra muhimroq (haqliroq) odamman. Kimki mol-mulk qoldirsa, oilasiga, kimki qarz va oilasini qoldirsa, u menga qaytadi va mening mas'uliyatimdadir".
Hadis
Imom Abu Dovud : 2566
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ تَرَكَ مَالًا فَلِوَرَثَتِهِ وَمَنْ تَرَكَ كَلًّا فَإِلَيْنَا
Bizga [Hafsh ibn Umar], bizga [Shyu'ba], [Adi ibn Sobit], [Abu Hazim], [Abu Hurayra] dan rivoyat qildi, u aytdi; Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam: "Kim mol-mulk qoldirsa, u merosxo'rlariga qoladi va kim oilasini qoldirsa, u menga qaytadi", dedilar.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2567
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ أَنَا أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ فَأَيُّمَا رَجُلٍ مَاتَ وَتَرَكَ دَيْنًا فَإِلَيَّ وَمَنْ تَرَكَ مَالًا فَلِوَرَثَتِهِ
Bizga [Ahmad ibn Hanbal] aytilgan, bizga [Abdurrazzoq] aytilgan, [Ma'mar]dan [Az-Zuhriy]dan, [Abu Salama]dan [Jobir ibn Abdulloh]dan Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam aytganlar: "Men har bir mo'min uchun o'zidan ham qadrliroq odamman. Kimki vafot etib, qarz qoldirsa, u menga qaytadi va kimki mol qoldirsa, u uning merosxo'rlariga bo'ladi".
Hadis
Imom Abu Dovud : 2568
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُرِضَهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَهُوَ ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ فَلَمْ يُجِزْهُ وَعُرِضَهُ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَهُوَ ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً فَأَجَازَهُ
[Ahmad ibn Hanbal] bizga, [Yahyo] bizga [Ubaydullohdan], [Nofi] menga [Ibn Umardan] rivoyat qilganidek, Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam Ibn Umarga o'n to'rt yoshida Uhud jangiga qo'shilish taklif qilingan, keyin u bunga ruxsat bermagan va Ibn Umarga Xandaq jangiga qo'shilish taklif qilingan, keyin u ruxsat bergan.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2569
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي الْحَوَارِيِّ حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ مُطَيْرٍ شَيْخٌ مِنْ أَهْلِ وَادِي الْقُرَى قَالَ حَدَّثَنِي أَبِى مُطَيْرٌأَنَّهُ خَرَجَ حَاجًّا حَتَّى إِذَا كَانَ بِالسُّوَيْدَاءِ إِذَا بِرَجُلٍ قَدْ جَاءَ كَأَنَّهُ يَطْلُبُ دَوَاءً وَحُضُضًا فَقَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهُوَ يَعِظُ النَّاسَ وَيَأْمُرُهُمْ وَيَنْهَاهُمْ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ خُذُوا الْعَطَاءَ مَا كَانَ عَطَاءً فَإِذَا تَجَاحَفَتْ قُرَيْشٌ عَلَى الْمُلْكِ وَكَانَ عَنْ دِينِ أَحَدِكُمْ فَدَعُوهُقَالَ أَبُو دَاوُد وَرَوَاهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ مُطَيْرٍ
Bizga [Ahmad ibn Abu Al Havariy], Bukit Qura qavmidan bo'lgan shayx [Sulaym ibn Muthayr] haqida gapirib berdi. U menga [otam, ya'ni Muthayr] hajga borganini aytdi. Suvaydaga yetib kelganidan keyin, xuddi dori, shuningdek, hudhad (bir turdagi dori) izlayotgandek kelgan [bir kishi] bor ekan, dedi. Keyin u menga Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning Haj Vado' paytida odamlarga nasihat qilganini, ularga buyruq berganini va taqiqlaganini eshitgan [odamlar] haqida gapirib berdi. U dedi: "Ey odamlar, sovg'alar sovg'a bo'lsa, ularni olinglar. Agar Quraysh qavmi podshohlik borasida tortishsa va podshoh sizlardan biringizning dini evaziga sovg'a bersa, uni olmanglar". Abu Dovud aytdi va uni [Ibnu Mubarokdan] [Muhammad ibn Yasordan] [Salim ibn Muthayr] rivoyat qildi.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2570
