Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith
Hadith
Imam Muslim : 1081
و حَدَّثَنِي إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا وَصَاحِبٌ لِي فَلَمَّا أَرَدْنَا الْإِقْفَالَ مِنْ عِنْدِهِ قَالَ لَنَا إِذَا حَضَرَتْ الصَّلَاةُ فَأَذِّنَا ثُمَّ أَقِيمَا وَلْيَؤُمَّكُمَا أَكْبَرُكُمَا و حَدَّثَنَاه أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا حَفْصٌ يَعْنِي ابْنَ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ قَالَ الْحَذَّاءُ وَكَانَا مُتَقَارِبَيْنِ فِي الْقِرَاءَةِ
އަދި [އިޝާޤް ބިން އިބްރާހީމް އަލް ޙަންޒާލީ] އަޅުގަނޑަށް [ޢަބްދުލް ވަޙްޙަބް އައްތަސް ތަޤާފީ] [ޚާލިދު އަލް ޚަޟްޒާ`] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤިލާބާ] ގެ އަރިހުން [މާލިކް ބިން ހުވައިރިތު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ. އަހަރެން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އަހަރެންގެ ރަޙްމަތްތެރިއަކާ ބައްދަލުވިއެވެ. އަހަރެމެން ގެއަށް އެނބުރި ދާން އުޅެނިކޮށް ވިދާޅުވީ: 'ނަމާދުގެ ވަގުތު ޖެހުމުން، ދެން ނަމާދަށް ގޮވާލާ، އަދި ނަމާދު ކުރިއަށް ގެންދާށެވެ. އަދި [އަބޫ ސަޢީދު އަލް އަޝައްޖު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ޙަފްސް، އެއީ އިބްނު ޣިޔާތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޚާލިދު އަލް ޚަދްޒާ`] މި ޗޭން އޮފް ޓްރާންސްމިޝަން އާއި އެކު ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް، އޭނާ ކުޑަކޮށް އިތުރުކުރެއްވި ކަމަށް އަލްޚަދުޒާ` ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެދެމީހުންވެސް - އެއީ މާލިކް ބިން ހުވައިރިޓްސް އާއި އޭނާގެ އެކުވެރިޔާ - ގާތްގަނޑަކަށް އެއް ކިޔެވުމެއްގައި -ސެލެވެލް- އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1082
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ حِينَ يَفْرُغُ مِنْ صَلَاةِ الْفَجْرِ مِنْ الْقِرَاءَةِ وَيُكَبِّرُ وَيَرْفَعُ رَأْسَهُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ثُمَّ يَقُولُ وَهُوَ قَائِمٌ اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ وَسَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ وَاجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ كَسِنِي يُوسُفَ اللَّهُمَّ الْعَنْ لِحْيَانَ وَرِعْلًا وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَتْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ثُمَّ بَلَغَنَا أَنَّهُ تَرَكَ ذَلِكَ لَمَّا أُنْزِلَ { لَيْسَ لَكَ مِنْ الْأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ } و حَدَّثَنَاه أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَعَمْرٌو النَّاقِدُ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ إِلَى قَوْلِهِ وَاجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ كَسِنِي يُوسُفَ وَلَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ
އެއީ [އަބޫ ޠާހިރު] އާއި [ޙަރްމަލާ ބިން ޔަޙްޔާ] އަހަންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ވާހަކައެއް ކަމަށާއި، އެދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ އެއީ [އިބްނު ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ އެއްޗެއް، [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއީ [ސަޢީދު ބިން މުޞައްޔަބް] އާއި [އަބޫ ޞަލަމާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފް] އަޅުގަނޑަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ. 'الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ފަޖުރު ނަމާދު ކުރެއްވި ހިނދު، އެއީ ތަކްބީރު ކިޔުމަށްފަހު، ބޯ އުފުއްލަވައިލުމަށްފަހު، ސަމީޢަالله ލިމާން ޙަމީދާ ކިޔެވިއެވެ. ރައްބަނާ ވަލަކަލް ހަމްދޫ'. ދެން އޭނާ އަދިވެސް ކޮޅަށް ހުންނަވައިގެން އަނެއްކާވެސް ކިޔަވާލެއްވީ، އެއީ؛ الله އަންޖީ އަލްވަލީދު ބިން ވަލީދު ވާ ސަލާމާ ބިން ހިސާމް، ވާ އައްޔަސީ ބިން އަބޫ ރާބިޔާ، ވަލް މުސްތަދުއަފީނާ މިނާލް މުލްމިނީނާ، އައްލާހުމާސީ ދޫދު ވަތުއަތަކާ ޢަލާ މުދައްރު ވަޖްޢަލްހާ ޢަލީހިމް ކަސިނީ ޔޫސުފާ، އައްލާޙްމަލްޢާން ލިޙްޔާނާ ވަރިޢްލާން ވަދުޒަކުވާނާ ވަޢުޝައްޔަޙް އަޝަތައްالله ވަރަސޫލާޙު - الله ވަލީދު، ސަލާމަތު ބިން ހިޝާމް، އައްޔަސީ ބިން އަބޫ ރާބިޢާ އަދި ބަލިކަށި މުއުމިނުން ސަލާމަތް ކުރައްވާ، الله، މުދައްރިރުގެ މައްޗަށް ތިބާގެ އަދަބު ވަރުގަދަކޮށް، އެމީހުންނަށް ޔޫސުފްގެ ބަނޑުހައިހޫނުކަން ފަދަ ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ވަގުތުތައް ހައްދަވާ، ޔާ الله، ލިޙިޔާން، ރިޢްލް، އަދި... ޑްޒާކުވާން، الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ނުކިޔަމަންތެރިވެފައިވާ މީހުން'. ދެން އަޅުގަނޑުމެންނާ ހަމައަށް ފޯރުކޮށްދިނީ އެކަލޭގެފާނު ދުޢާ -ކުނޫޓް- ދޫކޮށްލެއްވި ޚަބަރު، ހަމަ އެއާޔަތް ބާވައިލެއްވި ވަގުތު 'الله އެމީހުންނަށް މާފު ކުރެއްވުމަކީ ނުވަތަ އަދަބު ދެއްވުމަކީ ތިޔަބޭފުޅުންގެ ކަމެއް ނޫން، ހަމަކަށަވަރުން އެއީ އަނިޔާވެރިން -QS. ޢަލީ ޢިމްރާން 128-، [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އަދި [ޢަމްރޫ އަން ނާޤިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ ކަމަށް ދެބޭފުޅުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ [އިބްނު އުއްޔިނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަޒް ޒުހުރީ] އިން [ސަޢީދު ބިން މުޞައްޔަބު] އިން ފެށިގެން [އަބޫ ޙުރައިރާ] އިން ފެށިގެން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވާފައި ވެއެވެ. އަދި އޭގެފަހުން އެ ޖުމްލައިގެ ވާހަކައެއް ނުދައްކަވައެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1083
