Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith

Hadith

Imam Muslim : 161

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ وَعَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ كُلُّهُمْ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ الْأَنْصَارِيِّ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ الثَّوْرِيِّ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الضَّحَّاكِ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا مُتَعَمِّدًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ عَذَّبَهُ اللَّهُ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ هَذَا حَدِيثُ سُفْيَانَ وَأَمَّا شُعْبَةُ فَحَدِيثُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ حَلَفَ بِمِلَّةٍ سِوَى الْإِسْلَامِ كَاذِبًا فَهْوَ كَمَا قَالَ وَمَنْ ذَبَحَ نَفْسَهُ بِشَيْءٍ ذُبِحَ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

[इशाक बिन इब्राहिम] तथा [इशक बिन मंसूर] तथा [अब्द अल-वारिथ बिन अब्द अश-शमद] सर्वों ने [अब्द अश-शमद बिन अब्द अल-वरिथ] तः [शु'बाह] तः [अय्यूब] तः [अबू किलाबाह] तः [थाबित् बिन् अद्ल-द्लाहहक अल-अंसारी] तः अस्मान् प्रति वर्णितम्। -अन्यस्मिन् कथने तस्य उल्लेखः अस्ति- तथा च [मुहम्मद बिन रफी'] अस्मान् [अब्दुर-रज्जाक] इत्यस्मात् [अत्-थवरी] इत्यस्मात् [खालिद अल-हद्जजा' इत्यस्मात्] [अबू किलाबाह] इत्यस्मात् [थबित बिन् अदल्-द्लाहहक] इत्यस्मात् कथितवान् सः अवदत्, 'नबी सल्लल्लाहु अलैहिः अल्लामः अवदत् - 'यः कोऽपि अन्यस्य धर्मस्य शपथं करोति।' इस्लामस्य अपेक्षया मिथ्यारूपेण इच्छया च, तर्हि सः यथा वदति तथा अस्ति। यः कश्चित् -उपकरणेन- आत्मनः हन्ति, सः अल्लाहः तया साधनेन नरकं दण्डयिष्यति।' एषा हदीसः [सुफ्यान्] हदीसस्य [शुबाहस्य] विषये उल्लेखः अस्ति यत् अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) उक्तवान् यत् - यः कोऽपि इस्लामात् परं धर्मस्य मिथ्या शपथं करोति, तर्हि सः यथा वदति तथा एव अस्ति। यः च -उपकरणेन- आत्मनः वधं करोति, तदा सः तेन साधनेन पुनरुत्थानदिने वधः भविष्यति' इति।

Hadith Corroboration (66)

Hadith

Imam Muslim : 162

و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ شَهِدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَقَالَ لِرَجُلٍ مِمَّنْ يُدْعَى بِالْإِسْلَامِ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا حَضَرْنَا الْقِتَالَ قَاتَلَ الرَّجُلُ قِتَالًا شَدِيدًا فَأَصَابَتْهُ جِرَاحَةٌ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ الَّذِي قُلْتَ لَهُ آنِفًا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَإِنَّهُ قَاتَلَ الْيَوْمَ قِتَالًا شَدِيدًا وَقَدْ مَاتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى النَّارِ فَكَادَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ أَنْ يَرْتَابَ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى ذَلِكَ إِذْ قِيلَ إِنَّهُ لَمْ يَمُتْ وَلَكِنَّ بِهِ جِرَاحًا شَدِيدًا فَلَمَّا كَانَ مِنْ اللَّيْلِ لَمْ يَصْبِرْ عَلَى الْجِرَاحِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ أَشْهَدُ أَنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ثُمَّ أَمَرَ بِلَالًا فَنَادَى فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ يُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ

तथा [मुहम्मद बिन् रफी'] तथा [अब्द बिन हुमैद] सर्वे अस्मान् [अब्दुर्रज्जाक] तः अवदन्, [इब्न रफी'] अवदत्, [अब्दुर्रज्जाक] अस्मान् अवदत् [मा'मर] अस्मान् [अज्-जुहरी] तः [इब्न अल-मुसैयब] [अबू हुरैरा] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्, 'वयं अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) सह आसन् तस्य उपरि भवतु) हुनैन्-नगरे युद्धं कुर्वन्, अतः सः मुस्लिमत्वेन प्रसिद्धं पुरुषं अवदत्- 'अयं पुरुषः नरकस्य जनानां अस्ति' इति । यदा वयं घटनास्थले आसन् तदा वयं दृष्टवन्तः यत् सः पुरुषः यावत् गम्भीररूपेण क्षतिग्रस्तः न अभवत् तावत् प्रबलतया युद्धं कुर्वन् आसीत् । तदा कश्चन अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) इत्यस्मै निवेदितवान् यत्, 'हे अल्लाहस्य दूत! यः पुरुषः भवता पूर्वं उक्तः यत् सः नरकजनस्य अस्ति, अद्य सः प्रबलतया युद्धं कृतवान् सः मृतः च' इति। अतः अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत्- 'सः नरकं गमिष्यति' इति। केचन मुसलमाना: अस्मिन् विषये संशयं प्राप्नुवन्ति स्म । सहसा आगत्य सः युद्धात् न मृतः, अपितु गम्भीररूपेण क्षतिग्रस्तः इति अवदत् । तस्याः रात्रौ सः स्वस्य व्रणस्य पीडां सहितुं न शक्तवान्, अतः सः आत्महत्यां कृतवान्, ततः अल्लाहस्य दूते निवेदितम्। अल्लाहस्य दूतः तकबीरं निरन्तरं वदति स्म - 'अल्लाहु अकबर, अहं साक्ष्यं ददामि यत् अहं अल्लाहस्य सेवकः तस्य दूतः च अस्मि' इति। तदा अल्लाहस्य दूतः बिलालस्य आदेशं दत्तवान् यत् सः सर्वेभ्यः कथयतु यत् आत्मानं वा आत्मसमर्पणं कृत्वा - अल्लाहस्य - समक्षं - विना कोऽपि जन्नतं न प्रविशति। तथा च यत् अल्लाहः एकेन वीरपुरुषेण एतत् धर्मं सुदृढं कृतवान्'' इति।

Hadith Corroboration (70)

Hadith

Imam Muslim : 163

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ حَيٌّ مِنْ الْعَرَبِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَسْكَرِهِ وَمَالَ الْآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ لَا يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً إِلَّا اتَّبَعَهَا يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ فَقَالُوا مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلَانٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ أَبَدًا قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ قَالَ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ وَمَا ذَاكَ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ حَتَّى جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالْأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ ذَلِكَ إِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لِيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ

[कुतैबा बिन् सईद] अस्मान् [या'कुब] - अर्थात् इब्न अब्दुर्रहमान अल-कारी - - अरबदेशस्य एकस्य ग्रामस्य नाम - [सहल बिन् सईद अस-सैदी] इत्यस्मात् [अबू हाजिम] इत्यस्मात् अवदत् यत् अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) मुश्रिकैः सह मिलितवान्, ततः युद्धं प्रारब्धम्। यदा अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) मुस्लिमसेनायाः समीपं प्रत्यागतवान्, तथा च काफिराः स्वसेनायाः समीपं प्रत्यागतवन्तः, तदा अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) सहाबानां मध्ये एकः पुरुषः आसीत् यः शत्रुं न गन्तुम् अददात्। अनुसृत्य शत्रुं खड्गेन आक्रम्य च | अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) इत्यस्य अन्यः सहचरः अवदत् यत् अद्यत्वे अस्माकं कोऽपि यथा फलं यथार्थतया सन्तुष्टः नास्ति। अल्लाहस्य रसूलुल्लाहः (स.अ.व.) अग्रे वदति स्म - 'जानीतु! सः नरकजनानाम् अस्ति।' मुसलमानानां मध्ये एकः पुरुषः अवदत् यत् अहं तस्य सदा अनुसरणं करिष्यामि। सहल् बिन् साआदः पुनः अवदत्-'सः पुरुषः फलानां सह बहिः गतः, यदि फलं युद्धं त्यक्तवान् तर्हि सः अपि निवृत्तः, यदा फलं शीघ्रं गच्छति स्म तदा सः अपि शीघ्रं गच्छति स्म। सः पुरुषः अवदत्- 'फल्लाहः दुर्घटितः आसीत्। सः वेदनां सहितुं न शक्नोति स्म, मृत्यवे इच्छति स्म, अतः सः खड्गस्य धारं भूमौ स्थापयित्वा आत्मानं छूरितवान् । सः पुरुषः अल्लाहस्य दूतं मिलितुं बहिः गत्वा अवदत् यत् अहं साक्ष्यं ददामि यत् भवान् अल्लाहस्य दूतः मुहम्मदः असि। अल्लाहस्य दूतः पृष्टवान् यत् भवतः किं प्रकरणम्? सः पुरुषः अवदत्, 'यस्य पुरुषस्य भवन्तः नरकस्य व्यक्तिं वदन्ति, यदा अधिकांशजना: एतस्य आक्षेपं कुर्वन्ति, अतः अहं भवतः साक्षी ददामि, हे अल्लाहस्य दूत, फलानां विषये, अहं तस्य सह सम्पूर्णे युद्धे बहिः गतः, यावत् अहं तं दुर्घटितं न दृष्टवान्, शीघ्रं मृत्यवे इच्छन्, अतः सः स्वस्य खड्गस्य धारं भूमौ स्थापयति स्म, यावत् सः स्वस्य स्तनद्वयस्य मध्ये कटिं स्थापयति स्म, ततः सः तत् स्वयमेव निपीडयति स्म यत् सः स्वयमेव मारितवान्। अतः अल्लाहस्य दूतः अल्लाहः तस्य आशीर्वादं ददातु, शान्तिं च ददातु, अवदत्- 'ननु एकः पुरुषः अस्ति यः जनानां दृष्टौ जन्नत-जनानाम् कर्म-सदृशानि कर्माणि करोति, यदा सः नरकस्य व्यक्तिः अस्ति। तथा च एकः पुरुषः अपि अस्ति यः जन्नतस्य व्यक्तिः सन् जनानां दृष्टौ नरकस्य जनानां कर्माणि करोति।

Hadith Corroboration (70)

Hadith

Imam Muslim : 164

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا الزُّبَيْرِيُّ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُا إِنَّ رَجُلًا مِمَّنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خَرَجَتْ بِهِ قُرْحَةٌ فَلَمَّا آذَتْهُ انْتَزَعَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ فَنَكَأَهَا فَلَمْ يَرْقَأْ الدَّمُ حَتَّى مَاتَ قَالَ رَبُّكُمْ قَدْ حَرَّمْتُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ثُمَّ مَدَّ يَدَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِي وَاللَّهِ لَقَدْ حَدَّثَنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ جُنْدَبٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ يَقُولُ حَدَّثَنَا جُنْدَبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ فَمَا نَسِينَا وَمَا نَخْشَى أَنْ يَكُونَ جُنْدَبٌ كَذَبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ بِرَجُلٍ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ خُرَاجٌ فَذَكَرَ نَحْوَهُ

[मुहम्मद बिन् रफी'] अस्मान् अवदत् [अज्-जुबैरी] - अर्थात् मुहम्मद बिन् अब्दुल्लाह बिन् अज्-जुबैरी - अस्मान् अवदत् [शैबन्] सः अवदत्, अहं [अल्-हसन] इत्यस्य वचनं श्रुतवान्, 'ननु, भवतः पूर्वं एकः पुरुषः आसीत् यस्य मवादः बहिः आगच्छति स्म, यदा च मवादः तस्य वेदनां जनयति स्म, तदा सः बाणं स्वस्थानात् निष्कासितवान्, ततः सः तस्य रक्तं प्रवहति स्म निरन्तरं यावत् सः मृतः। तव भगवान् अवदत्- 'मया तस्य कृते स्वर्गः निषिद्धः' इति। ततः अल-हसनः मस्जिदं प्रति हस्तं उत्थाप्य अवदत् यत्, 'अल्लाहस्य कसम, [जुन्दुबः] अस्मान् अल्लाहस्य दूतस्य सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यस्मात् अस्मिन् मस्जिदे इयं हदीस् कथितवान्'। तथा [मुहम्मद बिन् अबू बकर अल-मुकद्दमी] अस्मान् अवदत् [वहाब बिन् जरिर्] अस्मान् [मम पिता] अवदत् सः अवदत्, अहं [अल्-हसन] इत्यस्य वचनं श्रुतवान्, [जुन्दुब बिन् अब्दुल्लाह अल-बजाली] अस्मान् अस्मिन् मस्जिदे अवदत्, अतः मा विस्मरन्तु चिन्ता च न कुर्वन्तु यत् जुन्दुबः अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) इत्यस्य नामधेयेन निहितः अस्ति तस्य)। जुण्डुबः अवदत्, यत् अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत् यत् - 'भवतः पूर्वं कस्यचित् पुरुषस्य उपरि फोडा आसीत्... ततः सः तत्सदृशस्य हदीसस्य उल्लेखं कृतवान्' इति।

Hadith Corroboration (64)

Hadith

Imam Muslim : 165

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ قَالَ حَدَّثَنِي سِمَاكٌ الْحَنَفِيُّ أَبُو زُمَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ خَيْبَرَ أَقْبَلَ نَفَرٌ مِنْ صَحَابَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فُلَانٌ شَهِيدٌ حَتَّى مَرُّوا عَلَى رَجُلٍ فَقَالُوا فُلَانٌ شَهِيدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا إِنِّي رَأَيْتُهُ فِي النَّارِ فِي بُرْدَةٍ غَلَّهَا أَوْ عَبَاءَةٍ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ اذْهَبْ فَنَادِ فِي النَّاسِ أَنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ قَالَ فَخَرَجْتُ فَنَادَيْتُ أَلَا إِنَّهُ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا الْمُؤْمِنُونَ

अस्मान् [जुहैर बिन् हर्ब] प्रति कथितं यत् [हाशिम बिन अल-कासिम] यत् [इक्रीमा बिन् अम्मर] यत् अवदत्, अस्मान् [सिमक अल-हनाफी अबू जुमैल] प्रति कथितं यत् सः अवदत्, अस्मान् [अब्दुल्लाह बिन अब्बास] प्रति कथितं यत् सः अवदत्, अस्मान् [उमर बिन अल-खत्ताब] प्रति कथितं यत् सः अवदत्, 'यदा युद्धं भवति खैबरः अभवत्, सहचरानाम् एकः समूहः नबी-स. अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत् - 'न, अहं तं नरकं दृष्टवान् यत् सः यत् वस्त्रं वा वस्त्रं वा गृहीतवान् - तस्य वितरणात् पूर्वं - तदा अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) पुनः अवदत्- हे इब्न अल-खत्ताब, गत्वा जनान् घोषयतु यत् विश्वासिनः विहाय कोऽपि जन्नतं न प्रविशति। अतः उमरः अवदत् यत् अहं बहिः गत्वा उद्घोषितवान् यत् ज्ञातव्यं यत् विश्वासिनः विहाय कोऽपि स्वर्गं न प्रविशति इति।

