Imam Muslim : 101
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ جَرِيرٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ أَيُّمَا عَبْدٍ أَبَقَ مِنْ مَوَالِيهِ فَقَدْ كَفَرَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْهِمْ قَالَ مَنْصُورٌ قَدْ وَاللَّهِ رُوِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكِنِّي أَكْرَهُ أَنْ يُرْوَى عَنِّي هَهُنَا بِالْبَصْرَةِ
[Ali ibn Hujr as-Sa'di] sọ fún wa [Ismail] - ìyẹn ni, Ibn Ulayyah - láti ọ̀dọ̀ [Mansur ibn Abdurrahman] láti ọ̀dọ̀ [ash-Sya'bi] láti ọ̀dọ̀ [Jarir] pé ó gbọ́ tí ó ń sọ pé, 'Ẹrú èyíkéyìí tí ó bá sá kúrò lọ́dọ̀ ọ̀gá rẹ̀ jẹ́ aláìgbàgbọ́ títí tí yóò fi padà sí ọ̀dọ̀ wọn.' Mansur sọ pé, 'Nípasẹ̀ Allah, a ti sọ ọ́ láti ọ̀dọ̀ Anabi sallallaahu 'alaihi wa sallam, ṣùgbọ́n mo kórìíra láti gbọ́ pé a ti sọ hadith láti ọ̀dọ̀ mi níbí ní Basrah.'
Imam Muslim : 102
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ دَاوُدَ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ جَرِيرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّمَا عَبْدٍ أَبَقَ فَقَدْ بَرِئَتْ مِنْهُ الذِّمَّةُ
Ó ti sọ fún wa pé [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ti sọ fún wa pé [Hafsh bin Ghiyats] láti ọ̀dọ̀ [Dawud] láti ọ̀dọ̀ [ash-Sya'bi] láti ọ̀dọ̀ [Jarir] pé, ‘Ojiṣẹ Allah sallallaahu 'alaihi wasallam sọ pé: ‘Ẹnikẹ́ni tí ó bá jẹ́ ẹrú tí ó sá kúrò lọ́dọ̀ ọ̀gá rẹ̀, ìdánilójú Islam ti ya kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀’.
Imam Muslim : 103
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ مُغِيرَةَ عَنْ الشَّعْبِيِّ قَالَ كَانَ جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُحَدِّثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ لَمْ تُقْبَلْ لَهُ صَلَاةٌ
Ó ti sọ fún wa pé [Yahya bin Yahya] ti sọ fún wa pé [Jarir] láti ọ̀dọ̀ [Mughirah] láti ọ̀dọ̀ [Ash-Sya'bi], ó ní, [Jarir bin Abdullah] tí ó jẹ́ ìbátan láti ọ̀dọ̀ Ànábì Sallallahu Alaihi Wasallam, ó ní: 'Tí ẹrú bá sá lọ - kúrò lọ́dọ̀ ọ̀gá rẹ̀ -, a kò ní gbà àdúrà rẹ̀'.