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ بَعْدَ الرَّكْعَةِ فِي صَلَاةٍ شَهْرًا إِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ يَقُولُ فِي قُنُوتِهِ اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ اللَّهُمَّ نَجِّ سَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ اللَّهُمَّ نَجِّ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ اللَّهُمَّ نَجِّ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ثُمَّ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرَكَ الدُّعَاءَ بَعْدُ فَقُلْتُ أُرَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَرَكَ الدُّعَاءَ لَهُمْ قَالَ فَقِيلَ وَمَا تُرَاهُمْ قَدْ قَدِمُوا و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَمَا هُوَ يُصَلِّي الْعِشَاءَ إِذْ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ثُمَّ قَالَ قَبْلَ أَنْ يَسْجُدَ اللَّهُمَّ نَجِّ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ الْأَوْزَاعِيِّ إِلَى قَوْلِهِ كَسِنِي يُوسُفَ وَلَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި [މުޙައްމަދު ބިން މިޙްރާން އާރް ރާޒީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި [އަލް ވަލީދު ބިން މުސްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އައުޒާޢީ] [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކަޠިރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި، [އަބޫ ޙުރައިރާ] އެމީހުންނަށް އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ނަމާދުގައި ރުކުޢަށްފަހު ޤުނޫޓް ކުރެއްވި ކަމަށް. ސަމީޢައްލަހޫ ލިމާން ޙަމީދާ ކިޔުއްވައި ނިމުމުން، އެކަލޭގެފާނުގެ ދުޢާގައި ކިޔަވާނީ: الله އަންޖީ އަލްވަލީދާ ބިން އަލްވަލީދު، الله ނަޖްޖީ ޞައްލަމާ ބިން ހިޝާމް، الله ތަޢާލާ ނަޖްޖީ އައްޔަޝީ ބިން އަބީ ރާބިޔާ، އައްލާޙްމްމާ ނާޖިޖީ އަލްމުސްތާޛާފިނާ މިނާލް އެވެ މުޢްމިނީނާ، الله މުޙައްމައުސިދުދު ވަތުޢަތަކާ ޢަލާމު މުދާރު، الله ތަޢާލާ ޢަލައިހިމް ސިނާން ކަސިނީ ޔޫސުފާ -އޭ الله، ވަލީދު ބިން ވަލީދު ސަލާމަތް ކުރައްވާ، އޭ الله، ސަލްމާ ބިން ހިޝާމް ސަލާމަތް ކުރައްވާ، އޭ الله، އައްޔާޝް ބިން އަބޫ ރަބީޢާ ސަލާމަތް ކުރައްވާ، އޭ الله، އަނިޔާވެރި މުއުމިނުން ސަލާމަތް ކުރައްވާ، އޭ الله، ތިބާގެ އަދަބު ދެއްވުން އެދެމެވެ މުދައްރު، އޭ الله، ޔޫސުފްގެފާނުގެ ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ އަހަރުތައް ފަދައިން އެމީހުންނަށް ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ އަހަރުތައް ލައްވާށި-'. އަބޫ ހުރައިރާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ދެން އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ ޤުނޫތު ދުޢާ ދޫކޮށްލެއްވިތަނެވެ. އަހަރެން ބުނީމެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އެނގޭ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއަށްފަހު ޤުނޫތު ނަމާދު ދޫކޮށްލެއްވިކަން'. އަބޫ ހުރައިރާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެމީހުން ވަގުތުން ނައްތާލެވުނު ކަމަށް ރިޕޯޓް ކުރެވުނެވެ'. އަދި އަޅުގަނޑަށް [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙުސައިން ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝައިބާން] އަށް [ޔަޙްޔާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ސަލާމާ] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާކަމަށެވެ sami’allahu liman hamidah، ސަޖިދަ ކުރެއްވުމުގެ ކުރިން އޭނާ ދުޢާ ކިޔުއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1084
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا وَاللَّهِ لَأُقَرِّبَنَّ بِكُمْ صَلَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَقْنُتُ فِي الظُّهْرِ وَالْعِشَاءِ الْآخِرَةِ وَصَلَاةِ الصُّبْحِ وَيَدْعُو لِلْمُؤْمِنِينَ وَيَلْعَنُ الْكُفَّارَ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެފައި އޮތީ [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި [މުޢާޛު ބިން ހިޝާމް] އަޅުގަނޑަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕައަށް] [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކާތިރު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޞަލަމާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އޭނާ [އަބޫ ޙުރައިރާ] ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިފައިވެއެވެ؛ 'الله ގެ ޙަޟްރަތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދުޢާއާ ގާތްކުރަން މަސައްކަތް ކުރާނަމެވެ. ދެން އަބޫ ހުރައިރާ ޛުޙްރާއި، ޢިޝާ، އަދި ފަޖުރު ނަމާދުގައި ޤުނޫތު ކުރައްވައި، މުއުމިނުންނަށް ހެޔޮ ދުޢާކޮށް، ކާފަރުންނަށް ލަޢުނަތް ދެއްވިއެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 1085
و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الَّذِينَ قَتَلُوا أَصْحَابَ بِئْرِ مَعُونَةَ ثَلَاثِينَ صَبَاحًا يَدْعُو عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَلِحْيَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَتْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ أَنَسٌ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي الَّذِينَ قُتِلُوا بِبِئْرِ مَعُونَةَ قُرْآنًا قَرَأْنَاهُ حَتَّى نُسِخَ بَعْدُ أَنْ بَلِّغُوا قَوْمَنَا أَنْ قَدْ لَقِينَا رَبَّنَا فَرَضِيَ عَنَّا وَرَضِينَا عَنْهُ
އަދި [ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަޅުގަނޑު [މާލިކު] ކުރިމަތީގައި [އިޝާޤު ބިން ޢަބްދުالله ބިން އަބޫ ތަލްޙާ] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ކިޔާލީމެވެ؛ ކޮންމެ ދުވަހަކު ހެނދުނު ތިރީސް ދުވަހު ބިޢުރު މަޢުނަތުގައި ޞަޙާބީން ޤަތުލުކުރި މީހުންނަށްޓަކައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދުޢާ ކުރެއްވިއެވެ. އަނަސް ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ؛ ބިޢުރުމަޢުނަތުގައި ޤަތުލުކުރެވުނު ޞަޙާބީންނަށްޓަކައި الله އައްޒާ ވަ ޖައްލާ ބާވައިލެއްވި ޤުރުއާނުގެ އާޔަތެއް އަޅުގަނޑުމެން ކިޔަމުން އައީ، ފަހުން އެ އާޔަތް ބާތިލް ކުރެވެންދެންނެވެ. އެ އާޔަތުގައި ކިޔަނީ AN BALLIGHUU QUMANAA AN QAD LAQIINAA RBBANAA FARADLIYA ANNAA WARADLIINAA 'އަންހޫ، -އަހަރެމެންގެ މީސްތަކުންނަށް އަހަރެމެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ބައްދަލުވެއްޖެ ކަމަށް ބުނެދީ، އެކަލާނގެ އަހަރެމެންދެކެ ރުހިވޮޑިގަންނަވާ ކަމަށާއި، އެކަލާނގެ ދެކެ އަހަރެމެން ރުހިވޮޑިގަންނަވާ ކަމަށް ބުނާށެވެ-'.
Hadith
Imam Muslim : 1086
و حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ قَالَ قُلْتُ لِأَنَسٍ هَلْ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ قَالَ نَعَمْ بَعْدَ الرُّكُوعِ يَسِيرًا
އަދި [ޢަމްރު އަން ނާޤިދު] އާއި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި، އެދެބޭކަލުންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އިސްމާޢީލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އައްޔޫބު] ގެ އަރިހުން [މުޙައްމަދު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަހަރެން [އަނަސް] ގާތު އަހާލީމެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ދުވަހަކުވެސް ހެނދުނު ޤުބޫތު ކުރެއްވި ހެއްޔެވެ؟' އަނަސް ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'އާނ، ބޯޖަހާލިތާ މާގިނައިރުތަކެއް ނުވެ''.