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Muslim : 166

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدُّؤَلِيِّ عَنْ سَالِمٍ أَبِي الْغَيْثِ مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَهَذَا حَدِيثُهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ ثَوْرٍ عَنْ أَبِي الْغَيْثِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى خَيْبَرَ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْنَا فَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلَا وَرِقًا غَنِمْنَا الْمَتَاعَ وَالطَّعَامَ وَالثِّيَابَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا إِلَى الْوَادِي وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدٌ لَهُ وَهَبَهُ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُذَامَ يُدْعَى رِفَاعَةَ بْنَ زَيْدٍ مِنْ بَنِي الضُّبَيْبِ فَلَمَّا نَزَلْنَا الْوَادِي قَامَ عَبْدُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحُلُّ رَحْلَهُ فَرُمِيَ بِسَهْمٍ فَكَانَ فِيهِ حَتْفُهُ فَقُلْنَا هَنِيئًا لَهُ الشَّهَادَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَلَّا وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ لَتَلْتَهِبُ عَلَيْهِ نَارًا أَخَذَهَا مِنْ الْغَنَائِمِ يَوْمَ خَيْبَرَ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ قَالَ فَفَزِعَ النَّاسُ فَجَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ شِرَاكَيْنِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَبْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِرَاكٌ مِنْ نَارٍ أَوْ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ

अस्मान् [अबू अथ-ताहिर] इत्यस्मै कथितं यत् सः अवदत्, अस्मान् [इब्न वहाब] [मलिक बिन् अनस] इत्यस्मात् [थौर बिन् जैद अद्-दुआली] इत्यस्मात् [सलीम अबू अल-घैट्स] इब्न मुथि' इत्यस्य पूर्वदासात्, [अबू हुरैरा] इत्यस्मात् -अन्यस्मिन् वृत्तौ तस्य उल्लेखः अस्ति- तथा च अस्मान् [कुतैबाह बिन सईद] प्रति कथितं तथा च एषा तस्य हदीसः, अस्मान् [अब्दुल अजीज] प्रति कथिता -अर्थात्। इब्न मुहम्मद- [थौर] तः [अबू अल-गैत्स्] तः [अबू हुरैरा] तः यत् सः अवदत्, 'खैबरस्य दिने वयं पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वस्लाम इत्यनेन सह बहिः गतवन्तः यावत् अल्लाहः अस्मान् विजयं न दत्तवान्, परन्तु अस्माभिः प्राप्ता लूटः सुवर्णं वा रजतं वा न, अपितु धनं, भोजनं, वस्त्रं च आसीत्। ततः वयं एकं पर्वतं प्रति त्वरितम् अगच्छाम। तथा च अल्लाहस्य दूतः सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम तस्मिन् समये स्वस्य दासस्य सह आसीत् यः जुधामनगरस्य एकेन पुरुषेण उपहाररूपेण दत्तः आसीत् यस्य नाम प्रायः बानु अदल्-द्लुबैबतः रिफाआह बिन् जैद इति आसीत्। यदा वयं पर्वतं प्राप्तवन्तः तदा अल्लाहस्य दूतस्य दासः (स.अ.व.) स्वस्य काठीपाशं विमोचयितुं उत्तिष्ठति स्म। परन्तु सहसा सः बाणेन विदारितः सन् तत्रैव अन्तं मिलितवान् । वयं अवदमः - हे अल्लाहस्य दूत शहादतप्राप्त्यर्थं तस्मै अभिनन्दनं कुर्मः।' परन्तु अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत्, 'न, यस्य हस्ते मुहम्मदस्य आत्मा अस्ति, तस्य खैबरयुद्धस्य लूटस्य कम्बलस्य कारणात् सः नरकस्य अग्निना भक्षितः भविष्यति, यत् सः वितरितुं पूर्वं गृहीतवान्। अबु हुरैराहः अवदत्, 'जनाः स्तब्धाः अभवन्।' तदनन्तरं एकः पुरुषः चप्पलपट्टिकानां पुटं वा द्वौ वा पुटौ गृहीत्वा आगत्य अवदत् यत् हे अल्लाहस्य दूत, खैबरयुद्धे एतत् मया लब्धम्। अतः अल्लाहस्य दूतः अवदत्, 'नरकस्य अग्नितः चप्पलपट्टिकानां पुटं वा नरकस्य अग्नितः चप्पलपट्टिकाद्वयं वा।''

Hadith Corroboration (9)

Hadith

Imam Muslim : 167

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ الطُّفَيْلَ بْنَ عَمْرٍو الدَّوْسِيَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لَكَ فِي حِصْنٍ حَصِينٍ وَمَنْعَةٍ قَالَ حِصْنٌ كَانَ لِدَوْسٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَبَى ذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلَّذِي ذَخَرَ اللَّهُ لِلْأَنْصَارِ فَلَمَّا هَاجَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ هَاجَرَ إِلَيْهِ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو وَهَاجَرَ مَعَهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ فَاجْتَوَوْا الْمَدِينَةَ فَمَرِضَ فَجَزِعَ فَأَخَذَ مَشَاقِصَ لَهُ فَقَطَعَ بِهَا بَرَاجِمَهُ فَشَخَبَتْ يَدَاهُ حَتَّى مَاتَ فَرَآهُ الطُّفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فِي مَنَامِهِ فَرَآهُ وَهَيْئَتُهُ حَسَنَةٌ وَرَآهُ مُغَطِّيًا يَدَيْهِ فَقَالَ لَهُ مَا صَنَعَ بِكَ رَبُّكَ فَقَالَ غَفَرَ لِي بِهِجْرَتِي إِلَى نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا لِي أَرَاكَ مُغَطِّيًا يَدَيْكَ قَالَ قِيلَ لِي لَنْ نُصْلِحَ مِنْكَ مَا أَفْسَدْتَ فَقَصَّهَا الطُّفَيْلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ وَلِيَدَيْهِ فَاغْفِرْ

[अबू बकर बिन् अबू शैबाह] तथा [इशक बिन् इब्राहिम] सर्वे अस्मान् [सुलेमान] तः अवदन्, [अबू बकर] अवदत्, [सुलेमान बिन हरब] अस्मान् अवदत् [हम्मद बिन जैद] अस्मान् [हज्जाज अश-शव्वाफ] तः [अबू अज्-जुबैर] [जबिर] तः अस्मान् अवदत् यत् अथ तुफैल बिन् अम्रु अदुसी दाउसी पैगम्बरस्य समीपम् आगतः सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इति उक्तवान्, 'हे अल्लाहस्य दूत, किं त्वं दृढे रक्षात्मके दुर्गे निवसितुं इच्छसि?' कथाकारः अवदत्-'तत् दुर्गं अज्ञानकाले दौस-जनानाम् आसीत्' इति। परन्तु अल्लाहस्य दूतः सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमः अङ्गीकृतवान् यतः सः अल्लाहः अन्सारं प्रति यत् प्रतिज्ञातवान् तत् प्राधान्यं ददाति स्म । यदा नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमः मदीनानगरं प्रवासं कृतवान् तदा अबू तुफैल बिन् अम्रुः स्वजनस्य एकेन पुरुषेण सह प्रवासं कृतवान् । परन्तु अबू तुफैलस्य मित्रं मदीना-जलवायुस्य कृते पर्याप्तं बलवान् नासीत्, अतः सः कैंचीं गृहीत्वा स्वस्य अङ्गुष्ठं यावत् तस्य हस्ताः रक्तेन आच्छादिताः न भवन्ति तावत् यावत् छिनत्ति स्म, अपि च मृतः परन्तु स्वप्ने अबु तुफैलः तस्य पुरुषस्य अतीव सुस्थितौ दृष्टवान्, यदा सः हस्तौ आच्छादितवान् । तदा अबु तुफैलः तं पुरुषं पृष्टवान् यत् भवतः प्रभुः भवतः किं कृतवान् ? ' सः पुरुषः अवदत्, 'सः मम प्रवासस्य कारणेन मां क्षमितवान्, नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम'। तदा अबु तुफैलः पुनः पृष्टवान् - किन्तु किमर्थं त्वां हस्तौ आच्छादयन्तं पश्यामि ? ' सः पुरुषः अवदत् - 'भवता क्षतिं न करिष्यामः' इति मया उक्तम् । ततः अबू तुफैलः अल्लाहस्य दूतस्य सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यस्मै स्वप्नं अवदत्, अल्लाहस्य दूत सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम तदा अवदत् यत् हे अल्लाह तस्य हस्तान् क्षमस्व।

