Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith
Hadith
Imam Muslim : 621
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا قَالَ الْقَارِئُ { غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ } فَقَالَ مَنْ خَلْفَهُ آمِينَ فَوَافَقَ قَوْلُهُ قَوْلَ أَهْلِ السَّمَاءِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
އަޅުގަނޑުމެން [ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޔަޢުޤޫބު، އެއީ އިބްނު ޢަބްދުއްރަޙްމާން] [ސުހައިލް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] [އަބޫ ޙުރައިރާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ adh-Dhallin - އެކަލާނގެ ކޯފާ ހޯދި މީހުންގެ މަގެއް ނޫން، އަދި މަގުފުރެދިފައިވާ މީހުންގެ މަގެއްވެސް ނޫން'، އަދި އޭނާގެ ފަހަތުގައި ހުރި މީހާ ބުނަނީ، 'އަމީން' އާއި އޭނާގެ ބަސްތައް ސުވަރުގެ މީސްތަކުންގެ ބަސްތަކާ އެއްބަސްވާތީ، އޭނާގެ މާޒީގެ ފާފަތައް ފުއްސަވާނެ."
Hadith
Imam Muslim : 622
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَعَمْرٌو النَّاقِدُ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَأَبُو كُرَيْبٍ جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُا سَقَطَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ شِقُّهُ الْأَيْمَنُ فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ نَعُودُهُ فَحَضَرَتْ الصَّلَاةُ فَصَلَّى بِنَا قَاعِدًا فَصَلَّيْنَا وَرَاءَهُ قُعُودًا فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ قَالَ إِنَّمَا جُعِلَ الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ وَإِذَا صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا أَجْمَعُونَ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ خَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ فَصَلَّى لَنَا قَاعِدًا ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صُرِعَ عَنْ فَرَسٍ فَجُحِشَ شِقُّهُ الْأَيْمَنُ بِنَحْوِ حَدِيثِهِمَا وَزَادَ فَإِذَا صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَكِبَ فَرَسًا فَصُرِعَ عَنْهُ فَجُحِشَ شِقُّهُ الْأَيْمَنُ بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ وَفِيهِ إِذَا صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي أَنَسٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَقَطَ مِنْ فَرَسِهِ فَجُحِشَ شِقُّهُ الْأَيْمَنُ وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَلَيْسَ فِيهِ زِيَادَةُ يُونُسَ وَمَالِكٍ
ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ، ޤުޠައްބާ ބިން ސަޢީދު، އަބޫބަކުރު ބިން އަބީ ޝައިބާ، އަމްރު އަން ނާޤިދު، ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު އަދި އަބޫ ކުރުއިބް މިހުރިހާ ބޭފުޅުންވެސް ސޫފިޔާންގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަބޫބަކުރު ވިދާޅުވީ، ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ އަޒްޒުހްރީން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި އޭނާ ވިދާޅުވީ "އަނަސް ބިން މާލިކް ވިދާޅުވި އަޑު އިވިގެން ދިޔައީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަސްމަތިން ވެއްޓި ކަނާތްފަރާތު ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށެވެ ނިމުނު އިރު، އޭނާ ވިދާޅުވީ، 'އިމާމް ތަކްބީރު ބުނާއިރު ތަކްބީރު ކިޔާއިރު، ސަޖިދަ ކުރާއިރު، ބޯ އުފުލާއިރު ބޯ އުފުލާށެވެ.' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވުމުން، 'ސަމިއައްލަހޫ ލިމާން ހަމީދާހޫ - الله ތަޢާލާ އެކަލާނގެއަށް ޙަމްދުކުރާ މީހުންގެ އަޑުއައްސަވާށި- ' ދެން ތިބާ ބުނާނީ، 'ރައްބާނާ ވަ ލަކާ އަލްހަމްދޫ - އަހަރެމެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އަދި ކަލޭގެފާނަށް ހުރިހާ ޙަމްދުތަކެއް ނިސްބަތްވާ - ' އަދި އެކަލޭގެފާނު އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރައްވާއިރު، ދެން ތިޔަ އެންމެން އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރައްވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އިބްނު ޝިހާބުގެ އަރިހުން އަނަސް ބިން މާލިކުގެ ކިބައިން، ރަސޫލާ الله ތަޢާލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ، އޭނާގެ އަސްމަތިން ވެއްޓި އޭނާގެ ހަންގަނޑު ފަޅައިގެން ގޮސް، ދެން މިފަދަ ޙަދީޘެއް އަޅުގަނޑަށް [ޙަރްމަލާ ބިން ޔަޙްޔާ] އަށް ރިވާވެގެން ދިޔައެވެ މާލިކު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ އަސްމަތިން ވެއްޓި ކަނާތްފަރާތުގެ ހަންގަނޑު ފަޅައިގެން ގޮސްފައިވާ ކަމަށާއި، އެދެމީހުންގެ ޙަދީޘް ފަދައިން އިތުރަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު އަބީ ޢުމަރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [މާޢްލް ބިން ޢީސާ] [އަޒް-ޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން [އައްސުރު] ގެ އަރިހުން [މާލިކް ބިން އަނަސް] ގެ އަރިހުން އަންގަވާފައި ވެއެވެ. ދެން ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރާށެވެ.' އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [ޢަބްދުއްރައްޒާޤު] [އަޒްޒުހްރީ] އިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މަޢުމަރު] އަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ އަސްމަތިން ވެއްޓި، ކަނާތްފަރާތުގެ ހަންގަނޑު ފޮޅިފައިވާ ކަމަށް [އަނަސް] އަޅުގަނޑަށް އަންގަވާފައިވާ ކަމަށެވެ.' ދެން އެ ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވިއިރު، ޔޫނުސް އާއި މާލިކުގެ ފަރާތުން އޭގައި އިތުރުކަމެއް ނެތެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 623
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ اشْتَكَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَخَلَ عَلَيْهِ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ يَعُودُونَهُ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسًا فَصَلُّوا بِصَلَاتِهِ قِيَامًا فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ أَنْ اجْلِسُوا فَجَلَسُوا فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ إِنَّمَا جُعِلَ الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا وَإِذَا صَلَّى جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي جَمِيعًا عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ
އަޅުގަނޑުމެން [އަބޫބަކުރު ބިން އަބީ ޝައިބާ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޢަބްދާ ބިން ސުލައިމާން] [ޢަބްދާ ބިން ސުލައިމާން] [ޙިޝާމް] ގެ އަރިހުން [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [ޢާއިޝާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، އެކަމަނާ ވިދާޅުވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޝަކުވާ ކުރެއްވި ކަމަށާއި، އެކަމަނާގެ އެކުވެރިންގެ ޖަމާޢަތެއް އެކަލޭގެފާނު ބައްލަވަން އައިސް، އަދި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައެވެ އޭނާގެ މައްޗަށް) އިށީނދެގެން ނަމާދުކޮށް، އެމީހުން ކޮޅަށް ތިބެގެން ދުޢާކޮށް، އެމީހުން އިށީނދެލުމަށް އިޝާރާތްކޮށް، އެމީހުން އިށީނެވެ. ނަމާދު ނިމުމުން އެނބުރެމުން ބުނީ އިމާމަކީ ނަމާދު އިސްކޮށް ދިނުމަށް އައްޔަން ކުރައްވާފައިވާ ބޭފުޅެއް ކަމުން ބޯޖަހާއިރު ބޯޖަހާ، ބޯ އުފުލާއިރު ބޯ އުފުލާ، އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާއިރު އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާށެވެ. [އަބޫޢަރުއްރަބީޢު އައްޒަޙްރާނީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޙައްމާދު، އެބަހީ، އިބްނު ޒައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި -- ރިވާޔަތުގެ އެހެން ސިލްސިލާއެއްގެ ތެރެއިން -- އަދި [އަބޫބަކުރު ބިން އަބީ ޝައިބާޙް] އާއި [އަބޫ ކުރުރައިބު] ދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވީ، [އިބްނު ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ -- އެހެން ރިވާޔަތެއްގެ ތެރެއިން -- އަދި [އިބްނު ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، އެ އެންމެންވެސް [ހިޝާމް ބިން އުރުވާ] ގެ އަރިހުން މި ރިވާޔަތުގެ ސިލްސިލާއާއެކު މިފަދަ ޙަދީޘެއް ރިވާކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 624
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ اشْتَكَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّيْنَا وَرَاءَهُ وَهُوَ قَاعِدٌ وَأَبُو بَكْرٍ يُسْمِعُ النَّاسَ تَكْبِيرَهُ فَالْتَفَتَ إِلَيْنَا فَرَآنَا قِيَامًا فَأَشَارَ إِلَيْنَا فَقَعَدْنَا فَصَلَّيْنَا بِصَلَاتِهِ قُعُودًا فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ إِنْ كِدْتُمْ آنِفًا لَتَفْعَلُونَ فِعْلَ فَارِسَ وَالرُّومِ يَقُومُونَ عَلَى مُلُوكِهِمْ وَهُمْ قُعُودٌ فَلَا تَفْعَلُوا ائْتَمُّوا بِأَئِمَّتِكُمْ إِنْ صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا وَإِنْ صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ خَلْفَهُ فَإِذَا كَبَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَبَّرَ أَبُو بَكْرٍ لِيُسْمِعَنَا ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ اللَّيْثِ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ލައިތު] - ރިވާޔަތުގެ އެހެން ސިލްސިލާއެއްގެ ތެރެއިން - އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ރުމްޙް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްލައިތު] [އަބޫ އަޒްޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވިއެވެ އޭނާގެ ތަކްބީރު އަޑުއަހާށެވެ. ދެން އަހަރެމެންނާ ދިމާއަށް އެނބުރި ބަލާލިއިރު އަހަރެމެން ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރަމުން ދިޔަތަން ފެނުނެވެ. ދެން އަހަރެމެން އިށީނދެލުމަށް އިޝާރާތްކޮށް، އޭނާ އިށީނދެގެން އިންދާ އަހަރެމެން ދުޢާކުރީމެވެ. ސަލާމް ވިދާޅުވުމުން ވިދާޅުވީ، ފާރިސީންނާއި ރޯމަނުން އިށީނދެގެން ތިއްބަވައިގެން އެމީހުންގެ ރަސްގެފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ތިއްބަވައިގެން ތިޔަބައިމީހުން ކުރި ކަންތައް ގާތްގަނޑަކަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކުރެވިއްޖެއެވެ. އިމާމާއެކު ލީޑް ކުރާށެވެ. ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރާނަމަ ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރާނަމަ އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާނަމަ އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާނަމަ އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާށެވެ.'' ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަރިހުން އަބޫޢަޒްޒުބައިރުގެ އަރިހުން ޖާބިރުގެ އަރިހުންނެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ތަކްބީރު ވިދާޅުވުމުން، އެ ތަކްބީރު ވިދާޅުވީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަޑުއަހާލަން ކަމަށެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު މިސާލެއްގެ ގޮތުން އަލްލައިޘްގެ ޙަދީޘް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 625
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ يَعْنِي الْحِزَامِيَّ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّمَا الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَلَا تَخْتَلِفُوا عَلَيْهِ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا وَإِذَا صَلَّى جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا أَجْمَعُونَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްމުޣިރާ، މާނައަކީ އަލްޙިޒާމީ] [އަބޫ ޢަޒް-ޒިނަދު] ގެ އަރިހުން [އަލްއަޢްރާޖް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ ރަސްގެފާނު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ ތަކްބީރު ބުނުމުން، ދެން ތިބާ ތަކްބީރު ބުނާއިރު، އޭނާ ތިބާގެ ބޯ އުފުލާއިރު، ދެން ތިބާ ބޯ އުފުލާލައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ‘ސަމިއައްލަހޫ ލިމަން ޙަމީދާހޫ’ އޭ ބުނުމުން ދެން ބުނާނީ الله اللَّه الحمدة الحمدة. އޭނާ ސަޖިދަކުރާ ހިނދު، ދެން ތިބާ ސަޖިދައެވެ. އޭނާ އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާއިރު، ދެން ތިޔަ އެންމެން އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާއިރު'. [މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ޢަބްދުއްރައްޒާޤް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މަޢުމަރު] [ޙައްމާމް ބިން މުނައްބިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ ރަސޫލާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން މިފަދަ އެއްޗަކާއެކު ކިޔައިދެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 626
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَابْنُ خَشْرَمٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَا يَقُولُ لَا تُبَادِرُوا الْإِمَامَ إِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا قَالَ { وَلَا الضَّالِّينَ } فَقُولُوا آمِينَ وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِهِ إِلَّا قَوْلَهُ { وَلَا الضَّالِّينَ } فَقُولُوا آمِينَ وَزَادَ وَلَا تَرْفَعُوا قَبْلَهُ
[އިޝާޤު ބިން އިބްރާހީމް] އާއި [އިބްނު ޚަސީރަމް] ދެމީހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، [އީސާ ބިން ޔޫނުސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި، [އަލްއަޢްމާޝް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ ރާ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އުނގަންނައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ ތަކްބީރު ބުނާއިރު ދެން ތަކްބީރު ބުނާއިރު، 'ވަލަދްދައްލީން' އޭ ބުނުމުން ދެން ބުނާނީ އަމީން އެވެ. އޭނާ ބޯޖަހާއިރު ދެން ބޯޖަހާށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ‘ސަމީޢައްލަހޫ ލިމާން ޙަމީދާހޫ’ އޭ ބުނުމުން ދެން ބުނާނީ الله ތަޢާލާ ރައްބާނާ ލަކަ އަލްޙަމްދޫ'' އެވެ. [ޤުޠައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، [ޢަބްދުލްޢަޒީޒު، އެއީ އައްދަރަވަރްދީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [ސުހައިލް ބިން އަބީ ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] [އަބޫ ޙުރައިރާ ރަސްގެފާނު] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން މިފަދަ ޙަދީޘަކާއެކު އޭނާގެ ބަސްފުޅު ފިޔަވައި، 'ވަލަދުއްދީން' ދެން އަމީން ކިޔާށެވެ. އަދި އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، 'އަދި ކުރިން ބޯ ނުއުފުލާ'' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 627