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمُ بْنُ مُطَيْرٍ مِنْ أَهْلِ وَادِي الْقُرَى عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلًا يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ فَأَمَرَ النَّاسَ وَنَهَاهُمْ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ قَالُوا اللَّهُمَّ نَعَمْ ثُمَّ قَالَ إِذَا تَجَاحَفَتْ قُرَيْشٌ عَلَى الْمُلْكِ فِيمَا بَيْنَهَا وَعَادَ الْعَطَاءُ أَوْ كَانَ رِشًا فَدَعُوهُ فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالُوا هَذَا ذُو الزَّوَائِدِ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Bizga [Hisyam ibn Ammar], bizga [Sulaym ibn Muthayr] Qura tog'i aholisidan bo'lganiga [otasidan] xabar berdi, u unga shunday dedi: Men [bir odamning] shunday deganini eshitdim; Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning Hajj Vado' paytida odamlarga buyurganini va taqiqlaganini eshitdim, keyin: "Mana, ey Allohim, men yetkazdimmi?" dedilar. Ular: "Ha", dedilar. Keyin u: "Agar Quraysh xalqi o'rtasida podshohlik borasida nizo bo'lsa va sovg'a pora bo'lib qolsa, uni olmanglar!" dedi. Keyin: "Bu odam kim?" deb so'radi. Ular: "Bu Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning do'sti Zu az-Zavoid", dedilar.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2571
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ الْأَنْصَارِيِّأَنَّ جَيْشًا مِنْ الْأَنْصَارِ كَانُوا بِأَرْضِ فَارِسَ مَعَ أَمِيرِهِمْ وَكَانَ عُمَرُ يُعْقِبُ الْجُيُوشَ فِي كُلِّ عَامٍ فَشُغِلَ عَنْهُمْ عُمَرُ فَلَمَّا مَرَّ الْأَجَلُ قَفَلَ أَهْلُ ذَلِكَ الثَّغْرِ فَاشْتَدَّ عَلَيْهِمْ وَتَوَاعَدَهُمْ وَهُمْ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا يَا عُمَرُ إِنَّكَ غَفَلْتَ عَنَّا وَتَرَكْتَ فِينَا الَّذِي أَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِعْقَابِ بَعْضِ الْغَزِيَّةِ بَعْضًا
[Muso ibn Ismoil] bizga, [Ibrohim ibn Sa'd] bizga, [Ibn Shihob] bizga [Abdulloh ibn Ka'b ibn Malik Al-Ansoriy]dan rivoyat qildiki, ansorlarning qo'shini Forsda o'z rahbarlari bilan birga edi va Umar har yili boshqa qo'shinni almashtirish uchun qo'shin yuborar, keyin esa shu bilan band bo'lardi. Keyin qo'shin qaytish vaqti o'tib, qo'rqib ketganida, Umar ularni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sahobalari bo'lganlarida tahdid qildi. Keyin ular: «Ey Umar, sen bizdan beparvo bo'lding va bizga Rasululloh sollallohu alayhi vasallam buyurgan narsani, ya'ni qo'shinni boshqa qo'shin bilan almashtirishni qoldirding», dedilar.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2572
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَائِذٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنِي فِيمَا حَدَّثَهُ ابْنٌ لِعَدِيِّ بْنِ عَدِيٍّ الْكِنْدِيِّ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ كَتَبَإِنَّ مَنْ سَأَلَ عَنْ مَوَاضِعِ الْفَيْءِ فَهُوَ مَا حَكَمَ فِيهِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَرَآهُ الْمُؤْمِنُونَ عَدْلًا مُوَافِقًا لِقَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ اللَّهُ الْحَقَّ عَلَى لِسَانِ عُمَرَ وَقَلْبِهِ فَرَضَ الْأَعْطِيَةَ لِلْمُسْلِمِينَ وَعَقَدَ لِأَهْلِ الْأَدْيَانِ ذِمَّةً بِمَا فَرَضَ عَلَيْهِمْ مِنْ الْجِزْيَةِ لَمْ يَضْرِبْ فِيهَا بِخُمُسٍ وَلَا مَغْنَمٍ
[Mahmud ibn Xolid] bizga, [Muhammad ibn Aidz] bizga, [Al Valid] bizga, [Iso ibn Yunus] bizga, [Ibn Adiy ibn Adiy Al Kindiy menga aytganlari orasida] [Umar ibn Abdul Aziz] shunday deb yozgan edi: Darhaqiqat, kim far' tarqatish joylari haqida so'rasa, [Umar ibn Al-Xattob] shunday qaror qilgan va mo'minlar buni Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning: "Alloh haqni Umarning tilida va uning qalbida qildi", degan so'zlariga muvofiq adolat deb bilishgan. U musulmonlarga sadaqa berishni farz qildi va din izdoshlari uchun ularga farz qilgan jizya evaziga xavfsizlik munosabatlarini o'rnatdi. U jizyaning beshdan bir qismini urush o'ljasi deb hisoblamadi.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2573
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَقَ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ غُضَيْفِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ الْحَقَّ عَلَى لِسَانِ عُمَرَ يَقُولُ بِهِ
Bizga [Ahmad Yunus], bizga [Zuhayr], bizga [Muhammad ibn Ishoq], bizga [Maxul], bizga [G'uzayf ibn Al Horis], bizga [Abu Zar], dedi u; Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning: "Albatta, Alloh Umarning og'ziga to'g'ri (haqiqatni) soldi, u rost gapirdi", deganlarini eshitdim.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2574