Imam Muslim : 104
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الصُّبْحِ بِالْحُدَيْبِيَةِ فِي إِثْرِ السَّمَاءِ كَانَتْ مِنْ اللَّيْلِ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ هَلْ تَدْرُونَ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ قَالَ أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي مُؤْمِنٌ بِي وَكَافِرٌ فَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِفَضْلِ اللَّهِ وَرَحْمَتِهِ فَذَلِكَ مُؤْمِنٌ بِي كَافِرٌ بِالْكَوْكَبِ وَأَمَّا مَنْ قَالَ مُطِرْنَا بِنَوْءِ كَذَا وَكَذَا فَذَلِكَ كَافِرٌ بِي مُؤْمِنٌ بِالْكَوْكَبِ
Wọ́n ti sọ ọ́ fún wa [Yahya bin Yahya] pé, mo kà á níwájú [Malik]; láti ọ̀dọ̀ [Salih bin Kaisan] láti ọ̀dọ̀ [Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah] láti ọ̀dọ̀ [Zaid bin Khalid al-Juhani] ó ní, ‘Rásùlúllah sallallahu 'alaihi wasallam dá àdúrà òwúrọ̀ sílẹ̀ pẹ̀lú wa ní Hudaibiyah, lẹ́yìn tí òjò rọ̀ ní alẹ́ ọjọ́ náà. Lẹ́yìn tí ó parí àdúrà náà, ó yípadà sí àwọn Mùsùlùmí ó sì wí pé: ‘Ṣé ẹ mọ ohun tí Olúwa yín sọ?’ Àwọn asàábá dáhùn pé, ‘Allah àti Òjíṣẹ́ Rẹ̀ mọ̀ jù’. Lẹ́yìn náà ó wí pé: ‘Allah sọ pé: ‘Láàrín àwọn ìránṣẹ́ Mi, àwọn kan wà tí wọ́n gbàgbọ́ àti àwọn kan wà tí wọ́n gbàgbọ́. Nítorí náà, ẹnikẹ́ni tí ó bá wí pé, ‘A fún wa ní òjò nípasẹ̀ agbára àti oore-ọ̀fẹ́ Allah’, ẹni náà gbàgbọ́ nínú Mi kò sì gbàgbọ́ nínú àwọn ìràwọ̀. Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, ẹni tí ó wí pé, “A fún wa ní òjò nípasẹ̀ ìràwọ̀ yìí tàbí ìràwọ̀ yẹn, nígbà náà ẹni náà gbàgbọ́ nínú Mi, ó sì gbàgbọ́ nínú àwọn ìràwọ̀.”
Imam Muslim : 105
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى وَعَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ الْعَامِرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ قَالَ الْمُرَادِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ وَقَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَمْ تَرَوْا إِلَى مَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالَ مَا أَنْعَمْتُ عَلَى عِبَادِي مِنْ نِعْمَةٍ إِلَّا أَصْبَحَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ بِهَا كَافِرِينَ يَقُولُونَ الْكَوَاكِبُ وَبِالْكَوَاكِبِ
[Harmalah bin Yahya] àti [Amr bin Sawwad al Amiri] àti [Muhammad bin Salamah al-Muradi] ti sọ fún mi, [al-Muradi] sọ pé, [Abdullah bin Wahab] ti sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ [Yunus], àti méjì mìíràn sọ pé; [Ibn Wahab] ti sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ [Ibn Shihab] ó sọ pé, [Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah] ti sọ fún mi pé [Abu Hurayrah] sọ pé, 'Ojiṣẹ Allah (alaafia ati ibukun Allah ki o maa ba a) sọ pé: 'Ṣé ẹ kò rí ohun tí Oluwa yín sọ? Ó sọ pé, 'Èmi kò fi ìbùkún kan fún àwọn ìránṣẹ́ Mi àyàfi pé àwọn kan nínú wọn ti di aláìgbàgbọ́ nípa rẹ̀. Wọ́n sọ pé, 'Ìràwọ̀ yìí wá láti inú ìràwọ̀ mìíràn.''
Imam Muslim : 106
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ ح و حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ أَنَّ أَبَا يُونُسَ مَوْلَى أَبِي هُرَيْرَةَ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ السَّمَاءِ مِنْ بَرَكَةٍ إِلَّا أَصْبَحَ فَرِيقٌ مِنْ النَّاسِ بِهَا كَافِرِينَ يُنْزِلُ اللَّهُ الْغَيْثَ فَيَقُولُونَ الْكَوْكَبُ كَذَا وَكَذَا وَفِي حَدِيثِ الْمُرَادِيِّ بِكَوْكَبِ كَذَا وَكَذَا
Àti [Muhammad bin Salamah al-Muradi] ti sọ fún wa [Abdullah bin Wahab] láti ọ̀dọ̀ [Amru bin al-Harith]. -nínú ìtàn mìíràn ó sọ - Àti [Amru bin Sawwad] ti sọ fún mi [Abdullah bin Wahab] ti sọ fún mi [Amru bin al-Harith] pé [Abu Yunus] ẹrú Abu Hurairah tẹ́lẹ̀, ti sọ fún un láti ọ̀dọ̀ [Abu Hurairah] pé Ojiṣẹ Allah Sallallahu 'alaihi wasallam, ó sọ pé: 'Allah kò sọ àwọn ìbùkún kan kalẹ̀ láti ọ̀run ṣùgbọ́n àwọn ènìyàn kan di aláìgbàgbọ́. Allah ń sọ òjò kalẹ̀, nítorí náà wọ́n ń sọ pé, 'Ìràwọ̀ yìí àti ìràwọ̀ yẹn - ló fa òjò-'. Nígbà tí ó wà nínú hadith [al-Muradi], 'Àwọn ìràwọ̀ bẹ́ẹ̀ àti irú wọn ló fà á'.