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح و حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَعْلَى وَهُوَ ابْنُ عَطَاءٍ سَمِعَ أَبَا عَلْقَمَةَ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا الْإِمَامُ جُنَّةٌ فَإِذَا صَلَّى قَاعِدًا فَصَلُّوا قُعُودًا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ فَإِذَا وَافَقَ قَوْلُ أَهْلِ الْأَرْضِ قَوْلَ أَهْلِ السَّمَاءِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
[މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢޫބާ] - ރިވާޔަތުގެ އެހެން ސިލްސިލާއެއްގެ ތެރެއިން - ކިޔައިދެއްވި-، އަދި [ޢުބައިދުالله ބިން މުޢާޘް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި އަދި ބަސްފުޅަކީ އޭނާގެ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢޫބާ] [ޔަޢުލާ] ގެ ކިބައިން ކިޔައިދެއްވި، އަދި އޭނާއަކީ އިބްނު ޢަތާ’] އޭނާ [އަބޫ އަލްޤަމާޙް]، އޭނާއަށް [އަބޫ ޙުރައިރާ] ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިވަޑައިގަތީ، الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަދި ‘ސަމީޢައްލަހޫ ލިމާން ޙަމީދާހޫ’ އޭ ބުނުމުން ދެން ބުނާނީ الله ތަޢާލާ ލަކަ އަލްޙަމްދޫއެވެ. ފަހެ، ބިމުގެ އަހުލުވެރިންގެ ބަސްފުޅުތަކާއި އުޑުމަތީގެ މީހުންގެ ބަސްފުޅުތައް އެއްބަސްވެއްޖެނަމަ، ދެން އޭނާގެ މާޒީގެ ފާފަތައް ފުއްސަވާނެއެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 628
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ عَنْ حَيْوَةَ أَنَّ أَبَا يُونُسَ مَوْلَى أَبِي هُرَيْرَةَ حَدَّثَهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِنَّمَا جُعِلَ الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ وَإِذَا صَلَّى قَائِمًا فَصَلُّوا قِيَامًا وَإِذَا صَلَّى قَاعِدًا فَصَلَّوْا قُعُودًا أَجْمَعُونَ
[އަބޫޢަތު ޠާހިރު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި [އިބްނު ވަޙްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ހައިވާ] ކިޔައިދިން ގޮތުގައި [އަބޫ ޔޫނުސް މައުލާ އަބޫ ހުރައިރާ ރަ] އޭނާއަށް ކިޔައިދިން ވާހަކަ، އޭނާ ވިދާޅުވީ، އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިފައި އޮތީ [އަބޫ ޙުރައިރާ] ރަޟިޔަالله ޢަންހު الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ އަރިހުން ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ ތަކްބީރު، ދެން ތިބާ ތަކްބީރު ބުނާއިރު، އޭނާ ބޯޖަހާއިރު، ދެން ތިބާ ބޯޖަހާށެވެ. އަދި ‘ސަމީޢައްލަހޫ ލިމާން ޙަމީދާހޫ’ އޭ ބުނުމުން ދެން ބުނާނީ الله ތަޢާލާ ލަކަ އަލްޙަމްދޫއެވެ. އަދި ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރާނަމަ، ދެން ތިބާ ކޮޅަށް ހުރެ ނަމާދު ކުރާނަމަ، އަދި އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާނަމަ، ދެން އެންމެން އެއްކޮށް އިށީނދެގެން ނަމާދު ކުރާށެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 629
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ لَهَا أَلَا تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ بَلَى ثَقُلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَصَلَّى النَّاسُ قُلْنَا لَا وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ أَصَلَّى النَّاسُ قُلْنَا لَا وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ أَصَلَّى النَّاسُ قُلْنَا لَا وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ أَصَلَّى النَّاسُ فَقُلْنَا لَا وَهُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَتْ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِصَلَاةِ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ قَالَتْ فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَكَانَ رَجُلًا رَقِيقًا يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ قَالَتْ فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الْأَيَّامَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَدَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلَاةِ الظُّهْرِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا يَتَأَخَّرَ وَقَالَ لَهُمَا أَجْلِسَانِي إِلَى جَنْبِهِ فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي وَهُوَ قَائِمٌ بِصَلَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلَاةِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاعِدٌ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَدَخَلْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ لَهُ أَلَا أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هَاتِ فَعَرَضْتُ حَدِيثَهَا عَلَيْهِ فَمَا أَنْكَرَ مِنْهُ شَيْئًا غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ أَسَمَّتْ لَكَ الرَّجُلَ الَّذِي كَانَ مَعَ الْعَبَّاسِ قُلْتُ لَا قَالَ هُوَ عَلِيٌّ
