Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadisi
Hadisi
Imam Muslim : 161
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ وَعَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ كُلُّهُمْ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ الْأَنْصَارِيِّ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ الثَّوْرِيِّ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا مُتَعَمِّدًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ عَذَّبَهُ اللَّهُ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ هَذَا حَدِيثُ سُفْيَانَ وَأَمَّا شُعْبَةُ فَحَدِيثُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ ذَبَحَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ ذُبِحَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
Ó ti sọ gbogbo nǹkan fún wa láti ọ̀dọ̀ [Ishaq bin Ibrahim] àti [Ishaq bin Mansur] àti [Abd al-Warits bin Abd ash-Shamad] láti ọ̀dọ̀ [Syu'bah] láti ọ̀dọ̀ [Ayyub] láti ọ̀dọ̀ [Abu Qilabah] láti ọ̀dọ̀ [Thabit bin adl-Dlahhak al-Ansari]. -nínú ìtàn mìíràn, a ti sọ ọ́ - Ó sì ti sọ fún wa láti ọwọ́ [Muhammad bin Rafi'] láti ọ̀dọ̀ [Abdurrazzaq] láti ọ̀dọ̀ [Ats-Tsauri] láti ọ̀dọ̀ [Khalid al-Hadzdza'] láti ọ̀dọ̀ [Abu Qilabah] láti ọ̀dọ̀ [Tsabit bin adl-Dlahhak], ó ní, 'Ànábì sallallaahu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Ẹnikẹ́ni tí ó bá fi ẹ̀sìn mìíràn yàtọ̀ sí ẹ̀sìn Islam búra ní irọ́ àti ní mímọ̀, nígbà náà ó jẹ́ bí ó ti wí. Ẹnikẹ́ni tí ó bá fi ohun èlò pa ara rẹ̀, Allah yóò fi ohun èlò yẹn fìyà jẹ ẹ́ ní iná ọ̀run àpáàdì Jahannam'. Àdísì yìí ni [Sufyan] Ní ti àdísì [Syu'bah], a sọ pé Ànábì sollalāhu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Ẹnikẹ́ni tí ó bá fi ẹ̀sìn mìíràn yàtọ̀ sí ẹ̀sìn Islam búra ní èké, ó jẹ́ bí ó ti sọ. Ẹnikẹ́ni tí ó bá sì fi ohun èlò pa ara rẹ̀, a ó pa á ní ọjọ́ Àjíǹde pẹ̀lú ohun èlò yẹn'.
Hadisi
Imam Muslim : 162
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ شَهِدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَقَالَ لِرَجُلٍ مِمَّنْ يُدْعَى بِالْإِسْلَامِ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا حَضَرْنَا الْقِتَالَ قَاتَلَ الرَّجُلُ قِتَالًا شَدِيدًا فَأَصَابَتْهُ جِرَاحَةٌ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ الَّذِي قُلْتَ لَهُ آنِفًا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَإِنَّهُ قَاتَلَ الْيَوْمَ قِتَالًا شَدِيدًا وَقَدْ مَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى النَّارِ فَكَادَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ أَنْ يَرْتَابَ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ إِذْ قِيلَ إِنَّهُ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنَّ بِهِ جِرَاحًا شَدِيدًا فَلَمَّا كَانَ مِنْ اللَّيْلِ لَمْ يَصْبِرْ عَلَى الْجِرَاحِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ثُمَّ أَمَرَ بِلَالًا فَنَادَى فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ
Ó sì ti sọ gbogbo nǹkan láti ọ̀dọ̀ [Muhammad bin Rafi'] àti [Abd bin Humaid] fún wa, [Ibn Rafi'] sọ, ó ti sọ fún wa pé [Abdurrazzaq] ti sọ fún wa pé [Ma'mar] láti ọ̀dọ̀ [az-Zuhri] láti ọ̀dọ̀ [Ibn al-Musayyab] láti ọ̀dọ̀ [Abu Hurairah] ó ní, 'Àwa pẹ̀lú Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam' ń jagun sí Hunain, lẹ́yìn náà ó sọ fún ọkùnrin kan tí a mọ̀ sí Musulumi pé: 'Ẹni yìí wà lára àwọn ènìyàn iná ọ̀run'. Nígbà tí a wà níbi ìṣẹ̀lẹ̀ náà, a rí ọkùnrin náà tí ó ń jà gidigidi débi pé ó farapa gidigidi. Lẹ́yìn náà, ẹnìkan ròyìn fún Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam pé, 'Ìwọ Rasulullah! Ọkùnrin tí o sọ tẹ́lẹ̀ pé òun jẹ́ olórí iná ọ̀run, lónìí ó jà gidigidi ó sì kú.' Lẹ́yìn náà, Ojiṣẹ Allah (kí àlàáfíà àti ìbùkún Allah kí ó wà pẹ̀lú rẹ̀) sọ pé: "Yóò lọ sí iná ọ̀run." Àwọn kan lára àwọn Musulumi wà nínú iyèméjì. Lójijì, ẹnìkan dé, ó sì ròyìn pé kò kú ní ìjà, ṣùgbọ́n ó farapa gidigidi. Ní alẹ́ ọjọ́ náà, ó di aláìnísùúrù pẹ̀lú ìrora ọgbẹ́ rẹ̀, nítorí náà ó pa ara rẹ̀, wọ́n sì ròyìn èyí fún Òjíṣẹ́ Àlláh. Òjíṣẹ́ Àlláh tẹ̀síwájú láti sọ takbir: "Allahu Akbar! Mo jẹ́rìí pé ìránṣẹ́ Àlláh àti Òjíṣẹ́ Rẹ̀ ni mí." Lẹ́yìn náà, Òjíṣẹ́ Àlláh pàṣẹ fún Bílál láti sọ fún gbogbo ènìyàn pé kò sí ẹni tí yóò wọ inú Párádísè àyàfi ẹ̀mí tàbí ẹni tí ó tẹrí ba fún Àlláh. Àti pé Àlláh ti fi ọkùnrin alágbára kan fún ẹ̀sìn yìí lágbára."