Imam Muslim : 107
و حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ وَهُوَ ابْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ مُطِرَ النَّاسُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصْبَحَ مِنْ النَّاسِ شَاكِرٌ وَمِنْهُمْ كَافِرٌ قَالُوا هَذِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَقَدْ صَدَقَ نَوْءُ كَذَا وَكَذَا قَالَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ { فَلَا أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ حَتَّى بَلَغَ وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ أَنَّكُمْ تُكَذِّبُونَ }
Ó sì ti sọ fún mi pé [Abbas bin Abdul Azhim al-Anbari] ti sọ fún wa pé [an-Nadlar bin Muhammad] ti sọ fún wa pé [Ikrimah] - ìyẹn Ibn Ammar - ti sọ fún wa pé [Abu Zumail] ó ní, ó ti sọ fún wa pé [Ibn Abbas] ó ní, “Nígbà kan tí wọ́n fún àwọn ènìyàn ní òjò ní àsìkò Ànábì sollalāhu 'alaihi wasallam,' ó sì wí pé: 'Pẹ̀lú òjò yìí láàárín àwọn ènìyàn, àwọn kan wà tí wọ́n ń di ìránṣẹ́ ọpẹ́ àti àwọn kan tún wà tí wọ́n ń ṣiyèméjì. Àwọn kan nínú wọn sọ pé, 'Òjò yìí jẹ́ ẹ̀rí àánú Allāhu'. Ṣùgbọ́n àwọn mìíràn wí pé, "Iràwọ̀ yìí àti irú rẹ̀ ló ṣe é dáadáa." Ibn Abbas wí pé, 'Nígbà náà ni ẹsẹ náà sọ kalẹ̀: '-Nítorí náà mo fi ìsọ̀kalẹ̀ Rẹ̀ búra àwọn apá ìràwọ̀ -', títí di ìgbà tí ẹsẹ náà: '-ẹ sì rọ́pò oúnjẹ - èyí tí Allāhu fún yín - nípa irọ́ sí Allāhu'' -Q.Q. Al Waaqi'ah: 75-82-.
Imam Muslim : 108
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آيَةُ الْمُنَافِقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ الْمُؤْمِنِ حُبُّ الْأَنْصَارِ
Ó ti sọ fún wa pé [Muhammad bin al-Mutsanna] ti sọ fún wa pé [Abdurrahman bin Mahdi] láti [Syu'bah] láti [Abdullah bin Abdullah bin Jabr] ó ní, mo gbọ́ [Anas] tí ó sọ pé, ‘Ojiṣẹ Allah sallallaahu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Àmì alágàbàgebè ni ìkórìíra àwọn Ansar, àmì onígbàgbọ́ sì ni ìfẹ́ àwọn Ansar'.
Imam Muslim : 109
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ حُبُّ الْأَنْصَارِ آيَةُ الْإِيمَانِ وَبُغْضُهُمْ آيَةُ النِّفَاقِ
A ti sọ fún wa [Yahya bin Habib al-Harith] ti sọ fún wa [Khalid] - ìyẹn ni Ibn al-Harith - ti sọ fún wa [Syu'bah] láti ọ̀dọ̀ [Abdullah bin Abdullah] láti ọ̀dọ̀ [Anas] láti ọ̀dọ̀ Ànábì Sallallahu 'alaihi wasallam, pé ó sọ pé: 'Fífẹ́ràn àwọn Ansar jẹ́ àmì ìgbàgbọ́, kíkórìíra wọn sì jẹ́ àmì àgàbàgebè'.