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ الزَّهْرَانِيُّ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ قَالَأَرْسَلَ إِلَيَّ عُمَرُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ فَجِئْتُهُ فَوَجَدْتُهُ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ فَقَالَ حِينَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ يَا مَالِ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَإِنِّي قَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِشَيْءٍ فَأَقْسِمْ فِيهِمْ قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ غَيْرِي بِذَلِكَ فَقَالَ خُذْهُ فَجَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ نَعَمْ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا يَعْنِي عَلِيًّا فَقَالَ بَعْضُهُمْ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْهُمَا قَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ خُيِّلَ إِلَيَّ أَنَّهُمَا قَدَّمَا أُولَئِكَ النَّفَرَ لِذَلِكَ فَقَالَ عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ اتَّئِدَا ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ قَالُوا نَعَمْ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَالْعَبَّاسِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ فَقَالَا نَعَمْ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ خَصَّ رَسُولَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَاصَّةٍ لَمْ يَخُصَّ بِهَا أَحَدًا مِنْ النَّاسِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى{ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ }وَكَانَ اللَّهُ أَفَاءَ عَلَى رَسُولِهِ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ وَلَا أَخَذَهَا دُونَكُمْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْخُذُ مِنْهَا نَفَقَةَ سَنَةٍ أَوْ نَفَقَتَهُ وَنَفَقَةَ أَهْلِهِ سَنَةً وَيَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَا نَعَمْ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَطْلُبُ أَنْتَ مِيرَاثَكَ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَوَلِيتُهَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَلِيَهَا فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَسَأَلْتُمَانِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَلِيَاهَا بِالَّذِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَلِيهَا فَأَخَذْتُمَاهَا مِنِّي عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لِأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ وَاللَّهِ لَا أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَيَّقَالَ أَبُو دَاوُد إِنَّمَا سَأَلَاهُ أَنْ يَكُونَ يُصَيِّرُهُ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ لَا أَنَّهُمَا جَهِلَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ فَإِنَّهُمَا كَانَا لَا يَطْلُبَانِ إِلَّا الصَّوَابَ فَقَالَ عُمَرُ لَا أُوقِعُ عَلَيْهِ اسْمَ الْقَسْمِ أَدَعُهُ عَلَى مَا هُوَ عَلَيْهِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوْرٍ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ وَهُمَا يَعْنِي عَلِيًّا وَالْعَبَّاسَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَمْوَالِ بَنِي النَّضِيرِ قَالَ أَبُو دَاوُد أَرَادَ أَنْ لَا يُوقَعَ عَلَيْهِ اسْمُ قَسْمٍ
Bizga [Hasan ibn Ali] va [Muhammad ibn Yahyo ibn Foris] ma'nosini aytib berdi, ikkalasi ham: "Bizga [Bisr ibn Umar az-Zahroniy] aytib berdi, menga [Malik ibn Anas] [Ibnu Shihob]dan [Malik ibn Avs ibn Al-Hadatson] aytib berdi, dedi u: "[Umar] tong otganda menga xat yubordi, keyin men uning oldiga bordim va uni qumga tegib turgan divanda o'tirgan holda ko'rdim", dedi. Keyin men uni uchratganimda: "Ey Molik, qavmingizdagi bir nechta uylarning aholisi zaiflashib yurishibdi va men sizga ularga kichik sovg'a berishingizni buyurdim", dedim. Men: "Agar mendan boshqasiga buni buyursangiz, bu yaxshiroq", dedim. Keyin u: "Olinglar!", dedi. Keyin Umarning qo'riqchisi uning oldiga keldi, so'ngra qo'riqchi: "Ey Amirul mo'minlar, sizlar [Usmon ibn Affon], [Abdurrahmon ibn Avf], [Zubayr ibn Al-Avvom] va [Sa'd ibn Abu Vakkosh] bilan uchrashmoqchimisizlar?", dedi. U: "(Ey Amirul mo'minlar), sizlar [Usmon ibn Affon], [Abdurrahmon ibn Avf], [Zubayr ibn Al-Avvom] va [Sa'd ibn Abu Vakkosh] bilan uchrashmoqchimisizlar?", dedi. U: "(Ey Amirul mo'minlar), sizlar [Usmon ibn Affon], [Abdurrahmon ibn Avf], [Zubayr ibn Al-Avvom] va [Sa'd ibn Abu Vakkosh] bilan uchrashmoqchimisizlar?", dedi. Ha. Keyin ularga ruxsat berildi, shuning uchun ular kirishdi. Keyin qo'riqchi kelib: "Ey Amirul Mukminin, [Abbos] va [Ali] bilan uchrashmoqchimisiz?" dedi. U: "Ha", dedi. Keyin ularga ruxsat berdi va ular kirishdi. Abbos: "Ey amirul Mukminin, men bilan bu odam, ya'ni Ali o'rtasida hukm chiqaring!" dedi. Keyin ba'zi odamlar og'irlashib qolishdi. Ha, ey amirul Mukminin, ikkalasi o'rtasida hukm chiqaring! Va ularni jang qilishdan to'xtating. [Malik ibn Avs]: "Menimcha, ular ikkalasi ham bu odamlarni shu sababdan olib kelishgan", dedi. Keyin Umar (unga Allohning salovoti bo'lsin): "Sabr qilinglar!" dedi. Keyin u odamlarga o'girilib: "Osmonlar va yer Uning izni bilan turgan Alloh nomi bilan so'rayman; Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning: "Biz merosxo'r emasmiz, biz qoldirgan narsa sadaqa", deganlarini bilasizmi?", dedilar. Ular: "Ha", dedilar. Keyin u Ali va Abbos roziyallohu anhuma oldida yuzlanib: "Ey amirul Mukminin, ikkalasi o'rtasida hukm chiqaring!", dedilar. Sizlardan osmonlar va yerni Uning izni bilan turgan Alloh nomi bilan so'rayman; Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning: "Biz merosxo'r emasmiz, biz qoldirgan narsa sadaqadir", deganlarini bilasizmi? Ular: "Ha", dedilar. U: "Darhaqiqat, Alloh O'z Rasulini sollallohu alayhi vasallamni odamlar orasida hech kimga berilmagan maxsus xususiyat bilan ajratdi", dedi. Alloh aytadi: "Alloh O'z Rasuliga (ularning mol-mulkidan) bergan har qanday o'ljani olish uchun siz birorta ham ot yoki birorta ham tuya safarbar qilmadingiz, balki Alloh O'z Rasulini xohlagan narsasiga hukmron qildi. Alloh hamma narsaga qodirdir". Va Alloh O'z Rasuliga fai' Bani Nazirni berdi. Allohga qasamki, u sizdan xudbin emas va uni sizga bermasdan turib o'zi olmaydi. Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam uning bir qismini bir yillik rizq yoki o'zining va oilasining rizqi sifatida oldi va qolganini sadaqa qildi. Keyin u odamlarga o'girilib dedi: Sizdan osmonlar va yer kimning izni bilan turgan Alloh nomi bilan so'rayman; bu haqda bilasizmi? Ular: "Ha", dedilar. Keyin u [Abbos] va [Ali] radiallohu anhumaga o'girilib: "Sizdan osmonlar va yer kimning izni bilan turgan Alloh nomi bilan so'rayman; bu haqda bilasizmi?" dedilar. Ular: "Ha", dedilar. Keyin Rasululloh sollallohu alayhi vasallam vafot etganlarida [Abu Bakr]: "Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning vasiysiman", dedilar. Keyin siz bu odam bilan birga kelib, akangizning o'g'lidan meros so'radingiz, bu odam esa xotinining otasidan meros so'radi. Keyin Abu Bakr (rahmatullohi alayhi): "Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam: "Biz merosxo'r emasmiz, biz qoldirgan narsa sadaqa", dedilar", dedilar. Alloh uning halol va yaxshi, aqlli va haqiqatga ergashuvchi inson ekanligini biladi. Keyin Abu Bakr bunga g'amxo'rlik qildi. Keyin Abu Bakr vafot etganida, men: "Men: "Biz merosxo'r emasmiz", dedim", dedim. Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning vasiysi va Abu Bakrning vasiysiman, shuning uchun men Allohning irodasiga binoan uni o'zim boshqaraman, keyin siz va bu odam kelasiz va sizning biznesingiz bir xil bo'ladi. Siz ikkalangiz mendan so'radingiz. Shuning uchun men aytamanki, agar sizlar mol-mulkni ikkalangizga ham topshirishimni istasangiz, Allohning ahdi bilan uni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam kabi boshqarishingizga va'da berasizlar. Shunday qilib, sizlar uni mendan shu shart bilan oldingiz. Keyin ikkalangiz ham mening oldimga keldingizlar, men sizlarning orangizda bunday bo'lmagan tarzda hukm chiqarishim uchun. Allohga qasamki, men sizlarning orangizda qiyomatgacha bunday bo'lmagan tarzda hukm chiqarmayman. Agar bunga qodir bo'lmasangiz, uni menga qaytaringlar. Abu Dovud