Hadisi
Imam Muslim : 163
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ حَيٌّ مِنْ الْعَرَبِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَسْكَرِهِ وَمَالَ الْآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ لَا يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً إِلَّا اتَّبَعَهَا يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ فَقَالُوا مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلَانٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ أَبَدًا قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ قَالَ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ وَمَا ذَاكَ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ حَتَّى جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ إِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ
Wọ́n ti sọ fún wa pé [Qutaibah bin Sa'id] ti sọ fún wa pé [Ya'qub] - èyí ni Ibn Abdurrahman al-Qari - orúkọ abúlé kan ní Arabia - láti ọ̀dọ̀ [Abu Hazim] láti ọ̀dọ̀ [Sahal bin Sa'id as-Saidi] pé Ojiṣẹ Allah sallallaahu 'alaihi wasallam pàdé àwọn oníjọ́sìn, nítorí náà ogun kan bẹ̀rẹ̀. Nígbà tí Ojiṣẹ Allah padà sí ọ̀dọ̀ ẹgbẹ́ ọmọ ogun Musulumi, tí àwọn aláìgbàgbọ́ sì padà sí ọ̀dọ̀ ẹgbẹ́ ọmọ ogun wọn, ọkùnrin kan wà lára àwọn Sàbá Ànábì sallallaahu 'alaihi wasallam' tí kò jẹ́ kí ọ̀tá kọjá. Ó ń lépa àwọn ọ̀tá pẹ̀lú idà rẹ̀, ó sì ń kọlu wọn. Ọ̀rẹ́ Ànábì mìíràn sọ pé, 'Lónìí, kò sí ẹnikẹ́ni nínú wa tí ó ní ìtẹ́lọ́rùn gẹ́gẹ́ bí bẹ́ẹ̀ àti bẹ́ẹ̀'. Ànábì sallallaahu 'alaihi wasallam tẹ̀síwájú láti sọ pé: 'Ẹ mọ̀! Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ògbóǹkangí ní ọ̀run àpáàdì. Ọkùnrin kan láti inú àwọn Mùsùlùmí sọ pé, 'Èmi yóò máa tẹ̀lé e nígbà gbogbo'. Sahl bin Sa'ad tún sọ pé, 'Ọkùnrin náà ti jáde lọ pẹ̀lú irú ènìyàn bẹ́ẹ̀, tí irú ènìyàn bẹ́ẹ̀ bá dúró nígbà tí ó ń jà, òun náà yóò dúró, nígbà tí irú ènìyàn bẹ́ẹ̀ bá ń yára, òun náà yóò rìn kíákíá. Ọkùnrin náà sọ pé, 'Fulan ní ìpalára tó lágbára. Nítorí pé kò lè fara da ìrora tí ó ń ní, ó fẹ́ kú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, nítorí náà ó fi ìdì idà rẹ̀ sí ilẹ̀ ó sì fi ọ̀bẹ gún ara rẹ̀. Ọkùnrin náà jáde wá pàdé Ojíṣẹ́ Allah ó sì wí pé, 'Mo jẹ́rìí pé ìwọ, Muhammad, ni ojíṣẹ́ Allah'. Wòlíì náà béèrè pé, 'Kí ló ń ṣe ọ́?' Ọkùnrin náà sọ pé, 'Ọkùnrin tí o pè ní ògbóǹkangí ní ọ̀run àpáàdì nígbà tí ọ̀pọ̀ ènìyàn tako èyí, nítorí náà mo jẹ́rìí fún ọ, Ojíṣẹ́ Allah nípa irú ènìyàn bẹ́ẹ̀, mo ti ń tẹ̀lé e jálẹ̀ ogun náà títí mo fi rí i pé ó farapa gidigidi, ó fẹ́ kú kíákíá, lẹ́yìn náà ó ti fi ìdì idà rẹ̀ sí ilẹ̀ àti idà náà láàrín àyà rẹ̀ méjèèjì, lẹ́yìn náà ó ti tẹ̀ ẹ́ mọ́ ara rẹ̀ kí ó lè pa ara rẹ̀'. Nítorí náà, Olórí Ààrẹ (kí ìkẹ́ àti ọlà Ọlọ́hun máa bá a) sọ pé: ‘Dájúdájú, àwọn ọkùnrin kan wà tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ bíi ti ògbóǹkangí ní Ọ̀run lójú àwọn ènìyàn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ògbóǹkangí ni ní Ọ̀run. Àwọn ọkùnrin kan sì tún wà tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ rere pẹ̀lú iṣẹ́ ògbóǹkangí ní Ọ̀run lójú àwọn ènìyàn, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ògbóǹkangí ni ní Ọ̀run’’.
Hadisi
Imam Muslim : 164
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرِيُّ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُا إِنَّ رَجُلًا مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خَرَجَتْ بِهِ قُرْحَةٌ فَلَمَّا آذَتْهُ انْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ فَنَكَأَهَا فَلَمْ يَرْقَأْ الدَّمُ حَتَّى مَاتَ قَالَ رَبُّكُمْ قَدْ حَرَّمْتُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِي وَاللَّهِ لَقَدْ حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ جُنْدَبٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُ حَدَّثَنَا جُنْدَبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ فَمَا نَسِينَا وَمَا نَخْشَى أَنْ يَكُونَ جُنْدَبٌ كَذَبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ بِرَجُلٍ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خُرَاجٌ فَذَكَرَ نَحْوَهُ
Ó sọ fún wa pé [Muhammad bin Rafi'] ti sọ fún wa pé [az-Zubairi] - ìyẹn Muhammad bin Abdullah bin Az-Zubair - ti sọ fún wa [Syaiban] ó ní, mo gbọ́ [al-Hasan] tí ó ń sọ pé, 'Lóòótọ́, ọkùnrin kan wà ṣáájú yín tí ó ní ìgbẹ́ tí ń jáde, nígbà tí ìgbẹ́ náà mú kí ó jìyà, ó ta ọfà kan láti ihò rẹ̀, lẹ́yìn náà ó fi awọ ara rẹ̀ pa á títí ẹ̀jẹ̀ náà fi ṣàn láìdáwọ́ dúró títí ó fi kú. Olúwa rẹ sọ pé: 'Mo ti kọ ọ̀run sílẹ̀ fún un'. Lẹ́yìn náà al-Hasan gbé ọwọ́ rẹ̀ sókè sí mọ́sálásí náà ó sì wí pé, 'Nípasẹ̀ Allah, [Jundub] ti sọ hadith yìí fún wa láti ọ̀dọ̀ Ànábì sallallaahu 'alaihi wasallam' nínú mọ́sálásí yìí'. Ó sì ti sọ fún wa pé [Muhammad bin Abu Bakr al-Muqaddami] ti sọ fún wa pé [Wahab bin Jarir] ti sọ fún wa [baba mi] pé, mo gbọ́ [al-Hasan] pé, ó ti sọ fún wa [Jundub bin Abdullah al-Bajali] ní mọ́sálásí yìí, nítorí náà, ẹ má ṣe gbàgbé, ẹ má sì ṣe àníyàn nípa Jundub tí ó purọ́ ní orúkọ Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam. Jundub sọ pé Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Ọkùnrin kan tí ó ti gbóná sí i ṣáájú yín... lẹ́yìn náà ó mẹ́nu kan àdírẹ́sì bí irú èyí'.
Hadisi
Imam Muslim : 165
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ قَالَ حَدَّثَنِي سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ خَيْبَرَ أَقْبَلَ نَفَرٌ مِنْ صَحَابَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فُلَانٌ شَهِيدٌ حَتَّى مَرُّوا عَلَى رَجُلٍ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا إِنِّي رَأَيْتُهُ فِي النَّارِ فِي بُرْدَةٍ غَلَّهَا أَوْ عَبَاءَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ اذْهَبْ فَنَادِ فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ قَالَ فَخَرَجْتُ فَنَادَيْتُ أَلَا إِنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ
[Zuhair bin Harb] ti sọ fún wa [Hashim bin al-Qasim] ti sọ fún wa [Ikrimah bin Ammar] sọ pé, [Simak al-Hanafi Abu Zumail] sọ pé, [Abdullah bin Abbas] sọ pé, [Umar bin al-Khattab] sọ pé, ‘Nígbà tí ogun Khaibar wáyé, ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀rẹ́ wá sí ọ̀dọ̀ Ànábì sollalāhu 'alaihi wasallam' wọ́n sì wí pé, 'Alágbà ni ajẹ́rìíkú, ajẹ́rìíkú ni,' títí wọ́n fi kọjá lọ sí ọ̀dọ̀ ọkùnrin kan tí wọ́n sì wí pé, 'Ajẹ́rìíkú ni.' Lẹ́yìn náà, Ànábì sollalāhu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Rárá o, ní tòótọ́ mo rí i ní iná ọ̀run nínú aṣọ tàbí aṣọ tí ó mú - kí a tó pín in -'. Lẹ́yìn náà, Ànábì sollalāhu 'alaihi wasallam tún sọ pé: 'Ìwọ Ibn al-Khatthab, lọ sọ fún àwọn ènìyàn pé kò sí ẹni tí yóò wọ ọ̀run àyàfi àwọn tí ó gbàgbọ́'. Nítorí náà, Umar sọ pé, ‘Mo jáde wá kígbe pé, ‘Ẹ mọ̀ pé kò sí ẹni tí yóò wọ ọ̀run àyàfi onígbàgbọ́’.
