Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith
Hadith
Imam Muslim : 1641
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ حَدَّثَنَا دَاوُدُ يَعْنِي ابْنَ قَيْسٍ عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ كُنَّا نُخْرِجُ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَكَاةَ الْفِطْرِ عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ حُرٍّ أَوْ مَمْلُوكٍ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ فَلَمْ نَزَلْ نُخْرِجُهُ حَتَّى قَدِمَ عَلَيْنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ حَاجًّا أَوْ مُعْتَمِرًا فَكَلَّمَ النَّاسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَكَانَ فِيمَا كَلَّمَ بِهِ النَّاسَ أَنْ قَالَ إِنِّي أَرَى أَنَّ مُدَّيْنِ مِنْ سَمْرَاءِ الشَّامِ تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ فَأَخَذَ النَّاسُ بِذَلِكَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَأَمَّا أَنَا فَلَا أَزَالُ أُخْرِجُهُ كَمَا كُنْتُ أُخْرِجُهُ أَبَدًا مَا عِشْتُ
[ޢަބްދުﷲ ބިން މަސްލަމާ ބިން ޤަޢުނަބު] [ދާއޫދު ބިން ޤައިސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިޔާދުލް ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދިރިހުރި ދުވަސްވަރު، ކުޑަކުއްޖަކު ނުވަތަ މުސްކުޅިއެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، މިނިވަން ކަމުގައި ވިޔަސް އަޅުންގެ ގޮތުގައި ވިޔަސް، ޗީޒް، ނުވަތަ ހަނޑުލުގެ ސިފައިގައި، ނުވަތަ ޚުދުމުޚުތާރު ނުވަތަ ހިކި އަނބު ފަދަ ކާނާގެ އެއް ސަޢު އަޅުގަނޑުމެން ދެއްކީމެވެ. މުޢާވިޔަތު ބިން އަބޫ ސުފްޔާންގެ ވެރިކަމުގައި ޙައްޖު ނުވަތަ ޢުމްރާ ޖަމާޢަތުގެ ކުރިމަތީގައި ތަޤްރީރެއް ދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ 'ސީރިޔާގެ ބިމުން ލިބޭ ދެ މުޑު ހަނޑުލުގެ އެއް ސާ' އެއް ތާޒާ'. އެކަލޭގެފާނު ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުގެ ސަބަބުން އެތައް ބަޔަކު އެގޮތަށް ޒަކާތްލްފިތުރުން ދެއްކިއެވެ. އަބޫ ސަޢީދު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، 'އެކަމަކު އަދިވެސް އަހަރެން އެކަން ދައްކަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޒަމާނުން ފެށިގެން އަހަރެންގެ ޙަޔާތް ނިމެންދެން ކުރާ ގޮތަށެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 1642
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ قَالَ أَخْبَرَنِي عِيَاضُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَقُولُا كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِينَا عَنْ كُلِّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ حُرٍّ وَمَمْلُوكٍ مِنْ ثَلَاثَةِ أَصْنَافٍ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ فَلَمْ نَزَلْ نُخْرِجُهُ كَذَلِكَ حَتَّى كَانَ مُعَاوِيَةُ فَرَأَى أَنَّ مُدَّيْنِ مِنْ بُرٍّ تَعْدِلُ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَأَمَّا أَنَا فَلَا أَزَالُ أُخْرِجُهُ كَذَلِكَ
[މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުއްރަޒާޤް] [މަޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [އިސްމާޢީލް ބިން އުމައްޔާ] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދުވަސްވަރު ޒަކާތްލް ފިތުރު ދެއްކީ ކުޑަކުއްޖަކާއި މުސްކުޅިންނާއި ހިލޭ ނުވަތަ އަޅުންގެ އަތުން މުހިންމު ތިން ކާނާގެ ސިފައިގައެވެ. މުޢާވިޔަތުގެ ވެރިކަމާ ހަމައަށް އަޅުގަނޑުމެން އެގޮތަށް ދައްކަމުން ދިޔައީމެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ސީރިއާގެ ހަނޑުލުގެ ދެ މުޑަކީ އެއް ސާ' ޚަޒާނާއާ އެއްވަރުގެ އެއްޗެކެވެ. އަބޫ ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ ވިދާޅުވީ، 'އަޅުގަނޑަށް ބަލާއިރު، އަޅުގަނޑު އަދިވެސް އާދައިގެ މަތިން ދައްކަން' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1643
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذُبَابٍ عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ مِنْ ثَلَاثَةِ أَصْنَافٍ الْأَقِطِ وَالتَّمْرِ وَالشَّعِيرِ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނެވެ. [ޢަބްދުއްރަޒާޤް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [އިބްނު ޖުރައިޖު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [ޙަރީޘް ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫ ޛުބާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [އިޔާދުލް ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން އަބޫ ސާޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [ސަޢީދު އަލް ޚުދުރީ] ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެމެން ޒަކާތްލް ފިތުރު ދައްކަނީ ތިން ވައްތަރެއްގެ ސްޓޭޕްލްސް ކަމަށްވާ ޚާޒީ، ޚުދުރު އަދި ހަނޑުލުގެ މައްޗަށެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 1644
و حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ مُعَاوِيَةَ لَمَّا جَعَلَ نِصْفَ الصَّاعِ مِنْ الْحِنْطَةِ عَدْلَ صَاعٍ مِنْ تَمْرٍ أَنْكَرَ ذَلِكَ أَبُو سَعِيدٍ وَقَالَ لَا أُخْرِجُ فِيهَا إِلَّا الَّذِي كُنْتُ أُخْرِجُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ
އަދި އަޅުގަނޑަށް [އަމްރޫ އަން ނާޤިދު] ކިޔައިދީފައި ވެއެވެ الله ގެ ރަސޫލާގެ ޒަމާނުގައި އަޅުގަނޑު ނެރުނު ސްޓޭޕްލްސް، މާތްالله އެކަލޭގެފާނަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވާށި، އެއީ ޚުދުމުޚުތާރުގެ އެއް ޝާ، ނުވަތަ ހިކި އަނބު އެއް ޝާ ނުވަތަ ހަނޑުލުގެ ނުވަތަ ޗީޒްގެ އެއް ޝާ' އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1645
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِزَكَاةِ الْفِطْرِ أَنْ تُؤَدَّى قَبْلَ خُرُوجِ النَّاسِ إِلَى الصَّلَاةِ
އަޅުގަނޑުމެން [ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އަބޫ ޚައިތަމާ] [އިބްނު ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން [މޫސާ ބިން އުޤްބާޙް] ގެ އަރިހުން [ނަފީޢު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި، ޢީދު ނަމާދު ކުރުމަށް މީހުން ނުކުތުމުގެ ކުރިން ޒަކާތްލްފިތުރު ދެއްކުމަށް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1646
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ أَخْبَرَنَا الضَّحَّاكُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِإِخْرَاجِ زَكَاةِ الْفِطْرِ أَنْ تُؤَدَّى قَبْلَ خُرُوجِ النَّاسِ إِلَى الصَّلَاةِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި [މުޙައްމަދު ބިން ރާފީ''] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި [އިބްނު އަބޫ ފުޑައިކް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަދުލް ދްލާހަކް] [ނާފީ''] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރު] ގެ އަރިހުން އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ އޭނާއަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞަލަވާތް ދެއްވުން، މީސްތަކުން ޢީދު ނަމާދު ކުރުމަށް ނިކުތުމުގެ ކުރިން ޒަކާތްލް ފިތުރާ ދެއްކުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1647
و حَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا حَفْصٌ يَعْنِي ابْنَ مَيْسَرَةَ الصَّنْعَانِيَّ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ أَنَّ أَبَا صَالِحٍ ذَكْوَانَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ صَاحِبِ ذَهَبٍ وَلَا فِضَّةٍ لَا يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا إِلَّا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ صُفِّحَتْ لَهُ صَفَائِحُ مِنْ نَارٍ فَأُحْمِيَ عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَيُكْوَى بِهَا جَنْبُهُ وَجَبِينُهُ وَظَهْرُهُ كُلَّمَا بَرَدَتْ أُعِيدَتْ لَهُ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ الْعِبَادِ فَيَرَى سَبِيلَهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْإِبِلُ قَالَ وَلَا صَاحِبُ إِبِلٍ لَا يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا وَمِنْ حَقِّهَا حَلَبُهَا يَوْمَ وِرْدِهَا إِلَّا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ بُطِحَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ أَوْفَرَ مَا كَانَتْ لَا يَفْقِدُ مِنْهَا فَصِيلًا وَاحِدًا تَطَؤُهُ بِأَخْفَافِهَا وَتَعَضُّهُ بِأَفْوَاهِهَا كُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ أُولَاهَا رُدَّ عَلَيْهِ أُخْرَاهَا فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ الْعِبَادِ فَيَرَى سَبِيلَهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْبَقَرُ وَالْغَنَمُ قَالَ وَلَا صَاحِبُ بَقَرٍ وَلَا غَنَمٍ لَا يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا إِلَّا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ بُطِحَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ لَا يَفْقِدُ مِنْهَا شَيْئًا لَيْسَ فِيهَا عَقْصَاءُ وَلَا جَلْحَاءُ وَلَا عَضْبَاءُ تَنْطَحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِأَظْلَافِهَا كُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ أُولَاهَا رُدَّ عَلَيْهِ أُخْرَاهَا فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ الْعِبَادِ فَيَرَى سَبِيلَهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْخَيْلُ قَالَ الْخَيْلُ ثَلَاثَةٌ هِيَ لِرَجُلٍ وِزْرٌ وَهِيَ لِرَجُلٍ سِتْرٌ وَهِيَ لِرَجُلٍ أَجْرٌ فَأَمَّا الَّتِي هِيَ لَهُ وِزْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا رِيَاءً وَفَخْرًا وَنِوَاءً عَلَى أَهْلِ الْإِسْلَامِ فَهِيَ لَهُ وِزْرٌ وَأَمَّا الَّتِي هِيَ لَهُ سِتْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَمْ يَنْسَ حَقَّ اللَّهِ فِي ظُهُورِهَا وَلَا رِقَابِهَا فَهِيَ لَهُ سِتْرٌ وَأَمَّا الَّتِي هِيَ لَهُ أَجْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لِأَهْلِ الْإِسْلَامِ فِي مَرْجٍ وَرَوْضَةٍ فَمَا أَكَلَتْ مِنْ ذَلِكَ الْمَرْجِ أَوْ الرَّوْضَةِ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا كُتِبَ لَهُ عَدَدَ مَا أَكَلَتْ حَسَنَاتٌ وَكُتِبَ لَهُ عَدَدَ أَرْوَاثِهَا وَأَبْوَالِهَا حَسَنَاتٌ وَلَا تَقْطَعُ طِوَلَهَا فَاسْتَنَّتْ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَدَدَ آثَارِهَا وَأَرْوَاثِهَا حَسَنَاتٍ وَلَا مَرَّ بِهَا صَاحِبُهَا عَلَى نَهْرٍ فَشَرِبَتْ مِنْهُ وَلَا يُرِيدُ أَنْ يَسْقِيَهَا إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَدَدَ مَا شَرِبَتْ حَسَنَاتٍ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْحُمُرُ قَالَ مَا أُنْزِلَ عَلَيَّ فِي الْحُمُرِ شَيْءٌ إِلَّا هَذِهِ الْآيَةَ الْفَاذَّةُ الْجَامِعَةُ { فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ } و حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الصَّدَفِيُّ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ فِي هَذَا الْإِسْنَادِ بِمَعْنَى حَدِيثِ حَفْصِ بْنِ مَيْسَرَةَ إِلَى آخِرِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ مَا مِنْ صَاحِبِ إِبِلٍ لَا يُؤَدِّي حَقَّهَا وَلَمْ يَقُلْ مِنْهَا حَقَّهَا وَذَكَرَ فِيهِ لَا يَفْقِدُ مِنْهَا فَصِيلًا وَاحِدًا وَقَالَ يُكْوَى بِهَا جَنْبَاهُ وَجَبْهَتُهُ وَظَهْرُهُ
އަދި [ސުވައިދު ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [މައިސާރާ އަޝް ޝާނާނީގެ ދަރިކަލުން ޙަފްޝް] [ޒައިދު ބިން އަސްލަމް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަބޫ ޞާލިޙް ދަކާން] އަށް [އަބޫ ޙުރައިރާ] ބުނި އަޑު އިވިފައިވާ ވާހަކައެވެ؛ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ކޮންމެ ދަގަނޑެއް ފިނިވާނެ، ދެން އަނެއްކާވެސް ހޫނުކޮށް، ކޮންމެ ދުވަހަކު އެ ދަގަނޑުގައި އިސްތިރިކުރާނެ - ދުވަހެއް ފަންސާސް އަހަރާ އެއްވަރު - މި ދުނިޔޭގައި - - އޭނާގެ މައްސަލަ ނިންމަންދެން. އެއަށްފަހު، ބައެއް ފަހަރު ސުވަރުގެއަށް އަދި ބައެއް ފަހަރު ނަރަކައަށް ވެސް ނިކުމެވޭނެ މަގު ފެންނާނެއެވެ.' ދެން އެކަލޭގެފާނާ ސުވާލު ކުރެވުނީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ޖަމަލަށް ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. އޭނާގެ ޒަކާތުގެ ތެރޭގައި އޭނާ ފެން ބޯން އައި ދުވަހު އޭނާގެ އަތުން ކިރުވި ކިރުން ޞަދަޤާ ދިނުމެވެ. ދެން ޤިޔާމަތް ދުވަހު އެމީހަކު ބާއްވާނީ އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ފަލަ ޖަމަލުތަކާއި، އެ ޖަމަލުތަކުގެ އެންމެ ކުޑަކުޑަ ދަރިން ފިއްތާލުމަށް ފަޅު ތަނެއްގައެވެ. އެ އެންމެންވެސް އޭނާގެ އުނަގަނޑުން ފިރުމާލައި، ތޫނު ދަތްތަކުން ދަތްއަޅައެވެ. ފުރަތަމަ މީހާ ފާސްވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު އަނެއް މީހަކު އައިސް އޭނާގެ ގައިގައި ފިރުމާލައެވެ. އޭނާގެ މައްސަލަ ޙުކުމް ކުރެވެންދެން ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް މިކަން ކުރިއަށް ދެއެވެ. އެއްދުވަހަކީ ދުނިޔޭގައި ފަންސާސްހާސް އަހަރާ އެއްވަރުގެ އަހަރެކެވެ. އެއަށްފަހު، ފަހަރެއްގައި ސުވަރުގެއަށް ނުވަތަ ފަހަރެއްގައި ނަރަކައަށް ވެސް ނިކުމެވޭނެ މަގު ފެނިގެންދާނީ އޭރުންނެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް އޭނާއާ ސުވާލު ކުރެވުނީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ގާތަކާއި ބަކަރިތަކުގެ ވާހަކަ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: އާދެ، ޒަކާތް ނުދައްކާ ގެރިއާއި ބަކަރިތަކުގެ ވެރިން ފަހަތަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ޤިޔާމަތް ދުވަހު، ބަކަރިތަކުގެ ކަނދުރާ ބުރިވެފައި ހުރި ކަމުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ ކަނދުރާއެއް ނެތް ކަމުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ ކަނދުރާ ފަޅައިގެން ދިޔަ ކަމުގައި ވިޔަސް، ގާތަކާއި ބަކަރިތަކުން ތޫނު އުނަގަނޑުން ފިއްތާލައި، ކަނޑިތަކުން ވަޅި ހަރާލުމަށްޓަކައި، ފަޅު ތަނެއްގައި އޭނާ ބާއްވާނެއެވެ. ފުރަތަމަ އެއްޗެއް ފާސްވުމުން، އޭގެ ފަހުން ދެވަނަ އެއްޗެއް އަދި މިހެންގޮސް، މައްސަލަ ނިމެންދެން ކުރިއަށް ގެންދާނެއެވެ. ދުނިޔޭގައި އެއް ދުވަހަކީ ދުނިޔޭގައި ފަންސާސް ހާސް އަހަރާ އެއްވަރެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާއަށް ފެންނަނީ ހަމައެކަނި ސުވަރުގެއަށް ދިޔަޔަސް ނުވަތަ ނަރަކައަށް ދިޔަޔަސް ނިކުމެވޭނެ މަގެވެ'. ދެން އަނެއްކާވެސް އޭނާއާ ސުވާލު ކުރެވުނީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަސް ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'އަސް ތިން ވައްތަރެއް ވެއެވެ. -ފުރަތަމަ-، ފާފަ ގެނެސްދެވޭނެ، -ދެވަނަ- ހުރަހެއްގެ ގޮތުގައި އަދި -ތިންވަނަ- ޘަވާބު ގެނެސްދެވޭނެ އެއްޗެކެވެ. ފާފަ ގެނެސްދޭ އަސްއަކީ ރިޔާ` އަށް، ބޮޑުކަމާއި ބޮޑާކަމާއި އިސްލާމްދީނާ ހަނގުރާމަ ކުރުމަށް މީހުން ގެންގުޅޭ އަސް ކަމުގައި ވާއިރު. ފަހެ އެމީހަކަށް އަސް ވެގެންދަނީ ފާފަގެ މަޞްދަރަކަށެވެ. -ދެވަނަ-، އަސް ހުރަހެއްގެ ގޮތުގައި، އެއީ މާތްالله ގެ މަގުގައި ޖިހާދަށް ތައްޔާރުވެފައިވާ އަސް، ދެން އޭގެ ވެރިފަރާތުން މާތްالله ގެ ހައްގުތައް ހަނދާން ނައްތާނުލާ އެ ހައްގުތައް ރައްކާތެރިކޮށް ޖިހާދަށް ބޭނުންކުރުމުން، ދެން އެމީހަކަށް އޮތް އަސް އެއީ އޭނާއަށް ރައްކާތެރިއެކެވެ. -ތިންވަނަ-، އިނާމު ފަރުމަހެއްގެ ގޮތުގައި އަސްތައް. އެއީ މާތްالله ގެ މަގުގައި ހަނގުރާމަކޮށް މުސްލިމުންގެ މަސްލަހަތު ދިފާއު ކުރުމަށް ތައްޔާރުވެފައިވާ އަސްތަކެކެވެ. އެހެންކަމުން ދަނޑުގައި އަސް ކާ ކޮންމެ އެއްޗަކީ އަސް ކާ އެއްޗެއް ފަދައިން ވެލްފެއާ ގާޑަންގެ ވެރިފަރާތަށް ލިޔެފައިވާ އެއްޗެއް ކަމަށާއި އެއީ ވެސް އަސް ދޫކުރާ ނަޖިހާއި ކުޑަކަމުދާ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ވެލްފެއާގެ ގޮތުގައި ލިޔެފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އަސްގެ ރޯނު ފަޅައިގެން ގޮސްފިނަމަ، ދެން އަސް ފިލައިގެން ދާނަމަ، ދެން އެއީ އަސްގެ ފައިތިލައާއި ކުނި ފަދަ މާތްކަން ވެރިމީހާއަށް ލިޔެވިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. ކޮންމެ އަސްއެއް ކޯރެއް ކައިރިން ފާއިތުވެގެން ގޮސް، ދެން އެ އަސް ބޯން އެކްސިޑެންޓްވެގެން ނުވަތަ އޭގެ ވެރިފަރާތުން ބޯން ދީފައި، ދެން މާތްالله އަސް ބޯފެން ފަދައިން ވެރިމީހާއަށް އޭގެ ޝަރަފު ލިޔުއްވާނެ'. އެއަށްފަހު އަނެއްކާވެސް އޭނާއާ ސުވާލު ކުރެވުނީ، ޙިމާރެއް ކިހިނެއް ވާނީ - އޭ الله ގެ ރަސޫލާ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. އަދި އެޓޮމެއްގެ ބަރުދަނާ އެއްވަރުގެ ނުބައި ޢަމަލެއް ކުރާ މީހަކަށް އޭގެ ސަވާބު ފެންނާނެއެވެ.' އަދި [ޔޫނުސް ބިން ޢަބްދުލްޢަޢުލާ އަޝްޝަދާފީ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި [ޢަބްދުالله ބިން ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ހިޝާމް ބިން ސަޢުދު] މި އިސްނާދުގައި [ޒައިދު ބިން އަސްލަމް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި، އަދި އެއީ ނިމުމާއި ހަމައަށް ޙަފްސް ބިން މައިސާރާގެ ޙަދީޘާ އެއްގޮތް ކަމެކެވެ. އެއީ ހަމަ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ވާހަކަފުޅެވެ؛ 'ޖަމަލެއްގެ ވެރިފަރާތުން އޭގެ ހައްގު - އޭގެ ޒަކާތް - ނުދައްކާ މީހާ'. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވެފައެއް ނުވެއެވެ؛ 'މިންހާ ހައްޤީހާ' - އޭގެ ޙައްޤުތަކުން-'. އަދި އެކަމުގައި ފާހަގަކުރައްވާފައިވަނީ: 'ލާ ޔަފްޤީދޫ މިންހާ ފަޝީލާން ވާހިދާން'، އޭނާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ: 'ޔޫކުވާ ބިހާ ޖަންބަހޫ ވާ ޖަބަތޫހޫ ވާ ދަހްރޫހޫ' -ދެން ބަނޑާއި ނިތްކުރިއާއި ބުރަކަށީގައި އިސްތިރިކޮށްފައި-.