Hadith
Imam Muslim : 1087
و حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى وَاللَّفْظُ لِابْنِ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهْرًا بَعْدَ الرُّكُوعِ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ يَدْعُو عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَيَقُولُ عُصَيَّةُ عَصَتْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ
އަދި އަޅުގަނޑަށް ރިވާވެގެން ދިޔައީ [ޢުބައިދުالله ބިން މުޢާޛު އަލް އަންބަރީ] އާއި [އަބޫ ކުރުއިބް] އަދި [އިޝާޤް ބިން އިބްރާހީމް] އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުލްޢަޢުލާ] އަށް ރިވާވެގެންވާއިރު، އެ ބަސްފުޅަކީ މުޢާޛުގެ ބަސްފުޅެއް ކަމުގައި ވާއިރު، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޢުތަމިރު ބިން ސުލައިމާން] އަށް [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ ފަރާތުން] [އަބޫ މިޖްލާޒް] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފަޖުރު ނަމާދުގައި ބޯލަނބާލުމަށްފަހު މަހެއްހާ ދުވަހު ޤުނޫތު އަދާކުރެއްވިއިރު، ރިޢީލް، ދަކުވާނުގެ ޤަބީލާތަކަށް ހަލާކުގެ ދުޢާ ކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1088
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا أَنَسُ بْنُ سِيرِينَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ شَهْرًا بَعْدَ الرُّكُوعِ فِي صَلَاةِ الْفَجْرِ يَدْعُو عَلَى بَنِي عُصَيَّةَ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޙާތިމް] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި، [ބަޙްޒް ބިން އަސަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޙައްމަދު ބިން ސަލާމާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އަނަސް ބިން ސިރީން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފަޖުރު ނަމާދުގައި ބޯޖަހާލުމަށްފަހު މަހެއްހާ ދުވަހު ޤުނޫތު ނަމާދު ކުރައްވައި، ބަނޫންނަށްޓަކައި ހަލާކުގެ ދުޢާ ކުރެއްވިއެވެ އުޝާއްޔާ އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1089
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ الْقُنُوتِ قَبْلَ الرُّكُوعِ أَوْ بَعْدَ الرُّكُوعِ فَقَالَ قَبْلَ الرُّكُوعِ قَالَ قُلْتُ فَإِنَّ نَاسًا يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ بَعْدَ الرُّكُوعِ فَقَالَ إِنَّمَا قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهْرًا يَدْعُو عَلَى أُنَاسٍ قَتَلُوا أُنَاسًا مِنْ أَصْحَابِهِ يُقَالُ لَهُمْ الْقُرَّاءُ
އަދި [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އާއި [އަބޫ ކުރުއިބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވައިދެއްވީ، އެދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އާސިމް] ގެ އަރިހުން [އަނަސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، އާސިމް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަހަރެން އެއްފަހަރަކު އަނަސް އާއި ސުވާލުކުރީ ޤުނޫތު ނަމާދާ ބެހޭގޮތުން، އެއީ ރުކޫޢު ކުރުމުގެ ކުރިންތޯ ނުވަތަ އޭގެ ފަހުންތޯ؟ އަނަސް ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'ރުކޫޢު ކުރުމުގެ ކުރިން''. އާސިމް ބުންޏެވެ؛ އަހަރެން ބުނީމެވެ؛ 'އެކަމަކު މީސްތަކުން ހީކުރަނީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ރުކޫޢު ކުރުމަށްފަހު ޤުނޫޓް ކުރެއްވި ކަމުގައެވެ''. އަނަސް ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޤުނޫޓް ކުރެއްވީ އެންމެ މަހެއްހާ ދުވަހު، އޭނާ ދުޢާ ކުރެއްވީ އަލް ޤުރްރާ' - ޤުރުއާނުގެ އަހުލުވެރިން- ކިޔާ އޭނާގެ އެކުވެރިން ޤަތުލުކުރި މީހުން ނައްތާލުމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1090
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُا مَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَدَ عَلَى سَرِيَّةٍ مَا وَجَدَ عَلَى السَّبْعِينَ الَّذِينَ أُصِيبُوا يَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ كَانُوا يُدْعَوْنَ الْقُرَّاءَ فَمَكَثَ شَهْرًا يَدْعُو عَلَى قَتَلَتِهِمْ و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا حَفْصٌ وَابْنُ فُضَيْلٍ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ كُلُّهُمْ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ بِهَذَا الْحَدِيثِ يَزِيدُ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ
އަޅުގަނޑުމެން [އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ސުފްޔާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އާސިމް] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަހަރެންނަށް އަޑުއިވުނީ [އަނާސް] ބުނި އަޑެވެ. 'ބިޢުރޫ މަޢުނަތުގެ ޙާދިސާގައި މަރުވި ހަތްދިހަ އެކުވެރިން ގެއްލުނު އިރު، އެ ހަތްދިހަ ޞަޙާބީންނަށް ޤުރުރާ` - ޤުރުއާނުގެ އަހުލުވެރިން - ކިޔުނު އިރު، އޭނާގެ ލަޝްކަރު ގެއްލުމުން އެހާ ރުޅިގަދަވެވަޑައިގެންނެވި ވަރުގެ ރުޅިވެރިކަމެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނެއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ކުރުއިބަށް] ރިވާވެފައި އޮތީ [ޙަފްސް] އާއި [އިބްނު ފުދުލައިލް] - އަދި އެހެން މަޞްދަރަކުން ވާރިދުވެފައި ވާކަމަށެވެ - އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު އަބޫ ޢުމަރު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [މަރްވާން] އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންނަށް [ޢާސިމް] ގެ އަރިހުން [އަނަސް] ގެ އަރިހުން މިފަދަ ޙަދީޘްތަކާއެކު ރިވާކުރެއްވިއެވެ އަނެއް މީހާ'.
Hadith
Imam Muslim : 1091
و حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ شَهْرًا يَلْعَنُ رِعْلًا وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَوْا اللَّهَ وَرَسُولَهُ و حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِهِ
އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަމްރޫ އަން ނަޤީދަށް] ވާރިދުވެފައި އޮތީ، [އަލް އަސްވާދު ބިން ޢާމިރު] [ޤަތަދާއިން] [އަނަސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢޫބާއަށް] އަންގަވާފައިވާކަމަށެވެ. -'އާޝާގެ އަކުރުން އަކުރަށް މާނައަކީ -ޕެންޓް- އަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުމެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެފައި އޮތީ [ޢަމްރޫ އަން ނާޤިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާކަން [އަލް އަސްވާދު ބިން ޢާމިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢޫބާ] [މޫސާ ބިން އަނަސް] ގެ އަރިހުން [އަނަސް] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން އަންގަވާފައިވާ ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1092
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ شَهْرًا يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ ثُمَّ تَرَكَهُ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘްޞްނާ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޢަބްދުއްރަޙްމާން] [ޤަތަދާ] އިން [ޙިޝާމް] [އަނަސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މަހެއްހާ ދުވަހު 'ޤުނޫތު' ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދެވި، ޢަރަބި ރަށެއްގެ އާބާދީގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަޔަކު ނައްތާލުމަށް ދުޢާ ކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1093
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي لَيْلَى قَالَ حَدَّثَنَا الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْنُتُ فِي الصُّبْحِ وَالْمَغْرِبِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނާ] އާއި [އިބްނު ބައްޝާރު] އަށް ރިވާވެގެންވާއިރު، އެދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެން [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޝުޢޫބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ޢަމްރު ބިން މުއްރާޙް] ގެ އަރިހުން، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވުނީ [އިބްނު އަބޫ ލައިލާ] ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްބައްރާ ބިން ޢަޒީބު] ރިވާވެފައި އޮތީ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފަތިސް ވަގުތުތަކާއި އިރުއޮއްސޭ ވަގުތުތަކުގައި ޤުނޫތު އަދާކުރައްވާ ކަމުގައެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 1094
و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْفَجْرِ وَالْمَغْرِبِ
އަދި [އިބްނު ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] ކިޔައިދެއްވީ [ޢަމްރު ބިން މުއްރަޙް] އިން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫލައިލާ] ގެ އަރިހުން [އަލްބައްރާޢު] އިން އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފަތިސް ނަމާދާއި އިރުއޮއްސޭ ނަމާދުގައި ޤުނޫތު ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1095
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ الْمِصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ عَنْ اللَّيْثِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ خُفَافِ بْنِ إِيمَاءٍ الْغِفَارِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَاةٍ اللَّهُمَّ الْعَنْ بَنِي لِحْيَانَ وَرِعْلًا وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَوْا اللَّهَ وَرَسُولَهُ غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ
އަދި [އަބޫ ޠާހިރު އަޙްމަދު ބިން ޢަމްރޫ ބިން ސަރޙް އަލް މިޝްރީ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އިބްނު ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްލައިތު] އިން [އިމްރާން ބިން އަބޫ އަނަސް] ގެ އަރިހުން [ޙަންޒަލާ ބިން ޢަލީ] ގެ އަރިހުން [ޚުފާފް ބިން އިމާޢު އަލް ޣީފާރީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އާއި އެކު ނަމާދު ކުރާއިރު ދުޢާ ކުރައްވަމުން ގެންދެވީ الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އާއި -ބަނޫ- ޣީފަރު، މާތް ﷲ އެމީހުންނަށް މާފުކުރައްވާށި، އަދި އަސްލަމްގެ ޤަބީލާ، الله އެމީހުން ސަލާމަތް ކުރައްވާށި.