Hadith

Imam Muslim : 168

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو عَلْقَمَةَ الْفَرْوِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ رِيحًا مِنْ الْيَمَنِ أَلْيَنَ مِنْ الْحَرِيرِ فَلَا تَدَعُ أَحَدًا فِي قَلْبِهِ قَالَ أَبُو عَلْقَمَةَ مِثْقَالُ حَبَّةٍ و قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ إِلَّا قَبَضَتْهُ

अहमद बिन् अब्दाह अदल्-द्लाब्बी अस्मान् प्रति कथां कृतवान्, अब्दुल अजीज बिन् मुहम्मदः अस्मान् प्रति कथां कृतवान्, अबू अलकामाह अल-फार्वी च अस्मान् प्रति वर्णितवान्, सफवान बिन् सुलैमः अस्मान् अब्दुल्लाह बिन् सलमान इत्यस्मात् स्वपितुः अबू हुरैरा इत्यस्मात् कथितवान् यः अवदत्: अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व यमनस्य दिशि रेशमवत् मृदुः वायुः यस्य हृदये - अबू अल्कामाहः अवदत् - धान्यस्य भारः, - अब्दुल अजीजः तु अवदत् यत् अल्लाहः तस्य मृत्युं करिष्यति।

Hadith Corroboration (1)

Hadith

Imam Muslim : 169

حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ وَابْنُ حُجْرٍ جَمِيعًا عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْعَلَاءُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بَادِرُوا بِالْأَعْمَالِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا أَوْ يُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا يَبِيعُ دِينَهُ بِعَرَضٍ مِنْ الدُّنْيَا

याह्या बिन् अय्यूबः कुतैबाहः इब्नहुजरः च सर्वे अस्मान् इस्माइल बिन् जाफरतः अस्मान् प्रति कथितवन्तः यत् इब्न अय्यूबः अस्मान् इस्माइलतः कथितवान् यत् सः अवदत्, अल-अला अबू हुरैरातः स्वपितुः कृते मां सूचितवान् यत् अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) उक्तवान् यत् - "त्वरयन्तु, परीक्षाः अन्धकाररात्रि इव आगमनात् पूर्वं सत्कार्यं कुर्वन्तु। मनुष्यः अस्ति प्रातःकाले आस्तिकः सायंकाले च अविश्वासी पुरुषः प्रातःकाले च स्वधर्मं विक्रयति।

Hadith Corroboration (13)

Hadith

Imam Muslim : 170

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ جَلَسَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ فِي بَيْتِهِ وَقَالَ أَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَاحْتَبَسَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو مَا شَأْنُ ثَابِتٍ اشْتَكَى قَالَ سَعْدٌ إِنَّهُ لَجَارِي وَمَا عَلِمْتُ لَهُ بِشَكْوَى قَالَ فَأَتَاهُ سَعْدٌ فَذَكَرَ لَهُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ ثَابِتٌ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي مِنْ أَرْفَعِكُمْ صَوْتًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَذَكَرَ ذَلِكَ سَعْدٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلْ هُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ و حَدَّثَنَا قَطَنُ بْنُ نُسَيْرٍ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ خَطِيبَ الْأَنْصَارِ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ بِنَحْوِ حَدِيثِ حَمَّادٍ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ و حَدَّثَنِيهِ أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا حَبَّانُ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ } وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فِي الْحَدِيثِ و حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ وَزَادَ فَكُنَّا نَرَاهُ يَمْشِي بَيْنَ أَظْهُرِنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ

अस्मान् [अबू बकर बिन् अबू शैबाह] इत्यस्मै कथितं यत् [अल हसन बिन् मूसा] यत् [हम्मद बिन् सलामाह] [थाबिट अल बुनानी] इत्यस्मात् [अनस बिन मलिक] इत्यस्मात् यत् सः अवदत् यत्, 'यदा एषः श्लोकः प्रकटितः अभवत्: '-हे विश्वासिनः, नबी-स्वरस्य उपरि स्वरं मा उत्थापयन्तु-' -Qs. अल हुजुरात: २- श्लोकस्य अन्त्यपर्यन्तं थाबिट् बिन् कैसः स्वगृहे उपविश्य अवदत्, 'अहं नरकस्य जनानां अस्मि! तथा च सः नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यस्मै तावत्पर्यन्तं परिहरति स्म, यावत् नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यनेन साआद बिन् मुअद् इत्यस्मै एतस्य विषये न पृष्टम्। सः पृष्टवान् - हे अबू अम्र, थाबिट् कथं अस्ति ? सः रोगी अस्ति वा ? ' स'दः अवदत् - 'तस्य स्थितिः यथासाधारणं अस्ति, तस्य रोगी इति मया किमपि वार्ता न श्रुतम्' इति । अनसः अवदत्, 'ततः स'दः तस्य समीपं गत्वा अल्लाहस्य दूतस्य सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम इत्यनेन सह तस्य वार्तालापस्य विषये अवदत्।' थाबीतः अवदत्, 'एषः श्लोकः प्रकटितः, यदा यूयं सर्वे जानन्ति यत् अहं सर्वाधिक उच्चैः व्यक्तिः अस्मि, अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) इत्यस्य स्वरात् अधिकं उच्चैः। तस्मिन् सति अहं नरकजनात् अस्मि।' अतः सअद् अल्लाहस्य दूतं (स.अ.व.) इत्यस्मै अवदत्। अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत् यत् - अपितु सः जन्नतस्य जनानां अस्ति। अस्मान् [कथान बिन् नुशायर] इत्यनेन कथितम् अस्मान् [जा'फर बिन् सुलेमान] इत्यनेन उक्तम् [अनस बिन् मलिक] इत्यस्मात् [थाबिट्] इत्यनेन अस्मान् प्रति कथितं यत् सः अवदत् यत् 'थाबित् बिन् कैसः अन्सार-जनानाम् मध्ये वक्ता आसीत् यदा एषः श्लोकः प्रकटितः अभवत्, यथा हम्मदस्य हदीस् मध्ये। परन्तु तस्य हदीस् मध्ये सद् बिन् मुअधस्य नाम न उक्तम्।' तथा [अहमद बिन् सईद बिन शक्र अद-दरीमी] अस्मान् अवदत् [हब्बन] अस्मान् [सुअलिमान इब्नुल मुगिराह] [थाबीत] इत्यस्मात् [अनस] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्, 'यदा श्लोकः -...नबी-स. तथा च [हुरैम बिन् अब्दुल अ'ला अल असदी] अस्मान् [अल मुअतमिर बिन् सुअलिमान] अवदत् यत् सः अवदत्, 'मया [मम पितुः] [थाबिट्] इत्यस्मात् [अनस] इत्यस्मात् उल्लेखः श्रुतः सः अवदत् यत् 'यदा एषः श्लोकः प्रकटितः तदा सः स'द बिन् मुअधस्य नाम न उल्लेख्य हदीसं कथितवान्..' इति। ततः सः अपि अवदत् यत् 'अस्माकं मध्ये स्वर्गजनानाम् एकः पुरुषः चरति स्म' इति।

Hadith Corroboration (6)