Imam Muslim : 110
و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ ح و حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ يُحَدِّثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ فِي الْأَنْصَارِ لَا يُحِبُّهُمْ إِلَّا مُؤْمِنٌ وَلَا يُبْغِضُهُمْ إِلَّا مُنَافِقٌ مَنْ أَحَبَّهُمْ أَحَبَّهُ اللَّهُ وَمَنْ أَبْغَضَهُمْ أَبْغَضَهُ اللَّهُ قَالَ شُعْبَةُ قُلْتُ لِعَدِيٍّ سَمِعْتَهُ مِنْ الْبَرَاءِ قَالَ إِيَّايَ حَدَّثَ
Ó sì sọ pé, [Zuhair bin Harb] sọ fún wa, ó ní, [Mu'adh bin Mu'adh] sọ fún wa. -nínú ìtàn mìíràn, a mẹ́nu kàn án - [Ubaidullah bin Mu'adh] sì sọ fún wa, gbólóhùn náà sì jẹ́ tirẹ̀, ó sọ fún wa pé [baba mi] sọ fún wa [Syu'bah] láti ọ̀dọ̀ [Adi bin Thabit] ó ní, 'Mo gbọ́ [al-Bara'] pé Hádísì kan láti ọ̀dọ̀ Ànábì sollalāhu 'alaihi wasallam, nígbà tí ó sọ nípa àwọn Ansar pé: 'Kò sí ẹni tí ó fẹ́ràn wọn àyàfi àwọn onígbàgbọ́, kò sì sí ẹni tí ó kórìíra wọn àyàfi àwọn alágàbàgebè. Ẹnikẹ́ni tí ó bá fẹ́ràn wọn, Allah yóò fẹ́ràn rẹ̀, ẹnikẹ́ni tí ó bá sì kórìíra wọn, Allah yóò kórìíra rẹ̀.' [Syu'bah] sọ pé, 'Mo wá bi [Adi] pé, 'Ṣé o gbọ́ láti ọ̀dọ̀ [al-Bara']?' Ó dáhùn pé, 'Ìṣẹ̀lẹ̀ yẹn jẹ́ ti èmi.'
Imam Muslim : 111
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيَّ عَنْ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُبْغِضُ الْأَنْصَارَ رَجُلٌ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
ti sọ fun wa [Qutaibah bin Sa'id] ti sọ fun wa [Ya'qub] - iyẹn ni Ibn Abdurrahman al-Qari - lati ọdọ [Suhail] lati ọdọ [baba rẹ] lati ọdọ [Abu Hurairah] pe Ojisẹ Allah (ike ati ola Olohun ki o ma ba a) sọ pe: 'Ko ni si ikorira fun awọn Ansar, ọkunrin ti o gbagbọ ninu Allah ati ọjọ ikẹhin'.
Imam Muslim : 112
و حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ كِلَاهُمَا عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُبْغِضُ الْأَنْصَارَ رَجُلٌ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
Ó sì ti sọ fún wa pé [Uthman bin Muhammad bin Abu Syaibah] ti sọ fún wa [Jarir]. -nínú ìtàn mìíràn, a ti sọ ọ́ - Lẹ́yìn tí ó ti sọ fún wa pé [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ti sọ fún wa pé [Abu Salamah] méjèèjì láti [al-A'masy] láti [Abu Salih] láti [Abu Sa'id] ó ní, 'Ojiṣẹ Allah Sallallahu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Kò ní kórìíra àwọn Ansar, ọkùnrin tí ó gbàgbọ́ nínú Allah àti Ọjọ́ Ìkẹ́yìn'.