Hadith
Imam Muslim : 1096
و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ وَابْنُ حُجْرٍ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدٌ وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو عَنْ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَرْمَلَةَ عَنْ الْحَارِثِ بْنِ خُفَافٍ أَنَّهُ قَالَ قَالَ خُفَافُ بْنُ إِيمَاءٍ رَكَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَأَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَعُصَيَّةُ عَصَتْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ اللَّهُمَّ الْعَنْ بَنِي لِحْيَانَ وَالْعَنْ رِعْلًا وَذَكْوَانَ ثُمَّ وَقَعَ سَاجِدًا قَالَ خُفَافٌ فَجُعِلَتْ لَعْنَةُ الْكَفَرَةِ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ قَالَ وَأَخْبَرَنِيهِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حَرْمَلَةَ عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْأَسْقَعِ عَنْ خُفَافِ بْنِ إِيمَاءٍ بِمِثْلِهِ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يَقُلْ فَجُعِلَتْ لَعْنَةُ الْكَفَرَةِ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ
އަދި [ޔަޙްޔާ ބިން އައްޔޫބު] އާއި [ޤުޠައިބާ] އަދި [އިބްނު ޙުޖުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [އިބްނު އައްޔޫބު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ [އިސްމާޢީލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ [މުޙައްމަދު، އެއީ އިބްނު ޢަމްރު] އަޅުގަނޑަށް [ޚާލިދު ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޙަރްމަލާ] ގެ އަރިހުން [އަލްޙަރީޘް ބިން ޚިފާފް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ [ޚުފާފް ބިން އިމާޢު] ކިޔަމަންތެރިވިއެވެ؛ الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ބޯލަނބާ، ދެން ބޯ އުފުއްލަވައި، ދެން ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޣިފަރު، މާތްﷲ އޭނާއަށް މާފުކުރައްވާށި، އަސްލަމް، الله އޭނާ ސަލާމަތް ކުރައްވާށި، އުޝައްއްޔާ، އެމީހުން ވަނީ الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ނުކިޔަމަންތެރިވެފައެވެ. އޭ الله، ބަނޫ ލިހްޔާނަށް ލަޢުނަތް ލައްވާ، އަދި ރިޢީލް، އަދި ދަކްވާން އަށް ލަޢުނަތް ދެއްވާ، ' ދެން އޭނާ ސަޖިދަ ކުރެއްވިއެވެ. [ޚުފާފް] ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އެކަލޭގެފާނު ކާފަރުންނަށް ލަޢުނަތެއް ކުރެއްވީ އެކަމުގެ ސަބަބުން'. [ޔަޙްޔާ ބިން އައްޔޫބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އިސްމާޢީލް] ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަދި [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޙަރްމަލާ] އަޅުގަނޑަށް އަންގަވައިދެއްވީ މަތީގައިވާ ޙަދީޘް ފަދައިން [ޙަންޒަލާ ބިން ޢަލީ ބިން އަލް ޢަޞްޤާޢު] ގެ އަރިހުން [ޙަންޒަލާ ބިން ޢަލީ ބިން އަލް ޢަޞްޤާ`] ގެ އަރިހުން، މަތީގައިވާ ޙަދީޘް ފަދައިންނެވެ. 'ދެން އެކަމުގެ ސަބަބުން ކާފަރުންނަށް ލަޢުނަތަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 1097
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَفَلَ مِنْ غَزْوَةِ خَيْبَرَ سَارَ لَيْلَهُ حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْكَرَى عَرَّسَ وَقَالَ لِبِلَالٍ اكْلَأْ لَنَا اللَّيْلَ فَصَلَّى بِلَالٌ مَا قُدِّرَ لَهُ وَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ فَلَمَّا تَقَارَبَ الْفَجْرُ اسْتَنَدَ بِلَالٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ مُوَاجِهَ الْفَجْرِ فَغَلَبَتْ بِلَالًا عَيْنَاهُ وَهُوَ مُسْتَنِدٌ إِلَى رَاحِلَتِهِ فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا بِلَالٌ وَلَا أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِ حَتَّى ضَرَبَتْهُمْ الشَّمْسُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَّلَهُمْ اسْتِيقَاظًا فَفَزِعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَيْ بِلَالُ فَقَالَ بِلَالٌ أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ بِنَفْسِكَ قَالَ اقْتَادُوا فَاقْتَادُوا رَوَاحِلَهُمْ شَيْئًا ثُمَّ تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَمَرَ بِلَالًا فَأَقَامَ الصَّلَاةَ فَصَلَّى بِهِمْ الصُّبْحَ فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ قَالَ مَنْ نَسِيَ الصَّلَاةَ فَلْيُصَلِّهَا إِذَا ذَكَرَهَا فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ { أَقِمْ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي } قَالَ يُونُسُ وَكَانَ ابْنُ شِهَابٍ يَقْرَؤُهَا لِلذِّكْرَى
އަޅުގަނޑަށް [ޙަރުމަލާ ބިން ޔަޙްޔާ އައް ޠޫޖީބީ] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އިބްނު ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔޫނުސް] [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [ސަޢީދު ބިން މުޞައްޔަބު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން އަންގަވާފައިވާކަން އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޚައިބަރުގެ ހަނގުރާމައިން އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުން، ރޭގަނޑު ހިނގަމުން ގެންދެވިއެވެ ނިދިއައީ، އޭނާ ހުއްޓުނެވެ. އޭނާ ބިލާލް ގާތު ބުނީ މިރޭ އަހަރެމެންގެ ނިދި ބަލަހައްޓަން ޖެހޭނީ ކަލޭ! ބިލާލް އަށް ކުރެވެން އޮތް މިންވަރަކުން ނަމާދު ކުރިއިރު، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނިދާފައި ހުއްޓެވެ. އޭނާގެ އެކުވެރިންވެސް ވީއެވެ. ފަތިސް ވަގުތު ކައިރިވުމުން ބިލާލް އޭނާގެ ޖަމަލަށް ލެނގިލިއިރު، ބެލެވެނީ އޭނާގެ ޖަމަލަށް ލެނގިލައިގެން ނިދި އަންނަންދެން އޭނާގެ ލޯ ބަރުހެން ހީވިއެވެ. ފަތިހު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަދި ހޭލެވިފައި ނުވާއިރު، ބިލާލް ވެސް ހޭލާފައެއް ނުވެއެވެ. އެންމެ ފަހުން އެންމެ ފުރަތަމަ ހޭލެވުނީ الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހައިރާންވެ ގޮވާލެއްވިއެވެ: 'ހޭ ބިލާލް!' ބިލާލް ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަހަރެންގެ ފުރާނަ ނަގާފައިވަނީ ކަލޭގެފާނުގެ ފުރާނަ ނަގާ މީހާ، ކަލޭގެފާނުގެ ފިދާއެއްގެ ގޮތުގައި އަހަރެންގެ ބައްޕައާއި މަންމަގެ ހައްގުގައި! އެއަށްފަހު ވިދާޅުވީ: 'އަވަހަށް އައިސް ތިޔަބައިމީހުންގެ ފަރުބަދަތައް ލީޑް ކުރާށެވެ'. ޞަޙާބީން އެމީހުންގެ ފަރުބަދަތައް ކުރިއަށް ގެންދިޔައިރު، އޭގެ އިރުކޮޅެއް ފަހުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވުޟޫ ކުރެއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު ބިލާލްއަށް އަމުރުކުރެއްވީ ނަމާދަށް އިޤާމާއަށް ގޮވާލުމަށެވެ. އެއަށްފަހު އެމީހުންނާއެކު ފަތިސްނަމާދު އިސްކޮށް ގެންގުޅުއްވިއެވެ. ނަމާދަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ނަމާދު ހަނދާން ނައްތާލާ މީހަކު ހަނދާންވުމުން ނަމާދު ކުރާށެވެ. ކިއުއެސް. ޓޯހާ 14. ޔޫނުސް ބުންޏެވެ؛ އޭރު އިބްނު ޝިހާބު ލިޒްދިކްރާ އާއި އެކު ކިޔަވާފައިވެއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1098
