Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith
Hadith
Imam Muslim : 1741
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَابْنُ نُمَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ الْغِنَى عَنْ كَثْرَةِ الْعَرَضِ وَلَكِنَّ الْغِنَى غِنَى النَّفْسِ
އެއީ [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އާއި [އިބްނު ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ވާހަކައެއް ކަމަށާއި، އެދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އެއީ [އަބޫ ޒިނާދު] ގެ އަރިހުން [އަލްއަޢްރާޖު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1742
و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ ح و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَقُولُا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ لَا وَاللَّهِ مَا أَخْشَى عَلَيْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ إِلَّا مَا يُخْرِجُ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ فَصَمَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ كَيْفَ قُلْتَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْخَيْرَ لَا يَأْتِي إِلَّا بِخَيْرٍ أَوَ خَيْرٌ هُوَ إِنَّ كُلَّ مَا يُنْبِتُ الرَّبِيعُ يَقْتُلُ حَبَطًا أَوْ يُلِمُّ إِلَّا آكِلَةَ الْخَضِرِ أَكَلَتْ حَتَّى إِذَا امْتَلَأَتْ خَاصِرَتَاهَا اسْتَقْبَلَتْ الشَّمْسَ ثَلَطَتْ أَوْ بَالَتْ ثُمَّ اجْتَرَّتْ فَعَادَتْ فَأَكَلَتْ فَمَنْ يَأْخُذْ مَالًا بِحَقِّهِ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ وَمَنْ يَأْخُذْ مَالًا بِغَيْرِ حَقِّهِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الَّذِي يَأْكُلُ وَلَا يَشْبَعُ
ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި އަލްލައިތު ބިން ސަޢުދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި - އެހެން ރިވާޔަތެއްގައި - ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ކަމަށާއި ދެ ރިވާޔަތްވެސް ބަސްފުޅުތަކުގައި އެއްގޮތް ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ ލައިތު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ސަޢީދު ބިން އަބޫ ސަޢީދު އަލް މަޤްބުރީގެ އަރިހުން އިޔާދު ބިން ޢަބްދުالله ބިން ސަޢާދުގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިއްޖެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ޞަޙާބީއަކު ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ: އޭ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، ހެޔޮ ޢަމަލުތަކުގެ ތެރެއިން ލިބޭ މުދަލަކީވެސް ނުބައި ކަމަކަށް ވާޞިލްވެވޭތޯއެވެ؟ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކުޑައިރުކޮޅަކު ހިމޭންވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު ދެންނެވިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ: އަހަރެންގެ ސުވާލު ތަކުރާރު ކުރިން؛ އޭ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، ހެޔޮ މަގަކުން ލިބޭ މުދަލަކީވެސް ނުބައި ކަންތައްތަކެއް ގެނެސްދޭނެ ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: ހަމަކަށަވަރުން، ޙަޤީޤީ ހެޔޮކަމުން އުފެއްދޭނީ ހަމައެކަނި ހެޔޮކަން، އެ ހެޔޮކަމަކީ ކޮންމެ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވިޔަސް މެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ބަހާރު މޫސުމުގައި ހެދޭ ހުރިހާ ގަސްގަހާގެހިން ހަމައެކަނި ތަރުކާރީ ކާ ޖަނަވާރުތައް ފިޔަވައި، ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ގަސްގަހާގެހި ކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ދަހިވެތި ޖަނަވާރުތައް ނައްތާލާނީ ނުވަތަ އެންމެ ކުޑަމިނުން މަރުވާނެ އެވެ. އޭނާ ކާއިރު، ދެން ބަނޑުގެ ދެފަރާތުން ކާނާ ފުރިގެން ދިއުމުން، ފާޚާނާ ކުރަން އިރުއާ ކުރިމަތިލާ، ދެން އަނެއްކާވެސް ކާއެއްޗެހި ކައްކައި ނިވާކޮށްލައެވެ. ފަހެ، އޭނާގެ ޙައްޤެއް ކަމުގައިވާ މުދާ ނަގާ މީހާއަށް ބާއްޖަވެރިކަން ލިބިގެންދާނެއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1743
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَخْوَفُ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمْ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا قَالُوا وَمَا زَهْرَةُ الدُّنْيَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ بَرَكَاتُ الْأَرْضِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهَلْ يَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ قَالَ لَا يَأْتِي الْخَيْرُ إِلَّا بِالْخَيْرِ لَا يَأْتِي الْخَيْرُ إِلَّا بِالْخَيْرِ لَا يَأْتِي الْخَيْرُ إِلَّا بِالْخَيْرِ إِنَّ كُلَّ مَا أَنْبَتَ الرَّبِيعُ يَقْتُلُ أَوْ يُلِمُّ إِلَّا آكِلَةَ الْخَضِرِ فَإِنَّهَا تَأْكُلُ حَتَّى إِذَا امْتَدَّتْ خَاصِرَتَاهَا اسْتَقْبَلَتْ الشَّمْسَ ثُمَّ اجْتَرَّتْ وَبَالَتْ وَثَلَطَتْ ثُمَّ عَادَتْ فَأَكَلَتْ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ فَمَنْ أَخَذَهُ بِحَقِّهِ وَوَضَعَهُ فِي حَقِّهِ فَنِعْمَ الْمَعُونَةُ هُوَ وَمَنْ أَخَذَهُ بِغَيْرِ حَقِّهِ كَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلَا يَشْبَعُ
[އަބޫ ޠާހިރު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޢަބްދުالله ބިން ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި އޭނާ ވިދާޅުވީ، [މާލިކް ބިން އަނަސް] [ޒައިދު ބިން އަސްލަމް] ގެ އަރިހުން [އަތަޢު ބިން ޔަސާރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ ރީތިކަން.' ޞަޙާބީން ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ.ދެން، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ދުނިޔަވީ ރީތިކަމުން ދޭހަވަނީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'އެބަހީ، ބިމުގެ ނިޢުމަތާއި ތަނަވަސްކަން.' އެމީހުން އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ހެޔޮކަމުން ނުބައިކަން ގެނެސްދެވިދާނެ ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. އަދި ވިއްސާރަ މޫސުމުގައި ހެދޭ ކޮންމެ އެއްޗަކީ ބައެއް ފަހަރު މަރުވެ ނުވަތަ ތަދުވާ އެއްޗެކެވެ. ތަރުކާރީ ކާ މީހާ ފިޔަވައި ހަމައެކަނި ފުރިހަމަވާންދެން ކާ، ދެން އަވިއާ ކުރިމަތިލާ، ދެން ފާޚާނާ ނުވަތަ ފާޚާނާ، ދެން އަނެއްކާވެސް ކާ މީހާއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މިދުނިޔޭގެ މުއްސަނދިކަން ފެންނަނީ ފެހި ފޮނިކޮށެވެ. ޙަލާލުގޮތުގައި މުއްސަނދިކަން ހޯދައި، އެ މުދާ ޙައްޤުގޮތުގައި ޚަރަދުކުރާ މީހަކު، ދެން އެއީ އެންމެ ރަނގަޅު އެހީއެވެ. އެކަމަކު ޙަރާމްގޮތުގައި އެކަން ހޯދާ މީހަކު، ދެން އޭނާއަކީ ކައިގެން ދުވަހަކުވެސް ފުރިގެން ނުވާ މީހެއް ފަދަ މީހެކެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1744
حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ أَخْبَرَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هِشَامٍ صَاحِبِ الدَّسْتَوَائِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَجَلَسْنَا حَوْلَهُ فَقَالَ إِنَّ مِمَّا أَخَافُ عَلَيْكُمْ بَعْدِي مَا يُفْتَحُ عَلَيْكُمْ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا وَزِينَتِهَا فَقَالَ رَجُلٌ أَوَ يَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَسَكَتَ عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ لَهُ مَا شَأْنُكَ تُكَلِّمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا يُكَلِّمُكَ قَالَ وَرَأَيْنَا أَنَّهُ يُنْزَلُ عَلَيْهِ فَأَفَاقَ يَمْسَحُ عَنْهُ الرُّحَضَاءَ وَقَالَ إِنَّ هَذَا السَّائِلَ وَكَأَنَّهُ حَمِدَهُ فَقَالَ إِنَّهُ لَا يَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ وَإِنَّ مِمَّا يُنْبِتُ الرَّبِيعُ يَقْتُلُ أَوْ يُلِمُّ إِلَّا آكِلَةَ الْخَضِرِ فَإِنَّهَا أَكَلَتْ حَتَّى إِذَا امْتَلَأَتْ خَاصِرَتَاهَا اسْتَقْبَلَتْ عَيْنَ الشَّمْسِ فَثَلَطَتْ وَبَالَتْ ثُمَّ رَتَعَتْ وَإِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرٌ حُلْوٌ وَنِعْمَ صَاحِبُ الْمُسْلِمِ هُوَ لِمَنْ أَعْطَى مِنْهُ الْمِسْكِينَ وَالْيَتِيمَ وَابْنَ السَّبِيلَ أَوْ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنَّهُ مَنْ يَأْخُذُهُ بِغَيْرِ حَقِّهِ كَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلَا يَشْبَعُ وَيَكُونُ عَلَيْهِ شَهِيدًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ
[ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [އިސްމާޢީލް ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ދަސްތާވާޢީގެ ބޭބެ ހިޝާމް] ގެ އަރިހުން [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކާތިރު] ގެ އަރިހުން [ހިލާލް ބިން އަބޫ މައިމޫނާ] ގެ އަރިހުން [އަތަ` ބިން ޔަސާރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއްފަހަރަކު ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މަންޒިލްގައި އިށީނދެގެން އިންއިރު، އަހަރެމެން އެކަލޭގެފާނުގެ ވަށައިގެން އިށީނދެގެން ތިއްބެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން މީހަކު ސުވާލުކުރިއެވެ. އެ ސުވާލު އަޑުއަހާފައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހިމޭންވެވަޑައިގަތެވެ. ދެން ކުރިން ސުވާލުކުރި ޞަޙާބީއަށް ދެންނެވީ، ‘ތިބާގެ ހިތަށް އަރަނީ ކީކޭތޯ، ކަލޭގެފާނު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލުކުރެއްވި ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު ތިބާގެ ސުވާލަށް ޖަވާބެއް ނުދެއްވިއެވެ. އެމީހާ ޖަވާބު ދިނީ، 'އަހަރެން ހީކުރީ، ފަހަރެއްގައި އޭނާއަށް ވަޙީ ފޮނުވަމުން ދިޔައީ ކަމަށް.' ހޭވެރިކަން ލިބުމުން ފޮތިގަނޑު ފޮހެލުމަށްފަހު ބުނީ: 'ހަމަކަށަވަރުން މި ސުވާލުކުރާ މީހާ - އަކީ ސްމާޓް ސުވާލު ކުރާ މީހެއް - ' - އޭނާ އެކަން ބުނީ ތައުރީފު ފަދަ ވިސްނުމަކާއެކު - ކަމަށެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަމަކު ވިއްސާރަ މޫސުމުގައި ހެދޭ އެއްޗަކުން، ބައެއް ފަހަރު މަރުވެދާނެ ނުވަތަ އަނިޔާއެއް ލިބިދާނެ އެވެ. ތަރުކާރީ ކާ މީހާ ފިޔަވައި ހަމައެކަނި ފުރިހަމަވާންދެން ކާން، ދެން އަވިއާ ކުރިމަތިލާފައި، ދެން ފާޚާނާ ނުވަތަ ކުޑަކަމުދާ މީހާ، އެއަށްފަހު އަނެއްކާވެސް ކާއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މިދުނިޔޭގެ މުއްސަނދިކަން ފެންނަނީ ފެހި ފޮނިކޮށެވެ. އެކަމަކު މުސްލިމެއްގެ އެންމެ ރަނގަޅު މުއްސަނދިކަމަކީ ފަޤީރުންނަށް ނުވަތަ ޔަތީމު ކުއްޖަކަށް ނުވަތަ އިބްނު ސަބީލް - ދަތުރުވެރިއަކަށް - ޞަދަޤާތެއްގެ ގޮތުގައި ދޭ އެއްޗެކެވެ.' ނުވަތަ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވެފައިވާ ފަދައިން، ޙަރާމްކޮށް މުދާ ހޯދައިފި މީހާއަކީ، ކާއެއްޗެއް ނަމަވެސް ދުވަހަކުވެސް ފުރިހަމަ - ހިތްހަމަޖެހުން - އިޙްސާސް ނުކުރާ މީހެއް ފަދައިންނެވެ. އެ މުއްސަނދިކަން ޤިޔާމަތް ދުވަހު އޭނާގެ ދަހިވެތިކަމާ ދެކޮޅަށް ހެކިވެރިއަކަށް ވާނެއެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 1745
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ نَاسًا مِنْ الْأَنْصَارِ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَعْطَاهُمْ ثُمَّ سَأَلُوهُ فَأَعْطَاهُمْ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا عِنْدَهُ قَالَ مَا يَكُنْ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ أَدَّخِرَهُ عَنْكُمْ وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ وَمَنْ يَصْبِرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ مِنْ عَطَاءٍ خَيْرٌ وَأَوْسَعُ مِنْ الصَّبْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާލިކު ބިން އަނަސް] ގެ އަރިހުން - އޭނާއަށް ކިޔަވާފައިވާ ގޮތަށް - [ޢިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [ޢަތަ` ބިން ޔަޒީދު އަލް ލައިތުސީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އެއްދުވަހަކު الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އެމީހުން އެދުނު އެއްޗެއް ހުސްވުމާ ހަމައަށެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަމަކު ޢިއްފާތް މީހާ - އެދުމުން އަމިއްލައަށް ރައްކާތެރިވެ - ދެން الله އޭނާ ސަލާމަތުން ބަހައްޓަވާނެ އެވެ. އަދި އެމީހެއްގެ އަތުގައި ހުރި އެއްޗަކުން ހިތްހަމަޖެހޭ މީހާ، الله އޭނާ ހިތްހަމަޖެހޭނެ އެވެ. އަދި ކެތްތެރިވެއްޖެނަމަ ﷲ އޭނާގެ ކެތްތެރިކަން އިތުރުކުރައްވާނެއެވެ. ކެތްތެރިކަމަށްވުރެ ރަނގަޅު އަދި ހިތް ފުޅާކޮށްދޭ ހަދިޔާއެއް މީހަކަށް ނުދެއެވެ.' އެއީ [ޢަބްދުއްބުން ޙުމައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، އަދި [ޢަބްދުއްރަޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، އަދި މިސާލަކަށް މި އިސްނާދާއެކު [މާޢުމަރު] [އަޒް ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ކަމެކެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1746
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ حَدَّثَنِي شُرَحْبِيلُ وَهُوَ ابْنُ شَرِيكٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَدْ أَفْلَحَ مَنْ أَسْلَمَ وَرُزِقَ كَفَافًا وَقَنَّعَهُ اللَّهُ بِمَا آتَاهُ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އަށް [އަބޫ ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލް މުޤްރީ] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން އަބޫ އައްޔޫބު] ގެ އަރިހުން [ޝުރަޙްބިލް ބިން ޝާރިކް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލް ޙުބަލީ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން އަމްރޫ ބިން އަޝް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ އެކަށީގެންވާ ރިޒުޤެއް ލިބި، الله އޭނާއަށް ދެއްވި އެއްޗަކާމެދު ހިތްހަމަޖެހުމަކީ ވަރަށް ނަސީބުވެރި ކަމެކެވެ."
Hadith
Imam Muslim : 1747
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَعَمْرٌو النَّاقِدُ وَأَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ ح و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ كِلَاهُمَا عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ اجْعَلْ رِزْقَ آلِ مُحَمَّدٍ قُوتًا
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އާއި [އަމްރު އަން ނާޤިދު] އަދި [އަބޫ ސަޢީދު އަލް އަޝައްޖު] އެބޭފުޅުން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވީ [ވާކީޢު]، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވީ [އަލްއަޢުމާސީ] - އެހެން ސަފުހާއެއްގައި - އަދި އަޅުގަނޑަށް ރިވާކުރެއްވީ [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބް]، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވީ [މުޙައްމަދު ބިން] އެވެ ފުދުލައިލް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] އެދެބޭފުޅުންވެސް [ޢުމަރަ ބިން އަލްޤަޢުޤާޢު] އިން [އަބޫ ޛުރާ] އިން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1748
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَسْمًا فَقُلْتُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَغَيْرُ هَؤُلَاءِ كَانَ أَحَقَّ بِهِ مِنْهُمْ قَالَ إِنَّهُمْ خَيَّرُونِي أَنْ يَسْأَلُونِي بِالْفُحْشِ أَوْ يُبَخِّلُونِي فَلَسْتُ بِبَاخِلٍ
އެއީ [ޢުޘްމާން ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އާއި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަދި [އިޝާޤު ބިން އިބްރާހީމް އަލް ޙަންޒާލީ] -އިޝާޤު ވިދާޅުވި- އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި އެއްޗެއް -އެހެން ދެ ބޭފުޅަކު ވިދާޅުވި- އެއީ [ޖަރީރު] [އަލްއަޢްމާޝް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ވަޢީލް] ގެ އަރިހުން [ސަލްމާން ބިން ރަބިޢާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި އެއްޗެއް ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އެއްދުވަހަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޞަދަޤާތް ބަހައްޓަވަމުން ގެންދެވިއިރު، އަޅުގަނޑު އޭނާއަށް ލަފާދިނީ، 'الله ގެ ރަސޫލާ، ޞަދަޤާތް މާ ހައްގުވަނީ މިމީހުންނެއް ނޫން ކަމަށާއި އެއީ އެއީ' ކަމަށެވެ. އޭނާ ޖަވާބު ދެއްވީ: 'މި މީހުން، އަޅުގަނޑަށް މަޖުބޫރު ކުރާ ފަދައިން، ދެ ގޮތެއްގެ ތެރެއިން އެއް ގޮތެއް ނަގަން، އެއީ ހަރުކަށި ގޮތަކަށް އަޅުގަނޑާ ސުވާލު ކުރާނެތޯ، ނުވަތަ އަޅުގަނޑަކީ ރުޅިވެރިކަމުގެ ތުހުމަތު ކުރާނެތޯއެވެ.' އަހަންނަކީ ކެތްތެރި މީހެއް ނޫން ނަމަވެސް'.