Hadith

Imam Muslim : 171

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ أُنَاسٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ أَمَّا مَنْ أَحْسَنَ مِنْكُمْ فِي الْإِسْلَامِ فَلَا يُؤَاخَذُ بِهَا وَمَنْ أَسَاءَ أُخِذَ بِعَمَلِهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَالْإِسْلَامِ

[उस्मान इब्न अबू शैबाह] इत्यस्मात् कथितं यत् [जरिर्] [अब्दुल्लाह] इत्यस्मात् [अबू वाइल्] इत्यस्मात् [मंशूर] इत्यस्मात् अस्मान् अवदत् यत् सः अवदत् यत् 'एकः व्यक्तिः अल्लाहस्य दूतं (स.अ.व. अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) उक्तवान् - 'भवद्भिः मध्ये यः कोऽपि इस्लाम-कालस्य भद्रं करोति सः अज्ञान-काले यत् कृतवान् तस्य दण्डः न प्राप्स्यति।' परन्तु यः कोऽपि दुष्कृतं करोति सः अज्ञानकाले इस्लामकालस्य च यत् कृतवान् तस्य दण्डः भविष्यति।'

Hadith Corroboration (35)

Hadith

Imam Muslim : 172

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنُؤَاخَذُ بِمَا عَمِلْنَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ مَنْ أَحْسَنَ فِي الْإِسْلَامِ لَمْ يُؤَاخَذْ بِمَا عَمِلَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَمَنْ أَسَاءَ فِي الْإِسْلَامِ أُخِذَ بِالْأَوَّلِ وَالْآخِرِ حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ

[मुहम्मद बिन् अब्दुल्लाह बिन् नुमैर] अस्मान् [मम पितरं] अवदत्, [वाकी'] अस्मान् अवदत्। -अन्यस्मिन् कथने तस्य उल्लेखः अस्ति- तथा च [अबू बकर बिन अबू शैबाह] अस्मान् अवदत् तथा च शब्दः तस्य एव अस्ति, [वाकी'] अस्मान् [अल्-अ'माशतः] [अबू वैल] इत्यस्मात् [अब्दुल्लाह] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्, 'वयं पृष्टवन्तः, 'हे अल्लाहस्य दूत, किं वयं इस्लामपूर्वकाले यत् कृतवन्तः तस्य दण्डः भविष्यति?' सः अवदत् यत् - 'इस्लाम-काले यः कोऽपि भद्रं करोति, सः इस्लाम-पूर्व-काले यत् कृतवान् तस्य दण्डः न प्राप्स्यति, इस्लाम-कालस्य च यः दुष्टः करोति, तस्य दण्डः इस्लाम-पूर्व-काले इस्लाम-काले च यत् कृतवान् तस्य दण्डः भविष्यति।'' [मिन्जाब बिन् अल-हरित् अत्-तमीमी] अस्मान् [अली बिन् मुशीर्] [अल्-अ'माश] इत्यस्मात् अनेन सह अवदत् संचरणशृङ्खला, अस्य सदृशी ।

Hadith Corroboration (35)

Hadith

Imam Muslim : 173

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ وَأَبُو مَعْنٍ الرَّقَاشِيُّ وَإِسْحَقُ بْنُ مَنْصُورٍ كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ يَعْنِي أَبَا عَاصِمٍ قَالَ أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ ابْنِ شِمَاسَةَ الْمَهْرِيِّ قَالَ حَضَرْنَا عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ وَهُوَ فِي سِيَاقَةِ الْمَوْتِ فَبَكَى طَوِيلًا وَحَوَّلَ وَجْهَهُ إِلَى الْجِدَارِ فَجَعَلَ ابْنُهُ يَقُولُ يَا أَبَتَاهُ أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا أَمَا بَشَّرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِكَذَا قَالَ فَأَقْبَلَ بِوَجْهِهِ فَقَالَ إِنَّ أَفْضَلَ مَا نُعِدُّ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ عَلَى أَطْبَاقٍ ثَلَاثٍ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَمَا أَحَدٌ أَشَدَّ بُغْضًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنِّي وَلَا أَحَبَّ إِلَيَّ أَنْ أَكُونَ قَدْ اسْتَمْكَنْتُ مِنْهُ فَقَتَلْتُهُ فَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَكُنْتُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلَمَّا جَعَلَ اللَّهُ الْإِسْلَامَ فِي قَلْبِي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ ابْسُطْ يَمِينَكَ فَلْأُبَايِعْكَ فَبَسَطَ يَمِينَهُ قَالَ فَقَبَضْتُ يَدِي قَالَ مَا لَكَ يَا عَمْرُو قَالَ قُلْتُ أَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِطَ قَالَ تَشْتَرِطُ بِمَاذَا قُلْتُ أَنْ يُغْفَرَ لِي قَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْإِسْلَامَ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَأَنَّ الْهِجْرَةَ تَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلِهَا وَأَنَّ الْحَجَّ يَهْدِمُ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَمَا كَانَ أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا أَجَلَّ فِي عَيْنِي مِنْهُ وَمَا كُنْتُ أُطِيقُ أَنْ أَمْلَأَ عَيْنَيَّ مِنْهُ إِجْلَالًا لَهُ وَلَوْ سُئِلْتُ أَنْ أَصِفَهُ مَا أَطَقْتُ لِأَنِّي لَمْ أَكُنْ أَمْلَأُ عَيْنَيَّ مِنْهُ وَلَوْ مُتُّ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ لَرَجَوْتُ أَنْ أَكُونَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ثُمَّ وَلِينَا أَشْيَاءَ مَا أَدْرِي مَا حَالِي فِيهَا فَإِذَا أَنَا مُتُّ فَلَا تَصْحَبْنِي نَائِحَةٌ وَلَا نَارٌ فَإِذَا دَفَنْتُمُونِي فَشُنُّوا عَلَيَّ التُّرَابَ شَنًّا ثُمَّ أَقِيمُوا حَوْلَ قَبْرِي قَدْرَ مَا تُنْحَرُ جَزُورٌ وَيُقْسَمُ لَحْمُهَا حَتَّى أَسْتَأْنِسَ بِكُمْ وَأَنْظُرَ مَاذَا أُرَاجِعُ بِهِ رُسُلَ رَبِّي