aytadiki, ular ikkalasi ham undan uni ikki qismga bo'lishini so'rashgan, bu ular Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning: "Biz merosxo'r emasmiz va biz qoldirgan narsa sadaqadir", deganini bilishmaganligi uchun emas. Darhaqiqat, ikkalasi ham faqat haqiqatni talab qilishdi. Shunda Umar: "Men unga bo'linma uchun nom bermadim, uni shunday qoldirdim", dedi. [Muhammad ibn Ubayd] bizga [Muhammad ibn Saur]dan [Ma'mar]dan [Az-Zuhriy]dan [Malik ibn Avs]ga bu voqeani aytib berdi. U: "Va ular, ya'ni Ali va Abbos, Alloh ulardan rozi bo'lsin, Alloh O'z Rasuliga Bani Nazirning mol-mulkidan fai' sifatida bergan narsa borasida ixtilof qilishdi", dedi. Abu Dovud: "Umar bo'linmaning nomi aytilmasligini xohladi", dedi.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2575
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الْمَعْنَى أَنَّ سُفْيَانَ بْنَ عُيَيْنَةَ أَخْبَرَهُمْ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ عَنْ عُمَرَ قَالَكَانَتْ أَمْوَالُ بَنِي النَّضِيرِ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِمَّا لَمْ يُوجِفْ الْمُسْلِمُونَ عَلَيْهِ بِخَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ كَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالِصًا يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ قَالَ ابْنُ عَبْدَةَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ قُوتَ سَنَةٍ فَمَا بَقِيَ جَعَلَ فِي الْكُرَاعِ وَعُدَّةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّقَالَ ابْنُ عَبْدَةَ فِي الْكُرَاعِ وَالسِّلَاحِ
Bizga [Usmon ibn Abu Shayba?] va [Ahmad ibn Abda] haqida xabar bergan, ya'ni [Sufyon ibn Uyayna] ularga [Amr ibn Dinor]dan [Az-Zuhriy]dan [Malik ibn Avs ibn Al-Hadatson]dan [Umar] u shunday dedi: Bani Nazirning boyligi Alloh O'z Rasuliga bergan fa'lardan biri bo'lib, musulmonlar ot va otlardan foydalanmasdan qo'lga kiritilgan narsalar qatoridadir. Bu boyliklar faqat Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam uchun bo'lib, u o'z oilasi uchun ta'minlagan. Ibn Abda aytadiki, u buni oilasiga bir yil davomida oziq-ovqat sifatida bergan. Qolganini esa Alloh azza vajalla yo'lida otlar va jihozlar bilan ta'minlagan. Ibn Abda aytadiki, otlar va qurol-yarog' sotib olish uchun.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2576
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ قَالَ عُمَرُ{ وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ }قَالَ الزُّهْرِيُّ قَالَ عُمَرُ هَذِهِ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَاصَّةً قُرَى عُرَيْنَةَ فَدَكَ وَكَذَا وَكَذَا{ مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ }وَلَلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ{ وَالَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالْإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ }{ وَالَّذِينَ جَاءُوا مِنْ بَعْدِهِمْ }فَاسْتَوْعَبَتْ هَذِهِ الْآيَةُ النَّاسَ فَلَمْ يَبْقَ أَحَدٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ إِلَّا لَهُ فِيهَا حَقٌّ قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ حَظٌّ إِلَّا بَعْضَ مَنْ تَمْلِكُونَ مِنْ أَرِقَّائِكُمْ
Bizga [Musaddad], bizga [Ismoil ibn Ibrohim], bizga [Ayyub] [Az-Zuhriy]dan rivoyat qilgan, dedi u; [Umar] dedi: "Alloh O'z Rasuliga (ularning mol-mulkidan) bergan o'ljani olish uchun siz birorta ham ot va birorta ham tuya safarbar qilmadingiz". Az-Zuhriy aytdi; Umar aytdi: "Bu Allohning Rasuli sollallohu alayhi vasallam uchun, ayniqsa Urayna, Fadak va bu qishloqlar uchun. Alloh O'z Rasuliga (mol-mulkdan) bergan o'lja (fai-i) shahar aholisidan kelgan bo'lsa, u Alloh, Rasul, qarindoshlar, yetimlar, kambag'allar va yo'lda bo'lgan odamlar uchundir". "(Shuningdek) o'z shaharlaridan va mol-mulklaridan quvilgan hijrat qilgan kambag'allar uchundir". "Va ulardan oldin Madinada joylashgan va (ansorlar)ga iymon keltirganlar (muhojirlar)." "Va ulardan keyin kelganlar (muhojirlar va ansorlar)." Demak, bu oyat barcha odamlarni qamrab oladi va musulmonlar orasida hech kimning bunga haqqi yo'q. Ayyub aytdi; yoki u aytdi; ulush. Faqat qullaringiz shaklidagi egalik qilgan narsalaringizdan tashqari.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2577