Hadith
Imam Muslim : 1749
حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ قَالَ سَمِعْتُ مَالِكًا ح و حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى وَاللَّفْظُ لَهُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَلَيْهِ رِدَاءٌ نَجْرَانِيٌّ غَلِيظُ الْحَاشِيَةِ فَأَدْرَكَهُ أَعْرَابِيٌّ فَجَبَذَهُ بِرِدَائِهِ جَبْذَةً شَدِيدَةً نَظَرْتُ إِلَى صَفْحَةِ عُنُقِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ أَثَّرَتْ بِهَا حَاشِيَةُ الرِّدَاءِ مِنْ شِدَّةِ جَبْذَتِهِ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ مُرْ لِي مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي عِنْدَكَ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضَحِكَ ثُمَّ أَمَرَ لَهُ بِعَطَاءٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ح و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ح و حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ كُلُّهُمْ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَفِي حَدِيثِ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِنْ الزِّيَادَةِ قَالَ ثُمَّ جَبَذَهُ إِلَيْهِ جَبْذَةً رَجَعَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي نَحْرِ الْأَعْرَابِيِّ وَفِي حَدِيثِ هَمَّامٍ فَجَاذَبَهُ حَتَّى انْشَقَّ الْبُرْدُ وَحَتَّى بَقِيَتْ حَاشِيَتُهُ فِي عُنُقِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[އަމްރޫ އަން ނާޤިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އިޝާޤް ބިން ސުލައިމާން އާރާޒީ] އޭނާ ވިދާޅުވީ، އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިފައި އޮތީ [މާލިކް] - އެހެން ސަފުހާއެއްގައި - އަދި [ޔޫނުސް ބިން ޢަބްދުލްޢަޢުލާ] - އެ ބަސްފުޅަކީވެސް އޭނާގެ - އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޢަބްދުالله ބިން ވަޙްބު] އަޅުގަނޑަށް [މާލިކް ބިން އަނަސް] ކިޔައިދިނީ [އިޝާޤް ބިން ޢަބްދުالله ބިން އަބޫ ތަލްޙާ] އިން [އަނާސް ބިން މާލިކް] އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއްދުވަހަކު އަހަރެން ހިނގަމުން ދިޔައީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާއި އެކުގައެވެ. އެވަގުތު އޭނާ ލައިގެން ހުރީ ނަޖުރާނުން ހަދާފައިވާ ޝޯލްއެއް ކަމަށާއި އޭގެ ކޮޅުތައް ބޯކޮށް ހުންނަ ކަމަށެވެ. ކުއްލިއަކަށް ބަދުޢީ ޢަރަބިއަކު އޭނާގެ ގައިގައި ޖެހި، ދެން އޭނާއަށް ވީހާވެސް ބާރަށް ނަބިއްޔާގެ ޝޯލް ދަމައިގަތީ، ދަމައިގަތުމުގެ ބާރުގެ ސަބަބުން އެ ޝޯލް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކަރުގައި އަސަރެއް ޖަހާފައިވާތަން ފެނުނެވެ. ދެން އެމީހާ ބުނީ އޭ މުޙައްމަދު، ކަލޭގެފާނުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައިވާ މުދާ އަޅުގަނޑަށް ދެއްވުމަށް ކަލޭގެ ޚަޒާނާވެރިޔާއަށް އަމުރު ކުރައްވާށެވެ’. ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެމީހާއާ ދިމާއަށް އެނބުރިވަޑައިގަތީ ހެވިފައެވެ. ދެން އެމީހާއަށް ޞަދަޤާތް ދިނުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. [ޒުހައިރު ބިން ހަރުބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޢަބްދުޝް ޝަމާދު ބިން ޢަބްދުލް ވާރިތުސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޙައްމާމް] -އެހެން ސަފުހާއެއްގައި- އަދި [ޒުހައިރު ބިން ހަރުބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޢުމަރު ބިން ޔޫނުސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އިކްރީމާ ބިން އައްމާރު] -އަނެއް ސަފުހާއެއްގައި- އަދި [ސަލާމާ ބިން ޝާބިބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަބުލް މުޣީރާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްއައުޒާޢީ] ހުރިހާ ކަމެއް [އިޝާޤް ބިން] ގެ ފަރާތުން ކިޔައިދީފައެވެ ޢަބްދުالله ބިން އަބޫ ތަލްޙާ] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން މި ޙަދީޘާއެކުގައެވެ. އިކްރީމާ ބިން އައްމާރުގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި އިތުރުވުމެއް ވެއެވެ؛ 'ދެން އެމީހާ އެއް ދަމައިގަނެގެން ދަމައިގަތީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާއާ ދިމާއަށް ދަމައިގަތެވެ'. އަދި ހައްމާމްގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި؛ 'އެކަލޭގެފާނު ޝޯލް ފަޅައިގެން ގޮސް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކަރުގައި ނިޝާނެއް ދޫކޮށްލާންދެން ދަމައިގަތެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1750
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ أَنَّهُ قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْبِيَةً وَلَمْ يُعْطِ مَخْرَمَةَ شَيْئًا فَقَالَ مَخْرَمَةُ يَا بُنَيَّ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ قَالَ ادْخُلْ فَادْعُهُ لِي قَالَ فَدَعَوْتُهُ لَهُ فَخَرَجَ إِلَيْهِ وَعَلَيْهِ قَبَاءٌ مِنْهَا فَقَالَ خَبَأْتُ هَذَا لَكَ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ رَضِيَ مَخْرَمَةُ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ލައިތު] [އިބްނު އަބޫ މުލައިކާ] ގެ އަރިހުން [މިސްވާރު ބިން މަޚްރަމާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ބައެއް ހެދުމެއް - ޖެކެޓެއްގެ ވައްތަރެއް - ޞަޙާބީންނަށް ބަހާލެއްވި ނަމަވެސް މަޚްރަމާއަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުދެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން މަޚްރާމާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންވެ ބައްޕަ ގޮވައިގެން ދިޔައީމެވެ. ބައްޕަ ބުނީ 'ފުރަތަމަ ވަދެލައްވާ، އަހަރެން އޭނާއާ ބައްދަލުކުރަން ބޭނުންވާ ވާހަކަ ބުނޭ' ކަމަށެވެ. މިޝްވާރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަހަރެން ވަދެ އޭނާ ގާތު ބުނީމެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ ނުކުތީ މަޚްރަމާއަށް ހެދުމެއް ހިފައިގެންނެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެން މިކަން ކަލޭމެންނަށްޓަކައި ރައްކާކޮށްފައި މިވަނީ' އެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ މަޚްރަމާ ދެން އެ ހެދުންތަކަށް ބަލާލިއެވެ. ދެން ރަސޫލާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'މަޚްރާމާ ހިތްހަމަޖެހިއްޖެތަ؟'.