[मुहम्मद बिन् अल-मुथन्ना अल-अनाजी] तथा [अबू माअन अर-रकासी] तथा [इशक बिन् मंसूर] सर्वे अस्मान् [अबू अशिम] इत्यस्मात् वर्णितवन्तः तथा च शब्दावली इब्न अल-मुथन्ना इत्यस्य अस्ति, [अद्ल-द्लाहहक्] - अर्थात् अबू अशिम - अस्मान् अवदत्, [हैवाह बिन शूरैह] अस्मान् अवदत्, [याजिद् बिन् अबू हबीब] अस्मान् [इब्न शिमासा अल-महरी] इत्यस्मात् अवदत् यः अवदत् यत्, 'वयं [अम्र बिन अल-अस्] इत्यस्य समीपं गतवन्तः, यदा सः मृतं स्नानं कुर्वन् आसीत्, ततः सः दीर्घकालं यावत् रोदिति स्म, भित्तिं प्रति मुखं कृतवान्, ततः तस्य पुत्रः वक्तुं आरब्धवान्, 'हे मम पिता, किं अल्लाहस्य दूतः (अल्लाहस्य अल्लाहस्य अल्लाहः तस्य उपरि भवतु) भवन्तं एतस्य शुभसमाचारं न दत्तवान्, किं न।' अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) भवद्भ्यः अस्य शुभसमाचारं ददातु'। कथाकारः अवदत्, 'ततः सः मुखं परिवर्त्य अवदत्, 'ननु, सर्वाधिकं महत्त्वपूर्णं वस्तु यत् वयं मन्यामहे, तत् साक्ष्यं यत् अल्लाहस्य अतिरिक्तं कोऽपि देवः नास्ति, तथा च मुहम्मदः अल्लाहस्य दूतः अस्ति, ननु अहं त्रीणि अवस्थासु अस्मि: अहं स्वयमेव दृष्टवान्, परन्तु अल्लाहस्य दूतं सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम मम अपेक्षया अधिकं द्वेष्टि, तस्य समीपे भवितुं अधिकं प्रियं किमपि नास्ति, येन अहं शक्नोमि तं हन्तु, यदि अहं तस्मिन् अवस्थायां म्रियते तर्हि अहं नरकस्य बन्दीनां मध्ये भविष्यामि। यदा अल्लाहः मम हृदये इस्लामधर्मं कृतवान् तदा अहं अल्लाहस्य दूतस्य सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमस्य समीपं गत्वा अवदम् यत् 'तव दक्षिणहस्तं प्रसारयतु, अहं भवतः प्रति निष्ठां प्रतिज्ञां करिष्यामि', अतः सः दक्षिणहस्तं प्रसारितवान् अम्रु बिन् अल-अशः अवदत् यत् 'ततः अहं हस्तं प्रसारितवान्' इति। स अपृच्छत्-किं त्वयाऽम्रु । अहं प्रत्युवाच - अहं भवतः शर्तं दातुम् इच्छामि' इति । स आह - का शर्तं याचसे ? अहं प्रत्युवाच - क्षमायाः शर्तेन' इति । सः अवदत् - 'किं भवन्तः न जानन्ति यत् इस्लामधर्मः पूर्वं आगतानां पापानाम् प्रायश्चित्तं करोति, प्रवासः च पूर्वं आगतानां पापानाम् प्रायश्चित्तं करोति, हजः च पूर्वं आगतानां पापानाम् प्रायश्चित्तं करोति' इति। तथा च मम कृते अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) इत्यस्मात् अधिकं प्रियः कोऽपि नास्ति, मम नेत्रेभ्यः अपि तस्मात् अधिकं स्पष्टं किमपि नास्ति, तथा च अहं तस्य आदरात् तस्मात् अधिकं किमपि मम नेत्राणि पूरयितुं न शक्नोमि, यदि मया तस्य वर्णनं कर्तुं प्रार्थ्यते तर्हि अहं न शक्नोमि, यतः मया तेन मम नेत्राणि न पूरितानि। यदि च अहं तस्मिन् अवस्थायां म्रियमाणः अस्मि तर्हि अहं स्वर्गस्य जनानां मध्ये एकः भवितुम् आशासे। ततः वयं किमपि गच्छामः यस्मिन् अहं न जानामि यत् अहं किं भविष्यामि, अतः अहं म्रियमाणे मा रोदिताः स्त्रियः मया सह गच्छन्तु, न च अग्निः। यदा त्वं मां दफनसि तदा मयि पृथिवीं सिञ्चसि, ततः मम चिताम् परितः हतस्य उष्ट्रस्य वितरितस्य मांसस्य च दूरं तिष्ठ, यावत् अहं त्वां शृणोमि, पश्यामि च यत् मम भगवतः दूतेन किं आनीतं।

Hadith Corroboration (3)

Hadith

Imam Muslim : 174

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ وَاللَّفْظُ لِإِبْرَاهِيمَ قَالَا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ الشِّرْكِ قَتَلُوا فَأَكْثَرُوا وَزَنَوْا فَأَكْثَرُوا ثُمَّ أَتَوْا مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا إِنَّ الَّذِي تَقُولُ وَتَدْعُو لَحَسَنٌ وَلَوْ تُخْبِرُنَا أَنَّ لِمَا عَمِلْنَا كَفَّارَةً فَنَزَلَ { وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا } وَنَزَلَ { يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ }

अस्मान् [मुहम्मद बिन् हातिम बिन् मैमुन्] तथा [इब्राहिम बिन दिनार] इत्यस्मै कथितवान् अस्ति तथा च उक्तिः इब्राहिमस्य अस्ति, तौ उक्तवन्तौ, अस्मान् [हज्जाज] -अर्थात् इब्न मुहम्मद- [इब्न जुरैज] इत्यस्मात् कथितवान् सः अवदत्, मम [या'ला बिन् मुस्लिम] इत्यस्मै सूचितवान् यत् सः [सैद बिन जुबैर] [इब्न अब्बास] इत्यस्मात् कथयन् श्रुतवान् यत्... मुश्रिकाणां जनाः वधं कुर्वन्ति, तत् च अधिकं प्रचलति, ते च व्यभिचारं कुर्वन्ति, तत् च अधिकं प्रचलति। ततः ते मुहम्मद पैगम्बरस्य (स.अ.व.) समीपम् आगत्य अवदन्, 'ननु यत् भवन्तः सर्वदा वदन्ति, आह्वानं च कुर्वन्ति तत् साधु, यदि भवन्तः अस्मान् सूचयन्ति यत् अस्माभिः कृतानि दुष्टानि कर्माणि मेटयितुं शक्यन्ते, तर्हि श्लोकः प्रकाशितः यत् '-अथ च ये अल्लाहस्य समीपे अन्यस्य देवस्य पूजां न कुर्वन्ति, ये च आत्मानं न हन्ति यत् अल्लाहः निषिद्धवान् - न्याय्यकारणं विहाय - तथा च व्यभिचारं मा कुरु, यः तत् करोति तस्य पापस्य -प्रतिशोधः- अवश्यं भविष्यति--' -Qs. अल फुरकान : 68-। ततः श्लोकः प्रकटितः - '-कथयतु, हे मम दासाः ये आत्मनः अतिक्रमणं कृतवन्तः, ते अल्लाहस्य दयायाः निराशां मा कुरुत-' -Qs. अज जुमारः ५३-।

Hadith

Imam Muslim : 175

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ هَلْ لِي فِيهَا مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ

अस्मान् [हरमाला बिन् याह्या] इत्यस्मै कथितं यत् [इब्न वहाबः] अवदत्, [युनुस्] [इब्न शिहाब] इत्यस्मात् मां अवदत् यत् [उर्वाह बिन् अज्-जुबैर] तस्मै अवदत् यत् [हकीम बिन् हिजाम] तस्मै अवदत् यत् सः अल्लाहस्य दूतं (स.अ.व इस्लामपूर्वकालः? किं मम किमपि प्राप्स्यति ?’ अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत्- ‘भवता इस्लाम-पूर्वकाले यत् आनयत् तत् सह इस्लाम-प्रवेशं कृतवान्, भवेत् तत् सत्कर्म वा तहानुत (पूजा) वा।’ इति।

Hadith Corroboration (35)

Hadith

Imam Muslim : 176

و حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ أُمُورًا كُنْتُ أَتَحَنَّثُ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِنْ صَدَقَةٍ أَوْ عَتَاقَةٍ أَوْ صِلَةِ رَحِمٍ أَفِيهَا أَجْرٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ مِنْ خَيْرٍ

तथा [हसन अल-हुलवानी] तथा [अब्द बिन हुमैद] अस्मान् प्रति वर्णितवन्तौ, [अल-हुलवानी] उक्तवान्, अस्मान् प्रति वर्णितवान्, तथा च [अब्दः] अवदत्, मम [या'कुब] - अर्थात् इब्न इब्राहिम बिन् साआद - अस्मान् [मम पितुः] [सालिह] इत्यस्मात् [इब्न शिहाब] इत्यस्मात् कथितवान् सः अवदत्, मम [उर्वाह बिन्] इत्यस्मात् कथितवान् az-Zubair] यत् [हाकिम बिन् हिजाम] तस्मै सूचितवान् यत् सः अल्लाहस्य दूतं (स.अ.व.) इत्यस्मै अवदत्, 'हे अल्लाहस्य दूत, केषुचित् विषयेषु, यथा दानम्, अथवा दासानाम् मुक्तिः, अथवा ज्ञातिसम्बन्धानां विषये, यत् अहं अज्ञानदिनेषु करोमि स्म, तत् किं मन्यते? किं तेषां फलं प्राप्स्यामि ?' अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत् यत् - 'भवता पूर्वं यत् भद्रं करोति स्म तत् सह इस्लामधर्मं स्वीकृतवान्।'