Hadith
Imam Muslim : 1648
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْأُمَوِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ صَاحِبِ كَنْزٍ لَا يُؤَدِّي زَكَاتَهُ إِلَّا أُحْمِيَ عَلَيْهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَيُجْعَلُ صَفَائِحَ فَيُكْوَى بِهَا جَنْبَاهُ وَجَبِينُهُ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَ عِبَادِهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ ثُمَّ يَرَى سَبِيلَهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ وَمَا مِنْ صَاحِبِ إِبِلٍ لَا يُؤَدِّي زَكَاتَهَا إِلَّا بُطِحَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ كَأَوْفَرِ مَا كَانَتْ تَسْتَنُّ عَلَيْهِ كُلَّمَا مَضَى عَلَيْهِ أُخْرَاهَا رُدَّتْ عَلَيْهِ أُولَاهَا حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَ عِبَادِهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ ثُمَّ يَرَى سَبِيلَهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ وَمَا مِنْ صَاحِبِ غَنَمٍ لَا يُؤَدِّي زَكَاتَهَا إِلَّا بُطِحَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ كَأَوْفَرِ مَا كَانَتْ فَتَطَؤُهُ بِأَظْلَافِهَا وَتَنْطَحُهُ بِقُرُونِهَا لَيْسَ فِيهَا عَقْصَاءُ وَلَا جَلْحَاءُ كُلَّمَا مَضَى عَلَيْهِ أُخْرَاهَا رُدَّتْ عَلَيْهِ أُولَاهَا حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَ عِبَادِهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ ثُمَّ يَرَى سَبِيلَهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ قَالَ سُهَيْلٌ فَلَا أَدْرِي أَذَكَرَ الْبَقَرَ أَمْ لَا قَالُوا فَالْخَيْلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الْخَيْلُ فِي نَوَاصِيهَا أَوْ قَالَ الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا قَالَ سُهَيْلٌ أَنَا أَشُكُّ الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الْخَيْلُ ثَلَاثَةٌ فَهِيَ لِرَجُلٍ أَجْرٌ وَلِرَجُلٍ سِتْرٌ وَلِرَجُلٍ وِزْرٌ فَأَمَّا الَّتِي هِيَ لَهُ أَجْرٌ فَالرَّجُلُ يَتَّخِذُهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَيُعِدُّهَا لَهُ فَلَا تُغَيِّبُ شَيْئًا فِي بُطُونِهَا إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَجْرًا وَلَوْ رَعَاهَا فِي مَرْجٍ مَا أَكَلَتْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا أَجْرًا وَلَوْ سَقَاهَا مِنْ نَهْرٍ كَانَ لَهُ بِكُلِّ قَطْرَةٍ تُغَيِّبُهَا فِي بُطُونِهَا أَجْرٌ حَتَّى ذَكَرَ الْأَجْرَ فِي أَبْوَالِهَا وَأَرْوَاثِهَا وَلَوْ اسْتَنَّتْ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ كُتِبَ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ تَخْطُوهَا أَجْرٌ وَأَمَّا الَّذِي هِيَ لَهُ سِتْرٌ فَالرَّجُلُ يَتَّخِذُهَا تَكَرُّمًا وَتَجَمُّلًا وَلَا يَنْسَى حَقَّ ظُهُورِهَا وَبُطُونِهَا فِي عُسْرِهَا وَيُسْرِهَا وَأَمَّا الَّذِي عَلَيْهِ وِزْرٌ فَالَّذِي يَتَّخِذُهَا أَشَرًا وَبَطَرًا وَبَذَخًا وَرِيَاءَ النَّاسِ فَذَاكَ الَّذِي هِيَ عَلَيْهِ وِزْرٌ قَالُوا فَالْحُمُرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيَّ فِيهَا شَيْئًا إِلَّا هَذِهِ الْآيَةَ الْجَامِعَةَ الْفَاذَّةَ { فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ } و حَدَّثَنَاه قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ عَنْ سُهَيْلٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ و حَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَقَالَ بَدَلَ عَقْصَاءُ عَضْبَاءُ وَقَالَ فَيُكْوَى بِهَا جَنْبُهُ وَظَهْرُهُ وَلَمْ يَذْكُر جَبِينُهُ و حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الْأَيْلِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ أَنَّ بُكَيْرًا حَدَّثَهُ عَنْ ذَكْوَانَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِذَا لَمْ يُؤَدِّ الْمَرْءُ حَقَّ اللَّهِ أَوْ الصَّدَقَةَ فِي إِبِلِهِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުލްމަލިކު އަލް އުމާވީ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނެވެ. [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް ބިން އަލް މުޚްތާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [ސުހައިލް ބިން އަބޫ ޞާލިޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ހުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ދުނިޔޭގެ ދުވަސްތަކާ އަޅާބަލާއިރު ފަންސާސް ހާސް އަހަރުގެ ދިގުމިނެއްގައި ﷲ އެކަލާނގެ އަޅުންގެ މެދުގައި ގޮތެއް ނިންމަވާންދެން. އޭރުން އޭނާއަށް ސުވަރުގެ ނުވަތަ ނަރަކައަށް ދާ މަގު ދައްކައިދެވޭނެއެވެ. އަދި ޖަމަލެއްގެ ވެރިއަކު އޭނާގެ ހައްގު - ޖަމަލުން ޒަކާތް - ދެއްކުމަށް ދެކޮޅު ހަދާ މީހަކު ނުހުންނާނެ ނަމަވެސް - ޤިޔާމަތް ދުވަހު - އޭނާ ފަޅު ތަނެއްގައި ބާއްވާފައި، ދެން ޖަމަލުން ފިއްތާލައި ދަތްއެޅޭނެއެވެ. އެންމެ ފަހު ޖަމަލު އޭގެ ކައިރިން ފާއިތުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ފުރަތަމަ ޖަމަލު އަނެއްކާވެސް އޭގެ ކައިރިން ފާއިތުވާނެއެވެ. މިހެންކަމުން الله މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ވަގުތު ކަނޑައަޅުއްވާނީ ފަންސާސްހާސް އަހަރާ އެއްވަރު ދުވަހެއްގައި - ދުނިޔޭގައި - އަދި އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނުގެ މަގު، ސުވަރުގެއަށް ވިޔަސް ނުވަތަ ނަރަކައަށް ވިޔަސް ފެނިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. އަދި ޒަކާތް ނުދައްކާ ބަކަރިއެއްގެ ވެރިއެއް ނެތް ނަމަވެސް ޤިޔާމަތް ދުވަހު އޭނާ ފަޅު ތަނެއްގައި ބާއްވައި، ބަކަރިތަކުން އޭނާގެ އުނަގަނޑުން ފިއްތާލައި ކަނދުރާއިން ވަޅި ހަރާނެއެވެ. ބަކަރިތަކުގެ ތެރޭގައި ސޮރު ކައްސާލާފައިވާ މީހަކު އަދި ކަނދުރާ ނެތް މީހަކު ނެތެވެ. އެންމެ ފަހު ބަކަރި ފާއިތުވެގެން ދިޔަ ކޮންމެ ފަހަރަކު އަނެއްކާވެސް ފުރަތަމަ ބަކަރި ފާއިތުވެގެން ދާނެއެވެ. މިހެންކަމުން الله މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ވަގުތު ކަނޑައަޅުއްވާނީ ފަންސާސްހާސް އަހަރާ އެއްވަރު ދުވަހެއްގައި - ދުނިޔޭގައި - އަދި އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނުގެ މަގު، ސުވަރުގެއަށް ވިޔަސް ނުވަތަ ނަރަކައަށް ވިޔަސް ފެނިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. ސުހައިލް ވިދާޅުވީ، 'އަހަންނަކަށް ނޭނގެ އޭނާ ގެރިތަކުގެ ވާހަކަ ދެއްކި ކަމެއް ނުވަތަ ނޫން ކަމެއް' ކަމަށެވެ. ދެން ޞަޙާބީން ސުވާލުކުރީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަސްތަކުގެ ވާހަކަ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަސްތަކަކީ ތިން ވައްތަރެއްގެ އެއްޗެކެވެ: އެއީ އޭގެ ވެރިމީހާއަށް ޘަވާބު ލިބޭނެ އަސް، ޝީލްޑަކަށް ވާ އަސް، އަދި ވެރިމީހާއަށް ފާފަ ލިބޭ އަސް އެވެ. އޭގެ ވެރިފަރާތަށް ޘަވާބު ލިބޭ އަސް އަށް ބަލާއިރު، އެއީ މާތްاللهގެ ދީން ދިފާޢުކުރުމަށް، އަދި މާތްاللهގެ މަގުގައި ހަނގުރާމަ ކުރުމަށް ތައްޔާރުވެފައިވާ އަސްއެކެވެ. އެހެންކަމުން އަސް ކާ ކޮންމެ އެއްޗެއް ވެސް އޭގެ ވެރިފަރާތަށް ރެކޯޑް ކުރެވެނީ އަސް ކާ އެއްޗަކާ އެއްވަރަށެވެ. އޭނާ ފަޅުތެރޭގައި ރޯކޮށްފިނަމަ ދެން ލިޔެވޭނީ ވެރިމީހާއަށް އޭނާ ކާވަރަށް ހެޔޮ ސިފަތަކަށެވެ. އެ އަސް ކޯރުން