[އަޙްމަދު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން ޔޫނުސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި [ޒައިދާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މޫސާ ބިން އަބީ ޢާއިޝާ] [ޢުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله] ގެ ފަރާތުން ކިޔައިދެއްވީ، ‘އަޅުގަނޑު [ޢާއިޝާއަށް] ޒިޔާރަތްކުރީމެވެ، ދެން އަޅުގަނޑު އެކަމަނާއަށް ބުނީމެވެ، ‘الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ ވާހަކަ ކިޔައިދޭން ބޭނުންތޯއެވެ؟’ އޭނަ ބުނީ އާނ އަހަރެން ކުރާނަމޭ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ބަލިކަށިކަން އިޙްސާސް ކުރެވުނީ - ބަލިމަޑުކަމުގެ ސަބަބުން - އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެމެން ބުނީމެވެ، 'ނޫން، އެމީހުން ތިބާގެ އިންތިޒާރުގައި ތިބޭތީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ' އެވެ. އޭނާ ބުނީ އަހަރެންނަށްޓަކައި ކޮންޓެއިނަރުގައި ފެން އަޅާށެވެ. އެހެންވީމާ އަޅުގަނޑުމެން އެގޮތަށް ކަންތައް ކުރީ، އެހެންވީމާ އޭނާ ފެންވަރާފައި ދެން ތެދުވަން ފެށީ، ދެން ހޭނެތިގެން ދެން ހޭވެރިކަންވީ، ދެން އޭނާ ސުވާލުކުރީ، 'މީހުން ޖަމާޢަތުގައި ނަމާދުކޮށްފިންތޯ؟' އަހަރެމެން ބުނީމެވެ، 'ނޫން، އެމީހުން ތިބާގެ އިންތިޒާރުގައި އެބަތިބި، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ'. އަނެއްކާވެސް ބުނީ އަހަރެންނަށްޓަކައި ކޮންޓެއިނަރުގައި ފެން އަޅާށެވެ. އެހެންވީމާ އަޅުގަނޑުމެން އެކަން ކުރިން، އެހެންވީމާ އޭނާ ފެންވަރާފައި ދެން ތެދުވަން ފެށީ، ދެން އަނެއްކާވެސް ހޭނެތިގެން، ދެން ހޭލެވުނީމަ ހޭވެރިކަންވީ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ' އަހަރެމެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ، 'އަދިއެއް ނޫން، އެމީހުން ތިބާގެ އިންތިޒާރުގައި އެބަތިބި، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ'. އަނެއްކާވެސް ބުނީ ‘އަހަންނަށްޓަކައި ކޮންޓެއިނަރުގައި ފެން އަޅާށެވެ’. އެހެންވީމާ އަހަރެމެން އެކަން ކުރިން، އެހެންވީމާ އޭނާ ފެންވަރާފައި، ދެން ތެދުވާން ފެށީ، ދެން އަނެއްކާވެސް ހޭނެތިގެން، ދެން ހޭލައިގެން ހޭވެރިކަންވީ'. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ' އަހަރެމެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ، 'އަދިއެއް ނޫން، އެމީހުން ތިބާގެ އިންތިޒާރުގައި އެބަތިބި، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ'. އަނެއްކާވެސް ބުނީ ‘އަހަންނަށްޓަކައި ކޮންޓެއިނަރުގައި ފެން އަޅާށެވެ’. އެހެންވީމާ އަހަރެމެން އެކަން ކުރިން، އެހެންވީމާ އޭނާ ފެންވަރާފައި، ދެން ތެދުވާން ފެށީ، ދެން އަނެއްކާވެސް ހޭނެތިގެން، ދެން ހޭލައިގެން ހޭވެރިކަންވީ'. އައިޝާ ވިދާޅުވީ، 'އެންމެ ފަހުގެ 'އިޝާ' ނަމާދަށް މިސްކިތުގައި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އިންތިޒާރުގައި މީހުން އެއްވެފައި ތިބި ކަމަށެވެ. ޢާއިޝާ އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އެމީހާ އަބޫބަކުރުގެ އަރިހަށް އައިސް ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަބޫބަކުރު ވިދާޅުވީ - އަދި އޭނާއަކީ ބަލިކަށި މީހެއް - މާނައަކީ ނާޒުކު މީހެއް - 'އޭ ޢުމަރު، މީސްތަކުން ނަމާދުގައި ލީޑް ކުރައްވާ' ކަމަށެވެ. އައިޝަތު ވިދާޅުވީ، "އުމަރު ވިދާޅުވީ، އެކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް އިތުރު ހައްގު ލިބިގެންވާ" ޢާއިޝާ ވިދާޅުވިއެވެ ވަގުތުން ފަހަތަށް ޖެހިވަޑައިގަތެވެ. އެހެންކަމުން އަބޫބަކުރުގެ ކައިރީގައި އެކަލޭގެފާނު އިށީނދެވަޑައިގަތީ، އަބޫބަކުރު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ފަހަތުގައި ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއިރު، އަބޫބަކުރުގެ ދުޢާގައި މީސްތަކުން އެކަލޭގެފާނުގެ ފަހަތުން ތިއްބަވައި، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިށީނދެވަޑައިގެން ނަމާދު ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ." [އުބައިދުالله] ވިދާޅުވިއެވެ: "އަހަރެން [ޢަބްދުالله ބިން ޢައްބާސް] އާއި ބައްދަލުވެ، އޭނާ ގާތު ބުނީމެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެނގުނީ އޭނާ އައިޝާގެ ޙަދީޘް އެއްގޮތަކަށްވެސް އިންކާރު ނުކުރާކަމެވެ. އެކަލޭގެފާނު ހަމައެކަނި ސުވާލުކުރެއްވީ، ޢައްބާސް އާއި އެކު ރަސޫލާ އުފުއްލެވި މީހާގެ ނަން ޢާއިޝާ ފާހަގަކުރެއްވީ ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީ 'ނޫން' އެވެ. އޭނާ ބުނީ 'އޭނާއަކީ އަލީ' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 630