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ ح و حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ ح و حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى وَهَذَا لَفْظُ حَدِيثِهِ كُلُّهُمْ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ قَالَكَانَ فِيمَا احْتَجَّ بِهِ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ كَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثُ صَفَايَا بَنُو النَّضِيرِ وَخَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمَّا بَنُو النَّضِيرِ فَكَانَتْ حُبُسًا لِنَوَائِبِهِ وَأَمَّا فَدَكُ فَكَانَتْ حُبُسًا لِأَبْنَاءِ السَّبِيلِ وَأَمَّا خَيْبَرُ فَجَزَّأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةَ أَجْزَاءٍ جُزْأَيْنِ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ وَجُزْءًا نَفَقَةً لِأَهْلِهِ فَمَا فَضُلَ عَنْ نَفَقَةِ أَهْلِهِ جَعَلَهُ بَيْنَ فُقَرَاءِ الْمُهَاجِرِينَ
Bu bizga [Hisyam ibn Ammar]ga aytilgan, bizga [Hatim ibn Ismoil]ga aytilgan va boshqa yo'l bilan rivoyat qilingan: Bizga [Sulaymon ibn Dovud al-Mahriy]ga aytilgan, bizga [Ibnu Vahb]ga aytilgan, menga [Abdul-Aziz ibn Muhammad]ga aytilgan va boshqa yo'l bilan rivoyat qilingan: Bizga [Nashr ibn Ali]ga aytilgan, bizga [Shafvon ibn Iso]ga aytilgan va bu lafazh hadis. Ularning barchasi [Usoma ibn Zayd]dan [Az-Zuhriy]dan, [Malik ibn Avs ibn Al-Hadatson]dan kelgan, dedi u; [Umar] roziyallohu anhu dalil sifatida foydalangan narsalar orasida u shunday degan edi; Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning u uchun maxsus uchta qismi bor edi, ya'ni: Bani Nazir, Xaybar va Fadak. Bani Nazirning mol-mulki uning ehtiyojlariga, Fadakning mol-mulki Ibn Sabilga, Xaybarning mol-mulkiga esa Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam ularning mol-mulkini uch qismga ajratdilar: ikki qismi musulmonlar o'rtasida, bir qismi esa oilasini ta'minlash uchun. Oilasining qolgan mol-mulkini esa kambag'al muhojirlarga taqsimladi.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2578
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهِبٍ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عُقَيْلِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُأَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ مِنْ هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلَام مِنْهَا شَيْئًاحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ الْحِمْصِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ وَفَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلَام حِينَئِذٍ تَطْلُبُ صَدَقَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّتِي بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ وَإِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ يَعْنِي مَالَ اللَّهِ لَيْسَ لَهُمْ أَنْ يَزِيدُوا عَلَى الْمَأْكَلِ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَخْبَرَتْهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِيهِ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَيْهَا ذَلِكَ وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْمَلُ بِهِ إِلَّا عَمِلْتُ بِهِ إِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَغَلَبَهُ عَلِيٌّ عَلَيْهَا وَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمْسَكَهُمَا عُمَرُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الْأَمْرَ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ إِلَى الْيَوْمِ