ބޯން ފެން ދީފިނަމަ، އެ އަސް ބުއިމުގެ މިންވަރާ އެއްވަރަށް އެ ވެރިމީހާއަށް ހެޔޮ ޢަމަލުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ލިޔެވިގެންދާނެއެވެ. އަސްގެ ރޯނު ފަޅައިގެން ގޮސްފިނަމަ، ދެން އަސް ދުވެފައި ގޮސް އުސް ތަނަކަށް ދާއިރު، ދެން އެއީ އަސް ދަތުރުކުރި ދަނޑިވަޅާ އެއްވަރަށް ހެޔޮ ސިފައެއްގެ ވެރިފަރާތަށް ލިޔެވިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އޭގެ ވެރިފަރާތަށް ޝީލްޑަކަށް ވާ އަސްއަކީ މާތްاللهގެ ހައްގުތައް ހަނދާން ނައްތާނުލައި ޝަރަފާއި ޒީނަތްތެރިކަމަށްޓަކައި އަސް ގެންގުޅޭ މީހާ ކަމުގައި ވާއިރު، އެއީ ސައިކަލެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށް، ފަސޭހަ ވަގުތުތަކުގައި ވިޔަސް ނުވަތަ ދަތި ވަގުތުތަކުގައި ވެސް ކާނާ ބެލެހެއްޓޭ މީހާއެވެ. އޭގެ ވެރިމީހާއަށް ފާފަ ކުރާނެ އަސް މީސްތަކުން ދައްކާލުމަށްޓަކައި އަދި ރިޔާޢަށް ގެންގުޅެފިނަމަ، ދެން އެމީހަކަށް އަސް ވެގެންދަނީ ފާފަގެ މަޞްދަރަކަށެވެ'. ޞަޙާބީން އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ޙިމާރު ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. 'ކަދުރު ދަނޑިއަކާ އެއްވަރުގެ ހެޔޮކަމެއް ކުރާ މީހަކަށް އޭގެ ޘަވާބު ފެންނާނެއެވެ.' އަދި އެޓޮމެއްގެ ބަރުދަނާ އެއްވަރުގެ ނުބައި ޢަމަލެއް ކުރާ މީހަކަށް އޭގެ ސަވާބު ފެންނާނެއެވެ.' އަދި [ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް އަދު ދަރަވަރްދީ] މި އިސްނަދާއެކު [ސުހައިލް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އެކަލޭގެފާނު ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން ބާޒީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [ޔަޒީދު ބިން ޒުރައިޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [ރައުޙް ބިން އަލް ޤާސިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. [ސުހައިލް ބިން އަބޫ ޞާލިޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. އޭނާ ވަނީ AQSHAA` ގެ ބަދަލުގައި ADLBAA` ގެ ނަން ދީފައެވެ. އަދި އޭނާ ވެސް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ؛ 'ދެން އޭގެ އެއްފަރާތާއި ބުރަކަށީގައި އިސްތިރިކޮށްފައި'. އަދި 'ޖަބިނޫހޫ -އޭގެ ނިތްކުރި-' ގެ ވާހަކައެއް ނުދައްކަވައެވެ. އަދި [ހާރޫން ބިން ސަޢީދު އަލް އައިލީ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނެވެ. [އިބްނު ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [ޢަމްރު ބިން ޙާރިޘް] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި [ބުކައިރު] [ދަޤްވާން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އަންގަވާފައި ވެއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1649
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ح و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ يَقُولُا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ صَاحِبِ إِبِلٍ لَا يَفْعَلُ فِيهَا حَقَّهَا إِلَّا جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرَ مَا كَانَتْ قَطُّ وَقَعَدَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَسْتَنُّ عَلَيْهِ بِقَوَائِمِهَا وَأَخْفَافِهَا وَلَا صَاحِبِ بَقَرٍ لَا يَفْعَلُ فِيهَا حَقَّهَا إِلَّا جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرَ مَا كَانَتْ وَقَعَدَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَنْطَحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِقَوَائِمِهَا وَلَا صَاحِبِ غَنَمٍ لَا يَفْعَلُ فِيهَا حَقَّهَا إِلَّا جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرَ مَا كَانَتْ وَقَعَدَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَنْطَحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِأَظْلَافِهَا لَيْسَ فِيهَا جَمَّاءُ وَلَا مُنْكَسِرٌ قَرْنُهَا وَلَا صَاحِبِ كَنْزٍ لَا يَفْعَلُ فِيهِ حَقَّهُ إِلَّا جَاءَ كَنْزُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ يَتْبَعُهُ فَاتِحًا فَاهُ فَإِذَا أَتَاهُ فَرَّ مِنْهُ فَيُنَادِيهِ خُذْ كَنْزَكَ الَّذِي خَبَأْتَهُ فَأَنَا عَنْهُ غَنِيٌّ فَإِذَا رَأَى أَنْ لَا بُدَّ مِنْهُ سَلَكَ يَدَهُ فِي فِيهِ فَيَقْضَمُهَا قَضْمَ الْفَحْلِ قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُا هَذَا الْقَوْلَ ثُمَّ سَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ مِثْلَ قَوْلِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ و قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُا قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا حَقُّ الْإِبِلِ قَالَ حَلَبُهَا عَلَى الْمَاءِ وَإِعَارَةُ دَلْوِهَا وَإِعَارَةُ فَحْلِهَا وَمَنِيحَتُهَا وَحَمْلٌ عَلَيْهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިޝާޤް ބިން އިބްރާހީމް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ [ޢަބްދުއްރަޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ ކަމަށް - އެހެން ގޮތަކުން - އަދި އަޅުގަނޑަށް [މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އަށް ރިވާވެގެން ދިޔައީ - އޭނާގެ ބަސްފުޅުތައް - އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުއްރަޒާޤް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާކަން [އިބްނު ޖުރައިޖު] އަޅުގަނޑަށް [އަބޫ ޒުބައިރު] އަންގަވާފައިވާ ކަމަށް އޭނާ [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله އަލްއަންސާރީ] ބުނި އަޑު އިވިފައިވާ ކަމަށް ރިވާވެގެންވެއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހު ގިނަ އަދަދަކަށް އައިސް، ފަޅު ބިމެއްގައި ބަހައްޓައި، ގާތަކުން އޭނާގެ ކަނދުރާއިން ތަޅައި، އުނަގަނޑުން ފިރުމާލާނެ ކަނބުލޮއެއްގެ ވެރިއެއް ނެތެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހު ގިނަ އަދަދަކަށް ބަކަރި އަންނާނެ، ދެން އެ ބަކަރި ފަޅު ބިމެއްގައި ބަހައްޓައި، ބަކަރިތައް ބޮލުގައި އަޅުވައި، ފަލަމަސްގަނޑުން ފިރުމާލުން ފިޔަވައި، އޭނާގެ ޙައްޤުތައް ފުއްދައިނުދޭ ބަކަރިއެއްގެ ވެރިއެއް ނެތެވެ. ދިރޭތަކެތީގެ ތެރޭގައި ސޮރު ނުވަތަ ކަނޑި ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނެތެވެ. ޒަކާތް ނުދައްކާ މުދަލުގެ ވެރިއަކު ނެތް ނަމަވެސް އޭނާގެ މުދާ ބޮޑު ވިހަ ހަރުފައަކަށް ބަދަލުވެ، ވެރިމީހާ ދާ ކޮންމެ ތަނަކަށް ފަހަތުން އަންނައިރު، އޭނާ އަމިއްލައަށް އަބަދުވެސް ހަރުފަ ކައިރިން ފިލައިގެން ދެއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވީ: 'ކަލޭގެފާނުގެ މި މުއްސަނދިކަން ކަލޭ ސަލާމަތް ކުރައްވާށެވެ. ހަރުފަ ކައިރިން ފިލައިގެން ނުދެވޭނެކަން އެނގުމަށްފަހު، ހަރުފަގެ އަނގައިގައި އަތް ޖައްސާލުމަށްފަހު، ފިރިހެން ޖަނަވާރެއް ދަތްއަޅާ ފަދައިން ހަރުފަ ދަތްއެޅިއެވެ. [އަބޫ ޒުބައިރު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އުބައިދު ބިން ޢުމައިރު] މި އިބާރާތް ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނެވެ. ދެން އަޅުގަނޑުމެން އެކަމާ ބެހޭގޮތުން ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله އާއި ސުވާލު ކުރުމުން، އުބައިދު ބިން ޢުމައިރު ވިދާޅުވި އެއްޗަކާ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. [އަބޫ ޒުބައިރު] ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އުބައިދު ބިން ޢުމައިރު] ވިދާޅުވާ އަޑު އިވުނީމެވެ؛ މީހަކު ބުންޏެވެ. އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'އެބަހީ، ފެނަށް - ބޯން - އޭގެ އަންހެން ކުދިން ތަރުބިއްޔަތުކޮށް، ފިރިހެން ދޫނިތައް އާލާކޮށް، ކިރު ކިރުދީ، الله ގެ މަގުގައި ބޭނުން ކުރުމެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 1650