Hadith
Imam Muslim : 1751
حَدَّثَنَا أَبُو الْخَطَّابِ زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْحَسَّانِيُّ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ أَبُو صَالِحٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ السَّخْتِيَانِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ قَالَ قَدِمَتْ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقْبِيَةٌ فَقَالَ لِي أَبِي مَخْرَمَةُ انْطَلِقْ بِنَا إِلَيْهِ عَسَى أَنْ يُعْطِيَنَا مِنْهَا شَيْئًا قَالَ فَقَامَ أَبِي عَلَى الْبَابِ فَتَكَلَّمَ فَعَرَفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَوْتَهُ فَخَرَجَ وَمَعَهُ قَبَاءٌ وَهُوَ يُرِيهِ مَحَاسِنَهُ وَهُوَ يَقُولُ خَبَأْتُ هَذَا لَكَ خَبَأْتُ هَذَا لَكَ
އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [އަބުލް ޚަޘްތަބު ޒިޔާދު ބިން ޔަޙްޔާ އަލް ހަސަނީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [ހާތިމް ބިން ވަރުދާން އަބޫ ޞާލިޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އައްޔޫބު އަސީ ސިޔާޚްތިޔާން] [ޢަބްދުالله ބިން އަބޫ މުލައިކާ] ގެ ފަރާތުން [އަލް މިސްވާރު ބިން މަޚްރާމާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ބައެއް ހެދުންތައް - ޖެކެޓެއްގެ ބާވަތެއް - ލިބިވަޑައިގަތުމުން ބައްޕަ ވިދާޅުވީ، 'އަހަރެމެން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ދާން، ފަހަރެއްގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހިއްސާއެއް އޮވެދާނެ' ކަމަށެވެ. އަހަރެމެން އެތަނަށް އާދެވުނު އިރު ބައްޕަ ދޮރުކައިރީގައި ހުރެ ވާހަކަ ދައްކަމުން ދިޔައެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ އަޑު ދެނެގަނެވުމުން، އޭގެ ރީތިކަން ބައްޕައަށް ދައްކާ ޖެކެޓެއް ހިފައިގެން ނުކުމެވަޑައިގެން ވިދާޅުވީ: 'އަހަރެން މިކަން ކަލޭގެފާނަށްޓަކައި ބެހެއްޓީ، ކަލޭގެފާނަށްޓަކައި މިކަން ރައްކާކޮށްފިން' އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1752
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ أَبِيهِ سَعْدٍ أَنَّهُ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَهْطًا وَأَنَا جَالِسٌ فِيهِمْ قَالَ فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُمْ رَجُلًا لَمْ يُعْطِهِ وَهُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ فَقُمْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَارَرْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ وَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا قَالَ أَوْ مُسْلِمًا فَسَكَتُّ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا قَالَ أَوْ مُسْلِمًا فَسَكَتُّ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا قَالَ أَوْ مُسْلِمًا قَالَ إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ خَشْيَةَ أَنْ يُكَبَّ فِي النَّارِ عَلَى وَجْهِهِ وَفِي حَدِيثِ الْحُلْوَانِيِّ تَكْرِيرُ الْقَوْلِ مَرَّتَيْنِ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ح و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ ح و حَدَّثَنَاه إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ كُلُّهُمْ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَلَى مَعْنَى حَدِيثِ صَالِحٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ سَعْدٍ يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ يَعْنِي حَدِيثَ الزُّهْرِيِّ الَّذِي ذَكَرْنَا فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ بَيْنَ عُنُقِي وَكَتِفِي ثُمَّ قَالَ أَقِتَالًا أَيْ سَعْدُ إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ
[އަލްޙަސަން ބިން ޢަލީ އަލްޙުލްވާނީ] އާއި [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވީ، [ޔަޢުޤޫބު ބިން އިބްރާހިމް ބިން ސަޢުދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން، [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، [ޞާލިޙް] އިން، [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން، [އާމިރު ބިން ސަޢުދު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ، [އޭނާގެ ބައްޕަ] ސަޢުދުގެ އަރިހުން، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބައެއް މީހުންނަށް ޞަދަޤާތް ބަހައްޓަވަމުން ގެންދެވިއިރު، އަޅުގަނޑު އެމީހުންގެ ތެރޭގައި އިށީނދެގެން، އެކަން ހެކިވަމުން ދިޔައީމެވެ. ސަޢުދު ބުންޏެވެ؛ ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބޭކަލަކު ދޫކޮށްލެއްވި ބޭކަލަކު، އޭނާއަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުދިނެވެ. އެމީހުންގެ ތެރެއިން އަހަރެން އެންމެ ގަޔާވާ އެއް މީހާ ކަމުގައި ވިޔަސް މެއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް އައިސް ބުނީމެވެ. ނަމަވެސް، الله ގެ ހަޟްރަތުން، އަޅުގަނޑަށް އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި، އޭނާއަކީ މުއުމިނެއް ކަމުގައި ވިޔަސް މެއެވެ.' ފަހެ، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ބުނަން އުޅުނު އެއްޗެއް އަހަންނަށް ނުވިސްނުމުން އަނެއްކާވެސް އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އެ ފައްޅީގެ މީހުންނަށް ޞަދަޤާތް ނުދެއްވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ މާތްރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން އަޅުގަނޑަށް އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި އޭނާއަކީ މުއުމިނެއް ކަމުގައި ވިޔަސް'. ރަސޫލާ، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވާށި، އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ކުޑައިރުކޮޅަކު ހިމޭންވެލީމެވެ، ދެން އަހަރެން އިތުރަށް ޝައުގުވެރިވެ އެންމެ ފަހުން ސުވާލުކުރީމެވެ، 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، މާތްރަސްކަލާނގެ ހަޟްރަތުން، އަހަންނަށް އެނގޭ ގޮތުގައި، އޭނާއަކީ މުއުމިނެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ތިބާ ފައްޅީގެ ރަސޫލާއަށް ނުދިނީ ކީއްވެގެން' އެވެ. ރަސޫލާ، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވާށި، އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ދެން އޭނާގެ ބަސްފުޅު ކުރިއަށް ގެންދެވީ: 'ހަގީގަތުގައި އަހަރެން މީހަކަށް ދޭން، އެއީ އަހަރެން އަސްލު މާ ލޯބިވާ އަނެއް މީހާ.' އަހަރެން އެކަން ކުރީ، އަހަރެން ދިން މޫނު މާތްالله ނަރަކައަށް އަނބުރާލާފާނެތީ ބިރުގަނެގެންނެވެ'. އަލް ހުލްވާނީގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ދެފަހަރު ތަކުރާރުވެފައިވެއެވެ. [އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] -އަނެއްގޮތަކަށް ރިވާކުރެއްވި- އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔަޢުޤޫބު ބިން އިބްރާހިމް ބިން ސަޢުދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު ޝިހާބުގެ ކޮއްކޮއަށް] ރިވާކުރެއްވި -އަނެއްގޮތަކަށް- އަދި [އިޝާޤް ބިން އިބްރާހީމް] އާއި [ޢަބްދުއްރައްޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ [މާޢުމަރު] އެންމެން [ޢަޒް ޒުހުރީ] ގެ ފަރާތުން މި ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަން އާއި އެއްގޮތަށް އޭނާގެ ޙަދީޘް ޞާލިޙް ޒުހުރީގެ އަރިހުން. [އަލްޙަސަން ބިން ޢަލީ އަލް ހުލްވާނީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި [ޔަޢުޤޫބު ބިން އިބްރާހިމް ބިން ސަޢުދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕައަށް] [ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އިސްމާޢިލް ބިން މުޙައްމަދު ބިން ސަޢުދު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަހަރެންގެ ކޮނޑާއި ކަރުގެ ދެމެދުގައި ފިރުމާލައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭ ސަޢާދު ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެން ހަގީގަތުގައިވެސް އެމީހާ ކަލެއަށް ދޭނަމެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 1753