Imam Muslim : 113
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ ح و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى وَاللَّفْظُ لَهُ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ زِرٍّ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ وَالَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَبَرَأَ النَّسَمَةَ إِنَّهُ لَعَهْدُ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيَّ أَنْ لَا يُحِبَّنِي إِلَّا مُؤْمِنٌ وَلَا يُبْغِضَنِي إِلَّا مُنَافِقٌ
Ó ti sọ fún wa pé [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ti sọ fún wa [Waki'] àti [Abu Mu'awiyah] láti [al-A'masy]. -nínú ìtàn mìíràn ó ti sọ - Dan ti sọ fún wa [Yahya bin Yahya] àti pé lafazh jẹ́ tirẹ̀. Nígbà tí ó ti ròyìn fún wa [Abu Mu'awiyah] láti [al-A'masy] láti [Adi bin Thabit] láti [Zirr], ó wí pé, [Ali] sọ pé, 'Nípasẹ̀ Ẹni tí ó ń ya ọkà tí ó sì ń tú ẹ̀mí sílẹ̀, ní tòótọ́ májẹ̀mú Ànábì tí àwọn mùmí - kò lè kà - fún mi ni 'Kò sí ẹni tí ó nífẹ̀ẹ́ mi àyàfi tí ó bá jẹ́ onígbàgbọ́ tí kò sì kórìíra mi ṣùgbọ́n ó jẹ́ alágàbàgebè'.
Imam Muslim : 114
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ الْمِصْرِيُّ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ الْهَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ تَصَدَّقْنَ وَأَكْثِرْنَ الِاسْتِغْفَارَ فَإِنِّي رَأَيْتُكُنَّ أَكْثَرَ أَهْلِ النَّارِ فَقَالَتْ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ جَزْلَةٌ وَمَا لَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكْثَرَ أَهْلِ النَّارِ قَالَ تُكْثِرْنَ اللَّعْنَ وَتَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ وَمَا رَأَيْتُ مِنْ نَاقِصَاتِ عَقْلٍ وَدِينٍ أَغْلَبَ لِذِي لُبٍّ مِنْكُنَّ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا نُقْصَانُ الْعَقْلِ وَالدِّينِ قَالَ أَمَّا نُقْصَانُ الْعَقْلِ فَشَهَادَةُ امْرَأَتَيْنِ تَعْدِلُ شَهَادَةَ رَجُلٍ فَهَذَا نُقْصَانُ الْعَقْلِ وَتَمْكُثُ اللَّيَالِي مَا تُصَلِّي وَتُفْطِرُ فِي رَمَضَانَ فَهَذَا نُقْصَانُ الدِّينِ و حَدَّثَنِيهِ أَبُو الطَّاهِرِ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ مُضَرَ عَنْ ابْنِ الْهَادِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ و حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَقَ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ أَخْبَرَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ وَابْنُ حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ مَعْنَى حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
ti sọ pe [Muhammad bin Rumh bin al-Muhajir al-Mishri] ti rohin fun wa [al-Laits] lati [Ibn al-Had] lati [Abdullah bin Dinar] lati [Abdullah bin Umar] lati [Abdullah bin Umar] lati ọdọ Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam, pe o sọ pe: 'Ẹyin obinrin! Fun ni itọrẹ ki o si mu istighfar rẹ pọ si. Nitori, mo rii pe awọn obinrin ni o maa n gbe inu ina.' Obinrin ọlọgbọn kan laarin wọn beere pe, 'Iwọ Ojise Allah, ki lo de ti ọpọlọpọ awọn obinrin fi jẹ olugbe ina ina?' Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam. sọ pe: 'O ma n fi pupọ ati pe o ma n fi ibukun ọkọ rẹ silẹ. Emi ko ri awọn ti ko ni oye ati pe ẹsin wọn lagbara ju ti ẹgbẹ rẹ lọ.' Obinrin naa tun beere pe, 'Iwọ Ojise Allah! Kini itumo aini ironu ati ẹsin?' Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam dahun pe: 'Itumọ aini ironu ni pe ẹri awọn obinrin meji jẹ kanna bi ẹri ọkunrin kan. Eyi ni ohun ti a npe ni aini ironu. Bákan náà, àwọn obìnrin kì í gbàdúrà ní àwọn òru tí wọ́n bá ń rá ààwẹ̀ ní oṣù Ramadlan - nítorí oṣù oṣù -. Nítorí náà, èyí ni a ń pè ní àìsí ẹ̀sìn. Ó sì ti sọ fún wa nípa rẹ̀ [Abu at-Tahir] ti sọ fún wa [Ibnu Wahab] láti [Bakar bin Mudlar] láti [Ibnu al-Had] pẹ̀lú àṣà yìí fún àpẹẹrẹ. Ó sì ti sọ fún mi [al-Hasan bin Ali al-Hulwani] àti [Abu Bakr bin Ishak] pé, ó ti sọ fún wa [Ibnu Abu Maryam] ti sọ fún wa [Muhammad bin Ja'far] pé, ó ti sọ fún wa [Zaid bin Aslam] láti [Iyadl bin Abdullah] láti [Abu Sa'id al-Khudri] láti ọ̀dọ̀ Anabi sallallaahu 'alaihi wasallam. -nínú ìtàn mìíràn, a sọ ọ́ - Ó sì ti sọ fún wa [Yahya bin Ayyub] àti [Qutaibah] àti [Ibn Hujr] tí wọ́n béèrè, wọ́n ti sọ fún wa [Ismail] -ní orúkọ Ibn Ja'far - láti ọ̀dọ̀ [Amru bin Abu Amru] láti ọ̀dọ̀ [al-Maqburi] láti ọ̀dọ̀ [Abu Hurairah] láti ọ̀dọ̀ Anabi sallallaahu 'alaihi wasallam, gẹ́gẹ́ bí hadith kan tí ó jọ hadith Ibn Umar, láti ọ̀dọ̀ Anabi sallallaahu 'alaihi wasallam'.