Hadisi
Imam Muslim : 166
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدُّؤَلِيِّ عَنْ سَالِمٍ أَبِي الْغَيْثِ مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَهَذَا حَدِيثُهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ ثَوْرٍ عَنْ أَبِي الْغَيْثِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى خَيْبَرَ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلَا وَرِقًا غَنِمْنَا الْمَتَاعَ وَالطَّعَامَ وَالثِّيَابَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا إِلَى الْوَادِي وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدٌ لَهُ وَهَبَهُ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُذَامَ يُدْعَى رِفَاعَةَ بْنَ زَيْدٍ مِنْ بَنِي الضُّبَيْبِ فَلَمَّا نَزَلْنَا الْوَادِي قَامَ عَبْدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحُلُّ رَحْلَهُ فَرُمِيَ بِسَهْمٍ فَكَانَ فِيهِ حَتْفُهُ فَقُلْنَا هَنِيئًا لَهُ الشَّهَادَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ لَتَلْتَهِبُ عَلَيْهِ نَارًا أَخَذَهَا مِنْ الْغَنَائِمِ يَوْمَ خَيْبَرَ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ قَالَ فَفَزِعَ النَّاسُ فَجَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ شِرَاكَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَبْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِرَاكٌ مِنْ نَارٍ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ
Ó sọ fún wa [Abu ath-Tahir] pé, ó ti sọ fún wa [Ibnu Wahab] láti ọ̀dọ̀ [Malik bin Anas] láti ọ̀dọ̀ [Tsaur bin Zaid ad-Duali] láti ọ̀dọ̀ [Salim Abu al-Ghaits] ẹrú Ibn Muthi' tẹ́lẹ̀, láti ọ̀dọ̀ [Abu Hurairah]. - nínú ìtàn mìíràn, a mẹ́nu kàn án - Ó sì ti sọ fún wa [Qutaibah bin Sa'id] àti pé èyí ni hadith, ó ti sọ fún wa [Abdul Aziz] - àní Ibn Muhammad - láti ọ̀dọ̀ [Tsaur] láti ọ̀dọ̀ [Abu al-Ghaits] láti ọ̀dọ̀ [Abu Hurairah] ó ní, 'Ní ọjọ́ Khaibar a jáde pẹ̀lú Ànábì sallallaahu 'alaihi wasallam títí tí Allah fi fún wa ní ìṣẹ́gun, ṣùgbọ́n kì í ṣe ghanimah - ìkógun ogun - ni a rí gbà ní ìrísí wúrà tàbí fàdákà, bí kò ṣe dúkìá, oúnjẹ àti aṣọ. Lẹ́yìn náà a sáré lọ sí òkè kan. Àti pé nígbà náà, ọkùnrin kan láti Judzam tí wọ́n sábà máa ń pè ní Rifa'ah bin Zaid láti ẹ̀yà Adl-Dlubaib ni Rasulullah 'alaihi wasallam' fi ẹ̀bùn fún un pẹ̀lú ẹrú rẹ̀. Nígbà tí a dé òkè náà, ẹrú Rasulullah 'alaihi wasallam' dìde dúró láti tú okùn gàárì rẹ̀. Ṣùgbọ́n lójijì ni ọfà kan yìn ín, ó sì kú níbẹ̀. A ní, 'A kí i kú oríire, Ojiṣẹ Allah, fún jíjẹ́ ajẹ́rìíkú'. Ṣùgbọ́n Rasulullah 'alaihi wasallam' dípò bẹ́ẹ̀ sọ pé: 'Rárá o, nípasẹ̀ Ẹni tí ẹ̀mí Muhammad wà ní ọwọ́ rẹ̀, dájúdájú iná ọ̀run àpáàdì yóò jẹ ẹ́ run nítorí aṣọ ìbora láti ogun Khaibar tí ó mú kí ó tó pín in'. Abu Huraitah sọ pé, 'Àwọn ènìyàn náà yà lẹ́nu. Lẹ́yìn náà, ọkùnrin kan dé pẹ̀lú okùn bàtà kan tàbí méjì, ó sì wí pé, 'Ojiṣẹ Allah, mo gba èyí nígbà ogun Khaibar'. Lẹ́yìn náà ni Ojiṣẹ́ Allah sọ pé: ‘Ìdìpọ̀ bàtà láti inú iná ọ̀run àpáàdì tàbí ìdìpọ̀ bàtà méjì láti inú iná ọ̀run àpáàdì’’.
Hadisi
Imam Muslim : 167
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ الطُّفَيْلَ بْنَ عَمْرٍو الدَّوْسِيَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي حِصْنٍ حَصِينٍ وَمَنْعَةٍ قَالَ حِصْنٌ كَانَ لِدَوْسٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَبَى ذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلَّذِي ذَخَرَ اللَّهُ لِلْأَنْصَارِ فَلَمَّا هَاجَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ هَاجَرَ إِلَيْهِ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو وَهَاجَرَ مَعَهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ فَاجْتَوَوْا الْمَدِينَةَ فَمَرِضَ فَجَزِعَ فَأَخَذَ مَشَاقِصَ لَهُ فَقَطَعَ بِهَا بَرَاجِمَهُ فَشَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ فَرَآهُ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فِي مَنَامِهِ فَرَآهُ وَهَيْئَتُهُ حَسَنَةٌ وَرَآهُ مُغَطِّيًا يَدَيْهِ فَقَالَ لَهُ مَا صَنَعَ بِكَ رَبُّكَ فَقَالَ غَفَرَ لِي بِهِجْرَتِي إِلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا لِي أَرَاكَ مُغَطِّيًا يَدَيْكَ قَالَ قِيلَ لِي لَنْ نُصْلِحَ مِنْكَ مَا أَفْسَدْتَ فَقَصَّهَا الطُّفَيْلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ وَلِيَدَيْهِ فَاغْفِرْ
Ó ti sọ fún wa [Abubakar bin Abu Syaibah] àti [Isahaq bin Ibrahim] gbogbo wọn láti ọ̀dọ̀ [Sulaiman], [Abubakar] sọ fún wa pé [Sulaiman bin Harb] ti sọ fún wa [Hammad bin Zaid] láti ọ̀dọ̀ [Hajjaj ash-Shawwaf] láti ọ̀dọ̀ [Abu az-Zubair] láti ọ̀dọ̀ [Jabir] pé Ath Thufail bin Amru Ad Dausi wá sí ọ̀dọ̀ Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam' nígbà tí ó ń sọ pé, 'Ìwọ Ojiṣẹ Allah, ṣé o fẹ́ gbé ní odi alágbára tí ó lè dáàbò bò ọ́?' Oníròyìn náà sọ pé, 'Ilé odi náà jẹ́ ti àwọn ará Daus nígbà Jahiliyyah'. Ṣùgbọ́n, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam kọ̀ nítorí pé ó fẹ́ràn ohun tí Allah ṣèlérí fún àwọn ará Ansar. Nígbà tí Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam ṣí lọ sí Medina, Abu Thufail bin Amru náà ṣí lọ pẹ̀lú ọkùnrin kan láti inú àwọn ènìyàn rẹ̀. Ṣùgbọ́n, ọ̀rẹ́ Abu Thufail kò lè fara da ojú ọjọ́ Medina, ó sì ṣàìsàn, lẹ́yìn náà ó mú sísá, ó sì gé ìka ọwọ́ rẹ̀ títí tí ọwọ́ rẹ̀ fi kún fún ẹ̀jẹ̀, ó sì kú pàápàá. Ṣùgbọ́n, nínú àlá rẹ̀, Abu Thufail rí ọkùnrin náà ní ipò rere, nígbà tí ó bo ọwọ́ rẹ̀. Lẹ́yìn náà, Abu Thufal béèrè lọ́wọ́ ọkùnrin náà pé, ‘Kí ni ọlọ́run rẹ ṣe sí ọ?’ Ọkùnrin náà dáhùn pé, ‘Ó dáríjì mí nítorí ìjọ́ba mi sí I, Ànábì Sallallahu 'alaihi wasallam'. Lẹ́yìn náà, Abu Thufail tún béèrè pé, ‘Ṣùgbọ́n kí ló dé tí mo fi rí ọ tí o bo ọwọ́ rẹ?’ Ọkùnrin náà dáhùn pé, ‘Wọ́n sọ fún mi pé, ‘A kò ní tún ohun tí o bàjẹ́ ṣe’. Lẹ́yìn náà, Abu Thufail sọ àlá náà fún Ànábì Sallallahu 'alaihi wasallam, Ànábì Sallallahu 'alaihi wasallam' lẹ́yìn náà sọ pé: ‘O Allah, dáríjì ọwọ́ rẹ̀’.