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ أُنَاسًا مِنْ الْأنْصَارِ قَالُوا يَوْمَ حُنَيْنٍ حِينَ أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَمْوَالِ هَوَازِنَ مَا أَفَاءَ فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْطِي رِجَالًا مِنْ قُرَيْشٍ الْمِائَةَ مِنْ الْإِبِلِ فَقَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِ اللَّهِ يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَتْرُكُنَا وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَحُدِّثَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ قَوْلِهِمْ فَأَرْسَلَ إِلَى الْأَنْصَارِ فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ مِنْ أَدَمٍ فَلَمَّا اجْتَمَعُوا جَاءَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ فَقَالَ لَهُ فُقَهَاءُ الْأَنْصَارِ أَمَّا ذَوُو رَأْيِنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَمْ يَقُولُوا شَيْئًا وَأَمَّا أُنَاسٌ مِنَّا حَدِيثَةٌ أَسْنَانُهُمْ قَالُوا يَغْفِرُ اللَّهُ لِرَسُولِهِ يُعْطِي قُرَيْشًا وَيَتْرُكُنَا وَسُيُوفُنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنِّي أُعْطِي رِجَالًا حَدِيثِي عَهْدٍ بِكُفْرٍ أَتَأَلَّفُهُمْ أَفَلَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالْأَمْوَالِ وَتَرْجِعُونَ إِلَى رِحَالِكُمْ بِرَسُولِ اللَّهِ فَوَاللَّهِ لَمَا تَنْقَلِبُونَ بِهِ خَيْرٌ مِمَّا يَنْقَلِبُونَ بِهِ فَقَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ رَضِينَا قَالَ فَإِنَّكُمْ سَتَجِدُونَ أَثَرَةً شَدِيدَةً فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْا اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنِّي عَلَى الْحَوْضِ قَالُوا سَنَصْبِرُ حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَ لَمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مَا أَفَاءَ مِنْ أَمْوَالِ هَوَازِنَ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ قَالَ أَنَسٌ فَلَمْ نَصْبِرْ وَقَالَ فَأَمَّا أُنَاسٌ حَدِيثَةٌ أَسْنَانُهُمْ و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ قَالَ أَنَسٌ قَالُوا نَصْبِرُ كَرِوَايَةِ يُونُسَ عَنْ الزُّهْرِيِّ
އަޅުގަނޑަށް [ޙަރުމަލާ ބިން ޔަޙްޔާ އެތު ޠޫޖީބީ] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޢަބްދުالله ބިން ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔޫނޫސް] [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވާފައިވާ ގޮތުގައި [އަނަސް ބިން މާލިކް] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި ވާހަކައެވެ. ދެން ސަތޭކަ ޖަމަލުގެ ސިފައިގައި ޤުރައިޝުންނަށް ބަހާލިއެވެ. އެހެންކަމުން އަންޞާރުންގެ ބައެއް މީހުން ބުނެފައިވެއެވެ. އަނަސް ވިދާޅުވިއެވެ. އެމީހުން އެއްވެ ނިމުމުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއުރެންގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އަންޞާރުންގެ އެންމެ ޢިލްމުވެރި ބޭފުޅާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެމެން ދުވަހަކުވެސް އެގޮތަށް ނުބުނަން، އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ! އެކަމަކު އަހަރެމެންގެ ޒުވާނުން ބުނީ، 'އަހަރެމެން އެކަނި ދޫކޮށްލާފައި ތިއްބާ ޤުރައިޝުންނަށް ދިން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް މާފުކުރައްވާށިއެވެ. އަހަރެމެންގެ ކަނޑިތައް އަދިވެސް ދުޝްމަނުންގެ ލޭން ތެމިފައި ހުރި ނަމަވެސް'.' ފަހެ، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެމީހުން އެމީހުންގެ ދުނިޔޭގެ މުދަލާއި އެކު ދާއިރު، ތިޔަބައިމީހުން އެނބުރި ތިޔަބައިމީހުންގެ ގެތަކަށް الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު އެނބުރި ދިއުމަށް ތިޔަބައިމީހުން ތައްޔާރަށް ނުވަނީ ހެއްޔެވެ؟ الله ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ، އެމީހުން ގެންނަ އެއްޗަކަށްވުރެ ތިބާ އަނބުރާ ގެނެސްދޭ އެއްޗަކީ މާ އަގުހުރި އެއްޗެކެވެ.' އެމީހުން ޖަވާބު ދިނީ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ! އޭ الله ގެ ރަސޫލާ އަހަރެމެން ރުހިވޮޑިގަންނަމެވެ.' ދެން އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ: 'ތިޔަ އެންމެންނަށްވެސް ފެންނާނީ އަމިއްލަ ނަފްސާއި މެދު ވަރަށް ކަންބޮޑުވާ މީހުންނެވެ. އެހެންކަމުން الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއާ ބައްދަލުވާންދެން ކެތްތެރިވާށެވެ. އަހަރެން ކަލޭގެފާނަށް އިންތިޒާރު ކުރާނީ ލޭކުގައި - ޤިޔާމަތް ދުވަހު -' އެމީހުން ޖަވާބު ދިނީ، 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ އަހަރެމެން ކެތްތެރިވާނަމެވެ'. ޙަސަން އަލް ހުލްވާނީ އާއި ޢަބްދުލްޙޫމަދު ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވީ، ޔަޢުޤޫބު ބިން އިބްރާހީމް ބިން ސަޢުދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، ބައްޕަ ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، ޞާލިޙް، އިބްނު ޝިހާބު، އަނަސް ބިން މާލިކް އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި މިފަދަ ޙަދީޘެއްވެސް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ހަމައެކަނި ބުނީ، އަނަސް ބުނީ، 'އަހަރެމެން ދެން ކެތްތެރިއެއް ނުވާނެ' ކަމަށެވެ. އަދި ޒުވާނުންނާ ބެހޭގޮތުން ވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި ޒުހައިރު ބިން ހަރުބު ކިޔައިދިނީ، ޔަޢުޤޫބު ބިން އިބްރާހީމް ކިޔައިދީފައި، އިބްނު ޝިހާބުގެ ކޮއްކޮ ކިޔައިދީފައި، އޭނާގެ ދޮންބައްޕަ ބުނީ، އަނަސް ބިން މާލިކު ކިޔައިދީފައި، އޭނާ ވެސް މިފަދަ ޙަދީޘެއް ރިވާކުރެއްވި، ހަމައެކަނި އޭނާ ބުނީ، އަނަސް ވިދާޅުވިއެވެ. އެއީ، ޒުހުރީގެ ކިބައިން ޔޫނުސް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1754
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأَنْصَارَ فَقَالَ أَفِيكُمْ أَحَدٌ مِنْ غَيْرِكُمْ فَقَالُوا لَا إِلَّا ابْنُ أُخْتٍ لَنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ ابْنَ أُخْتِ الْقَوْمِ مِنْهُمْ فَقَالَ إِنَّ قُرَيْشًا حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ وَمُصِيبَةٍ وَإِنِّي أَرَدْتُ أَنْ أَجْبُرَهُمْ وَأَتَأَلَّفَهُمْ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَرْجِعَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا وَتَرْجِعُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ إِلَى بُيُوتِكُمْ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَ الْأَنْصَارُ شِعْبًا لَسَلَكْتُ شِعْبَ الْأَنْصَارِ
[މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނާ] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު] - [އިބްނުލް މުޘައްނާ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ - [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޝުޢޫބާ] ވިދާޅުވީ، [ޤަތަދާ] [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިފައި އޮތް ވާހަކައެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަންޞާރު އެއްކުރެއްވި، ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެމީހުން ބުނީ: 'ނޫން، އަހަރެމެންގެ އަންހެން ދަރިން ފިޔަވައި'. ފަހެ، ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނުގެ ބަސްފުޅުތައް ކުރިއަށް ގެންދެވީ: 'ހަމަކަށަވަރުން ޤުރައިޝުން ދެންމެ ނިކުމެފައިވަނީ ޖާހިލުކަމާއި މުޞީބާތުގެ ޒަމާނުންނެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ގަސްތުކުރަނީ އެބައިމީހުންނަށް ހިތްހަމަޖެހުމާއި އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ބަނދެލުމެވެ. އެމީހުން ދުނިޔޭގެ މުދާ ހިފައިގެން އެނބުރި އަންނައިރު، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު އެނބުރި އައުމަށް ތިބާ ތައްޔާރަށް ނުވަނީ ހެއްޔެވެ؟ އެމީހުން ވާދީއެއްގެ ތެރެއިން ފާއިތުވެ، އަންސާރުން އެހެން ފަރުބަދައަކުން ފާއިތުވެއްޖެނަމަ، އަހަރެން އަންސާރުން ގެންދާ ފަރުބަދަ މަގަށް ތަބާވާނަމެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 1755