Imam Muslim : 115
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَرَأَ ابْنُ آدَمَ السَّجْدَةَ فَسَجَدَ اعْتَزَلَ الشَّيْطَانُ يَبْكِي يَقُولُ يَا وَيْلَهُ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي كُرَيْبٍ يَا وَيْلِي أُمِرَ ابْنُ آدَمَ بِالسُّجُودِ فَسَجَدَ فَلَهُ الْجَنَّةُ وَأُمِرْتُ بِالسُّجُودِ فَأَبَيْتُ فَلِي النَّارُ حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَعَصَيْتُ فَلِي النَّارُ
Ó ti sọ fún wa [Abubakar bin Abu Syaibah] àti [Abu Kuraib] méjèèjì pé, ó ti sọ fún wa [Abu Mu'awiyah] láti [al-A'masy] láti [Abu Salih] láti [Abu Hurairah] pé, 'Ojiṣẹ Allah sallallaahu 'alaihi wasallam sọ pé: 'Nígbà tí ẹnìkan bá ka Surah as-Sajdah, lẹ́yìn náà ó foríbalẹ̀, nígbà náà ni Satani rìn lọ nìkan láti sunkún, ó ní, 'Ègbé''. Àti nínú ìtàn Abu Kuraib, 'Ègbé ni fún mi, a sọ fún àwọn ènìyàn láti foríbalẹ̀ kí wọ́n lè foríbalẹ̀ kí wọ́n lè dé ọ̀run, nígbà tí wọ́n sọ fún mi pé kí n foríbalẹ̀, nígbà náà ni mo lọ́ra, nítorí náà ni mo dé ọ̀run''. Ó ti sọ fún mi pé [Zuhair bin Harb] ti sọ fún wa pé [Waki'] ti sọ fún wa [al-A'masy] pẹ̀lú ìdí yìí fún àpẹẹrẹ, kìkì ó sọ pé, 'Nígbà náà ni mo ṣe àìgbọràn, mo sì dé ọ̀run''.
Imam Muslim : 116
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ كِلَاهُمَا عَنْ جَرِيرٍ قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا يَقُولُا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ بَيْنَ الرَّجُلِ وَبَيْنَ الشِّرْكِ وَالْكُفْرِ تَرْكَ الصَّلَاةِ
Ó ti sọ fún wa [Yahya bin Yahya at-Tamimi] àti [Uthman bin Abu Syaibah] méjèèjì láti [Jarir]. [Yahya] sọ, lẹ́yìn tí ó ti ròyìn fún wa [Jarir] láti [al-A'masy] láti [Abu Sufyan], ó ní, mo gbọ́ [Jabir] tí ó sọ pé, ‘Mo gbọ́ tí Ànábì Sallallahu Alaihi wasallam sọ pé: ‘Dájúdájú, ohun tí ó ya ọkùnrin sọ́tọ̀ kúrò nínú iṣẹ́ ìbọ̀rìṣà àti kufu ni kíkọ àdúrà sílẹ̀’’.