Hadisi
Imam Muslim : 168
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو عَلْقَمَةَ الْفَرْوِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ رِيحًا مِنْ الْيَمَنِ أَلْيَنَ مِنْ الْحَرِيرِ فَلَا تَدَعُ أَحَدًا فِي قَلْبِهِ قَالَ أَبُو عَلْقَمَةَ مِثْقَالُ حَبَّةٍ و قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ إِلَّا قَبَضَتْهُ
Ó ti sọ fún wa pé [Ahmad bin Abdah adl-Dlabbi] ti sọ fún wa [Abdul Aziz bin Muhammad] àti [Abu Alqamah al-Farwi] àwọn méjèèjì sọ pé, ó ti sọ fún wa [Shafwan bin Sulaim] láti ọ̀dọ̀ [Abdullah bin Salman] láti ọ̀dọ̀ [baba rẹ̀] láti ọ̀dọ̀ [Abu Hurairah] ó ní, 'Rásùlúllah sallallahu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Dájúdájú Allah yóò fẹ́ afẹ́fẹ́ tí ó rọ̀ gan-an, tí ó rọ̀ bí sílíkì láti ìhà Yemen, kò ní pàdánù ẹnikẹ́ni tí ọkàn rẹ̀ wà -Abu Alqamah sọ pé - ìwọ̀n ọkà, - nígbà tí Abdul Aziz sọ pé; àní ìwọ̀n irúgbìn mustard kan - láti inú ìgbàgbọ́ àyàfi tí Allah bá mú un kú'.
Hadisi
Imam Muslim : 169
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ وَابْنُ حُجْرٍ جَمِيعًا عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْعَلَاءُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا أَوْ يُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنْ الدُّنْيَا
Ó ti sọ fún wa [Yahya bin Ayyub] àti [Qutaibah] àti [Ibn Hujr] gbogbo wọn láti ọ̀dọ̀ [Ismail bin Ja'far] pé [Ibn Ayyub] ti sọ fún wa [Ismail] ó ní, ó ti sọ fún mi [al-Ala'] láti ọ̀dọ̀ [baba rẹ̀] láti ọ̀dọ̀ [Abu Hurairah] pé Ojiṣẹ Allah sallallaahu 'alaihi wasallam' sọ pé: 'Ẹ yára ṣe iṣẹ́ rere kí ọ̀rọ̀ ìbàjẹ́ tó dé bí òru dúdú. Ní òwúrọ̀, ọkùnrin kan jẹ́ onígbàgbọ́, lẹ́yìn náà aláìgbàgbọ́ ní ọ̀sán. Ní ọ̀sán, ọkùnrin kan jẹ́ onígbàgbọ́, lẹ́yìn náà aláìgbàgbọ́ ní òwúrọ̀. Ó ta ẹ̀sìn rẹ̀ fún àwọn ohun ìgbádùn ayé'.
Hadisi
Imam Muslim : 170
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ جَلَسَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ فِي بَيْتِهِ وَقَالَ أَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَاحْتَبَسَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو مَا شَأْنُ ثَابِتٍ اشْتَكَى قَالَ سَعْدٌ إِنَّهُ لَجَارِي وَمَا عَلِمْتُ لَهُ بِشَكْوَى قَالَ فَأَتَاهُ سَعْدٌ فَذَكَرَ لَهُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ثَابِتٌ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي مِنْ أَرْفَعِكُمْ صَوْتًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَذَكَرَ ذَلِكَ سَعْدٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلْ هُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ و حَدَّثَنَا قَطَنُ بْنُ نُسَيْرٍ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ خَطِيبَ الْأَنْصَارِ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ بِنَحْوِ حَدِيثِ حَمَّادٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ و حَدَّثَنِيهِ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا حَبَّانُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فِي الْحَدِيثِ و حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ وَزَادَ فَكُنَّا نَرَاهُ يَمْشِي بَيْنَ أَظْهُرِنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ
Ó ti sọ fún wa pé [Abubakar bin Abu Syaibah] ti sọ fún wa pé [Al Hasan bin Musa] ti sọ fún wa pé [Hammad bin Salamah] láti ọ̀dọ̀ [Thabit Al Bunani] láti ọ̀dọ̀ [Anas bin Malik] pé ó sọ pé, ‘Nígbà tí a sọ ẹsẹ yìí di mímọ̀ pé: ‘Ẹyin tí ẹ gbàgbọ́, ẹ má ṣe gbé ohùn yín sókè ju ohùn Wòlíì lọ’—’—Àwọn Onímọ̀ràn Al Hujurat: 2- títí di òpin ẹsẹ náà, Thabit bin Qais jókòó ní ilé rẹ̀ ó sì wí pé, ‘Èmi jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn iná àpádì! Ó sì máa ń sá fún Ànábì sallallaahu 'alaihi wasallam' títí tí Ànábì sallallaahu 'alaihi wasallam' fi béèrè lọ́wọ́ Sa'ad bin Mu'adz nípa rẹ̀. Ó béèrè pé: ‘Ìwọ Abu Amru, báwo ni ipò Thabit ṣe rí? Ṣé ó ń ṣàìsàn?’ Sa'd dáhùn pé, ‘Ipò rẹ̀ rí bí ó ti rí tẹ́lẹ̀, mi ò sì tíì gbọ́ ìròyìn kankan pé ó ń ṣàìsàn’. Anas sọ pé, ‘Lẹ́yìn náà, Sa'd lọ bẹ̀ ẹ́ wò, ó sì sọ fún un nípa ìjíròrò rẹ̀ pẹ̀lú Ànábì Allah (ìkẹ́ àti ọlà Ọlọ́hun kí ó wà pẹ̀lú rẹ̀). Thabit sọ pé, ‘A tú àṣírí ẹsẹ yìí, nígbà tí gbogbo yín mọ̀ pé èmi ni ẹni tí ó ga jùlọ nínú àwọn ènìyàn, tí ó ju ohùn Ojiṣẹ Allah (ìkẹ́ àti ọlà Olórun) lọ. Nígbà náà ni èmi jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn Iná.’ Nítorí náà, Sa’d sọ fún Ojiṣẹ Allah (ìkẹ́ àti ọlà Olórun) pé, ‘Dájúdájú, òun jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ènìyàn Iná.’ [Qathan bin Nusyair] sọ fún wa. [Ja’far bin Sulaiman] sọ fún wa [Thabit] láti ọ̀dọ̀ [Anas bin Malik] tí ó sọ pé, ‘Thabit bin Qais jẹ́ asọ̀rọ̀ láàárín àwọn Ansar, nígbà tí a tú àṣírí ẹsẹ yìí jáde, èyí tí ó wà gẹ́gẹ́ bí ó ti wà nínú hadith Hammad. Ṣùgbọ́n, nínú hadith rẹ̀, a kò mẹ́nu ba orúkọ Sa’d bin Mu’adh.’ A sì ti sọ fún wa pé [Ahmad bin Sa'id bin Shakr Ad-Darimi] sọ fún wa pé [Habban] ti sọ fún wa pé [Sualiman Ibnul Mughirah] láti [Thabit] láti [Anas] ó sọ pé, 'Nígbà tí ẹsẹ náà sọ̀kalẹ̀ -... ẹ má ṣe gbé ohùn yín sókè ju ohùn Ànábì lọ - kò sì mẹ́nu ba orúkọ Sa'd bin Mu'adz nínú Hadith'. Ó sì ti sọ fún wa pé [Huraim bin Abdul A'la al Asadi] ti sọ fún wa pé [al Mu'tamir bin Sualiman] ó ní, 'Mo gbọ́ tí baba mi mẹ́nu ba láti [Thabit] láti [Anas] ó ní, 'Nígbà tí ẹsẹ yìí sọ̀kalẹ̀ ó sọ Hadith náà láì mẹ́nu ba orúkọ Sa'd bin Mu'adz..'. Lẹ́yìn náà ó fi kún un pé, 'Ọkùnrin kan láti inú àwọn ènìyàn ọ̀run rìn láàrín wa'.