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَ لَمَّا فُتِحَتْ مَكَّةُ قَسَمَ الْغَنَائِمَ فِي قُرَيْشٍ فَقَالَتْ الْأَنْصَارُ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْعَجَبُ إِنَّ سُيُوفَنَا تَقْطُرُ مِنْ دِمَائِهِمْ وَإِنَّ غَنَائِمَنَا تُرَدُّ عَلَيْهِمْ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَمَعَهُمْ فَقَالَ مَا الَّذِي بَلَغَنِي عَنْكُمْ قَالُوا هُوَ الَّذِي بَلَغَكَ وَكَانُوا لَا يَكْذِبُونَ قَالَ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَرْجِعَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا إِلَى بُيُوتِهِمْ وَتَرْجِعُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ إِلَى بُيُوتِكُمْ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ وَادِيًا أَوْ شِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ أَوْ شِعْبَ الْأَنْصَارِ
[މުޙައްމަދު ބިން އަލް ވަލީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢުބާ] ކިޔައިދެއްވީ [އަބޫ ޠައްޔަޙް] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވުނީ [އަނަސް ބިން މާލިކް] ވިދާޅުވި؛ މައްކާ ފަތަޙަ ކުރެވުމުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެ ޣަނީމާ ޤުރައިޝުންނަށް ބަހާލެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަންސާރު ބުނީ މިއީ ހަގީގަތުގައިވެސް އަޖައިބުކުރުވަނިވި ކަމެއް ކަމަށެވެ. އަހަރެމެންގެ ކަނޑިތައް އަދިވެސް ދުޝްމަނުންގެ ލޭން ތެމިފައި އޮތް ނަމަވެސް އަހަރެމެންގެ ޣަނީމާތައް އެމީހުންނަށް - ޤުރައިޝުންނަށް - ދީފައިވެއެވެ. ދެން އެ އިބާރާތް الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ހަމައަށް ފޯރާފައި، އެންމެ ފަހުން އެކަލޭގެފާނު އެމީހުން އެއްކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އެއުރެން ޖަވާބު ދިނެވެ: 'އެމީހުން ދެއްކި ވާހަކައަކީ ތެދެއް، އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ! އެމީހުން ދޮގެއް ނުހަދައެވެ.' ފަހެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. މީހަކު ވާދީއަކާއި ފަރުބަދައެއްގެ ތެރެއިން ހިނގާފައި ދިޔައިރު، އަންސާރުން އެހެން ވާދީއަކާއި ފަރުބަދައެއްގެ ތެރެއިން ހިނގާނަމަ، އަހަރެން އެ ވާދީއާއި އަންސާރުން ހިނގާ ފަރުބަދައެއްގެ ފަހަތުން ދާނަމެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1756
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَرْعَرَةَ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى الْآخَرِ الْحَرْفَ بَعْدَ الْحَرْفِ قَالَا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ أَقْبَلَتْ هَوَازِنُ وَغَطَفَانُ وَغَيْرُهُمْ بِذَرَارِيِّهِمْ وَنَعَمِهِمْ وَمَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ عَشَرَةُ آلَافٍ وَمَعَهُ الطُّلَقَاءُ فَأَدْبَرُوا عَنْهُ حَتَّى بَقِيَ وَحْدَهُ قَالَ فَنَادَى يَوْمَئِذٍ نِدَاءَيْنِ لَمْ يَخْلِطْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا قَالَ فَالْتَفَتَ عَنْ يَمِينِهِ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ فَقَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ قَالَ ثُمَّ الْتَفَتَ عَنْ يَسَارِهِ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبْشِرْ نَحْنُ مَعَكَ قَالَ وَهُوَ عَلَى بَغْلَةٍ بَيْضَاءَ فَنَزَلَ فَقَالَ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ فَانْهَزَمَ الْمُشْرِكُونَ وَأَصَابَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَنَائِمَ كَثِيرَةً فَقَسَمَ فِي الْمُهَاجِرِينَ وَالطُّلَقَاءِ وَلَمْ يُعْطِ الْأَنْصَارَ شَيْئًا فَقَالَتْ الْأَنْصَارُ إِذَا كَانَتْ الشِّدَّةُ فَنَحْنُ نُدْعَى وَتُعْطَى الْغَنَائِمُ غَيْرَنَا فَبَلَغَهُ ذَلِكَ فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ مَا حَدِيثٌ بَلَغَنِي عَنْكُمْ فَسَكَتُوا فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ أَمَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالدُّنْيَا وَتَذْهَبُونَ بِمُحَمَّدٍ تَحُوزُونَهُ إِلَى بُيُوتِكُمْ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ رَضِينَا قَالَ فَقَالَ لَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَسَلَكَتْ الْأَنْصَارُ شِعْبًا لَأَخَذْتُ شِعْبَ الْأَنْصَارِ قَالَ هِشَامٌ فَقُلْتُ يَا أَبَا حَمْزَةَ أَنْتَ شَاهِدٌ ذَاكَ قَالَ وَأَيْنَ أَغِيبُ عَنْهُ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ وَحَامِدُ بْنُ عُمَرَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى قَالَ ابْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ حَدَّثَنِي السُّمَيْطُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ افْتَتَحْنَا مَكَّةَ ثُمَّ إِنَّا غَزَوْنَا حُنَيْنًا فَجَاءَ الْمُشْرِكُونَ بِأَحْسَنِ صُفُوفٍ رَأَيْتُ قَالَ فَصُفَّتْ الْخَيْلُ ثُمَّ صُفَّتْ الْمُقَاتِلَةُ ثُمَّ صُفَّتْ النِّسَاءُ مِنْ وَرَاءِ ذَلِكَ ثُمَّ صُفَّتْ الْغَنَمُ ثُمَّ صُفَّتْ النَّعَمُ قَالَ وَنَحْنُ بَشَرٌ كَثِيرٌ قَدْ بَلَغْنَا سِتَّةَ آلَافٍ وَعَلَى مُجَنِّبَةِ خَيْلِنَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ قَالَ فَجَعَلَتْ خَيْلُنَا تَلْوِي خَلْفَ ظُهُورِنَا فَلَمْ نَلْبَثْ أَنْ انْكَشَفَتْ خَيْلُنَا وَفَرَّتْ الْأَعْرَابُ وَمَنْ نَعْلَمُ مِنْ النَّاسِ قَالَ فَنَادَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَالَ الْمُهَاجِرِينَ يَالَ الْمُهَاجِرِينَ ثُمَّ قَالَ يَالَ الْأَنْصَارِ يَالَ الْأَنْصَارِ قَالَ قَالَ أَنَسٌ هَذَا حَدِيثُ عِمِّيَّةٍ قَالَ قُلْنَا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَايْمُ اللَّهِ مَا أَتَيْنَاهُمْ حَتَّى هَزَمَهُمْ اللَّهُ قَالَ فَقَبَضْنَا ذَلِكَ الْمَالَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا إِلَى الطَّائِفِ فَحَاصَرْنَاهُمْ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ثُمَّ رَجَعْنَا إِلَى مَكَّةَ فَنَزَلْنَا قَالَ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْطِي الرَّجُلَ الْمِائَةَ مِنْ الْإِبِلِ ثُمَّ ذَكَرَ بَاقِيَ الْحَدِيثِ كَنَحْوِ حَدِيثِ قَتَادَةَ وَأَبِي التَّيَّاحِ وَهِشَامِ بْنِ زَيْدٍ
އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޠައްނާ] އަދި [އިބްރާހިމް ބިން މުޙައްމަދު ބިން ޢަރުޢަރާ] - އެއިން އެކަކު އަނެކަކަށް އަކުރުން އަކުރަށް އިތުރުކުރެއްވި - ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވީ، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ އެއްޗެއް [މުޢާޛު ބިން މުޢާޘް] އަށް ރިވާވެގެން ދިޔައީ [އިބްނު ޢައުން] އަށް [ހިޝާމް ބިން ޒައިދު ބިން އަނަސް] ގެ އަރިހުން [އަނާސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ހުނައިން ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ހަވާޒިން، ޣަތަފާން އަދި އެހެނިހެން ޤަބީލާތަކުން މުސްލިމުންނާ ކުރިމަތިލީ އެމީހުންގެ ދަރިންނާއި ކާފަދަރިންނަށް ދަޢުވަތުދީ، އެމީހުންގެ ދަނޑުވެރިކަން - ސާމާނުގެ ގޮތުގައި - ގެނެސްގެންނެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ފަރާތުގައި ތިއްބަވައިގެން ތުލާޤާ` އާއި އެކު ދިހަހާސް ސިފައިން ތިއްބެވި - މައްކާ ފަތަޙަ ކުރި ދުވަސްވަރު ދެންމެ އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރި މީހުން -. އެއަށްފަހު ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނު އެކަނި ކޮޅަށް ހުންނަވަންދެން ދޫކޮށްލެއްވިއެވެ. އަނަސް ބުންޏެވެ؛ ދެން އެވަގުތު އެހެން ބަހަކުން ތަދައްޚުލުނުވެ ދެފަހަރެއްގެ މަތިން ގޮވާލެއްވުމުން ކަނާތްފަރާތަށް އެނބުރި ގޮވާލެއްވީ އޭ އަންސާރު! އެމީހުން ޖަވާބު ދިނީ ލައްބައިކް އޭ الله ގެ ރަސޫލާ ކަންބޮޑު ނުވާށެވެ، އަހަރެމެން މިތިބީ ކަލޭގެފާނާއެކުގައެވެ. ދެން ކަނާތްފަރާތަށް އެނބުރި ގޮވާލިއެވެ: އޭ އަންސާރު؟ އެއުރެން ޖަވާބު ދިނެވެ: ލައްބައިކު އޭ الله ގެ ރަސޫލާއެވެ! ކަންބޮޑު ނުވޭ، އަހަރެމެން މިތިބީ ކަލޭމެންނާއެކު'. އަނަސް ބުންޏެވެ؛ އެވަގުތު އޭނާ ދުއްވަމުން ދިޔައީ ހުދު އަސް އެއްގައި، ދެން އޭނާ ތިރިއަށް ވަޑައިގެން ވިދާޅުވީ: 'އަހަންނަކީ الله ގެ އަޅާ އަދި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ' އެވެ. އެންމެ ފަހުން މުޝްރިކުން ހަވާލުވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަށް ވަރަށް ގިނަ ޣަނީމާ ލިބި، ދެން މުހާޖިރިން އާއި ތައުލަޤާ` އަށް އަންސާރަށް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުދީ ދެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަންސާރުން ވިދާޅުވީ، 'ކްރިޓިކަލް ވަގުތެއްގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ގޮވާލެވުނުއިރު، ހަނގުރާމައިގެ ޣަނީމާތައް އަޅުގަނޑުމެން ނޫން އެހެން މީހުންނަށް ދިން' ކަމަށެވެ. ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އެ ބަސްފުޅު އަޑުއައްސަވައި، އެބޭކަލުން ޓެންޓަކަށް ޖަމާކުރައްވައި ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ: އޭ އަންޞާރު، ތިޔަބައިމީހުން އަހަންނަށް ދެއްކެވި ވާހަކައަކީ ތެދެއް ހެއްޔެވެ؟ އެމީހުން ހިމޭނުން ތިއްބާ، ދެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ގެތަކަށް ތިޔަބައިމީހުންނާއެކު ވަޑައިގަންނަވާނެ މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ތިޔަބައިމީހުން އެނބުރި އަންނައިރު، މީސްތަކުން އެމީހުންގެ މުދާ ހިފައިގެން އެނބުރި އައުމުން ތިޔަބައިމީހުން ހިތްހަމަ ނުޖެހެނީ ހެއްޔެވެ؟' އެބައިމީހުން ޖަވާބު ދިނީ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަހަރެމެން ތައްޔާރަށް މިތިބީއެވެ. އަނަސް ބުންޏެވެ؛ ދެން ވިދާޅުވީ: 'އެމީހުން ވާދީއެއް ހިފައިގެން ދިޔަނަމަ، ދެން އަންސާރުން މަގެއް ގެންގުޅުނުނަމަ، އަޅުގަނޑު އަންސާރުންގެ މަގަށް ތަބާވީސް'. ހިޝާމް ބުންޏެވެ؛ އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، އޭ އަބޫ ޙަމްޒާ، އެކަމަށް ހެކިވީ ހެއްޔެވެ؟ އަބޫ ޙަމްޒާ ޖަވާބު ދެއްވީ، ދެން އަހަރެން ގެއްލުނީ ކޮންތާކަށް ހެއްޔެވެ؟ [އުބައިދުالله ބިން މުޢާޘް] އާއި [ޙާމިދު ބިން ޢުމަރު] އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޢުލާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ ގޮތުގައި [އިބްނު މުޢާޘް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލް މުޢުތަމިރު ބިން ސުލައިމާން] [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މައްކާ ސިޓީ ފަތަޙަކޮށް، ދެން އަޅުގަނޑުމެން ޙުނައިން އާއި ހަނގުރާމަކުރީ، ދެން މުޝްރިކުން އައީ ރަނގަޅަށް ތަރުތީބު ކުރެވިފައިވާ ސަފުތަކެއްގައެވެ. ކުރިމަތީގައި ސައިކަލު ސިފައިން ހިނގައިގަތީ، ދެން ހަނގުރާމަވެރިންނާއި، ފަހަތުން އަންހެނުންނާއި، ދެން ބަކަރިތަކާއި އެމީހުންގެ މުދަލެވެ. އޭރު އަޅުގަނޑުމެންގެ ޢަދަދު ބޮޑުވެފައި، ހަހާސް މީހުންނާ ހަމައަށްވެސް ފޯރާފައި އޮތްއިރު. ކަނާތުފިޔައިގެ ކޮމާންޑަކީ ޚާލިދު ބިން ވަލީދެވެ. ދެން އަޅުގަނޑުމެންގެ އަސްކަރީ ސިފައިން އަޅުގަނޑުމެންގެ ފަހަތުން ވަށާލައި، މާގިނައިރުތަކެއް ނުވެ އަސްކަރީ ސިފައިން ފަޅާއަރައި، އަޅުގަނޑުމެން ދަންނަ މީހުންނާއެކު ޢަރަބިން ފިލައިގެން ދިޔައެވެ. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގޮވާލެއްވިއެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް ގޮވާލިއެވެ: 'އޭ އަންސާރު... އޭ އަންސާރު'. އަނަސް ބުންޏެވެ؛ މިއީ ޢިމްމިއްޔާގެ ޙަދީޘްފުޅެވެ. އަހަރެމެން ބުނީމެވެ، 'ލަބްބައިކް އޭ الله ގެ ރަސޫލާ' އެވެ. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކުރިއަރައި ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އެބައިމީހުން ބަލި ނުކުރައްވާހާ ހިނދަކު އެއުރެންގެ ގާތަށް އަޅުގަނޑުމެން ނާންނަމެވެ. އަދި އެންމެ ފަހުން އަޅުގަނޑުމެން ޚަޒާނާ ނަގައި، ދެން ޠާޢީފަށް ނިކުމެ ސާޅީސް ރޭ އެމީހުން ވަށާލީ ދެން އެނބުރި މައްކާއަށް ގޮސް އެތަނުގައި މަޑުކުރީމެވެ. ދެން ﷲ ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއް މީހަކަށް ސަތޭކަ ޖަމަލު ދެއްވިއެވެ. -ދެން އެކަލޭގެފާނު ޤަޠަދާ އާއި އަބޫޢަތުޠައްއްޔާ އާއި ހިޝާމް ބިން ޒައިދު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ގޮތަށް ޙަދީޘްގެ ބާކީ ބައި ބަޔާންކުރެއްވިއެވެ.-
Hadith
Imam Muslim : 1757
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ أَعْطَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ وَصَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ وَعُيَيْنَةَ بْنَ حِصْنٍ وَالْأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ كُلَّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ مِائَةً مِنْ الْإِبِلِ وَأَعْطَى عَبَّاسَ بْنَ مِرْدَاسٍ دُونَ ذَلِكَ فَقَالَ عَبَّاسُ بْنُ مِرْدَاسٍ أَتَجْعَلُ نَهْبِي وَنَهْبَ الْعُبَيْدِ بَيْنَ عُيَيْنَةَ وَالْأَقْرَعِ فَمَا كَانَ بَدْرٌ وَلَا حَابِسٌ يَفُوقَانِ مِرْدَاسَ فِي الْمَجْمَعِ وَمَا كُنْتُ دُونَ امْرِئٍ مِنْهُمَا وَمَنْ تَخْفِضْ الْيَوْمَ لَا يُرْفَعِ قَالَ فَأَتَمَّ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةً و حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَسَمَ غَنَائِمَ حُنَيْنٍ فَأَعْطَى أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ مِائَةً مِنْ الْإِبِلِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِهِ وَزَادَ وَأَعْطَى عَلْقَمَةَ بْنَ عُلَاثَةَ مِائَةً و حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ الشَّعِيرِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ سَعِيدٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ عَلْقَمَةَ بْنَ عُلَاثَةَ وَلَا صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ وَلَمْ يَذْكُرْ الشِّعْرَ فِي حَدِيثِهِ
[މުޙައްމަދު ބިން އަބޫ ޢުމަރު އަލް މައްކީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] އަށް [ޢުމަރު ބިން ސަޢީދު ބިން މަސްރުޤް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން [އަބާޔާ ބިން ރިފާޢާ] ގެ އަރިހުން [ރަފީޢު ބިން ޚަދީޖު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރަކު ޣަނީމާތައް ބަހާލެއްވީ އަބޫ ސުފްޔާން ބިން ޙަރްބް، ސުފްޔާން ބިން އުމައްޔާ، ޢުޔާއިނަތު ބިން ހިޝްން އަދި އަލް އަޤްރާ ބިން ޙަބީސްގެ މައްޗަށެވެ. އެއިން ކޮންމެ މީހަކަށް ސަތޭކަ ޖަމަލު ދެއްވި ނަމަވެސް އައްބާސް ބިން މިރުދާސް އަށް ސަތޭކަ ޖަމަލަށް ވުރެ މަދު ޖަމަލެއް ދެއްވިއެވެ. ދެން އައްބާސް ބިން މިރުދާސް ޅެމެއް ކިޔުއްވިއެވެ: 'އަހަރެންގެ އަސް އާއި ޢުބައިދުގެ އަސް ޢުޔާނާ އާއި އަލް އަޤްރާ އާއި ދެމެދު ލެއްވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އޭރު ބަދުރާއި ހަބީސް އަކީ -އަނބިމީހާ- އެއްކުރުމުގައި މީރުދާސްއަށްވުރެ މަތީ ބައެކެވެ. އަދި އަޅުގަނޑަކީ އެއިން އެއްވެސް މީހެއްގެ ދަށުގައި ހުންނަ މީހެއް ނޫނެވެ. ފަހެ، މިއަދު ތިބާ ނިކަމެތިކޮށްލި މީހަކު ދުވަހަކުވެސް މަތިވެރިއެއް ނުވާނެއެވެ.' އެހެންކަމުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނަށް ސަތޭކަ ޖަމަލު ދެއްވިއެވެ. އަދި [އަޙްމަދު ބިން ޢަބްދާޙް ޢަދުލް ދްލަބީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [އިބްނު އުއްޔިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަމްރު ބިން ސަޢީދު ބިން މަސްރޫޤު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ މި ޓްރާންސްމިޝަން ޗޭން އާއި އެކުގައެވެ. އެއީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙުނައިން ހަނގުރާމައިގެ ޣަނީމާތައް ބަހާލައި، ސަތޭކަ ޖަމަލު އަބޫ ސުފްޔާން ބިން ޙަރްބަށް ދެއްވިކަމެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު މި ޙަދީޘް ޛިކުރުކުރައްވައި، އިތުރަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެކަލޭގެފާނު އަލްޤާމާ ބިން ޢުލަޞާއަށް ސަތޭކަ ޖަމަލު ދެއްވިއެވެ. އަދި [މަޚްލާދު ބިން ޚާލިދު އަޝް-ސިޔާޢީރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި [ސުފްޔާން] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި [ޢުމަރު ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑަށް މި ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަން އާއި އެކު ކިޔައިދިނެވެ. ނަމަވެސް އަލްޤާމާ ބިން އުލަޞާގެ ވާހަކައެއް އަދި ސުފްޔާން ބިން އުމައްޔާގެ ވާހަކައެއްވެސް ނުދައްކަވައެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1758
حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا فَتَحَ حُنَيْنًا قَسَمَ الْغَنَائِمَ فَأَعْطَى الْمُؤَلَّفَةَ قُلُوبُهُمْ فَبَلَغَهُ أَنَّ الْأَنْصَارَ يُحِبُّونَ أَنْ يُصِيبُوا مَا أَصَابَ النَّاسُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَطَبَهُمْ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ أَلَمْ أَجِدْكُمْ ضُلَّالًا فَهَدَاكُمْ اللَّهُ بِي وَعَالَةً فَأَغْنَاكُمْ اللَّهُ بِي وَمُتَفَرِّقِينَ فَجَمَعَكُمْ اللَّهُ بِي وَيَقُولُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ فَقَالَ أَلَا تُجِيبُونِي فَقَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمَنُّ فَقَالَ أَمَا إِنَّكُمْ لَوْ شِئْتُمْ أَنْ تَقُولُوا كَذَا وَكَذَا وَكَانَ مِنْ الْأَمْرِ كَذَا وَكَذَا لِأَشْيَاءَ عَدَّدَهَا زَعَمَ عَمْرٌو أَنْ لَا يَحْفَظُهَا فَقَالَ أَلَا تَرْضَوْنَ أَنْ يَذْهَبَ النَّاسُ بِالشَّاءِ وَالْإِبِلِ وَتَذْهَبُونَ بِرَسُولِ اللَّهِ إِلَى رِحَالِكُمْ الْأَنْصَارُ شِعَارٌ وَالنَّاسُ دِثَارٌ وَلَوْلَا الْهِجْرَةُ لَكُنْتُ امْرَأً مِنْ الْأَنْصَارِ وَلَوْ سَلَكَ النَّاسُ وَادِيًا وَشِعْبًا لَسَلَكْتُ وَادِيَ الْأَنْصَارِ وَشِعْبَهُمْ إِنَّكُمْ سَتَلْقَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْنِي عَلَى الْحَوْضِ
[ޝުރައިޖު ބިން ޔޫނުސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިސްމާޢީލް ބިން ޖަޢުފަރު] ގެ އަރިހުން [ޢަމްރު ބިން ޔަޙްޔާ ބިން ޢުމަރާ] ގެ އަރިހުން [ޢައްބާދު ބިން ތަމީމް] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން ޒައިދު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހުނައިން ފަތަޙަ ކުރެއްވިއިރު، ހަނގުރާމައިގެ ޣަނީމާތައް ބަހާ، އަދި އެ ޣަނީމާތައް އިސްލާމްވި މީހުންނަށް ދެއްވިއެވެ. އެވަގުތު އޭނާގެ އަރިހަށް ފެނުނީ އަންސާރުންވެސް އެހެން ރައްޔިތުން ފަދައިން ހިއްސާއެއް ބޭނުންވާ ކަމުގެ ޚަބަރެވެ. އެހެންކަމުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތެދުވެ އެބައިމީހުންނަށް ދަރުސް ދެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު الله އަށް ޙަމްދުކޮށް އެކަލޭގެފާނަށް މަތިވެރި ކުރައްވައި، ދެން ވިދާޅުވީ: އޭ އަންސާރު، އަޅުގަނޑަށް ކަލޭ މަގުފުރެދިގެން ނުފެނުނީ ހެއްޔެވެ، ދެން الله ކަލޭގެފާނަށް އަހަރެންގެ ތެރެއިން ހިދާޔަތު ދެއްވީ ހެއްޔެވެ؟ ތިޔަބައިމީހުން ނިކަމެތި ނޫންހެއްޔެވެ، ދެން الله ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިޒުޤު ދެއްވީ އަހަރެން މެދުވެރިކޮށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ބައިބައި ނުވީހެއްޔެވެ، ދެން الله އަހަރެން މެދުވެރިކޮށް ތިޔަބައިމީހުން އެއްބައިވަންތަ ކުރެއްވިއެވެ؟' އެއުރެން ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ކަލޭ އަހަރެންދެކެ ލޯބި ނުވަނީ ހެއްޔެވެ؟' އެބޭކަލުން ވިދާޅުވީ، الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިތުރަށް ޔަޤީންކަން ދެއްވާ ބޭކަލެކެވެ. އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ: 'ހަމަކަށަވަރުން، އެކަހަލަ އެއްޗެއް ބުނަން ބޭނުންނަމަ' އެވެ. އަމްރު ހީކުރީ ހިތުދަސްކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ: ‘ތިޔަބައިމީހުން الله ގެ ރަސޫލާއާއެކު ތިޔަބައިމީހުންގެ ގެތަކަށް އެނބުރި އަންނައިރު، މީހުން ކަނބުލޮއާއި ޖަމަލު ހިފައިގެން ބޭރަށް ނުކުމެއްޖެނަމަ ތިޔަބައިމީހުން ރުހިވަޑައިނުގަންނަވަނީ ހެއްޔެވެ؟ އަންސާރުން ޝައިޢަރު (އަންޑަރގަރމަންޓްސް) ގައި އުޅޭއިރު ގިނަ މީހުން ތިބީ ޑިޓްސާރ (އައުޓަރ ގަރމަންޓްސް) ގައެވެ. ހިޖުރައިން ނުވިނަމަ އަހަރެން އަންސާރުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނުނީހެވެ. އަދި ވާދީއަކާއި ފަރުބަދަ މަގެއްގެ ތެރެއިން މީހުން ދަތުރުކުރިނަމަ އަހަރެން ދަތުރުކުރީސް އަންސާރުން ދަތުރުކުރި ވާދީއާއި ފަރުބަދަ މަގެއްގެ ތެރެއިންނެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އަހަރެންގެ ފަހުން، ތިބާއަށް އަތުސާރާ (ފަޟީޙަތް) ބައްދަލުވާނެ، އެހެންކަމުން އަހަރެންގެ ފޮއްޓެއްގައި - އަލް ހައުދުލް - ގައި އަހަރެންނާ ބައްދަލުވާންދެން ކެތްތެރިވާށެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 1759
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ حُنَيْنٍ آثَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَاسًا فِي الْقِسْمَةِ فَأَعْطَى الْأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ مِائَةً مِنْ الْإِبِلِ وَأَعْطَى عُيَيْنَةَ مِثْلَ ذَلِكَ وَأَعْطَى أُنَاسًا مِنْ أَشْرَافِ الْعَرَبِ وَآثَرَهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْقِسْمَةِ فَقَالَ رَجُلٌ وَاللَّهِ إِنَّ هَذِهِ لَقِسْمَةٌ مَا عُدِلَ فِيهَا وَمَا أُرِيدَ فِيهَا وَجْهُ اللَّهِ قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَأُخْبِرَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَأَخْبَرْتُهُ بِمَا قَالَ قَالَ فَتَغَيَّرَ وَجْهُهُ حَتَّى كَانَ كَالصِّرْفِ ثُمَّ قَالَ فَمَنْ يَعْدِلُ إِنْ لَمْ يَعْدِلْ اللَّهُ وَرَسُولُهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى قَدْ أُوذِيَ بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ قَالَ قُلْتُ لَا جَرَمَ لَا أَرْفَعُ إِلَيْهِ بَعْدَهَا حَدِيثًا
[ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބް] އާއި [ޢުޘްމާން ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އަދި [އިޝާޤް ބިން އިބްރާހީމް] -އިޝާޤު ވިދާޅުވި- އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން އިރު -އަނެއްކާ ދެމީހަކު ވިދާޅުވިއެވެ- އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޖަރީރު] އިން [މަންޝޫރު] އިން [އަބޫ ވަޢީލް] އިން [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ އޭނާގެ ބެހުމުގައި ބައެއް މީހުންނަށް. އަލްޢަޤްރާ ބިން ޙަބީސްއަށް ސަތޭކަ ޖަމަލު ދެއްވައި، އުޔާނާއަށްވެސް ހަމަ އެވަރަށް ޖަމަލު ދެއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު ޢަރަބި ވެރިންނަށް ބަހާލައި، އެމީހުންގެ ހިއްސާ އިތުރުކުރެއްވިއެވެ. ދެން މީހަކު ބުންޏެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ، الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި އެކަން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ފޯރުކޮށްދޭނަމެވެ. ދެން އަހަރެން އޭނާގެ ގާތަށް ގޮސް އެމީހާ ބުނި އެއްޗެއް ކިޔައިދިނުމުން އޭނާގެ މޫނު ރަތްވެގެން ދިޔައެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ: 'الله މޫސާގެފާނަށް ރަޙްމަތް ލައްވާށި، ހަމަކަށަވަރުން، އޭނާއަށް މިއަށްވުރެ ބޮޑަށް އަނިޔާވެ، ކެތްތެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ'. އަހަރެން ބުނީމެވެ: 'އޭގެ ފަހުން އަހަރެން އެއްވެސް ކަމެއް - އޭނާ ރުޅިގަދަވި ކަމެއް - އިތުރަށް އިއުލާން ނުކޮށްފިނަމަ ފާފައެއް ނެތެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 1760
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَسْمًا فَقَالَ رَجُلٌ إِنَّهَا لَقِسْمَةٌ مَا أُرِيدَ بِهَا وَجْهُ اللَّهِ قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَارَرْتُهُ فَغَضِبَ مِنْ ذَلِكَ غَضَبًا شَدِيدًا وَاحْمَرَّ وَجْهُهُ حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي لَمْ أَذْكُرْهُ لَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ قَدْ أَوُذِيَ مُوسَى بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ
[އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙަފްޝް ބިން ޣިޔާތު] [އަލްއަޢުމާޝް] އިން [ޝަޤީޤު] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޣަނީމާ ބަހަމުން ދަނިކޮށް، މީހަކު ބުނީ، ހަމަކަށަވަރުން މިއީ الله ގެ މޫނުމައްޗަށްޓަކައި ބަހާލުމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް ގޮސް އެވާހަކަ ކިޔައިދިނުމުން އެކަލޭގެފާނު ވަރަށް ރުޅިގަދަވެ މޫނު ރަތްވެގެން ދިޔައީ އެވާހަކަ ނުބުނިނަމައޭ ހިތަށް އަރާހާ ހިނދަކުއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން މޫސާގެފާނަށް މިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ގެއްލުން ލިބިވަޑައިގެންނެވި ނަމަވެސް އޭނާ ކެތްތެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.'