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ رَافِعٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهُ قَالَتْ أَوَّلُ مَا اشْتَكَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ فَاسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِهَا وَأَذِنَّ لَهُ قَالَتْ فَخَرَجَ وَيَدٌ لَهُ عَلَى الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَيَدٌ لَهُ عَلَى رَجُلٍ آخَرَ وَهُوَ يَخُطُّ بِرِجْلَيْهِ فِي الْأَرْضِ فَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَحَدَّثْتُ بِهِ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ أَتَدْرِي مَنْ الرَّجُلُ الَّذِي لَمْ تُسَمِّ عَائِشَةُ هُوَ عَلِيٌّ
[މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އާއި [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] އަދި އެ ބަސްފުޅަކީ އިބްނު ރަފީޢުގެ ބަސްފުޅެވެ الله صلى الله عليه وسلم މައިމޫނާގެ ގޭގައި ބަލިމަޑުކަމުގެ ޝަކުވާ ކުރެއްވުމުން، ދެން އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ކިބައިން ޢާއިޝާގެ ގޭގައި ބަލިވެ އުޅުމުގެ ހުއްދައަށް އެދުނެވެ. އަދި އެބައިމީހުން އޭނާއަށް ހުއްދަ ދިނެވެ.' އައިޝާ ވިދާޅުވީ، 'ދެން އޭނާ ނުކުމެވަޑައިގަތީ، އޭނާގެ އެއް އަތުގައި އަލްފާދުލް ބިން އައްބާސް ހިފަހައްޓާފައި، އަނެއް އަތުގައި އެހެން މީހަކު ހިފަހައްޓާފައި، ބިންމަތީގައި ފައި ބާއްވައިގެން ހިނގަން ނުކުޅެދިގެންނެވެ.' އެހެންކަމުން އުބައިދުالله ވިދާޅުވިއެވެ. އެއީ އަލީ އެވެ.''
Hadith
Imam Muslim : 631
حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاشْتَدَّ بِهِ وَجَعُهُ اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي فَأَذِنَّ لَهُ فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ تَخُطُّ رِجْلَاهُ فِي الْأَرْضِ بَيْنَ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَبَيْنَ رَجُلٍ آخَرَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ فَأَخْبَرْتُ عَبْدَ اللَّهِ بِالَّذِي قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَالَ لِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ هَلْ تَدْرِي مَنْ الرَّجُلُ الْآخَرُ الَّذِي لَمْ تُسَمِّ عَائِشَةُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هُوَ عَلِيٌّ
އަޅުގަނޑަށް [ޢަބްދުލްމާލިކް ބިން ޝުޢަޢިބު ބިން އަލްލައިތު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަހަރެންނަށް [އަހަރެންގެ ކާފަ] ގެ އަރިހުން އަންގަވާފައި ވެއެވެ އަދި صلى الله عليه وسلم ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަށް ބަރުދަން އިތުރުވެ، އޭނާގެ ބަލިމަޑުކަން ބޮޑުވުމުން، އަހަރެންގެ ގޭގައި ތަކުލީފު އުފުލުމުގެ ހުއްދައަށް އޭނާގެ އަނބިންގެ ކިބައިން އެދުނެވެ. އެހެންކަމުން އެބައިމީހުން އޭނާއަށް ހުއްދަ ދީ، ފުރާޅުމައްޗަށް ނުކުމެވަޑައިގަތީ، ދެމީހުންގެ ފައި ބިންމަތީގައި ހިނގާ ނުލެވޭ ދެމީހެއްގެ މެދުގައި، އެއީ އައްބާސް ބިން ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބާއި އެހެން މީހަކާ ދެމެދުގައެވެ'. [އުބައިދުالله] ވިދާޅުވިއެވެ. ވާހަކަ ކިޔައިދިން މީހާ ބުނީ، 'އަހަރެން ބުނީމެއްނު ނޫން، އަހަންނަކަށް ނޭނގެ' ކަމަށެވެ. އިބްނު އައްބާސް ވިދާޅުވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 632
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ لَقَدْ رَاجَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ وَمَا حَمَلَنِي عَلَى كَثْرَةِ مُرَاجَعَتِهِ إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يَقَعْ فِي قَلْبِي أَنْ يُحِبَّ النَّاسُ بَعْدَهُ رَجُلًا قَامَ مَقَامَهُ أَبَدًا وَإِلَّا أَنِّي كُنْتُ أَرَى أَنَّهُ لَنْ يَقُومَ مَقَامَهُ أَحَدٌ إِلَّا تَشَاءَمَ النَّاسُ بِهِ فَأَرَدْتُ أَنْ يَعْدِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَبِي بَكْرٍ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުލްމާލިކު ބިން ޝުޢަޢިބު ބިން އަލްލައިޘް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި ބައްޕަ އަހަރެންގެ ކާފަގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދީފައި، [އުޤައިލް ބިން ޚާލިދު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދީފައި، [އިބްނު ޝިހާބު] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [އުބައިދުالله ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޢުޘްބާ ބިން މަސްޢޫދު] އަޅުގަނޑަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަނބިކަނބަލުން [ޢާއިޝާ] އެވެ. ދެންނެވިއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ގިނައިން ޒިޔާރަތް ކުރަން އެއްވެސް ކަމެއް ނުޖެހުނީ، އެކަލޭގެފާނުގެ ބަދަލުގައި އަބަދަށްޓަކައި ބަދަލުވެވޭނެ ލީޑަރަކަށް ފަހު މީހުން ލޯބިވާނެ ކަމާއި، އެކަން ނުވާނަމަ، ދެން އަޅުގަނޑު ހީކުރީ، އެކަލޭގެފާނުގެ ބަދަލުގައި އެއްވެސް މީހަކު ފޫހިވާނެ ކަމަށް. އެހެންކަމުން އަހަރެން ބޭނުންވީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަބޫބަކުރުއަށް ލީޑަރޝިޕް ދެއްވުމަށެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 633