Hadisi
Imam Muslim : 171
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ أُنَاسٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ أَمَّا مَنْ أَحْسَنَ مِنْكُمْ فِي الْإِسْلَامِ فَلَا يُؤَاخَذُ بِهَا وَمَنْ أَسَاءَ أُخِذَ بِعَمَلِهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَالْإِسْلَامِ
Ó ti sọ fún wa pé [Uthman bin Abu Syaibah] ti sọ fún wa pé [Jarir] láti [Mansur] láti [Abu Wail] láti [Abdullah] ó ní, ‘Ẹnìkan ti bi Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam pé, 'Ìwọ Rasulullah! Ṣé a ó fìyà jẹ wá fún àwọn ìṣe tí a ṣe ní àkókò Jahiliyya?' Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam dáhùn pé: 'Ẹnikẹ́ni nínú yín ṣe rere ní àkókò Islam, a kò ní fìyà jẹ ẹ́ fún àwọn ìṣe rẹ̀ ní àkókò Jahiliyya. Ṣùgbọ́n ẹnikẹ́ni tí ó bá ṣe ìwà ọ̀daràn, a ó fìyà jẹ ẹ́ fún àwọn ìṣe rẹ̀ ní àkókò Jahiliyya àti ní àkókò Islam'.
Hadisi
Imam Muslim : 172
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ مَنْ أَحْسَنَ فِي الْإِسْلَامِ لَمْ يُؤَاخَذْ بِمَا عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَمَنْ أَسَاءَ فِي الْإِسْلَامِ أُخِذَ بِالْأَوَّلِ وَالْآخِرِ حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Ó ti sọ fún wa pé [Muhammad bin Abdullah bin Numair] ti sọ fún wa [baba mi] àti [Waki']. - nínú ìtàn mìíràn ó ti sọ - Ó sì sọ fún wa [Abubakar bin Abu Syaibah] àti pé lafazh jẹ́ tirẹ̀, ó sọ fún wa [Waki'] láti [al-A'masy] láti [Abu Wail] láti [Abdullah] ó ní, 'A béèrè pé, 'Ìwọ Ojiṣẹ Allah, ṣé a ó fìyà jẹ wá nítorí ìṣe wa ní Jahilya?' Ó dáhùn pé: 'Ẹnikẹ́ni tí ó bá ṣe rere ní àsìkò Islam, a kò ní fìyà jẹ ẹ́ nítorí ìṣe rẹ̀ ní àsìkò àìmọ̀, ẹnikẹ́ni tí ó bá sì ṣe búburú ní àsìkò Islam yóò fìyà jẹ ẹ́ nítorí ìṣe rẹ̀ ní àsìkò àìmọ̀ àti Islam''. Ó ti sọ fún wa pé [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] ti sọ fún wa [Ali bin Mushir] láti [al-A'masy] pẹ̀lú ìdí yìí fún àpẹẹrẹ.
Hadisi
Imam Muslim : 173
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ وَأَبُو مَعْنٍ الرَّقَاشِيُّ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ يَعْنِي أَبَا عَاصِمٍ قَالَ أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ ابْنِ شِمَاسَةَ الْمَهْرِيِّ قَالَ حَضَرْنَا عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ وَهُوَ فِي سِيَاقَةِ الْمَوْتِ فَبَكَى طَوِيلًا وَحَوَّلَ وَجْهَهُ إِلَى الْجِدَارِ فَجَعَلَ ابْنُهُ يَقُولُ يَا أَبَتَاهُ أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا قَالَ فَأَقْبَلَ بِوَجْهِهِ فَقَالَ إِنَّ أَفْضَلَ مَا نُعِدُّ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ عَلَى أَطْبَاقٍ ثَلَاثٍ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَمَا أَحَدٌ أَشَدَّ بُغْضًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنِّي وَلَا أَحَبَّ إِلَيَّ أَنْ أَكُونَ قَدْ اسْتَمْكَنْتُ مِنْهُ فَقَتَلْتُهُ فَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَكُنْتُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا جَعَلَ اللَّهُ الْإِسْلَامَ فِي قَلْبِي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ ابْسُطْ يَمِينَكَ فَلْأُبَايِعْكَ فَبَسَطَ يَمِينَهُ قَالَ فَقَبَضْتُ يَدِي قَالَ مَا لَكَ يَا عَمْرُو قَالَ قُلْتُ أَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِطَ قَالَ تَشْتَرِطُ بِمَاذَا قُلْتُ أَنْ يُغْفَرَ لِي قَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْإِسْلَامَ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَأَنَّ الْهِجْرَةَ تَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلِهَا وَأَنَّ الْحَجَّ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَمَا كَانَ أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا أَجَلَّ فِي عَيْنِي مِنْهُ وَمَا كُنْتُ أُطِيقُ أَنْ أَمْلَأَ عَيْنَيَّ مِنْهُ إِجْلَالًا لَهُ وَلَوْ سُئِلْتُ أَنْ أَصِفَهُ مَا أَطَقْتُ لِأَنِّي لَمْ أَكُنْ أَمْلَأُ عَيْنَيَّ مِنْهُ وَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَرَجَوْتُ أَنْ أَكُونَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ وَلِينَا أَشْيَاءَ مَا أَدْرِي مَا حَالِي فِيهَا فَإِذَا أَنَا مُتُّ فَلَا تَصْحَبْنِي نَائِحَةٌ وَلَا نَارٌ فَإِذَا دَفَنْتُمُونِي فَشُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ شَنًّا ثُمَّ أَقِيمُوا حَوْلَ قَبْرِي قَدْرَ مَا تُنْحَرُ جَزُورٌ وَيُقْسَمُ لَحْمُهَا حَتَّى أَسْتَأْنِسَ بِكُمْ وَأَنْظُرَ مَاذَا أُرَاجِعُ بِهِ رُسُلَ رَبِّي