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ صَاحِبِ إِبِلٍ وَلَا بَقَرٍ وَلَا غَنَمٍ لَا يُؤَدِّي حَقَّهَا إِلَّا أُقْعِدَ لَهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِقَاعٍ قَرْقَرٍ تَطَؤُهُ ذَاتُ الظِّلْفِ بِظِلْفِهَا وَتَنْطَحُهُ ذَاتُ الْقَرْنِ بِقَرْنِهَا لَيْسَ فِيهَا يَوْمَئِذٍ جَمَّاءُ وَلَا مَكْسُورَةُ الْقَرْنِ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا حَقُّهَا قَالَ إِطْرَاقُ فَحْلِهَا وَإِعَارَةُ دَلْوِهَا وَمَنِيحَتُهَا وَحَلَبُهَا عَلَى الْمَاءِ وَحَمْلٌ عَلَيْهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا مِنْ صَاحِبِ مَالٍ لَا يُؤَدِّي زَكَاتَهُ إِلَّا تَحَوَّلَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُجَاعًا أَقْرَعَ يَتْبَعُ صَاحِبَهُ حَيْثُمَا ذَهَبَ وَهُوَ يَفِرُّ مِنْهُ وَيُقَالُ هَذَا مَالُكَ الَّذِي كُنْتَ تَبْخَلُ بِهِ فَإِذَا رَأَى أَنَّهُ لَا بُدَّ مِنْهُ أَدْخَلَ يَدَهُ فِي فِيهِ فَجَعَلَ يَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الْفَحْلُ
[މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބުދުލް މާލިކް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވާކަމަށެވެ ފަޅު ބިމެއްގައި އިށީނދެގެން ތިބޭއިރު، އޭރުން އޭނާގެ އުނަގަނޑުން ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ ޖަނަވާރުތަކުން ފިރުމާލައި، ސޮރުތަކުން ވަޅި ހަރާނެއެވެ. އެދުވަހު ކަނޑިއެއް ނެތް ޖަނަވާރެއް ނުހުންނާނެ، އަދި ސޮރު ފަޅައިގެންދާ ޖަނަވާރެއްވެސް ނުހުންނާނެއެވެ.' އަހަރެމެން ސުވާލުކުރީމެވެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އޭނާގެ ޙައްޤުތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. ޒަކާތް ނުދައްކާ މުދަލުގެ ވެރިއަކު ނެތް ނަމަވެސް އޭނާގެ މުދާ ބޮޑު، ބޯ ހަރުފައަކަށް ބަދަލުވެ، އޭގެ ވެރިމީހާ ދާ ކޮންމެ ތަނަކަށް ފަހަތުން ދާއިރު، އޭނާ އަމިއްލައަށް އަބަދުވެސް އެކަމުން ފިލައިގެން ދާނެއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވީ: 'މިއީ ކަލޭގެފާނުގެ މުދަލަކީ ކަލޭގެފާނުގެ މުދަލެއް' އެވެ. ހަރުފަ ކައިރިން ފިލައިގެން ނުދެވޭނެކަން އެނގުމަށްފަހު، ހަރުފަގެ އަނގައިގައި އަތް ޖައްސާލުމަށްފަހު، ފިރިހެން ޖަނަވާރެއް ދަތްއަޅާ ފަދައިން ހަރުފަ ދަތްއެޅިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1651
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي إِسْمَعِيلَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هِلَالٍ الْعَبْسِيُّ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ جَاءَ نَاسٌ مِنْ الْأَعْرَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا إِنَّ نَاسًا مِنْ الْمُصَدِّقِينَ يَأْتُونَنَا فَيَظْلِمُونَنَا قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْضُوا مُصَدِّقِيكُمْ قَالَ جَرِيرٌ مَا صَدَرَ عَنِّي مُصَدِّقٌ مُنْذُ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا وَهُوَ عَنِّي رَاضٍ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ كُلُّهُمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي إِسْمَعِيلَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ
އަބޫ ކާމިލް ފުދުލައިލް ބިން ޙުސައިން އަލްޖަހުދާރީ ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ޢަބްދުލް ވަޙީދު ބިން ޒިޔާދު ރިވާވެގެންވަނީ މުޙައްމަދު ބިން އަބޫ އިސްމާޢީލް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ހިލާލް އަލް އަބްސީ ރިވާވެގެންވަނީ ޖާރިރު ބިން ޢަބްދުالله ރިވާވެގެންނެވެ. އެމީހުން ބުނީ: "ބައެއް ޒަކާތް ނަގާ މީހުން އަހަރެމެންގެ ގާތަށް އައިސް އަހަރެމެންނާ މެދު ނުހައްގުން ކަންތައް ކުރި" ކަމަށެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: "ޒަކާތް ނަގާ މީހުންނާ މެދު ރަނގަޅަށް ކަންތައް ކުރައްވާށެވެ." ޖާރިރު ވިދާޅުވީ "އޭގެ ފަހުން ހިތްހަމަޖެހުމާއި އުފަލާއެކު ނޫނީ ޒަކާތް ނަގާ މީހުން އެނބުރި އަންނަ އަޑު އަޅުގަނޑަކަށް އަޑު އިވިފައެއް ނުވެއެވެ." އަދި [އަބޫބަކުރު ބިން އަބީ ޝައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، [ޢަބްދުއްރަޙީމް ބިން ސުލައިމާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވި - އެހެން ގޮތަކުން - އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ބަޝީޝަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ - އެހެން ގޮތަކުން - އަދި [އިޝާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ ޙަދީޘްފުޅެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1652
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ انْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ فَلَمَّا رَآنِي قَالَ هُمْ الْأَخْسَرُونَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ قَالَ فَجِئْتُ حَتَّى جَلَسْتُ فَلَمْ أَتَقَارَّ أَنْ قُمْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي مَنْ هُمْ قَالَ هُمْ الْأَكْثَرُونَ أَمْوَالًا إِلَّا مَنْ قَالَ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا مِنْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ وَعَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ مَا مِنْ صَاحِبِ إِبِلٍ وَلَا بَقَرٍ وَلَا غَنَمٍ لَا يُؤَدِّي زَكَاتَهَا إِلَّا جَاءَتْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْظَمَ مَا كَانَتْ وَأَسْمَنَهُ تَنْطَحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِأَظْلَافِهَا كُلَّمَا نَفِدَتْ أُخْرَاهَا عَادَتْ عَلَيْهِ أُولَاهَا حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ و حَدَّثَنَاه أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ الْمَعْرُورِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ انْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ وَكِيعٍ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا عَلَى الْأَرْضِ رَجُلٌ يَمُوتُ فَيَدَعُ إِبِلًا أَوْ بَقَرًا أَوْ غَنَمًا لَمْ يُؤَدِّ زَكَاتَهَا