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ رَافِعٍ قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ لَمَّا دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْتِي قَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ لَا يَمْلِكُ دَمْعَهُ فَلَوْ أَمَرْتَ غَيْرَ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا بِي إِلَّا كَرَاهِيَةُ أَنْ يَتَشَاءَمَ النَّاسُ بِأَوَّلِ مَنْ يَقُومُ فِي مَقَامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ فَرَاجَعْتُهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا فَقَالَ لِيُصَلِّ بِالنَّاسِ أَبُو بَكْرٍ فَإِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ
[މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އާއި [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ އަދި އެ ބަސްފުޅު އިބްނު ރަފީގެ ކިބައިން އައިސްފައިވާ ވާހަކަ، ޢަބްދު ވިދާޅުވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން އިރު އިބްނު ރަފީޢު ވިދާޅުވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޢަބްދުއްރައްޒާޤް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މާޢުމަރު] ކިޔައިދީ، [އަޒް-ޒުހުރީ] ވިދާޅުވި، އަދި އަޅުގަނޑަށް [ޙަމްޒާ ބިން ޢަބްދުالله ބިން ޢުމަރު] [އައިޝަތު] ގެ އަރިހުން ބުނި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ الله صلى الله عليه وسلم އަހަރެންގެ ގެއަށް ވަދެވަޑައިގަތުމުން ވިދާޅުވީ، އަބޫބަކުރުގެފާނަށް އަމުރު ކުރައްވާށެވެ الله، އަޅުގަނޑު ހަމައެކަނި ބިރުގަންނަނީ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބަދަލުގައި އެންމެ ފުރަތަމަ ލީޑަރުން ރައްޔިތުން ފޫހިވެދާނެތީއެވެ.'' އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 634
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى وَاللَّفْظُ لَهُ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ بِلَالٌ يُؤْذِنُهُ بِالصَّلَاةِ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ وَإِنَّهُ مَتَى يَقُمْ مَقَامَكَ لَا يُسْمِعْ النَّاسَ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ قَالَتْ فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ وَإِنَّهُ مَتَى يَقُمْ مَقَامَكَ لَا يُسْمِعْ النَّاسَ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ فَقَالَتْ لَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكُنَّ لَأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ قَالَتْ فَأَمَرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ قَالَتْ فَلَمَّا دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ وَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَقَامَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ وَرِجْلَاهُ تَخُطَّانِ فِي الْأَرْضِ قَالَتْ فَلَمَّا دَخَلَ الْمَسْجِدَ سَمِعَ أَبُو بَكْرٍ حِسَّهُ ذَهَبَ يَتَأَخَّرُ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُمْ مَكَانَكَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى جَلَسَ عَنْ يَسَارِ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ جَالِسًا وَأَبُو بَكْرٍ قَائِمًا يَقْتَدِي أَبُو بَكْرٍ بِصَلَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَقْتَدِي النَّاسُ بِصَلَاةِ أَبِي بَكْرٍ حَدَّثَنَا مِنْجَابُ بْنُ الْحَارِثِ التَّمِيمِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ مُسْهِرٍ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ كِلَاهُمَا عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَفِي حَدِيثِهِمَا لَمَّا مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَضَهُ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ وَفِي حَدِيثِ ابْنِ مُسْهِرٍ فَأُتِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أُجْلِسَ إِلَى جَنْبِهِ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ وَأَبُو بَكْرٍ يُسْمِعُهُمْ التَّكْبِيرَ وَفِي حَدِيثِ عِيسَى فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي وَأَبُو بَكْرٍ إِلَى جَنْبِهِ وَأَبُو بَكْرٍ يُسْمِعُ النَّاسَ