Yazid ibn Xolid ibn Abdulloh ibn Mauhib Al Hamdoniy bizga Al Lays ibn Sa'ddan, Aqil ibn Xoliddan, Ibn Shihobdan, Urva ibn Az Zubayrdan, Payg'ambarning (sollallohu alayhi va sallam) xotini Oishadan rivoyat qildiki, u unga Rasulullohning (sollallohu alayhi va sallam) qizi Fotima Abu Bakr ash-Siddiqqa (roziyallohu anhu) elchi yuborib, Alloh unga Madinada bergan yer, Fadak va Xaybarning beshdan bir qismidan Rasulullohdan (sollallohu alayhi va sallam) meros so'raganini aytdi. Keyin Abu Bakr shunday dedi: Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): "Biz hech narsa meros qoldirmadik; bizda qolgani sadaqa", dedilar. Darhaqiqat, Muhammadning oilasi bu boylikdan yegan va men, Allohga qasamki, Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning sadaqalaridan bir zarrachasini ham Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam davridagi holatdan o'zgartirmayman. Darhaqiqat, men Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam qilganidek qilaman. Shuning uchun Abu Bakr bu mol-mulkdan Fotimaga, Alloh undan rozi bo'lsin, hech narsa berishni istamadi. Bizga [Amr ibn Usmon al-Himshi], [otam] bizga [Az-Zuhriydan] [Syuaib ibn Abu Hamza] menga [Urva ibn Az-Zubayrga] Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning xotini Oisha unga bu hadisni va'z qilganini aytdi. U aytdi; va Fotima o'sha paytda Madina va Fudakda bo'lgan Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan, shuningdek, Xaybarning beshdan bir qismidan qolgan sadaqa so'radi. Oisha rozi bo'lsin, dedi; keyin Abu Bakr aytdi: Darhaqiqat, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: "Biz merosxo'r emasmiz, biz qoldirgan narsa sadaqadir", dedilar. Darhaqiqat, Muhammadning oilasi bu xazinadan, ya'ni Allohning xazinasidan yedilar, ular yeganlaridan ortiq ko'paytirishga haqlari yo'q edi. Bizga [Hajjaj ibn Abu Ya'qub] bizga [Yaqub ibn Ibrohim ibn Sa'd], bizga [otam] [Solih]dan [Ibn Shihob]dan rivoyat qildi: u menga [Urva]ga [Oisha] radiallohu anha unga bu hadisni aytganini xabar qilgan edi. U bu hadisda shunday dedi: keyin Abu Bakr, Alloh undan rozi bo'lsin, buni unga berishdan ikkilandi va u: "Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qilgan hech narsani tark qilmayman, lekin qilaman. Albatta, agar uning ishlaridan biror narsani tark qilsam, adashib qolishimdan qo'rqaman", dedi. Madinadagi xayriya ishlariga kelsak, Umar uni Ali va Abbosga (Alloh ulardan rozi bo'lsin) ishonib topshirgan edi. Keyin Ali uni boshqarishda mag'lub etdi. Xaybar va Fadakga kelsak, Umar ularni to'xtatib: "Ular Rasulullohning (sollallohu alayhi va sallam) sadaqalaridir, ular uning haqlari va yuz berishi mumkin bo'lgan har qanday musibat uchundirlar. Va ikkalasining ishi ularni boshqaradigan zotga borib taqaladi", dedi. U: "Ular bugungi kungacha shu holatda", dedi.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2579
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّفِي قَوْلِهِ{ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ }قَالَ صَالَحَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْلَ فَدَكَ وَقُرًى قَدْ سَمَّاهَا لَا أَحْفَظُهَا وَهُوَ مُحَاصِرٌ قَوْمًا آخَرِينَ فَأَرْسَلُوا إِلَيْهِ بِالصُّلْحِ قَالَ{ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ }يَقُولُ بِغَيْرِ قِتَالٍ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَكَانَتْ بَنُو النَّضِيرِ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالِصًا لَمْ يَفْتَحُوهَا عَنْوَةً افْتَتَحُوهَا عَلَى صُلْحٍ فَقَسَمَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الْمُهَاجِرِينَ لَمْ يُعْطِ الْأَنْصَارَ مِنْهَا شَيْئًا إِلَّا رَجُلَيْنِ كَانَتْ بِهِمَا حَاجَةٌ
Bizga [Muhammad ibn Ubayd], bizga [Ibn Tsaur], [Ma'mar], [Az-Zuhriy] Allohning kalomi haqida shunday dedi: "Shunday qilib, uni olish uchun birorta ham ot yoki (yoki) tuya ishlatmadingizlar". U aytdi: "Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Fadak va turli shaharlar aholisi bilan o'zi tilga olgan va men yodda saqlamagan kelishuv tuzgan edilar va boshqa odamlarni o'rab oldilar. Keyin ular unga tinchlik kelishuvi olib kelgan elchi yuborishdi. Alloh aytadi: "Shunday qilib, uni olish uchun birorta ham ot yoki (yoki) birorta ham tuya ishlatmadingizlar". U aytdi; ya'ni jang qilmasdan. Az-Zuhriy aytdi: "Bani Nazirning boyligi Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam uchun maxsus. Ular uni zo'ravonlik bilan bostirishmadi, balki tinchlik shartnomasi bilan bostirishdi. Keyin Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam uni muhojirlarga taqsimlab berdilar va uni faqat ikki muhtoj odamga ansorlarga berdilar.