Ó ti sọ fún wa [Muhammad bin al-Mutsanna al-Anazi] àti [Abu Ma'n ar-Raqasyi] àti [Ishaq bin Manshur] gbogbo nǹkan láti ọ̀dọ̀ [Abu Ashim] àti lafazh jẹ́ ti Ibn al-Mutsanna, ó ti sọ fún wa [adl-Dlahhak] - èyí ni Abu Ashim - ó ní, ó ti sọ fún wa [Haiwah bin Syuraih] ó ní, ó ti sọ fún wa [Yazid bin Abu Habib] láti ọ̀dọ̀ [Ibn Shiimasah al-Mahri] ó ní, 'A lọ sí [Amru bin al-Ash], nígbà tí ó ń wẹ̀ òkú náà, lẹ́yìn náà ó sọkún fún ìgbà pípẹ́ ó sì yí ojú rẹ̀ sí ògiri, lẹ́yìn náà ọmọ rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í sọ pé, 'Bàbá mi, ṣé Rasulullah 'alaihi wasallam' fún ọ ní ìròyìn ayọ̀ ní ọ̀nà yẹn ni, ṣé Rasulullah 'alaihi wasallam' fún ọ ní ìròyìn ayọ̀ ní ọ̀nà yẹn ni?' Oníròyìn náà sọ pé, ‘Nígbà náà ni ó yíjú sí ojú rẹ̀, ó sì wí pé, ‘Dájúdájú ohun pàtàkì jùlọ tí a gbé yẹ̀wò ni ẹ̀rí pé kò sí ọlọ́run kan - tí ó yẹ fún ìjọsìn - àyàfi Allah, àti pé Muhammad ni ojiṣẹ Allah, dájúdájú mo wà ní ipò mẹ́ta; mo ti rí ara mi, ṣùgbọ́n kò sí ẹni tí ó kórìíra Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam ju èmi lọ, kò sì sí ohun tí mo fẹ́ kí ó sún mọ́ ọn, kí n lè pa á, tí mo bá kú ní ipò yẹn dájúdájú, dájúdájú èmi yóò wà láàrín àwọn ènìyàn iná àpáàdì. Nígbà tí Allah fi ẹ̀sìn Islam sí ọkàn mi, mo lọ sí ọ̀dọ̀ Ojiṣẹ Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, mo sì wí pé, ‘Na ọwọ́ ọ̀tún rẹ, nígbà náà ni èmi yóò jẹ́jẹ̀ẹ́ ìdúróṣinṣin fún ọ’, ó sì na ọwọ́ ọ̀tún rẹ̀ jáde’. Amru bin al Ash sọ pé, ‘Lẹ́yìn náà mo di ọwọ́ mi mú’. Ó béèrè pé: ‘Kí ló ń ṣe ọ́, Amru?’ Mo dáhùn pé, ‘Mo fẹ́ fún ọ ní àwọn ipò mẹ́ta’. Ó ní: ‘Àwọn ipò wo ni o ń béèrè fún?’ Mo dáhùn pé, ‘Bí mo bá ní ìdáríjì’. Ó ní: ‘Ṣé o kò mọ̀ pé ẹ̀sìn Islam ti pa àwọn ẹ̀ṣẹ̀ ìṣáájú rẹ́, àti pé hijrah náà ti pa àwọn ẹ̀ṣẹ̀ ìṣáájú rẹ́, àti pé Hajj náà ti pa àwọn ẹ̀ṣẹ̀ ìṣáájú rẹ́’. Kò sí ẹni tí mo fẹ́ràn ju Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam, kò sì sí ẹni tí ó mọ́ ju òun lọ ní ojú mi, àti pé mi ò lè fi ohunkóhun kún ojú mi - pẹ̀lú ohunkóhun - ju òun lọ nítorí ògo rẹ̀, tí wọ́n bá ní kí n ṣàpèjúwe rẹ̀, dájúdájú èmi kò ní lè ṣe é, nítorí pé mi ò fi í kún ojú mi. Tí mo bá sì kú ní irú ipò bẹ́ẹ̀, dájúdájú èmi yóò nírètí láti jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùgbé ọ̀run. Lẹ́yìn náà a la ohun kan kọjá níbi tí mi ò mọ irú ipò tí mo wà, nítorí náà tí mo bá kú, nígbà náà kò sí obìnrin tí ń sunkún tí yóò bá mi lọ, kódà iná pàápàá. Nígbà tí o bá sin mí, fọ́n ilẹ̀ sí mi lórí, lẹ́yìn náà dúró yí ibojì mi ká ní ibi tí wọ́n ti pa ràkúnmí àti tí wọ́n pín ẹran sí, títí èmi yóò fi gbọ́ ọ tí èmi yóò sì rí ohun tí ìránṣẹ́ Olúwa mi mú wá.
Hadisi
Imam Muslim : 174
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ وَاللَّفْظُ لِإِبْرَاهِيمَ قَالَا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ قَتَلُوا فَأَكْثَرُوا وَزَنَوْا فَأَكْثَرُوا ثُمَّ أَتَوْا مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو لَحَسَنٌ وَلَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً فَنَزَلَ { وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا } وَنَزَلَ { يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ }
[Muhammad bin Hatim bin Maimun] àti [Ibrahim bin Dinar] ti sọ fún wa, ọ̀rọ̀ náà sì jẹ́ ti Ibrahim, àwọn méjèèjì sọ pé, [Hajjaj] - ìyẹn ni Ibn Muhammad - ti sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ [Ibn Juraij] ó ní, [Ya'la bin Muslim] ti sọ fún mi pé òun gbọ́ [Sa'id bin Jubair] tí ó ń sọ láti ọ̀dọ̀ [Ibn Abbas] pé àwọn ènìyàn àwọn abọ̀rìṣà ń pa ènìyàn, àti pé ó ń pọ̀ sí i, wọ́n sì ń ṣe panṣágà, èyí sì ń pọ̀ sí i. Lẹ́yìn náà, wọ́n wá sí ọ̀dọ̀ Ànábì Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam, wọ́n sì wí pé, 'Dájúdájú, ohun tí o máa ń sọ àti ohun tí o máa ń pè fún dára, tí o bá sọ fún wa pé a lè pa àwọn iṣẹ́ búburú tí a ti ṣe rẹ́, nígbà náà ni ẹsẹ náà ṣípayá: '-Àti àwọn tí kò sin àwọn ọlọ́run mìíràn pẹ̀lú Allah, tí wọn kò sì pa àwọn ẹ̀mí tí Allah ti kà léèwọ̀ - pa wọ́n - àyàfi fún - àwọn ìdí tó tọ́, tí wọn kò sì ṣe panṣágà, ẹnikẹ́ni tí ó bá ṣe bẹ́ẹ̀, dájúdájú yóò gba -ẹ̀san- fún ẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ -' -Qs. Al Furqan: 68-. Lẹ́yìn náà ni ẹsẹ náà sọ kalẹ̀: '-Sọ pé, 'Ẹ̀yin ẹrú mi tí ẹ kọjá ààlà ara yín, ẹ má ṣe sọ̀rètí sí àánú Allāhu-' -Awọn Q. Az Zumar: 53-.
Hadisi
Imam Muslim : 175
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ هَلْ لِي فِيهَا مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ
Ó ti sọ fún wa pé [Harmalah bin Yahya] ti sọ fún wa pé [Ibnu Wahab] ó ní, ó ti sọ fún mi pé [Yunus] láti ọ̀dọ̀ [Ibnu Shihab] ó ní, ó ti sọ fún mi pé [Urwah bin Az-Zubair] [Hakim bin Hizam] ti sọ fún un pé, ó ti bi Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam pé, 'Kí ni èrò rẹ nípa díẹ̀ lára àwọn ohun rere tí mo ti ṣe? Ṣé o ṣe é ní àsìkò Jahiliyya? Ṣé n ó rí ohunkóhun gbà?' Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam dáhùn pé: 'O wọ ẹ̀sìn Islam pẹ̀lú ohun tí o mú wá nígbà tí o ṣì jẹ́ aláìmọ̀kan, yálà ìṣe rere tàbí ìjọsìn tawauts-'.