Imam Muslim : 117
حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ بَيْنَ الرَّجُلِ وَبَيْنَ الشِّرْكِ وَالْكُفْرِ تَرْكُ الصَّلَاةِ
Ó ti sọ fún wa pé [Abu Ghassan al-Misma'i] ti sọ fún wa pé [adl-Dlahhak bin Makhlad] láti ọ̀dọ̀ [Ibn Juraij] ó ní, ó ti sọ fún mi pé [Abu az-Zubair] pé òun gbọ́ [Jabir bin Abdullah] tí ó sọ pé, ‘Mo gbọ́ tí Ojiṣẹ́ Allah sallallaahu 'alaihi wasallam sọ pé: ‘Ohun tí ó ya ọkùnrin sọ́tọ̀ kúrò nínú iṣẹ́ ìbọ̀rìṣà àti kufu ni kíkọ àdúrà sílẹ̀’.
Imam Muslim : 118
و حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ ح حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ زِيَادٍ أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ إِيمَانٌ بِاللَّهِ قَالَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ حَجٌّ مَبْرُورٌ وَفِي رِوَايَةِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ و حَدَّثَنِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Ó sì ti sọ fún wa pé [Mansur bin Abu Muzahim] ti sọ fún wa [Ibrahim bin Sa'd]. — nínú ìtàn mìíràn, a sọ pé — ó ti sọ fún mi pé [Muhammad bin Ja'far bin Ziyad] ti sọ fún wa [Ibrahim] — àní bin Sa'd — láti [Ibn Shihab] láti [Sa'id bin al-Musayyab] láti [Abu Hurairah] ó ní, 'Wọ́n bi Ojiṣẹ́ Allah sallallaahu 'alaihi wa sallam nígbà kan rí pé, 'Kí ni iṣẹ́ pàtàkì jùlọ?' Ó dáhùn pé, 'Ìgbàgbọ́ nínú Allah'. Ó tún béèrè pé, 'Kí ni?' Ó dáhùn pé, 'Mabrur Hajj'. Àti nínú ìtàn [Muhammad bin Ja'far], "Ìgbàgbọ́ nínú Allah àti Ìránṣẹ́ Rẹ̀". Àti [Muhammad bin Rafi'] àti [Abd bin Humaid] ti sọ fún mi nípa rẹ̀ láti [Abdurrazzaq] ti sọ fún wa [Ma'mar] láti [az-Zuhri] pẹ̀lú ẹ̀wọ̀n ìtàn yìí àti irú rẹ̀.'
Imam Muslim : 119
حَدَّثَنِي أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ ح و حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ قَالَ قُلْتُ أَيُّ الرِّقَابِ أَفْضَلُ قَالَ أَنْفَسُهَا عِنْدَ أَهْلِهَا وَأَكْثَرُهَا ثَمَنًا قَالَ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ أَفْعَلْ قَالَ تُعِينُ صَانِعًا أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ ضَعُفْتُ عَنْ بَعْضِ الْعَمَلِ قَالَ تَكُفُّ شَرَّكَ عَنْ النَّاسِ فَإِنَّهَا صَدَقَةٌ مِنْكَ عَلَى نَفْسِكَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ حَبِيبٍ مَوْلَى عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِي مُرَاوِحٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَتُعِينُ الصَّانِعَ أَوْ تَصْنَعُ لِأَخْرَقَ