Hadis
Imom Abu Dovud : 2580
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ الْمُغِيرَةِ قَالَ جَمَعَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بَنِي مَرْوَانَ حِينَ اسْتُخْلِفَ فَقَالَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتْ لَهُ فَدَكُ فَكَانَ يُنْفِقُ مِنْهَا وَيَعُودُ مِنْهَا عَلَى صَغِيرِ بَنِي هَاشِمٍ وَيُزَوِّجُ مِنْهَا أَيِّمَهُمْ وَإِنَّ فَاطِمَةَ سَأَلَتْهُ أَنْ يَجْعَلَهَا لَهَا فَأَبَى فَكَانَتْ كَذَلِكَ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ فَلَمَّا أَنْ وُلِّيَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَيَاتِهِ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ فَلَمَّا أَنْ وُلِّيَ عُمَرُ عَمِلَ فِيهَا بِمِثْلِ مَا عَمِلَا حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ ثُمَّ أَقْطَعَهَا مَرْوَانُ ثُمَّ صَارَتْ لِعُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ عُمَرُ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَرَأَيْتُ أَمْرًا مَنَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلَام لَيْسَ لِي بِحَقٍّ وَأَنَا أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ رَدَدْتُهَا عَلَى مَا كَانَتْ يَعْنِي عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ أَبُو دَاوُد وَلِيَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْخِلَافَةَ وَغَلَّتُهُ أَرْبَعُونَ أَلْفَ دِينَارٍ وَتُوُفِّيَ وَغَلَّتُهُ أَرْبَعُ مِائَةِ دِينَارٍ وَلَوْ بَقِيَ لَكَانَ أَقَلَّ
Bizga [Abdulloh ibn Al Jarrah]dan, bizga [Jarir]dan, [Al-Mug'ira]dan, u shunday dedi: [Umar ibn Abdulaziz] xalifa etib tayinlanganida Marvonning bolalarini to'plagan edi, keyin u shunday dedi: Darhaqiqat, ilgari Fadak Rasululloh sollallohu alayhi vasallam uchun edi, u bu mulkdan ta'minot berar va yana Bani Hoshimning kichik bolalariga ta'minot berar va ularning bevalariga shu mulkdan uylanar edi. Aslida Fotima undan ulush berishini so'ragan, keyin u rad etgan. Shunday qilib, Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning hayotlik davrida vafot etgunlaricha shunday bo'lgan, keyin Abu Bakr roziyallohu anhu xalifa etib saylanganlarida, u Payg'ambar sollallohu alayhi vasallamning hayotlik davrida vafot etgunlaricha qilgan ishlarini qilgan, keyin Umar xalifa etib saylanganlarida, u vafot etgunlaricha ular kabi qilgan ishlarini qilgan. Keyin Marvon uni (o'zi va unga ergashganlar uchun) taqsimlab berdi, keyin yer Umar ibn Abdulazizning mulkiga aylandi, keyin men Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam Fotimaga bermagan narsa menga tegishli emasligini ko'rdim. Va men uni avvalgi holatiga, ya'ni Payg'ambar sollallohu alayhi vasallam davrida qaytarganimga guvohligingizni so'rayman. Abu Dovud aytdi: Umar ibn Abdulaziz xalifa bo'lib, daromadi qirq ming dinor bo'lganida xizmat qilgan va daromadi to'rt yuz dinor bo'lganida vafot etgan, agar biror narsa qolgan bo'lsa, undan ham kamroq bo'lar edi.