[އަބޫބަކުރު ބިން އަބީ ޝައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ [ވާކީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްއަޢުމަޝް] ރިވާކުރެއްވި [އަލްމަޢުރުރު ބިން ސުވައިދު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޛައްރު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަހަރެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް އައީ ކަޢުބާގެ ހިޔަލުގައި އިންނަވަނިކޮށެވެ. އަހަރެން ފެނުމުން ވިދާޅުވީ: 'ކަޢުބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އެމީހުންނަކީ ގެއްލިފައިވާ މީހުން' ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން އެކަލޭގެފާނާ ގާތްވެވަޑައިގަތީ، އިށީނދެވަޑައިގެން، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އެއީ ކޮންބައެއްތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. އެމީހުން ފިޔަވައި - އެމީހުންގެ ހެޔޮ އަމަލުތައް ގުނާނީ - މިހެން ބުނެގެންނެވެ: އެފަދަ އަދި އެފަދަ އެއްޗެއް - ކުރިމައްޗާއި ފަހަތަށް، ކަނާތްފަރާތާއި ވާތްފަރާތަށް އިޝާރާތް ކުރައްވަމުން -. އެކަމަކު އެއީ ޢަދަދުން މަދު ބައެކެވެ. ޖަމަލުގެ ވެރިއެއް، ގާވެރިއެއް، ބަކަރިއެއްގެ ވެރިޔަކު އޭނާގެ ދިރޭތަކެތީގެ މައްޗަށް ޒަކާތް ނުދައްކާނެ ކަމަށާއި، ނަމަވެސް ޤިޔާމަތް ދުވަހު އޭނާގެ ޖަނަވާރުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ފަލަ ޖަނަވާރު އޭނާގެ އަރިހަށް އައިސް ކަނދުރާއިން އެމީހަކު ފިރުމާލާނެ ކަމަށެވެ. އެންމެ ފަހު ކޮންމެ މީހަކު އެއަށް ފިޔަވަޅު އަޅަން ނިންމާލާއިރު، ފުރަތަމަ މީހާ އެނބުރި އަންނަނީއެވެ. އެއީ މައްސަލަ ނިމެންދެން އަދަބު ދާ ގޮތެވެ'. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި [އަބޫ ކުރުއިބް މުޙައްމަދު ބިން އަލް ޢަލާ`] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] [އަލް ޢަޢުމާސީ] ގެ ކިބައިން [އަލް މަޢުރޫރު] ގެ ކިބައިން [އަބޫދުޒާރު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އެދުވަސްވަރު ކަޢުބާގެ ހިޔަނި ދަށުގައި ހިމާޔަތް ހޯއްދަވަމުން ގެންދެވި ރަސޫލާގެ ކައިރިއަށް އަހަރެން އާދެވުނެވެ. އެހެންކަމުން ވާކީގެ ޙަދީޘާއި އެއްފަދަ ޙަދީޘެއް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. ހަމައެކަނި އެއީ އޭގައި ލިޔެފައި އޮތް ވާހަކައެކެވެ؛ 'އަހަރެންގެ ނަފްސު އޭނާގެ އަތުގައި އޮތް މީހާގެ ޙައްޤުގައި، އޭނާގެ ޒަކާތް ނުދައްކާ ޖަމަލެއް ނުވަތަ ގާއެއް ނުވަތަ ބަކަރިއެއް ދޫކޮށްލާފައި ދުނިޔޭގައި އެއްވެސް މީހަކު މަރު ނުވެއެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 1653
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَلَّامٍ الْجُمَحِيُّ حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ يَعْنِي ابْنَ مُسْلِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا يَسُرُّنِي أَنَّ لِي أُحُدًا ذَهَبًا تَأْتِي عَلَيَّ ثَالِثَةٌ وَعِنْدِي مِنْهُ دِينَارٌ إِلَّا دِينَارٌ أَرْصُدُهُ لِدَيْنٍ عَلَيَّ و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ
އަޅުގަނޑުމެން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޞައްލަމް އަލް ޖުހާމީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަރުރަބީޢު، މާނައަކީ އޭނާގެ ދަރިކަލުން މުސްލިމް] [މުޙައްމަދު ބިން ޒިޔާދު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ އެއީ، އަހަރެންގެ ދަރަނިތައް ދެއްކުމަށް ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ އެއްޗެއްގެ އިތުރުން'. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [މުޙައްމަދު ބިން ބައްޞަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުޢޫބާ] [މުޙައްމަދު ބިން ޒިޔާދު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި ވެއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1654
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَابْنُ نُمَيْرٍ وَأَبُو كُرَيْبٍ كُلُّهُمْ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرَّةِ الْمَدِينَةِ عِشَاءً وَنَحْنُ نَنْظُرُ إِلَى أُحُدٍ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَا أُحِبُّ أَنَّ أُحُدًا ذَاكَ عِنْدِي ذَهَبٌ أَمْسَى ثَالِثَةً عِنْدِي مِنْهُ دِينَارٌ إِلَّا دِينَارًا أَرْصُدُهُ لِدَيْنٍ إِلَّا أَنْ أَقُولَ بِهِ فِي عِبَادِ اللَّهِ هَكَذَا حَثَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهَكَذَا عَنْ يَمِينِهِ وَهَكَذَا عَنْ شِمَالِهِ قَالَ ثُمَّ مَشَيْنَا فَقَالَ يَا أَبَا ذَرٍّ قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنَّ الْأَكْثَرِينَ هُمْ الْأَقَلُّونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا مَنْ قَالَ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا مِثْلَ مَا صَنَعَ فِي الْمَرَّةِ الْأُولَى قَالَ ثُمَّ مَشَيْنَا قَالَ يَا أَبَا ذَرٍّ كَمَا أَنْتَ حَتَّى آتِيَكَ قَالَ فَانْطَلَقَ حَتَّى تَوَارَى عَنِّي قَالَ سَمِعْتُ لَغَطًا وَسَمِعْتُ صَوْتًا قَالَ فَقُلْتُ لَعَلَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُرِضَ لَهُ قَالَ فَهَمَمْتُ أَنْ أَتَّبِعَهُ قَالَ ثُمَّ ذَكَرْتُ قَوْلَهُ لَا تَبْرَحْ حَتَّى آتِيَكَ قَالَ فَانْتَظَرْتُهُ فَلَمَّا جَاءَ ذَكَرْتُ لَهُ الَّذِي سَمِعْتُ قَالَ فَقَالَ ذَاكَ جِبْرِيلُ أَتَانِي فَقَالَ مَنْ مَاتَ مِنْ أُمَّتِكَ لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ قَالَ قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قَالَ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ
ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ އާއި އަބޫބަކުރު ބިން އަބީ ޝައިބާ އާއި އިބްނު ނޫމައިރު އަދި އަބޫ ކުރުއިބް އެންމެން ވެސް އަބޫ މުޢާވިއްޔާގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ - ޔަޙްޔާ ވިދާޅުވިއެވެ - އަބޫ މުޢާވިޔަތު އަލް އަޢުމާޝް އިން ޒައިދު ބިން ވަޙްބު އަބޫ ދަރުރުގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ ހިލަގަނޑެއް ފަދަ ބިމެއްގައި އަހަރެމެން އުހުދު ފަރުބަދައާ ދިމާއަށް ބަލަން ތިއްބެވެ. ކުއްލިއަކަށް الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަހަންނަށް ގޮވާލައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭ އަބޫ ދައްރު' އެވެ. އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ’ އެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އުހުދު ފަރުބަދަ އަހަންނަށް ރަނަށް ވެގެން ދިޔަނަމަ، ދަރަނި އަދާކުރަން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ އެއް ދީނާރު ފިޔަވައި، ތިންވަނަ ދުވަހު އަދިވެސް އަހަރެންގެ އަތުގައި އެއް ދީނާރު ރަން ހުރިނަމަ އަހަރެން އުފާއެއް ނުވާނެއެވެ. އެކަމަކު އަހަރެން الله ގެ އަޅުންނަށް ގޮވާލާނަން، އަދި އެމީހުންނަށް ދަންނަވާނީ - އޭނާ ކުރިއަށް އުކާލިއިރު، ކަނާތްފަރާތާއި ވާތްފަރާތަށް، ބަހާލާ ފަދައިންނެވެ. - ' މި ވަގުތު އަހަރެމެން ހިނގަމުން ދިޔައީމެވެ، ދެން އަނެއްކާވެސް އަހަންނަށް ގޮވާލެއްވީ: 'އޭ އަބޫ ދައްރު!' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީ އާދެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ’ އެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. މި ވަގުތު އަހަރެމެން ހިނގަމުން ދިޔައިރު، ކުއްލިއަކަށް އަނެއްކާވެސް އަހަންނަށް ގޮވާލެއްވީ: 'އޭ އަބޫ ދާރު، މިތަނުގައި މަޑުކުރައްވާ، އަހަރެން އެނބުރި އަންނަންދެން'. ދެން އޭނާ ދިޔައީ އަހަރެންގެ ލޮލުން އޭނާ ގެއްލެންދެންނެވެ. އޭގެ މާގިނައިރުތަކެއް ނުވެ އަޅުގަނޑަށް އިވުނީ ބާރު އަޑު، ފަހަރެއްގައި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވެވަޑައިގަންނަވަނީ ކަމަށް އަޅުގަނޑަށް ހީވިއެވެ. އަދި އަހަރެންވެސް ގަސްތުކުރީ އޭނާގެ ފަހަތުން ދިއުމަށެވެ. އެކަމަކު އޭނާގެ އަމުރު ހަނދާންވީ، އެނބުރި އަންނަންދެން އެއްވެސް ތަނަކަށް ނުދާށެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ހަމަ އޭނާއަށް އިންތިޒާރުކުރީމެވެ. އޭނާ އައުމުން އަހަރެންނަށް އިވުނު ބާރު އަޑުގެ ވާހަކަ ކިޔައިދިނީމެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ ބުންޏެވެ: 'އެއީ ޖިބްރީލް، އޭނާ އަހަރެންގެ ގާތަށް އައެވެ. ޖިބްރީލް ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ. ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ އާދެ، ޒިނޭކޮށް ވައްކަން ކުރިޔަސް.