Hadith Corroboration (35)

Hadith

Imam Muslim : 177

حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَشْيَاءَ كُنْتُ أَفْعَلُهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ قَالَ هِشَامٌ يَعْنِي أَتَبَرَّرُ بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْلَمْتَ عَلَى مَا أَسْلَفْتَ لَكَ مِنْ الْخَيْرِ قُلْتُ فَوَاللَّهِ لَا أَدَعُ شَيْئًا صَنَعْتُهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِلَّا فَعَلْتُ فِي الْإِسْلَامِ مِثْلَهُ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ حَكِيمَ بْنَ حِزَامٍ أَعْتَقَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَعْتَقَ فِي الْإِسْلَامِ مِائَةَ رَقَبَةٍ وَحَمَلَ عَلَى مِائَةِ بَعِيرٍ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِهِمْ

[इशाक बिन् इब्राहिम] [अब्द बिन् हुमैद] च उभौ अवदताम्, [अब्दुर्रज्जाक्] अस्मान् अवदत्, [मा'मारः] अस्मान् [अज-जुहरी] इत्यस्मात् एतया संचरणशृङ्खलायाः सह अवदत्। -अन्यस्मिन् कथने तस्य उल्लेखः अस्ति- अपि च [इशाक बिन इब्राहिम] अस्मान् अवदत्, [अबू मुअवियाहः] अस्मान् अवदत्, [हिशाम बिन् उर्वाहः] अस्मान् [तस्य पितुः] [हकीम बिन हिजाम] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्, अहं पृष्टवान्, 'हे अल्लाहस्य दूत, -भवतः किं मन्यते- इस्लामपूर्वकाले मया कृतानां केषाञ्चन कार्याणां विषये?' यदा हिशमः उक्तवान् यत्, 'मया कृतानि सत्कर्माणि?' अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत् यत् - 'भवता पूर्वं कृतैः सत्कर्मभिः इस्लामधर्मः आलिंगितः।' ततः अहं अवदम् - 'अल्लाहस्य कसम, इस्लाम-पूर्वकाले मया कदापि किमपि सत्कर्म न कृतम् केवलं इस्लाम-काले अपि अहं तत् कृतवान्' इति। अस्मान् [अबु बकर बिन् अबू शैबाह] इत्यस्मै कथितं यत् [अब्दुल्लाह बिन् नुमैर] [हिशाम बिन् उर्वाह] इत्यस्मात् [तस्य पितुः] इत्यस्मात् अस्मान् अवदत् यत् [हकीम बिन् हिजाम] इत्यनेन इस्लामपूर्वकाले शतं दासाः मुक्ताः कृत्वा दानरूपेण शतं उष्ट्राः दत्ताः, ततः इस्लामिककाले शतं दासाः मुक्ताः कृत्वा दानरूपेण शतं उष्ट्राः दत्ताः। ततः सः नबी (स.अ.व.) इत्यस्य समीपम् आगत्य... तेभ्यः अपि एतादृशीनां हदीसानां उल्लेखं कृतवान्।

Hadith Corroboration (35)

Hadith

Imam Muslim : 178

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ { الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ } شَقَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالُوا أَيُّنَا لَا يَظْلِمُ نَفْسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ هُوَ كَمَا تَظُنُّونَ إِنَّمَا هُوَ كَمَا قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ { يَا بُنَيَّ لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ } حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عِيسَى وَهُوَ ابْنُ يُونُسَ ح و حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ كُلُّهُمْ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ قَالَ ابْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنِيهِ أَوَّلًا أَبِي عَنْ أَبَانَ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ الْأَعْمَشِ ثُمَّ سَمِعْتُهُ مِنْهُ

[अबू बकर बिन् अबू शैबाह] अस्मान् [अब्दुल्लाह बिन इदरीस्] तथा [अबू मुअवियाह] तथा [वाकी'] अस्मान् [अल्-अ'माश] इत्यस्मात् [इब्राहिमतः] [अल्कामाहतः] [अब्दुल्लाह] इत्यस्मात् अवदत् सः अवदत्, 'यदा श्लोकः प्रकटितः: '-ये विश्वासं कुर्वन्ति, तेषां विश्वासः अन्यायेन सह न मिश्रितः-' -Qs. अल अन'अम्: ८२-, तदा सहचराः तस्य विषये भारं अनुभवन्ति स्म, अवदन्, 'हे अल्लाहस्य दूत, अस्माकं कः स्वस्य अन्यायं न करोति! ' सः प्रत्युवाच - 'न तद् भवता अभिप्रेतम् । इदं यथा लुक्मानः स्वपुत्रं प्रति उक्तवान् - '-हे मम पुत्र, अल्लाहस्य सहभागिनः मा कुरु। ननु शिर्कः महान् अन्यायः-' इति । -Qs. लुकमानः १३-। [इशाक बिन् इब्राहिम] तथा [अली बिन् कासीराम] उभौ अस्मान् अवदताम्, ते अवदन्, [येशुः] अर्थात् -इब्न युनुस्- अस्मान् सूचितवान्। -अन्यस्मिन् कथने तस्य उल्लेखः अस्ति- तथा च अस्मान् उक्तवान् [मिन्जाब बिन् अल-हरिथ अत्-तमीमी] अस्मान् [इब्न मुशीर्] अवदत्। -अन्यस्मिन् कथने तस्य उल्लेखः अस्ति- तथा च अस्मान् उक्तवान् [अबू कुरैबः] अस्मान् [इब्न इद्रिस्] सर्वान् [अल्-अ'मासी] तः एतया संक्रमणशृङ्खलया सह कथितवान्, [अबु कुरैबः] अवदत्, [इब्न इदरीस्] अवदत्, एतत् प्रथमं [मम पितुः] [अबन बिन् तघ्लिब] इत्यस्मात् [अल्-अ'मासी] इत्यस्मात् तस्य विषये कथितवान् ततः अहं तस्मात् श्रुतवान्' इति।

Hadith Corroboration (14)

Hadith

Imam Muslim : 179

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ وَأُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ وَاللَّفْظُ لِأُمَيَّةَ قَالَا حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ عَنْ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { لِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ } قَالَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ بَرَكُوا عَلَى الرُّكَبِ فَقَالُوا أَيْ رَسُولَ اللَّهِ كُلِّفْنَا مِنْ الْأَعْمَالِ مَا نُطِيقُ الصَّلَاةَ وَالصِّيَامَ وَالْجِهَادَ وَالصَّدَقَةَ وَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَيْكَ هَذِهِ الْآيَةُ وَلَا نُطِيقُهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتُرِيدُونَ أَنْ تَقُولُوا كَمَا قَالَ أَهْلُ الْكِتَابَيْنِ مِنْ قَبْلِكُمْ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا بَلْ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ فَلَمَّا اقْتَرَأَهَا الْقَوْمُ ذَلَّتْ بِهَا أَلْسِنَتُهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِي إِثْرِهَا { آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ } فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ نَسَخَهَا اللَّهُ تَعَالَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ نَعَمْ { رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ } قَالَ نَعَمْ { وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ } قَالَ نَعَمْ