Hadisi
Imam Muslim : 176
و حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صَدَقَةٍ أَوْ عَتَاقَةٍ أَوْ صِلَةِ رَحِمٍ أَفِيهَا أَجْرٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ
Ó sì ti sọ fún wa [Hasan al-Hulwani] àti [Abd bin Humaid], [al-Hulwani] sọ, ó ti sọ fún wa, àti [Abd] sọ, ó ti sọ fún mi [Ya’qub] - àní Ibn Ibrahim bin Sa’ad - ó ti sọ fún wa [baba mi] láti [Salih] láti [Ibn Shihab] ó ní, ó ti sọ fún mi [Urwah bin az-Zubair] pé [Hakim bin Hizam] ti ròyìn fún un, pé ó sọ fún Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam pé, 'Ìwọ Rasulullah, kí ni èrò rẹ nípa ọ̀pọ̀lọpọ̀ nǹkan, ní ìrísí àánú, tàbí ìdásílẹ̀ àwọn ẹrú, tàbí ìbádọ́rẹ̀ẹ́, èyí tí mo ṣe ní àkókò Jahiliyya? Ǹjẹ́ mo rí èrè kankan gbà lọ́wọ́ rẹ̀?' Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam dáhùn pé: 'O wọ inú ẹ̀sìn Islam pẹ̀lú àwọn ohun rere tí o ti ṣe tẹ́lẹ̀'.
Hadisi
Imam Muslim : 177
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَشْيَاءَ كُنْتُ أَفْعَلُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ هِشَامٌ يَعْنِي أَتَبَرَّرُ بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ لَكَ مِنْ الْخَيْرِ قُلْتُ فَوَاللَّهِ لَا أَدَعُ شَيْئًا صَنَعْتُهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِلَّا فَعَلْتُ فِي الْإِسْلَامِ مِثْلَهُ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَعْتَقَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَعْتَقَ فِي الْإِسْلَامِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِهِمْ
Ó ti sọ fún wa [Ishaq bin Ibrahim] àti [Abd bin Humaid] méjèèjì pé, ó ti sọ fún wa pé [Abdurrazzaq] ti sọ fún wa [Ma'mar] láti [az-Zuhri] pẹ̀lú àṣà yìí. - nínú ìtàn mìíràn ó ti sọ - Nígbà tí ó sì ti sọ fún wa pé [Ishaq bin Ibrahim] ti sọ fún wa pé [Abu Mu'awiyah] ti sọ fún wa [Hisam bin Urwah] láti [baba rẹ̀] láti [Hakim bin Hizam] ó ní, mo béèrè pé, 'Ìwọ Ojiṣẹ Allah, - kí ni èrò rẹ - nípa díẹ̀ lára àwọn ohun tí mo ṣe ní àsìkò Jahiliyyah?, nígbà tí Hisham sọ pé, 'àwọn iṣẹ́ rere tí mo ṣe?' Lẹ́yìn náà, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam dáhùn pé: 'O gba ẹ̀sìn Islam nítorí àwọn ohun rere tí o ṣe ní ìgbà àtijọ́'. Mo wá sọ pé, 'Nípasẹ̀ Allah, kò sí iṣẹ́ rere tí mo ṣe ní àsìkò àìmọ̀ àyàfi tí mo bá ṣe é ní àsìkò ẹ̀sìn Islam'. A ti sọ fún wa [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ti sọ fún wa [Abdulah bin Numair] láti [Hism bin Urwah] láti ọ̀dọ̀ [baba rẹ̀] pé [Hakim bin Hizam] tú ọgọ́rùn-ún ẹrú sílẹ̀ ó sì fún ní ọgọ́rùn-ún ràkúnmí ní àánú ní àsìkò àìmọ̀, lẹ́yìn náà ó tú ọgọ́rùn-ún ẹrú sílẹ̀ ní àsìkò ẹ̀sìn Islam ó sì fún ní ọgọ́rùn-ún ràkúnmí ní àánú. Lẹ́yìn náà ó lọ sí ọ̀dọ̀ Ànábì sallallaahu 'alaihi wasallam... lẹ́yìn náà ó mẹ́nu kan nǹkan bí hadith wọn'.
Hadisi
Imam Muslim : 178
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ } شَقَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالُوا أَيُّنَا لَا يَظْلِمُ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ هُوَ كَمَا تَظُنُّونَ إِنَّمَا هُوَ كَمَا قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ { يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ } حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عِيسَى وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ ح و حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ كُلُّهُمْ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ قَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنِيهِ أَوَّلًا أَبِي عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ سَمِعْتُهُ مِنْهُ
Ó ti sọ fún wa pé [Abubakar bin Abu Syaibah] ti sọ fún wa pé [Abdullah bin Idris] àti [Abu Mu'awiyah] àti [Waki'] láti [al-A'masy] láti [Ibrahim] láti [Alqamah] láti [Abdullah] ó sọ pé, 'Nígbà tí ẹsẹ náà sọ pé: 'Àwọn tí wọ́n gbàgbọ́, tí ìgbàgbọ́ wọn kò sì dàpọ̀ mọ́ àìṣòdodo' --Àwọn Ìbéèrè Al An'am: 82-, lẹ́yìn náà àwọn asàábá nímọ̀lára nípa èyí, wọ́n sì wí pé, 'Ìwọ Ojiṣẹ Allah, ta ni nínú wa tí kò ṣe àìṣòdodo sí ara rẹ̀!' Ó dáhùn pé: 'Kìí ṣe ohun tí o ń sọ nìyẹn. Ó rí gẹ́gẹ́ bí Luqman ti sọ fún ọmọ rẹ̀ pé: '-Ọmọ mi, má ṣe ṣe àgbèrè fún Allah. Dájúdájú, ìṣẹ́pọ̀ jẹ́ àìṣòdodo ńlá-'. -Àwọn Ìbéèrè Luqman: 13-. Ó ti sọ fún wa pé [Ishaq bin Ibrahim] àti [Ali bin Kasyram] méjèèjì sọ, wọ́n ti sọ fún wa pé -Ibn Yunus-. -nínú ìtàn mìíràn, a sọ ọ́ - Ó sì ti sọ fún wa [Minjab bin al-Harits at-Tamimi] ti sọ fún wa [Ibnu Mushir]. -nínú ìtàn mìíràn, a sọ ọ́ - Nígbà tí ó sì ti sọ fún wa pé [Abu Kuraib] ti sọ gbogbo nǹkan láti [al-A'masy] fún wa pẹ̀lú àṣà yìí, [Abu Kuraib] sọ ọ́, [Ibnu Idris] sọ ọ́ fún mi ní ìgbà àkọ́kọ́ [baba mi] láti [Aban bin Taghlib] láti [al-A'masy], lẹ́yìn náà ni mo gbọ́ ọ́ láti ọ̀dọ̀ rẹ̀.