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ كِلَاهُمَا عَنْ يَحْيَى قَالَ ابْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ عَرَّسْنَا مَعَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ نَسْتَيْقِظْ حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَأْخُذْ كُلُّ رَجُلٍ بِرَأْسِ رَاحِلَتِهِ فَإِنَّ هَذَا مَنْزِلٌ حَضَرَنَا فِيهِ الشَّيْطَانُ قَالَ فَفَعَلْنَا ثُمَّ دَعَا بِالْمَاءِ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَقَالَ يَعْقُوبُ ثُمَّ صَلَّى سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَصَلَّى الْغَدَاةَ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޙާތިމް] އާއި [ޔަޢުޤޫބު ބިން އިބްރާހީމް އަދު ދައުރާޤީ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ، ދެމީހުންވެސް [ޔަޙްޔާ] ގެ ފަރާތުންނެވެ. [އިބްނު ޙާތިމް] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޔާޒީދު ބިން ކިސާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އަބޫ ޙާޒިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެން އެއްފަހަރަކު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ދަތުރެއްގައި މަޑުކޮށްލީމެވެ، އިރު އަރަންދެން އަހަރެމެން ތެދުވެވަޑައިނުގަންނަވަމެވެ. އަމިއްލައަށް ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަބޫ ހުރައިރާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވި ގޮތަށް ކަންތައް ކުރީ، ދެން ފެނަށް އެދުނީ، ވުޟޫ ކުރެއްވުމަށްފަހު'، ރަކުޢަތް ނަމާދެއް ކުރެއްވިއެވެ. ޔަޢުޤޫބު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އެއަށްފަހު ދެ ސަޖިދައެއް ކުރެއްވިއެވެ. ނަމާދުގެ އިޤްމާތް އިޢުލާން ކުރެއްވުމަށްފަހު ވަގުތުން ފަތިސް ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 1099
و حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّكُمْ تَسِيرُونَ عَشِيَّتَكُمْ وَلَيْلَتَكُمْ وَتَأْتُونَ الْمَاءَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ غَدًا فَانْطَلَقَ النَّاسُ لَا يَلْوِي أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ قَالَ أَبُو قَتَادَةَ فَبَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسِيرُ حَتَّى ابْهَارَّ اللَّيْلُ وَأَنَا إِلَى جَنْبِهِ قَالَ فَنَعَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَالَ عَنْ رَاحِلَتِهِ فَأَتَيْتُهُ فَدَعَمْتُهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ أُوقِظَهُ حَتَّى اعْتَدَلَ عَلَى رَاحِلَتِهِ قَالَ ثُمَّ سَارَ حَتَّى تَهَوَّرَ اللَّيْلُ مَالَ عَنْ رَاحِلَتِهِ قَالَ فَدَعَمْتُهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ أُوقِظَهُ حَتَّى اعْتَدَلَ عَلَى رَاحِلَتِهِ قَالَ ثُمَّ سَارَ حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ السَّحَرِ مَالَ مَيْلَةً هِيَ أَشَدُّ مِنْ الْمَيْلَتَيْنِ الْأُولَيَيْنِ حَتَّى كَادَ يَنْجَفِلُ فَأَتَيْتُهُ فَدَعَمْتُهُ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ مَنْ هَذَا قُلْتُ أَبُو قَتَادَةَ قَالَ مَتَى كَانَ هَذَا مَسِيرَكَ مِنِّي قُلْتُ مَا زَالَ هَذَا مَسِيرِي مُنْذُ اللَّيْلَةِ قَالَ حَفِظَكَ اللَّهُ بِمَا حَفِظْتَ بِهِ نَبِيَّهُ ثُمَّ قَالَ هَلْ تَرَانَا نَخْفَى عَلَى النَّاسِ ثُمَّ قَالَ هَلْ تَرَى مِنْ أَحَدٍ قُلْتُ هَذَا رَاكِبٌ ثُمَّ قُلْتُ هَذَا رَاكِبٌ آخَرُ حَتَّى اجْتَمَعْنَا فَكُنَّا سَبْعَةَ رَكْبٍ قَالَ فَمَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الطَّرِيقِ فَوَضَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ احْفَظُوا عَلَيْنَا صَلَاتَنَا فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالشَّمْسُ فِي ظَهْرِهِ قَالَ فَقُمْنَا فَزِعِينَ ثُمَّ قَالَ ارْكَبُوا فَرَكِبْنَا فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا ارْتَفَعَتْ الشَّمْسُ نَزَلَ ثُمَّ دَعَا بِمِيضَأَةٍ كَانَتْ مَعِي فِيهَا شَيْءٌ مَنْ مَاءٍ قَالَ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا وُضُوءًا دُونَ وُضُوءٍ قَالَ وَبَقِيَ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ مَاءٍ ثُمَّ قَالَ لِأَبِي قَتَادَةَ احْفَظْ عَلَيْنَا مِيضَأَتَكَ فَسَيَكُونُ لَهَا نَبَأٌ ثُمَّ أَذَّنَ بِلَالٌ بِالصَّلَاةِ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ صَلَّى الْغَدَاةَ فَصَنَعَ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ كُلَّ يَوْمٍ قَالَ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَكِبْنَا مَعَهُ قَالَ فَجَعَلَ بَعْضُنَا يَهْمِسُ إِلَى بَعْضٍ مَا كَفَّارَةُ مَا صَنَعْنَا بِتَفْرِيطِنَا فِي صَلَاتِنَا ثُمَّ قَالَ أَمَا لَكُمْ فِيَّ أُسْوَةٌ ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنَّهُ لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ إِنَّمَا التَّفْرِيطُ عَلَى مَنْ لَمْ يُصَلِّ الصَّلَاةَ حَتَّى يَجِيءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ الْأُخْرَى فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَلْيُصَلِّهَا حِينَ يَنْتَبِهُ لَهَا فَإِذَا كَانَ الْغَدُ فَلْيُصَلِّهَا عِنْدَ وَقْتِهَا ثُمَّ قَالَ مَا تَرَوْنَ النَّاسَ صَنَعُوا قَالَ ثُمَّ قَالَ أَصْبَحَ النَّاسُ فَقَدُوا نَبِيَّهُمْ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَكُمْ لَمْ يَكُنْ لِيُخَلِّفَكُمْ وَقَالَ النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فَإِنْ يُطِيعُوا أَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ يَرْشُدُوا قَالَ فَانْتَهَيْنَا إِلَى النَّاسِ حِينَ امْتَدَّ النَّهَارُ وَحَمِيَ كُلُّ شَيْءٍ وَهُمْ يَقُولُونَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْنَا عَطِشْنَا فَقَالَ لَا هُلْكَ عَلَيْكُمْ ثُمَّ قَالَ أَطْلِقُوا لِي غُمَرِي قَالَ وَدَعَا بِالْمِيضَأَةِ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُبُّ وَأَبُو قَتَادَةَ يَسْقِيهِمْ فَلَمْ يَعْدُ أَنْ رَأَى النَّاسُ مَاءً فِي الْمِيضَأَةِ تَكَابُّوا عَلَيْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْسِنُوا الْمَلَأَ كُلُّكُمْ سَيَرْوَى قَالَ فَفَعَلُوا فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُبُّ وَأَسْقِيهِمْ حَتَّى مَا بَقِيَ غَيْرِي وَغَيْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثُمَّ صَبَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لِي اشْرَبْ فَقُلْتُ لَا أَشْرَبُ حَتَّى تَشْرَبَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنَّ سَاقِيَ الْقَوْمِ آخِرُهُمْ شُرْبًا قَالَ فَشَرِبْتُ وَشَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَأَتَى النَّاسُ الْمَاءَ جَامِّينَ رِوَاءً قَالَ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبَاحٍ إِنِّي لَأُحَدِّثُ هَذَا الْحَدِيثَ فِي مَسْجِدِ الْجَامِعِ إِذْ قَالَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ انْظُرْ أَيُّهَا الْفَتَى كَيْفَ تُحَدِّثُ فَإِنِّي أَحَدُ الرَّكْبِ تِلْكَ اللَّيْلَةَ قَالَ قُلْتُ فَأَنْتَ أَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ فَقَالَ مِمَّنْ أَنْتَ قُلْتُ مِنْ الْأَنْصَارِ قَالَ حَدِّثْ فَأَنْتُمْ أَعْلَمُ بِحَدِيثِكُمْ قَالَ فَحَدَّثْتُ الْقَوْمَ فَقَالَ عِمْرَانُ لَقَدْ شَهِدْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ وَمَا شَعَرْتُ أَنَّ أَحَدًا حَفِظَهُ كَمَا حَفِظْتُهُ
އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެފައި އޮތީ [ޝައިބާން ބިން ފާރޫޚް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުލައިމާން މާނައީ އިބްނު އަލް މުޣީރާ] އަށް ރިވާކުރައްވާފައި، [ޢަބްދުالله ބިން ރަބާޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޤަޠާދާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޞަބީތު] ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އެއްފަހަރަކު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ތަޤްރީރެއް ކުރެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ހަނދާން ކުރާށެވެ، ހަމަކަށަވަރުން ތިބާ މިހާރު ތިޔަ ދަތުރުކުރަނީ ތިބާގެ ހަވީރާއި ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގެ ތެރެއިން، އަދި މާދަމާ ތިބާ ބަހާރު މޫސުމަށް ވާސިލްވާނެ، މާތްالله އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ'. ދެން އެކުވެރިން ފުރައިގެން ދިޔައިރު އެއްވެސް އެކުވެރިޔަކު އޭނާގެ އެކުވެރިޔާއާ އެކު - ޕިލިއަން އަށް އަރައިގެން - ލެނގިފައެއް ނުވެއެވެ. އަބޫ ޤަތަދާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ރޭގަނޑު ދަންވަރު ވަންދެން ފުރައިވަޑައިގަތުމުން، - އަހަރެން އޭނާގެ ކައިރީގައި ހުރިއިރު - އެނގުނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ނިދި އަންނަން ފެށީ އޭނާގެ ހަށިގަނޑު އޭނާގެ ޖަނަވާރުން ތެޅިގަންނަހެން ހީވާ ގޮތަށެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން އޭނާގެ ގާތަށް ގޮސް، އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ސީދާކޮށް، އާންމުކޮށް އޭނާގެ ޖަނަވާރުގެ މަތީގައި އިށީނދެގެން ނުތިބޭނެ ކަމުގެ އުންމީދުގައި ތިރިން އޭނާއަށް ތާއީދުކުރީމެވެ'. އަބޫ ޤަތަދާ ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ؛ އެއަށްފަހު އޭނާ ފުރައިގެން ދިޔައީ، ރޭގަނޑުގެ ބޮޑު ބައެއް ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރު، އޭނާގެ ހަށިގަނޑު އަނެއްކާވެސް އޭނާގެ އުޅަނދުގައި ތިރިވެ، އަހަރެން އަނެއްކާވެސް އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ސީދާކޮށްލީ، އޭނާ ހޭނުލާނެހެން، ތިރިން އޭނާއަށް ތާއީދުކޮށްގެންނެވެ. އޭނާ ދަތުރުގައި ކުރިއަށް ދިޔައީ، ސަހޫރުގެ ވަގުތު - ފަތިހުގެ ކުރިން ވަގުތު - އައުމުން، އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ފުރަތަމަ ތެޅިގަތުމާއި ދެވަނަ ތެޅުމަށްވުރެ މާ ބާރަށް ތެޅިގަނެ، ކިރިޔާ ވެއްޓިގެން ދިޔައެވެ. ދެން އަހަރެން އޭނާގެ ގާތަށް ގޮސް ނިދައިދީ އޭނާގެ ދަށުން ސަޕޯޓް ދިނީމެވެ. އޭގެ އިރުކޮޅެއް ފަހުން އޭނާ ބޯ އުފުލާލަމުން އަހާލިއެވެ: 'މިއީ ކާކު؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ 'އަހަންނަކީ އަބޫ ޤަތަދާ' އޭނާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ: 'އަހަރެންގެ ދަތުރުގައި އަހަރެން ބަލަހައްޓަވަނީ ކޮން އިރަކުން ފެށިގެން ހެއްޔެވެ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ 'ރޭގަނޑުން ފެށިގެން،' އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'ތިޔަބައިމީހުން އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާއަށް ރައްކާތެރިވެވަޑައިގަތުމުން، الله އަބަދުވެސް ތިޔަބައިމީހުން ރައްކާތެރި ކުރައްވާށިއެވެ.' ދެން އޭނާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ: 'ތިޔަ ހީކުރައްވަނީ އަހަރެމެންނަކީ އެހެން މީހުންނަށް ނުފެންނަ ބައެއް ކަމަށް ހެއްޔެވެ؟' ދެން އަނެއްކާވެސް އަހާލިއެވެ: 'އެހެން ކަމެއް ފެނުނީތަ؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ 'މިއޮތީ ސައިކަލު ދުއްވާ މީހަކު،' އަހަރެން އަނެއްކާވެސް ބުނީމެވެ؛ 'މިތަނަށް އައީ އެހެން ސައިކަލު ދުއްވާ މީހަކު،' އަހަރެމެން އެއްވެ ހަތް ސައިކަލު ދުއްވާ މީހުން ތިބި އިރު ވަންދެން'. އަބޫ ޤަތަދާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ފެންނަ ފެނުމުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބޯ ލެނގިލައިގެން މަގުން ނިއްވާލަން އުޅުއްވުމުން ދެން ވިދާޅުވީ: 'އަހަރެމެންގެ ދުޢާ ރައްކާތެރިކޮށްދެއްވާށެވެ!' އަދި އެންމެ ފުރަތަމަ ހޭލެވުނީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެވެ. އަބޫ ޤަތަދާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަހަރެމެން ދެން ހޭލެވުނީ ހައިރާންކަމާއެކުގައެވެ. އޭނާ ބުނީ: 'ތިޔަ އެންމެންގެ މައްޗަށް އަރާށެވެ'. އަހަރެމެން ދެން ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ އަހަރެމެންގެ އުޅަނދުގައި ދުއްވަމުން ދިޔައިރު، އިރު ތަންކޮޅެއް މައްޗަށް ދިޔައިރު، އޭނާ ފައިބައިގެން އަހަރެން ވުޟޫއަށް ގެނައި ކުޑަ ފެންގަނޑެއް ހިމެނޭ އުޅަނދެއް ހޯދުމަށް އެދުމުން، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އާދަޔާ ހިލާފު ވުޟޫއަކުން ވުޟޫ ކުރެއްވި ނަމަވެސް އަދިވެސް ކުޑަ ފެންކޮޅެއް ބާކީ އޮތެވެ. އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު އަބޫ ޤަޠާދާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ: 'ތިބާގެ ވުޟޫކުރާ އުޅަނދު ބެލެހެއްޓުން، ސަބަބަކީ އެއްދުވަހަކު ތިބާގެ އުޅަނދު ވާހަކައަކަށް ވެގެންދާނެތީއެވެ!' ބިލާލް ދެން ގޮވާލީ ނަމާދުގެ ގޮވާލުމަށެވެ. އެއަށްފަހު ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރައްވައި، ފަތިސްނަމާދުގައި ކުރިއަށް ވަޑައިގަތުމުން، ކޮންމެ ދުވަހަކު ކުރާ ފަދައިން އެކަން ކުރެއްވިއެވެ.' އަބޫ ޤަތަދާ ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ؛ ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ދެން ސައިކަލުގައި ދުއްވައިގަތީ އަދި އަޅުގަނޑުމެން އެކަލޭގެފާނާއެކު ދުއްވައިގަތީ، އަޅުގަނޑުމެން އެކަކު އަނެކަކަށް ވިސްނައިދިނުމުން؛ 'ނަމާދު އޭގެ ރަނގަޅު ވަގުތުގައި ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށްޓަކައި އަހަރެމެންގެ ކައްފާރަތަކީ ކޮބައި ހެއްޔެވެ؟' އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަންނަކީ ތިބާއަށް ނަމޫނާއެއް ނޫން ހެއްޔެވެ؟' ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން މިގޮތަށް ކަންތައް ކުރި މީހަކު ހޭވެރިވެގެން ނަމާދު ކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މާދަމާ ވީހާވެސް ގިނައިން ވަގުތުން ކުރަންޖެހޭނެ'. ދެން އަބްދުالله ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ: 'ތިޔަ ހީކުރައްވަނީ އެކުވެރިން ކުރި ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟' އަބޫ ޤަޠާދާ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ؛ 'އޭގެ ފަހުން ޞަޙާބީންނަށް އެމީހުންގެ ނަބިއްޔާ ގެއްލުނެވެ'. އަބޫބަކުރު އާއި އުމަރު ދެން ހަޅޭއްލަވައިގަތެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ތިޔަބައިމީހުންގެ ފަހަތުގައި ހުންނެވި، އަދި އެކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުން ދޫކޮށްލާފައެއް ނުވެއެވެ!' ހަގީގަތުގައި ބައެއް ރައްޓެހިން ބުނަނީ؛ 'ނޫން، ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރިމަތީގައި ހުންނެވިއެވެ'. އަބޫބަކުރު އާއި ޢުމަރަށް ކިޔަމަންތެރިވިނަމަ އެމީހުން މަގުފުރެދިގެން ނުދިޔައީހެވެ. އަބޫ ޤަތަދާ ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ؛ 'ދެން އަހަރެމެންނަށް ހުރިހާ ރައްޓެހިންނާ ދިމާވެވުނީ އިރު ވަރަށް ހޫނުވެފައި ހުރިހާ ކަމެއް ހޫނުވެފައި އޮއްވާ، ދެން އެމީހުން ޝަކުވާ ކުރި؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އަހަރެމެން ކަރުހިއްކުން ކަމީ ލަދުވެތި ކަމެއް'. އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ: 'ނޫން، ތިބާއަށް ގެއްލުމެއް ނުލިބޭނެ!' ދެން ވިދާޅުވީ: 'އަހަރެންގެ ކުޑަކުޑަ ކޮންޓެއިނަރު އަހަންނަށް ދެއްވާށެވެ!' ދެން އޭނާ އެދުނީ ވުޟޫއަށް އުނދުން ދިނުމަށެވެ. ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެން ފެން އޮއްސާލިއިރު، އަބޫ ޤަޠާދާ ވަނީ ޞަޙާބީންނަށް ބޯން އެއްޗެއް ދެއްވައިފައެވެ. ޞަޙާބީންނަށް ތަށިން ފެން އޮއްސާލިތަން ފެނުމުން އެމީހުން އެއްވެ ތިބި އިރު، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެން ވިދާޅުވިއެވެ: 'ހެޔޮކަން ކުރައްވާށެވެ. އެންމެ ފަހުން އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުފުޅުތައް ތަންފީޒު ކުރެއްވިއިރު، ރަސޫލުالله ޝައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ފެން އޮއްސާލަމުން ދިޔައިރު އަބޫ ޤަޠާދާ ޞަޙާބީންނަށް ބުއިންތައް ބަހާލެއްވީ އަޅުގަނޑާއި ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ފިޔަވައި އެހެން މީހަކު ނެތިގެންނެވެ. ދެން ރަސޫލުالله ޝައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އަޅުގަނޑަށް ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވި އެ އެއްޗެއް އުކާލެއްވިއެވެ. އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ކަލޭގެފާނު ބޯހާ ހިނދަކު އަހަރެން ނުބޯނަމެވެ!'. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޤަތަދާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'އެހެންކަމުން އަހަރެން ބޮއެގެން ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވެސް ބޮއެފިއެވެ'. އަބޫ ޤަތަދާ ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ؛ 'ދެން ރައްޓެހިން ފެން ކައިރިއަށް އައިސް ހިތްހަމަޖެހުނީ ބުއިން ފުރިފައި ހުރުމުން.' އަބްދުالله ބިން ރަބާހު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އަހަރެން ހަމަކަށަވަރުން ބޮޑު މިސްކިތުގައި މި ޙަދީޘް ފޯރުކޮށްދޭނަމެވެ. ކުއްލިއަކަށް [އިމްރާން ބިން ޙުސައިން] ވިދާޅުވިއެވެ؛ 'ފުރަތަމަ ދިރާސާ ކުރާށެވެ، ޒުވާނާ، އެކަން ފޯރުކޮށްދޭނީ ކިހިނެއްތޯ، ސަބަބަކީ އަހަރެން އެރޭ ސައިކަލު ދުއްވި މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކު.' އަބްދުالله ބިން ރަބާހު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އަހަރެން އެދުނީމެވެ؛ 'ދެން މި ޙަދީޘް އިތުރަށް އެނގޭނެ'. އިމްރާން ސުވާލު ކުރިއެވެ؛ 'ތިބާއަކީ ކޮންތަނެއްގެ މީހެއް؟' އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ 'އަންސާރުން'. އިމްރާން ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އޯކޭ، ޙަދީޘް ފޯރުކޮށްދީ، ތިބާގެ ޙަދީޘުން ތިބާއަށް މާ ރަނގަޅަށް އެނގޭތީ’. އަބްދުالله ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'އޭގެ ފަހުން އަޅުގަނޑު ރައްޔިތުންނަށް ޙަދީޘް ފޯރުކޮށްދިނީ'. އިމްރާން ވިދާޅުވީ، 'އެރޭގެ ހާދިސާތައް އަހަރެން ދުށީމެވެ، އަދި އަހަރެން ހަނދާންވާ ވަރަށް ވުރެ ރަނގަޅަށް އެކަންކަން އެއްވެސް މީހަކަށް ހަނދާން ނުކުރެވޭނެ' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 1100
و حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ زَرِيرٍ الْعُطَارِدِيُّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيَّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ كُنْتُ مَعَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسِيرٍ لَهُ فَأَدْلَجْنَا لَيْلَتَنَا حَتَّى إِذَا كَانَ فِي وَجْهِ الصُّبْحِ عَرَّسْنَا فَغَلَبَتْنَا أَعْيُنُنَا حَتَّى بَزَغَتْ الشَّمْسُ قَالَ فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ اسْتَيْقَظَ مِنَّا أَبُو بَكْرٍ وَكُنَّا لَا نُوقِظُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَنَامِهِ إِذَا نَامَ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ عُمَرُ فَقَامَ عِنْدَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَ يُكَبِّرُ وَيَرْفَعُ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ حَتَّى اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ وَرَأَى الشَّمْسَ قَدْ بَزَغَتْ قَالَ ارْتَحِلُوا فَسَارَ بِنَا حَتَّى إِذَا ابْيَضَّتْ الشَّمْسُ نَزَلَ فَصَلَّى بِنَا الْغَدَاةَ فَاعْتَزَلَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ لَمْ يُصَلِّ مَعَنَا فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا فُلَانُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تُصَلِّيَ مَعَنَا قَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَصَابَتْنِي جَنَابَةٌ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَيَمَّمَ بِالصَّعِيدِ فَصَلَّى ثُمَّ عَجَّلَنِي فِي رَكْبٍ بَيْنَ يَدَيْهِ نَطْلُبُ الْمَاءَ وَقَدْ عَطِشْنَا عَطَشًا شَدِيدًا فَبَيْنَمَا نَحْنُ نَسِيرُ إِذَا نَحْنُ بِامْرَأَةٍ سَادِلَةٍ رِجْلَيْهَا بَيْنَ مَزَادَتَيْنِ فَقُلْنَا لَهَا أَيْنَ الْمَاءُ قَالَتْ أَيْهَاهْ أَيْهَاهْ لَا مَاءَ لَكُمْ قُلْنَا فَكَمْ بَيْنَ أَهْلِكِ وَبَيْنَ الْمَاءِ قَالَتْ مَسِيرَةُ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ قُلْنَا انْطَلِقِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ وَمَا رَسُولُ اللَّهِ فَلَمْ نُمَلِّكْهَا مِنْ أَمْرِهَا شَيْئًا حَتَّى انْطَلَقْنَا بِهَا فَاسْتَقْبَلْنَا بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهَا فَأَخْبَرَتْهُ مِثْلَ الَّذِي أَخْبَرَتْنَا وَأَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا مُوتِمَةٌ لَهَا صِبْيَانٌ أَيْتَامٌ فَأَمَرَ بِرَاوِيَتِهَا فَأُنِيخَتْ فَمَجَّ فِي الْعَزْلَاوَيْنِ الْعُلْيَاوَيْنِ ثُمَّ بَعَثَ بِرَاوِيَتِهَا فَشَرِبْنَا وَنَحْنُ أَرْبَعُونَ رَجُلًا عِطَاشٌ حَتَّى رَوِينَا وَمَلَأْنَا كُلَّ قِرْبَةٍ مَعَنَا وَإِدَاوَةٍ وَغَسَّلْنَا صَاحِبَنَا غَيْرَ أَنَّا لَمْ نَسْقِ بَعِيرًا وَهِيَ تَكَادُ تَنْضَرِجُ مِنْ الْمَاءِ يَعْنِي الْمَزَادَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ هَاتُوا مَا كَانَ عِنْدَكُمْ فَجَمَعْنَا لَهَا مِنْ كِسَرٍ وَتَمْرٍ وَصَرَّ لَهَا صُرَّةً فَقَالَ لَهَا اذْهَبِي فَأَطْعِمِي هَذَا عِيَالَكِ وَاعْلَمِي أَنَّا لَمْ نَرْزَأْ مِنْ مَائِكِ فَلَمَّا أَتَتْ أَهْلَهَا قَالَتْ لَقَدْ لَقِيتُ أَسْحَرَ الْبَشَرِ أَوْ إِنَّهُ لَنَبِيٌّ كَمَا زَعَمَ كَانَ مِنْ أَمْرِهِ ذَيْتَ وَذَيْتَ فَهَدَى اللَّهُ ذَاكَ الصِّرْمَ بِتِلْكَ الْمَرْأَةِ فَأَسْلَمَتْ وَأَسْلَمُوا حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ حَدَّثَنَا عَوْفُ بْنُ أَبِي جَمِيلَةَ الْأَعْرَابِيُّ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ الْحُصَيْنِ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَسَرَيْنَا لَيْلَةً حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ قُبَيْلَ الصُّبْحِ وَقَعْنَا تِلْكَ الْوَقْعَةَ الَّتِي لَا وَقْعَةَ عِنْدَ الْمُسَافِرِ أَحْلَى مِنْهَا فَمَا أَيْقَظَنَا إِلَّا حَرُّ الشَّمْسِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ سَلْمِ بْنِ زَرِيرٍ وَزَادَ وَنَقَصَ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَرَأَى مَا أَصَابَ النَّاسَ وَكَانَ أَجْوَفَ جَلِيدًا فَكَبَّرَ وَرَفَعَ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ حَتَّى اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِشِدَّةِ صَوْتِهِ بِالتَّكْبِيرِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَكَوْا إِلَيْهِ الَّذِي أَصَابَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا ضَيْرَ ارْتَحِلُوا وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ
އަދި [އަޙްމަދު ބިން ސަޢީދު ބިން ސަޚްރު އަދު ދަރީމީ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޢުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުލްމަޖީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ސަލާމް ބިން ޒާރިރު އަލްޢުޘަރީދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ [އިމްރާން ބިން ޙުސައިން] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ރާޖާޢު އަލްޢުޘަރީދީ] ވިދާޅުވާ އަޑު އަޅުގަނޑަށް އިވުނެވެ؛ އަހަރެން ދަތުރެއްގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާއި އެކު، އަހަރެމެންގެ ރޭގަނޑަށް ވަދެވޭހާ ހިނދަކު ހުއްޓެވެ. ފަތިސްވާން ކައިރިވެފައި ވަނިކޮށް، އަހަރެމެން ދަތުރުގައި މަޑުކޮށްލީ، ހީވަނީ އަހަރެމެންގެ ވަރުބަލި ދެލޯ - ނިދި - އިރު އަރަންދެން ހިފަހައްޓާ ނުލެވުނުހެންނެވެ'. އިމްރާން ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ؛ 'އަދި އެންމެ ފުރަތަމަ ހޭލެވުނީ އަބޫބަކުރު އެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެން ދުވަހަކުވެސް الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނިދީން ހޭލައްވާފައެއް ނުވެއެވެ. އެއަށްފަހު ޢުމަރު ތެދުވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކައިރީގައި ހުއްޓި އަޑު އުފުއްލަވަމުން ތަކްބީރު ކިޔުއްވީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހޭލައްވާންދެންނެވެ. ބޯ އުފުލާލުމުން އިރު އަރާފައިވާތަން ފެނުމުން ބުނީ: 'ދުރަށް ދާށެވެ'. އެހެންކަމުން އޭނާ އަހަރެމެންނާއެކު އޭނާގެ ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ، އިރު އަރައިގަތުމުން މަޑުކޮށްލައިގެން އަހަރެމެންނާއެކު ފަތިސް ނަމާދު ކުރިއެވެ. އެނގުނީ އެކުވެރިންނާ އެކަހެރިވި މީހަކު ހުރިކަމެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނާއެކު ނަމާދެއް ނުކުރައްވައެވެ. ނަމާދަށްފަހު الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެ ޞަޙާބީއާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'އޭ الله ގެ ނަބިއްޔާ، އަހަރެން މިހުރީ ނަޖިހުގެ ޙާލަތެއްގައެވެ'. އެއަށްފަހު الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ބިމުގެ މަތީގައި ތަޔައްމުމު ކުރުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާ ނަމާދުކުރިއެވެ. ދެން އަމުރުކުރީ އަވަހަށް ވެހިކަލަށް އަރުވައިގެން ފެން ހޯދަން. އެވަގުތު އަހަރެމެންނަށް ހީވީ ކަރުހިއްކުންހެންނެވެ. އަހަރެމެން ހިނގާފައި ދަނިކޮށް ކުއްލިއަކަށް އަންހެނަކު ފައި ވައްޓާލީ މިޒާދާގެ މެދުގައި ކަމަށާއި އެއީ ޓަޔަރޑް ފެން ގާޑިޔާތަކެކެވެ. އަހަރެމެން އެ އަންހެންމީހާއަށް ބުނީމެވެ؛ 'ކޮބާ ފެން؟' އެކަމަނާ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ؛ 'ވާއު، ވާއު، ކަލޭގެ އަތުގައި ފެންއެއް ނެތްތަ؟' އަހަރެމެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ؛ 'ތިބާގެ އާއިލާއާއި ފެނުގެ މަސްދަރާ ދެމެދު ކިހާ ދުރެއް ހެއްޔެވެ؟' އެކަމަނާ ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ؛ 'ދުވަހަކާއި ރޭގަނޑެއް'. އަޅުގަނޑުމެން ބުނީމެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހަށް ދާށެވެ!' އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ؛ 'الله ގެ ރަސޫލާއަކީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟' އަންހެންމީހާގެ ކަންތައްތައް ބެލެހެއްޓުމުގައި އަޅުގަނޑުމެން އެއްފަރާތްވެފައެއް ނުވޭ، އެ އަންހެންމީހާއަށް ދައުވަތުދީ، الله ގެ ރަސޫލާގެ ކުރިމައްޗަށް ގެންނަވާންދެން. ދެން އޭނާ އެ އަންހެންމީހާއާ ސުވާލު ކުރިއިރު، ދެން އެ އަންހެންމީހާ އަހަރެމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތަށް އޭނާގެ އަސްލު ކިޔައިދިނެވެ. އޭނާއަކީ ބައެއް ޔަތީމު ކުދިންގެ ނޭނީ ކަމަށް ބުނެލިއެވެ. ދެން އޭނާ އަމުރުކުރީ ފެން އުފުލާ ޖަމަލު މަރާލުމަށެވެ. އަނގައިން ދެން މަތީ ހަމުގެ ދެ ގެރިބާއިން އޮއްސާލި ފެނަށް ފެން ސްޕްރޭ ކޮށްލުމަށްފަހު ފެން އުފުލާ ޖަމަލުތަކަށް ފެތުރިގެން ދިޔައެވެ. އެވަގުތު އަޅުގަނޑުމެން ބޯން އަވަސްވެގަތީ، އެވަގުތު އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންނަށް ކަރުހިއްކުން ހީވާ ސާޅީސް މީހުން، ހިތްހަމަޖެހެންދެން، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވެސް ވަގުތު ލިބުނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ކޮންމެ ގެރިބާއަކާއި ޖެރީކާން -އެ ފެނުން- ފުރާލަން. ހަމައެކަނި އަހަރެމެންގެ ޖަމަލުތަކަށް ފެން ނުދިނީ އެ ޖަމަލުތައް ފަޅައިގެން ދާން އުޅޭތީއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މާނައަކީ، ދެ މިޒާދާއިން އަންނަ ފެން. ދެން ވިދާޅުވީ: 'ތިޔަ ގެނައި ލަގެޖް އެއްކުރާށެވެ!' އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑުމެން އެއްކުރީ އަންހެންމީހާއަށް ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުގައި ގެނައި ތަކެތި ކަމަށްވާ ޚަޒާނާއާއި ރޯނާއި މަސް. އެއަށްފަހު އެ އަންހެންމީހާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ: 'ގެއަށް ގޮސް، ތިބާގެ އާއިލާއަށް މި ރިޒުޤު ބޭނުންކޮށް، ތިބާ ގެނައި ފެން އަޅުގަނޑުމެން އެއްގޮތަކަށްވެސް މަދު ނުކުރާކަން އެނގޭށެވެ!' އެ އަންހެންމީހާ އާއިލާއާ ބައްދަލުވުމުން ބުނީ؛ 'ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެންނަށް ދުނިޔޭގައި ހުރި އެންމެ ސިހުރުވެރިޔާ ހޯދިއްޖެ، ނުވަތަ އޭނާ ދަޢުވާކުރާ ފަދައިން އޭނާއަކީ ނަބިއްޔެއް ހެއްޔެވެ؟ އޭނާގެ ވާހަކަތަކުގެ ތެރޭގައި މިއީ' އެވެ. ފެންނަ ފެނުމުގައި އެ އަންހެންމީހާ މެދުވެރިކޮށް ރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް الله ތަޢާލާ ހިދާޔަތު ދެއްވައި، އެކަމަނާ އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރެއްވި ގޮތަށް، އަދި އެމީހުން އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރެއްވިއެވެ'. [އިޝާޤު ބިން އިބްރާހީމް އަލް ޙަންޒާލީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި [އަން ނަދުލު ބިން ޝުމާޢީލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އައުފް ބިން އަބޫ ޖަމީލާ އަލް އަޢްރާބީ] [އަބޫ ރާޖާޢު އަލް ޢަޘަރީދީ] ގެ އަރިހުން [އިމްރާން ބިން ޙުސައިން] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަހަރެމެން ތިބީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ދަތުރެއްގައެވެ. އެއްރެއަކު، ރޭގަނޑު ނިމެންދެން ދަތުރުކުރީ، ފަތިސްވުމުގެ މަދު ވަގުތުކޮޅެއް ކުރިން، އަހަރެމެން މަޑުކޮށްލީމެވެ. އަދި އެވަގުތު ހުއްޓުމެއް -އަރާމުކުރުމަށްވުރެ ހިތްގައިމު ދަތުރުވެރިއަކަށް ހުއްޓުމެއް -އަރާމު- އެއް ނެތެވެ. އެވަގުތު އިރުގެ ހޫނުކަން ފިޔަވައި އެއްވެސް މީހަކު އަހަރެމެން ހޭލައްވާފައެއް ނުވެއެވެ'. ދެން އެ ޙަދީޘް ސަލާމް ބިން ޒާރިރުގެ ޙަދީޘްފުޅުގެ ގޮތުގައި އިތުރުކުރުމާއި އުނިކުރުމާއެކު ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ؛ 'ޢުމަރު ބިން ޚައްޠާބު ހޭލެވުނު ހިނދު، އޭނާގެ ޞަޙާބީންނަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މުޞީބާތެއް ފެނުނެވެ. އޭނާއަކީ ބޮޑު ވަރުގަދަ ސިފައެއް ކަމުން، އޭނާގެ ތަކްބީރުގެ ބާރު އަޑުގެ ސަބަބުން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހޭލެވުނު އިރު ވަގުތުން ތަކްބީރު ގޮވާލިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހޭއެރުމުން، އެމީހުންނަށް ދިމާވި ކަމެއްގެ ޝަކުވާ އެ ޞަޙާބީން އެކަލޭގެފާނަށް ކުރިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހަމައެކަނި ވިދާޅުވަނީ: 'މުހިންމެއް ނޫން، ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންދަވާ...' ދެން ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވިއެވެ'.