Ó ti sọ fún mi pé [Abu ar-Rabi' az-Zahrani] ti sọ fún wa pé [Hammad bin Zaid] ti sọ fún wa [Hisham bin Urwah]. — nínú ìtàn mìíràn, a sọ pé — ó ti sọ fún wa pé [Khalaf bin Hisham] àti pé lafazh jẹ́ tirẹ̀, ó ti sọ fún wa pé [Hammad bin Zaid] láti [Hisam bin Arubah] láti [baba rẹ̀] láti [Abu Murawih al-Laitsi] láti [Abu Dzar] ó ní, ‘Mo ti bi Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam lẹẹkan pé, 'Ìwọ Rasulullah! Kí ni ìṣe pàtàkì jùlọ?' Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam dáhùn pé: 'Gbàgbọ́ nínú Allah kí o sì gbìyànjú ní ọ̀nà Rẹ̀'. Mo béèrè pé, 'Ẹrú wo ló ṣe pàtàkì jùlọ?' Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam dáhùn pé: 'Ẹrú tí ó dára jùlọ gẹ́gẹ́ bí ẹni tí ó ni ín àti ẹni tí ó gbowó jù'. Mo tún béèrè pé, 'Kí ni tí n kò bá lè ṣe é?' Ojiṣẹ́ Allah (ìkẹ́ àti ọpẹ́ Allāhu kí ó máa bá a) dáhùn pé: ‘Ẹ lè ran ẹni tí ó ń ṣiṣẹ́ tàbí tí ó ń ṣiṣẹ́ fún ẹni tí kò níṣẹ́ lọ́wọ́.’ Mo tún béèrè pé, ‘Ìwọ Ojiṣẹ́ Allah! Kí ni èrò rẹ tí n kò bá lè ṣe díẹ̀ lára àwọn iṣẹ́ rere?’ Ojiṣẹ́ Allah (ìkẹ́ àti ọpẹ́ Allāhu kí ó máa bá a) dáhùn pé: ‘Ẹ gbọ́dọ̀ dá iṣẹ́ ibi yín dúró sí àwọn ẹlòmíràn nítorí pé ó jẹ́ iṣẹ́ àánú láti ọ̀dọ̀ yín sí ara yín.’ Ó ti sọ fún wa [Muhammad bin Rafi'] àti [Abd bin Humaid], [Abd] sọ pé, ó ti sọ fún wa, [Ibn Rafi'] sì ti sọ fún wa pé [Abdurrazzaq] ti sọ fún wa [Ma'mar] láti ọ̀dọ̀ [az-Zuhri] láti ọ̀dọ̀ [Habib] ẹrú Urwah bin az-Zubair tẹ́lẹ̀, láti ọ̀dọ̀ [Urwah bin az-Zubair] láti ọ̀dọ̀ [Abu Murawih] láti ọ̀dọ̀ [Abu Dzar] láti ọ̀dọ̀ Anabi sallallaahu 'alaihi wasallam' pẹ̀lú hadith kan náà, kìkì ó sọ pé, 'Ẹ máa ran àwọn ènìyàn tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ tàbí tí wọ́n ń dá iṣẹ́ sílẹ̀ fún àwọn ènìyàn tí kò ṣiṣẹ́ lọ́wọ́'.
Imam Muslim : 120
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ الْوَلِيدِ بْنِ الْعَيْزَارِ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِيَاسٍ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ قَالَ الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا قَالَ قُلْتُ ثُمَّ أَيٌّ قَالَ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ قَالَ قُلْتُ ثُمَّ أَيٌّ قَالَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَمَا تَرَكْتُ أَسْتَزِيدُهُ إِلَّا إِرْعَاءً عَلَيْهِ
ti sọ ọ́ fún wa [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ti sọ fún wa [Ali bin Mushir] láti ọ̀dọ̀ [ash-Syaibani] láti ọ̀dọ̀ [al-Walid bin al-Aizar] láti ọ̀dọ̀ [Sa'ad bin Iyas Abu Amru ash-Syaibani] láti ọ̀dọ̀ [Abdullah bin Mas'ud] ó ní, 'Mo bi Ojiṣẹ́ Allah sallallaahu 'alaihi wasallam pé, 'Kí ni iṣẹ́ rere tó ṣe pàtàkì jùlọ?' Ó dáhùn pé: 'Ẹ gbàdúrà ní àkókò tó yẹ'. Mo tún béèrè pé, 'Kí ni mìíràn lẹ́yìn náà?' Ó dáhùn pé: 'Ẹ fi ara mọ́ àwọn òbí méjèèjì'. Mo tún béèrè pé, 'Kí ni mìíràn lẹ́yìn náà?' Ó dáhùn pé: 'Ẹ jà ní ọ̀nà Allah'. Nígbà náà ni mi ò tún béèrè ìbéèrè mọ́ nítorí pé mo kàn ń dáàbò bo ìmọ̀lára rẹ̀.'