[मुहम्मद बिन मिन्हाल अद्ल-द्लारिर] तथा [उमय्याह बिन बिस्थम अल-ऐशी] मम कृते वर्णितवन्तौ तथा च शब्दावली उमय्यस्य अस्ति, उभौ अवदताम्, [यजीद बिन ज़ुरै'] अस्मान् [रौह] - अर्थात् इब्न अल-कासिम - [अल-अला'] इत्यस्मात् [तस्य पितुः] [अबू हुरैराह] इत्यस्मात् कथितवान्, सः अवदत्, 'यदा श्लोकः अल्लाहस्य दूतस्य सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमस्य समक्षं अवगतः अभवत्: '-अल्लाहस्य यत् किमपि आकाशेषु अस्ति तथा च यत् किमपि पृथिव्यां अस्ति। तथा च भवन्तः स्वहृदयेषु यत् अस्ति तत् प्रकाशयन्ति वा गोपयन्ति वा, अल्लाहः भवन्तं तस्य उत्तरदायित्वं अवश्यं आह्वयति। अतः अल्लाहः यस्य इच्छति तस्मै क्षमति, यस्य इच्छति दण्डं च ददाति; तथा अल्लाहस्य सर्वेषु विषयेषु शक्तिः अस्ति-' -Qs. अल-बकरा: २८४- ' अबू हुरैरा उक्तवान्, 'अतः अयं विषयः अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) सहचरानाम् कृते कठिनः प्रतीयते स्म अतः ते अल्लाहस्य दूतस्य (स.अ.व.) समीपम् आगत्य पर्वते अभिवादनं कृत्वा अवदन्, 'हे अल्लाहस्य दूत, अस्माकं कृते कर्मभारः दत्तः यत् वयं न स्मः प्रार्थना, उपवास, जिहाद, दान च कर्तुं समर्थः। ननु श्लोकोऽयं भवद्भ्यः प्रकाशितः, न च वयं तत् कर्तुं समर्थाः स्मः! अल्लाहस्य दूतः (स.अ.व.) अवदत् - 'किं भवन्तः पूर्वं पुस्तकस्य जनाः इव वक्तुं इच्छन्ति यत् 'वयं शृणोमः, वयं च अवज्ञां कुर्मः', परन्तु 'वयं शृणोमः, आज्ञापालनं च कुर्मः, अस्मान् क्षमस्व, हे अस्माकं प्रभु, भवतः प्रति पुनरागमनं च' इति वक्तुं इच्छसि। ते अवदन् शृणोमः आज्ञापालनं च क्षमस्व भगवन् त्वां प्रति प्रत्यागमनम्' इति। यदा जनाः तत् पठन्ति स्म तदा तेषां जिह्वा तस्य वशीभूताः भवन्ति स्म, तदा अल्लाहः तदनन्तरं प्रकटितवान् यत् '-दूतः स्वस्य प्रभुतः यत् प्रकटितं तस्मिन् विश्वासं कृतवान्, विश्वासिनः अपि तथैव। सर्वे अल्लाहस्य, तस्य दूतानां, तस्य पुस्तकानां, तस्य दूतानां च विश्वासं कुर्वन्ति। -ते वदन्ति-, 'तस्य कस्यचित् दूतस्य -अन्यैः सह वयं भेदं न कुर्मः' इति वदन्ति, शृणोमः आज्ञापालयामः' इति च वदन्ति। -ते प्रार्थयन्ति-, 'क्षमस्व नो भगवन्, त्वां प्रति पुनरागमनम्' इति। -Qs. अल-बकारः : २८५-। यदा ते तत् कृतवन्तः तदा अल्लाहः तत् निरस्तं कृतवान्, ततः प्रकटितवान् यत् '-अल्लाहः आत्मायाः क्षमतानुसारं विना भारं न धारयति।' स पुरस्कृतः -उपार्जितस्य शुभस्य -दण्डस्य च -अशुभस्य। -ते प्रार्थयन्ति-, 'अस्माकं प्रभु, यदि वयं विस्मरामः वा गलताः भवेम तर्हि अस्मान् दण्डं न ददातु-' अल्लाहः वदति: 'आम्'। '-अस्माकं प्रभु, यथा भवता अस्माकं पूर्वं ये भारं कृतवन्तः तथा अस्मान् गुरुभारं मा भारं कुरु-' अल्लाहः वदति: 'आम्'। '-हे अस्माकं प्रभु, यत् अस्माभिः सहितुं न शक्यते तत् अस्मान् मा भारं कुरुत- ' अल्लाहः अवदत् - 'आम्'। '-अस्मान् क्षमस्व; क्षमस्व अस्मान्; अनुग्रहं च कुरु। त्वं अस्माकं सहायकः असि, अतः अविश्वासिनः जनानां विरुद्धं अस्मान् साहाय्यं कुर्वन्तु'। -Qs. अल-बकारः : २८६-। अल्लाहः अवदत् - 'आम्' इति।

Hadith Corroboration (3)

Hadith

Imam Muslim : 180

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ مَوْلَى خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ } قَالَ دَخَلَ قُلُوبَهُمْ مِنْهَا شَيْءٌ لَمْ يَدْخُلْ قُلُوبَهُمْ مِنْ شَيْءٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَسَلَّمْنَا قَالَ فَأَلْقَى اللَّهُ الْإِيمَانَ فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ { وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا } قَالَ قَدْ فَعَلْتُ

[अबु बकर बिन् अबू शैबाह] तथा [अबू कुरैब] तथा [इशक बिन् इब्राहिम] अस्मान् कथितवन्तः तथा च शब्दाः अबू बकरस्य अस्ति, उक्तवान् [इशहाक्] अस्मान् अवदत्, अन्ये द्वे अवदन्, [वाकी] अस्मान् [सुफ्यान्] इत्यस्मात् [आदम बिन सुलेमान] खालिदस्य पूर्वदासात् कथितवान्, सः अवदत्, अहं [सैद बिन जुबैर] इत्यस्मात् कथयन् श्रुतवान् [इब्न अब्बास] सः अवदत्, 'यदा श्लोकः प्रकटितः अभवत्: '-तथा च भवन्तः स्वहृदयेषु यत् अस्ति तत् प्रकाशयन्ति वा गोपयन्ति वा, अल्लाहः भवन्तं तस्य उत्तरदायित्वं अवश्यं आह्वयति-' -Qs. अल-बकरा : 284-। इब्न अब्बासः अवदत् यत् 'ततः तस्मात् एकः दुःखः तेषां हृदयेषु प्रविष्टः यः कदापि तेषां हृदयेषु सर्वथा न प्रविष्टः आसीत्' इति। अतः नबी सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम उक्तवान् - 'अहं शृणोमि अहं च आज्ञापालयामि अहं च वशीभूतः अस्मि'' इति। इब्न अब्बासः अवदत्, 'ततः अल्लाहः तेषां हृदयेषु विश्वासं कृतवान्, येन ततः श्लोकः प्रकाशितः - '-अल्लाहः आत्मायाः सामर्थ्यं विहाय भारं न करोति। सः फलं लभते -सद्कर्मभ्यः- यतते दण्डं च लभते -अशुभकर्मेभ्यः- करोति। -ते प्रार्थयन्ति-, 'हे नो भगवन्, विस्मृते वा भ्रष्टा वा दण्डं मा कुरु- ' -Qs. अल बकारः : २८६-, अल्लाहः वदति : 'ननु मया कृतम्'। '-हे अस्माकं भगवन्, यथा त्वं अस्माकं पुरतः स्थापितानां उपरि भारं न स्थापयसि- ' -Qs. अल बकारः : २८६-, अल्लाहः वदति : 'मया कृतम्'। '-हे नो भगवन् क्षमस्व; क्षमस्व अस्मान्; अनुग्रहं च कुरु। त्वं अस्माकं सहायकः असि- ' अल्लाहः वदति : 'मया कृतम्'।

Hadith Corroboration (8)