Hadith
Imam Muslim : 1655
و حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَهُوَ ابْنُ رُفَيْعٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ خَرَجْتُ لَيْلَةً مِنْ اللَّيَالِي فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْشِي وَحْدَهُ لَيْسَ مَعَهُ إِنْسَانٌ قَالَ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يَكْرَهُ أَنْ يَمْشِيَ مَعَهُ أَحَدٌ قَالَ فَجَعَلْتُ أَمْشِي فِي ظِلِّ الْقَمَرِ فَالْتَفَتَ فَرَآنِي فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقُلْتُ أَبُو ذَرٍّ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ قَالَ يَا أَبَا ذَرٍّ تَعَالَهْ قَالَ فَمَشَيْتُ مَعَهُ سَاعَةً فَقَالَ إِنَّ الْمُكْثِرِينَ هُمْ الْمُقِلُّونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا مَنْ أَعْطَاهُ اللَّهُ خَيْرًا فَنَفَحَ فِيهِ يَمِينَهُ وَشِمَالَهُ وَبَيْنَ يَدَيْهِ وَوَرَاءَهُ وَعَمِلَ فِيهِ خَيْرًا قَالَ فَمَشَيْتُ مَعَهُ سَاعَةً فَقَالَ اجْلِسْ هَا هُنَا قَالَ فَأَجْلَسَنِي فِي قَاعٍ حَوْلَهُ حِجَارَةٌ فَقَالَ لِي اجْلِسْ هَا هُنَا حَتَّى أَرْجِعَ إِلَيْكَ قَالَ فَانْطَلَقَ فِي الْحَرَّةِ حَتَّى لَا أَرَاهُ فَلَبِثَ عَنِّي فَأَطَالَ اللَّبْثَ ثُمَّ إِنِّي سَمِعْتُهُ وَهُوَ مُقْبِلٌ وَهُوَ يَقُولُ وَإِنْ سَرَقَ وَإِنْ زَنَى قَالَ فَلَمَّا جَاءَ لَمْ أَصْبِرْ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاءَكَ مَنْ تُكَلِّمُ فِي جَانِبِ الْحَرَّةِ مَا سَمِعْتُ أَحَدًا يَرْجِعُ إِلَيْكَ شَيْئًا قَالَ ذَاكَ جِبْرِيلُ عَرَضَ لِي فِي جَانِبِ الْحَرَّةِ فَقَالَ بَشِّرْ أُمَّتَكَ أَنَّهُ مَنْ مَاتَ لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ وَإِنْ سَرَقَ وَإِنْ زَنَى قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ وَإِنْ سَرَقَ وَإِنْ زَنَى قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْتُ وَإِنْ سَرَقَ وَإِنْ زَنَى قَالَ نَعَمْ وَإِنْ شَرِبَ الْخَمْرَ
އަދި [ޤުޠަޢިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޖަރީރު] [ރުފާޢީ ދަރިކަލުން ޢަބްދުލްޢަޒީޒު] ގެ އަރިހުން [ޒައިދު ބިން ވަޙްބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޛައްރު] ގެ އަރިހުން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ހީކުރީ އޭނާއާއެކު އެހެން މީހަކު ހިނގާލަން ކަމުނުދާ ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ހަނދުގެ ހިޔަލުގައި ހިނގައިގަތީމެވެ، ދެން އޭނާ އެނބުރިލާފައި އަހަރެން ފެނުނީ، ދެން އޭނާ ސުވާލުކުރީ: 'މިއީ ކާކު؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީ އަބޫ ދައްރު، الله އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ ފިދާއެއް ކަމުގައި ލައްވާށި’ އެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭ އަބޫދާރު، މިތަނަށް ވަޑައިގަންނަވާށެވެ'. އެހެންކަމުން އަހަރެން އެކަލޭގެފާނާއެކު އިރުކޮޅަކު ހިނގައިގަތީމެވެ. الله ހެޔޮކަން ދެއްވާފައިވާ މީހުންނަށް މެނުވީ - ދެން އޭނާގެ ވާތްފަރާތަށް، އަދި ކަނާތްފަރާތަށް އަދި ކުރިމައްޗާއި ފަހަތަށް ދެއްވައި - ދެން އެކަން ރަނގަޅަށް މެނޭޖްކުރައްވައެވެ'. އެއަށްފަހު ކުޑައިރުކޮޅަކު ހިނގައިގަތީމެވެ. ދެން ބުންޏެވެ: 'މިތާ އިށީނދެބަލަ'. އެހެންކަމުން އޭނާ އަހަރެން ބަހައްޓާލީ ހިލަތަކުން ވަށާލެވިފައިވާ ފުޅާ ފަޅު ތަނެއްގައެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ: 'އަހަރެން ކަލޭގެ ގާތަށް އަންނަންދެން މިތަނުގައި އިށީނދެބަލަ'. ދެން އޭނާ ވަގުތުން ދިޔައީ ހުރަހަކަށް - ވެލިގަނޑެއް ނެތް ބިމެއް - އަހަރެންނަށް ދެން އޭނާ ނުފެންނަހާ ހިނދަކު. ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ފަހުން އޭނާ ސުވާލު ކުރި އަޑު އިވުނެވެ: 'ވަގަށް ނަގައި ޒިނޭ ކުރި ނަމަވެސް؟' އެހެންކަމުން ކެތްތެރިކަމެއް ނެތި އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުން އަހަރެން ވަގުތުން ސުވާލުކުރީމެވެ، 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަހަރެން ތިބާގެ ފިދާއެއް ކަމުގައި ލައްވާށި، ވެލިގަނޑު ނެތް ބިމުގެ ކައިރީގައި ތިބާ ވާހަކަ ދެއްކީ ކާކާއި ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެން އަޑުއެހިން ތިޔަ ސުވާލަށް އެއްވެސް މީހަކު ޖަވާބެއް ނުދިން ވާހަކަ'. އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ: 'އެއީ ޖިބްރީލް، ވެލިގަނޑު ނެތް ބިމުގެ ކައިރީގައި އަޅުގަނޑާ ބައްދަލުކުރައްވައި ވިދާޅުވީ، 'އެމީހުންގެ ތެރެއިން الله އަށް ޝަރީކު ނުކޮށް މަރުވާ މީހަކު ސުވަރުގެ ވަންނާނެ ކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ތިޔަބައިމީހުންގެ ރައްޔިތުންނަށް ދެއްވާށެވެ'. އެހެންކަމުން އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، އޭ ޖިބްރީލް، އޭނާ ވައްކަންކޮށް ޒިނޭ ކުރި ނަމަވެސް؟ ' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ، ވައްކަންކޮށް ޒިނޭ ކުރި ނަމަވެސް' ކަމަށެވެ. އަހަރެން އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރީމެވެ، 'އޭނާ ވައްކަންކޮށް ޒިނޭ ކުރި ނަމަވެސް؟ ' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ، ވައްކަންކޮށް ޒިނޭ ކުރި ނަމަވެސް' ކަމަށެވެ. އަހަރެން އަނެއްކާވެސް ސުވާލުކުރީމެވެ، 'އޭނާ ވައްކަންކޮށް ޒިނޭ ކުރި ނަމަވެސް؟ ' އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ، ވަގަށް ނަގައިގެން ބަނގުރާ ބޮއެގެން އުޅުނު ނަމަވެސް' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1656
و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي الْعَلَاءِ عَنْ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَبَيْنَا أَنَا فِي حَلْقَةٍ فِيهَا مَلَأٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ أَخْشَنُ الثِّيَابِ أَخْشَنُ الْجَسَدِ أَخْشَنُ الْوَجْهِ فَقَامَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ بَشِّرْ الْكَانِزِينَ بِرَضْفٍ يُحْمَى عَلَيْهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَيُوضَعُ عَلَى حَلَمَةِ ثَدْيِ أَحَدِهِمْ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ نُغْضِ كَتِفَيْهِ وَيُوضَعُ عَلَى نُغْضِ كَتِفَيْهِ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْ حَلَمَةِ ثَدْيَيْهِ يَتَزَلْزَلُ قَالَ فَوَضَعَ الْقَوْمُ رُءُوسَهُمْ فَمَا رَأَيْتُ أَحَدًا مِنْهُمْ رَجَعَ إِلَيْهِ شَيْئًا قَالَ فَأَدْبَرَ وَاتَّبَعْتُهُ حَتَّى جَلَسَ إِلَى سَارِيَةٍ فَقُلْتُ مَا رَأَيْتُ هَؤُلَاءِ إِلَّا كَرِهُوا مَا قُلْتَ لَهُمْ قَالَ إِنَّ هَؤُلَاءِ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا إِنَّ خَلِيلِي أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعَانِي فَأَجَبْتُهُ فَقَالَ أَتَرَى أُحُدًا فَنَظَرْتُ مَا عَلَيَّ مِنْ الشَّمْسِ وَأَنَا أَظُنُّ أَنَّهُ يَبْعَثُنِي فِي حَاجَةٍ لَهُ فَقُلْتُ أَرَاهُ فَقَالَ مَا يَسُرُّنِي أَنَّ لِي مِثْلَهُ ذَهَبًا أُنْفِقُهُ كُلَّهُ إِلَّا ثَلَاثَةَ دَنَانِيرَ ثُمَّ هَؤُلَاءِ يَجْمَعُونَ الدُّنْيَا لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا قَالَ قُلْتُ مَا لَكَ وَلِإِخْوَتِكَ مِنْ قُرَيْشٍ لَا تَعْتَرِيهِمْ وَتُصِيبُ مِنْهُمْ قَالَ لَا وَرَبِّكَ لَا أَسْأَلُهُمْ عَنْ دُنْيَا وَلَا أَسْتَفْتِيهِمْ عَنْ دِينٍ حَتَّى أَلْحَقَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ
އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަޅުގަނޑާ [އިސްމާޢީލް ބިން އިބްރާހީމް] [އަލްޖުރައިރީ] އިން [އަބުލް ޢަލާ`] ގެ އަރިހުން [އަލް އަޙްނަފް ބިން ޤައިސް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. ދެން އެމީހާ ތެދުވެ ވިދާޅުވީ، މުދާ އެއްކުރާ މީހުންނަށް - ޒަކާތް ނުދައްކާ މީހުންނަށް - ނަރަކައިގައި ހޫނު ހިލަތަކުގެ އަދަބު ލިބޭނެ ކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ދެއްވާށެވެ. އެއަށްފަހު އެއިން މީހެއްގެ މޭމަތީގައި ބަހައްޓާނީ އޭނާގެ ކޮނޑުން ހިލަ ނުކުންނަންދެންނެވެ. ދެން އެ ހިލަ އޭނާގެ ދެ ކޮނޑުގެ ދެމެދުގައި ބަހައްޓާނީ އޭނާގެ މޭމަތިން ކައްކާފައި ނުކުންނަންދެންނެވެ.' -އެ އަޑު އިވުމުން- ރައްޔިތުން ބޯޖަހާލިއެވެ. އަދި އެއިން އެއްވެސް މީހަކު ފަހަތަށް ބަލާލިތަނެއް ނުފެނުނެވެ. ދެން އެމީހާ އެނބުރިލުމުން، އޭނާގެ ގްރޫޕާއެކު އިށީންދެންދެން އަހަރެން އޭނާގެ ފަހަތުން ދިޔައީމެވެ. ދެން އަހަރެން އޭނާއަށް ބުނީމެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ހަގީގަތުގައި އަހަރެންގެ ލޯބިވެރިޔާ އަބޫ އަލް ޤާސިމް ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއްފަހަރަކު އަހަންނަށް ގޮވާލެއްވުމުން، ދެން އަހަރެން އޭނާގެ ގޮވާލުމަށް ޖަވާބު ދިނީމެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ' ދެން އަހަރެންނަށް ފެނުނީ އަހަރެންގެ މައްޗަށް އިރު އަރާތަން، އަދި އަހަރެން ހީކުރީ އޭނާ އަހަރެން ކޮންމެވެސް މަސައްކަތަކަށް ފޮނުވާނެ ކަމަށް، ދެން އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީ، 'އާނ، އަހަންނަށް ފެނޭ'. އެހެންކަމުން އޭނާ ވިދާޅުވީ، 'އެ ފަރުބަދަ ވަރުގެ ބޮޑު ރަން އަހަރެންގެ އަތުގައި އޮތްނަމަ އަހަރެން އުފާއެއް ނުވާނެ، ހަގީގަތުގައި އަހަރެން އެ ހުރިހާ އެއްޗެއް ބޭކާރު ކުރާނަން، ތިން ދީނާރު ފިޔަވައި' ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އެމީހުންގެ ކިބައިގައި ދުނިޔޭގެ މުދާތައް ޖަމާވެފައިވާއިރު އެމީހުންގެ ކިބައިގައި ކުޑަވެސް ޙިއްސެއް ނެތެވެ'. އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، ކަލޭމެންނާއި ކަލޭގެ ކޮއްކޮއިން ޤުރައިޝުން ގޮސް އެމީހުންނާ ސުވާލު ނުކުރަނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ، 'ނޫން، އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ރައްބުގެފާނުގެ އަރިހުން، الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއާ ބައްދަލުވާންދެން އަހަރެން އެމީހުންގެ ކިބައިން ދުނިޔެއަށް އެދިވަޑައިނުގަންނަވާނަމެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1657
و حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَشْهَبِ حَدَّثَنَا خُلَيْدٌ الْعَصَرِيُّ عَنْ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ كُنْتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَمَرَّ أَبُو ذَرٍّ وَهُوَ يَقُولُ بَشِّرْ الْكَانِزِينَ بِكَيٍّ فِي ظُهُورِهِمْ يَخْرُجُ مِنْ جُنُوبِهِمْ وَبِكَيٍّ مِنْ قِبَلِ أَقْفَائِهِمْ يَخْرُجُ مِنْ جِبَاهِهِمْ قَالَ ثُمَّ تَنَحَّى فَقَعَدَ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالُوا هَذَا أَبُو ذَرٍّ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ مَا شَيْءٌ سَمِعْتُكَ تَقُولُ قُبَيْلُ قَالَ مَا قُلْتُ إِلَّا شَيْئًا قَدْ سَمِعْتُهُ مِنْ نَبِيِّهِمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُ مَا تَقُولُ فِي هَذَا الْعَطَاءِ قَالَ خُذْهُ فَإِنَّ فِيهِ الْيَوْمَ مَعُونَةً فَإِذَا كَانَ ثَمَنًا لِدِينِكَ فَدَعْهُ
އަދި [ޝައިބާން ބިން ފަރުޚް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [އަބުލް އަޝްހާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޚުލައިދު އަލް އަޝާރީ] [އަލް އަޙްނަފް ބިން ޤައިސް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑު އެއްފަހަރަކު ޤުރައިޝުންގެ ޖަމާޢަތެއްގެ ތެރޭގައި ހުރެ، ދެން [އަބޫ ދަރުރު] އެތަނުން ފާއިތުވެގެން ގޮސް ވިދާޅުވީ، 'މުއްސަނދިކަން އެއްކުރާ މީހުންނަށް - އަދި ޒަކާތް ނުދައްކާ މީހުންނަށް - އެމީހުންގެ ބުރަކަށީގައި ދަގަނޑު ކަރުން ނިކުމެގެން އަދަބު ލިބޭނެ ކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ދެއްވާށެވެ'. އެއަށްފަހު އެއްފަރާތަކަށް ޖެހިލާފައި އިށީނެވެ. ދެން އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، މިއީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ރައްޔިތުން ޖަވާބު ދިނީ މިއީ އަބޫ ދަރުރެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން އޭނާއާ ކައިރިވެލަމުން އަހާލީމެވެ، 'އަހަރެން ދެންމެ އަޑުއެހި ވާހަކަ ބުނީ ކީކޭ ހެއްޔެވެ؟' އަބޫ ޛައްރު ޖަވާބު ދެއްވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އަޑުއެހި ވާހަކައެއް ފިޔަވައި އަހަރެން އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުބުނަމެވެ. ދެން އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، 'މި ހަދިޔާއާ މެދު ތިޔަ ވިސްނަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟' އަބޫދުޒާރު ޖަވާބު ދެއްވީ 'އެ ހަދިޔާއަކީ މިހާރު އެހީއަކަށް ވާތީ ނަގާށެވެ، އެކަމަކު ހަދިޔާއަކީ ތިބާގެ ދީނަށް ފައިސާ ދެއްކުމަށް ކުރާ ހަދިޔާއެއް ނަމަ ދެން ދޫކޮށްލާށެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 1658
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَا ابْنَ آدَمَ أَنْفِقْ أُنْفِقْ عَلَيْكَ وَقَالَ يَمِينُ اللَّهِ مَلْأَى وَقَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ مَلْآنُ سَحَّاءُ لَا يَغِيضُهَا شَيْءٌ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ
[ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބް] އާއި [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން ނޫމައިރު] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] [އަބޫ ޒިނާދު] އިން ފެށިގެން [އަލްއަޢްރާޖް] އިން ފެށިގެން [އަބޫ ޙުރައިރާ] އިން ނަބިއްޔާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢަލައިހި ވަޞިއްޔަތާ ހަމައަށް ވިދާޅުވެފައި ވާކަމަށެވެ. އަދި ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: 'الله ގެ ރިޒުޤު އަބަދުވެސް ގިނަވެއެވެ'. އިބްނު ނޫމައިރު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، 'ރެއާއި ދުވާލު އޮހޮރެމުން ދިޔަ ނަމަވެސް ދުވަހަކުވެސް މަދުނުވާ ރިޒުޤެކެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 1659
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامٍ حَدَّثَنَا مَعْمَرُ بْنُ رَاشِدٍ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ أَخِي وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ لِي أَنْفِقْ أُنْفِقْ عَلَيْكَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمِينُ اللَّهِ مَلْأَى لَا يَغِيضُهَا سَحَّاءُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْفَقَ مُذْ خَلَقَ السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ فَإِنَّهُ لَمْ يَغِضْ مَا فِي يَمِينِهِ قَالَ وَعَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ وَبِيَدِهِ الْأُخْرَى الْقَبْضَ يَرْفَعُ وَيَخْفِضُ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ރަފީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ޢަބްދުއްރަޒާޤު ބިން ޙައްމާމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މަޢުމަރު ބިން ރަޝީދު] [ޙައްމާމް ބިން މުނައްބިޙް] ގެ އަރިހުން އޭނާގެ އަޚް ވަޙްބު ބިން މުނަބީޙް ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. މިއީ [އަބޫ ޙުރައިރާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ބައެއް ޙަދީޘްތަކަކީ، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުން - ދެން އެ ޙަދީޘްތައް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. އަދި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވެސް ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އުޑުތަކާއި ބިން އުފެއްދެވި ދުވަހުން ފެށިގެން الله ދެއްވި ކިހާވަރެއްތޯ ތިބާ ވިސްނާފައިވޭތޯއެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން الله ގެ ޙަޟްރަތުގައިވާ އެއްޗެއް އެކަމުގެ ސަބަބުން ދުވަހަކުވެސް މަދުވެފައެއް ނުވެއެވެ. އެކަލާނގެ ތަޚުތު ފެނުގެ މަތީގައި ވާއިރު، އަނެއް އަތުގައި މަރު އޮވެއެވެ، އެއީ އެކަލާނގެ އަޅުންގެ ރިޒުޤު ފުޅާކޮށްދޭ ނުވަތަ އެކަން ހަނިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 1660
حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ كِلَاهُمَا عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ قَالَ أَبُو الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ عَنْ ثَوْبَانَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْضَلُ دِينَارٍ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ دِينَارٌ يُنْفِقُهُ عَلَى عِيَالِهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ الرَّجُلُ عَلَى دَابَّتِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَدِينَارٌ يُنْفِقُهُ عَلَى أَصْحَابِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ أَبُو قِلَابَةَ وَبَدَأَ بِالْعِيَالِ ثُمَّ قَالَ أَبُو قِلَابَةَ وَأَيُّ رَجُلٍ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنْ رَجُلٍ يُنْفِقُ عَلَى عِيَالٍ صِغَارٍ يُعِفُّهُمْ أَوْ يَنْفَعُهُمْ اللَّهُ بِهِ وَيُغْنِيهِمْ
[އަބޫ ރަބީޢު އަޒް ޒަޙްރާނީ] އާއި [ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] ވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދު] ގެ އަރިހުން - [އަބޫ ރަބީޢު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ - [ޙައްމާދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި [އައްޔޫބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ އަސްމާ`] ގެ އަރިހުން [ޞައުބާން] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ ޤިލާބާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އޭނާ ފެށީ އާއިލާއިން'. ދެން އަބޫ ޤިލާބާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަދި އޭނާގެ ކުޑަކުޑަ އާއިލާއަށް ޚަރަދުކޮށް، الله ގެ ޒަރީޢާއިން އެމީހުންނަށް މަންފާ ލިބި، ރިޒުޤު ދެއްވާ މީހުންނަށް އިޙްތިރާމްކޮށް، ޘަވާބު ބޮޑުވަނީ ކޮން އިންސާނެއް ހެއްޔެވެ؟'