Hadisi
Imam Muslim : 179
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ وَأُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ وَاللَّفْظُ لِأُمَيَّةَ قَالَا حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ عَنْ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ } قَالَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ فَقَالُوا أَيْ رَسُولَ اللَّهِ كُلِّفْنَا مِنْ الْأَعْمَالِ مَا نُطِيقُ الصَّلَاةَ وَالصِّيَامَ وَالْجِهَادَ وَالصَّدَقَةَ وَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَا نُطِيقُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الْكِتَابَيْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا بَلْ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا الْقَوْمُ ذَلَّتْ بِهَا أَلْسِنَتُهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي إِثْرِهَا { آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ } فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ نَسَخَهَا اللَّهُ تَعَالَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ } قَالَ نَعَمْ { وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ } قَالَ نَعَمْ
Ó ti sọ fún mi [Muhammad bin Minhal adl-Dlarir] àti [Umayyah bin Bistham al-Aisyi] àti pé lafazh jẹ́ ti Umayyah, àwọn méjèèjì sọ pé, ó ti sọ fún wa pé [Yazid bin Zurai'] ti sọ fún wa [Rauh] - èyí ni Ibn al-Qasim- láti [al-Ala'] láti [baba rẹ̀] láti [Abu Hurairah] ó sọ pé, 'Nígbà tí a sọ ẹsẹ náà fún Ojiṣẹ Allah sallallaahu 'alaihi wasallam: '-Ti Allah ni ohun gbogbo tí ó wà ní ọ̀run àti ilẹ̀. Tí o bá sì bí ohun tí ó wà ní ọkàn rẹ tàbí tí o bá fi pamọ́, dájúdájú Allah yóò yanjú ìṣirò pẹ̀lú rẹ nípa ìṣe rẹ. Nítorí náà Allah a máa dáríjì ẹni tí Ó bá fẹ́, a sì máa fìyà jẹ ẹni tí Ó bá fẹ́; Allah sì ni Alágbára lórí gbogbo nǹkan-' -Qs. al-Baqarah: 284- ' Abu Hurairah sọ pé, 'Lẹ́yìn náà ọ̀rọ̀ yìí wúwo lórí àwọn ọ̀rẹ́ Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam, nítorí náà wọ́n dé ọ̀dọ̀ Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam, wọ́n sì kí i pé lórí ọkọ̀, wọ́n wí pé, 'Rásulullah, a ti fún wa ní ẹrù iṣẹ́ tí a kò lè ṣe àdúrà, ààwẹ̀, jíjàdù àti àánú. Dájúdájú, a ti ṣí ẹsẹ yìí payá fún ọ, a kò sì lè ṣe é! Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Ṣé ẹ fẹ́ sọ gẹ́gẹ́ bí àwọn ènìyàn ìwé ti sọ kí ẹ tó sọ pé, 'A gbọ́, a sì ṣàìgbọràn', ṣùgbọ́n kí ẹ sọ pé, 'A gbọ́, a sì gbọ́, Dáríjì wá, Olúwa wa, sí ọ̀dọ̀ Rẹ ni ìpadàbọ̀'. Wọ́n dáhùn pé, 'A gbọ́, a sì gbọ́, dáríjì wá, Olúwa wa, sí ọ̀dọ̀ Rẹ ni ìpadàbọ̀'. Nígbà tí àwọn ènìyàn kà á, ọ̀rọ̀ wọn tẹrí ba fún un, lẹ́yìn náà Allah sọ pé: '-Ojiṣẹ náà gbàgbọ́ nínú Al-Qur'an tí a sọ fún un láti ọ̀dọ̀ Olúwa rẹ̀, bẹ́ẹ̀ náà ni àwọn tí wọ́n gbàgbọ́.' Gbogbo ènìyàn gbàgbọ́ nínú Allah, àwọn áńgẹ́lì Rẹ̀, àwọn ìwé Rẹ̀ àti àwọn ìránṣẹ́ Rẹ̀. -Wọ́n sọ pé, 'Àwa kò ṣe ìyàtọ̀ láàrín ẹnikẹ́ni - àti ẹlòmíràn - nínú àwọn ojíṣẹ́ Rẹ̀', wọ́n sì wí pé, 'Àwa gbọ́, a sì gbọ́ràn'. -Wọ́n gbàdúrà pé, 'Dáríjì wá, Olúwa wa, àti pé ọ̀dọ̀ Rẹ ni ìpadàbọ̀ wà'. -Ìbéèrè al-Baqarah: 285-. Nígbà tí wọ́n ṣe èyí, Allah pa á rẹ́, lẹ́yìn náà ó ṣí i payá pé: '-Allah kò fi ẹrù kan ẹnikẹ́ni àyàfi bí agbára rẹ̀ bá ṣe tó. Ó gba èrè - láti inú iṣẹ́ rere - èyí tí ó ń gbìyànjú fún, ó sì gba ìyà - láti inú ibi - èyí tí ó ń ṣe. -Wọ́n gbàdúrà pé: 'Oluwa wa, má ṣe jẹ wá níyà bí a bá gbàgbé tàbí a jẹ́ ẹlẹ́bi -' Allah dáhùn pé: 'Bẹ́ẹ̀ ni'. '-Oluwa wa, má ṣe gbé ẹrù ńlá lé wa lórí bí O ti gbé lé àwọn tí ó ṣáájú wa -' Allah dáhùn pé: 'Bẹ́ẹ̀ ni'. '-Oluwa wa, má ṣe ru ohun tí a kò le fara dà fún wa -' Allah dáhùn pé: 'Bẹ́ẹ̀ ni'. '-Jọ̀wọ́ dáríjì wá; dáríjì wá; kí o sì ṣàánú fún wa. Ìwọ ni Olùrànlọ́wọ́ wa, nítorí náà ràn wá lọ́wọ́ lórí àwọn aláìgbàgbọ́'. -Ìbéèrè al-Baqarah: 286-. Allah dáhùn pé: 'Bẹ́ẹ̀ ni'.
Hadisi
Imam Muslim : 180
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ مَوْلَى خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ } قَالَ دَخَلَ قُلُوبَهُمْ مِنْهَا شَيْءٌ لَمْ يَدْخُلْ قُلُوبَهُمْ مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَسَلَّمْنَا قَالَ فَأَلْقَى اللَّهُ الْإِيمَانَ فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ
Ó ti sọ fún wa [Abu Bakr bin Abu Syaibah] àti [Abu Kuraib] àti [Ishaq bin Ibrahim] àti pé lafazh jẹ́ ti Abu Bakr, [Ishaq] ti sọ fún wa, nígbà tí àwọn ènìyàn méjì mìíràn sọ pé, wọ́n ti sọ fún wa [Waki'] láti ọ̀dọ̀ [Sufyan] láti ọ̀dọ̀ [Adam bin Sulaiman] ẹrú Khalid tẹ́lẹ̀, ó ní, mo gbọ́ [Sa'id bin Jubair] láti ọ̀dọ̀ [Ibn Abbas] ó ní, 'Nígbà tí ó sọ̀kalẹ̀ ẹsẹ: '-Tí ẹ bá bí ohun kan tí ó wà nínú ọkàn yín tàbí tí ẹ fi pamọ́, dájúdájú Allah yóò ṣe ìṣirò pẹ̀lú yín nípa ìṣe yín-' -Q. Albaqarah: 284-. Ibn Abbas sọ pé, 'Lẹ́yìn náà ìbànújẹ́ kan wọ inú ọkàn wọn láti ọ̀dọ̀ rẹ̀ tí kò wọ inú ọkàn wọn rárá'. Nítorí náà, Ànábì Sallallahu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Sọ pé, 'Mo gbọ́, mo sì gbọ́, mo sì juwọ́ sílẹ̀''. Ibn Abbas sọ pé, 'Lẹ́yìn náà, Allah fi ìgbàgbọ́ sínú ọkàn wọn, ẹni tí ó sọ ẹsẹ náà di mímọ̀: '-Allah kò fi ẹrù kan ẹnikẹ́ni àyàfi bí agbára rẹ̀ bá ṣe tó.' Ó gba èrè kan - láti inú iṣẹ́ rere - èyí tí ó ń gbìyànjú láti ṣe, ó sì gba ìyà - láti inú ibi - èyí tí ó ń ṣe. -Wọ́n gbàdúrà - pé, 'Olúwa wa, má ṣe jẹ wá níyà tí a bá gbàgbé tàbí a jẹ́ ẹlẹ́bi -' -Àwọn Ìbéèrè Al Baqarah: 286-, Allah sọ pé: 'Lóòótọ́ ni mo ṣe é'. '-Olúwa wa, má sì gbé ẹrù wúwo lé wa lórí gẹ́gẹ́ bí O ti gbé lé àwọn tí ó ṣáájú wa -' -Àwọn Ìbéèrè Al Baqarah: 286-, Allah sọ pé: 'Mo ti ṣe é'. '-Olúwa wa, dáríjì wá; dáríjì wá; kí o sì ṣàánú wa. Ìwọ ni Olùrànlọ́wọ́ wa -' Allah sọ pé: 'Mo ti ṣe é'.