[އަބޫބަކުރު ބިން އަބީ ޝައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަދި [ވާކީޢު] -އެހެން ރިވާޔަތްތަކުގެ ތެރެއިން- އަދި [ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި އަދި އެ ބަސްފުޅަކީ އޭނާގެ އެއްޗެއް ކަމަށް ވިދާޅުވެ، [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] [އަލްޢަޢްމާޝް] އިން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [އަލްއަސްވާދު] ގެ އަރިހުން [ޢަޢީޝާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ ހީވީ ބަރުވެފައި، ދެން ބިލާލް އައީ އޭނާއަށް ނަމާދު ކުރުމަށް ދައުވަތު ދެއްވަން، އެހެންކަމުން އޭނާ ވިދާޅުވީ، 'އަބޫބަކުރުގެފާނަށް އަމުރު ކުރައްވާށެވެ. އުމަރަށް އަމުރު ކުރިނަމައެވެ. ޢާއިޝާ އޭނާއަށް ވިދާޅުވީ، ދެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫބަކުރުގެފާނަށް އަމުރު ކުރައްވާނީ މީސްތަކުން ނަމާދުގައި އިސްކޮށްދެއްވުމަށް.'' ޢާއިޝާ ވިދާޅުވިއެވެ. އައިޝާ ވިދާޅުވީ "ނަމާދަށް ވަދެވަޑައިގަތުމުން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އޭނާދެކެ ބިރުގަނެ، ދެމީހުންގެ މެދުގައި އަތް ހުރަސްކޮށްގެން ހުއްޓި، ފައި ބިންމަތީގައި އަތް ނުލެވުނެވެ." އެކަމަނާ ވިދާޅުވީ "މިސްކިތަށް ވަދެވަޑައިގަތުމުން އަބޫބަކުރުގެ ފިޔަވަޅުތަކުގެ އަޑު އިވި ފަހަތަށް ޖެހެން ފެށުމުން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އޭނާއަށް އިޝާރާތް ކުރެއްވީ "ތިޔަބައިމީހުންގެ ތަނުގައި ހުއްޓިވަޑައިގަންނަވާށެވެ." ޢާއިޝާ ވިދާޅުވީ "ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިށީނދެގެން ތިއްބަވައިގެން ނަމާދުގައި މީސްތަކުންނަށް އިސްވެ ތިއްބެވިއިރު، އަބޫބަކުރު ހުއްޓެވެ. [މިންޖާބު ބިން އަލްޙަރީޘު އައްތަމީމީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [އިބްނު މުޝީރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ -- އެހެން ރިވާޔަތުގެ ސިލްސިލާއެއްގެ ތެރެއިން -- އަދި [އިޝާޤު ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޢީސާ ބިން ޔޫނުސް] ވެސް މި ރިވާޔަތުގެ ސިލްސިލާއާއެކު [އަލްޢަޢުމަޝް] އިން ވެސް މިފަދަ ޙަދީޘެއް ރިވާކުރެއްވިއެވެ އޭނާގެ މައްޗަށް) ޖެހިފައިވާ ބައްޔެއްގެ ސަބަބުން އެ ބައްޔެއްގައި އޭނާ މަރުވި'. އަދި އިބްނު މުޝީރުގައި ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެނެސް އޭނާގެ ކައިރީގައި އިށީނދެވަޑައިގަތީ، 'ރަސޫލު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މީސްތަކުން ނަމާދުގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވިއިރު އަބޫބަކުރު އެމީހުންނަށް ތަކްބީރު އަޑުއައްސަވައިދެއްވިއެވެ'. އަދި ޢީސާގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި، 'ފަހެ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނަމާދުގައި އިށީނދެވަޑައިގަތުމުން، އަބޫބަކުރު އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ބަދަލުވެވަޑައިގެންނެވިއިރު، އަބޫބަކުރު މީސްތަކުންނަށް ތަކްބީރު އަޑުއައްސަވައިދެއްވިއެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 635
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فِي مَرَضِهِ فَكَانَ يُصَلِّي بِهِمْ قَالَ عُرْوَةُ فَوَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ نَفْسِهِ خِفَّةً فَخَرَجَ وَإِذَا أَبُو بَكْرٍ يَؤُمُّ النَّاسَ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ اسْتَأْخَرَ فَأَشَارَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ كَمَا أَنْتَ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِذَاءَ أَبِي بَكْرٍ إِلَى جَنْبِهِ فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِصَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّاسُ يُصَلُّونَ بِصَلَاةِ أَبِي بَكْرٍ
[އަބޫބަކުރު ބިން އަބީ ޝައިބާ] އާއި [އަބޫ ކުރައިބު] ދެމީހުންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އިބްނު ނޫމައިރު] [ހިޝާމް] އިން - ރިވާޔަތުގެ އެހެން ސިލްސިލާއެއްގެ ތެރެއިން - އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި - އަދި [އިބްނު ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އެދެމީހުންގެ ބަސްތައް ގާތްވެފައިވަނިކޮށް، [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، [ހިޝާމް] [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [ޢާޢިޝާ صلى الله عليه وسلم] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދިނެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. އުރުވާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫބަކުރު ފެނުމުން ފަހަތަށް ޖެހިވަޑައިގަތުމުން، ދެން الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އޭނާއަށް އިޝާރާތް ކުރައްވައި، ‘ތިބާގެ ތަނުގައި މަޑުކުރައްވާށެވެ. އަބޫބަކުރު ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދުޢާއަށް ތަބާވެގެން ނަމާދު ކުރެއްވިއިރު، މީސްތަކުން ނަމާދު ކުރެއްވީ އަބޫބަކުރުގެ ދުޢާއަށް ތަބާވެގެންނެވެ.''
Hadith
Imam Muslim : 636
حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ وَحَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنِي وَقَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ و حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَانَ يُصَلِّي لَهُمْ فِي وَجَعِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ الِاثْنَيْنِ وَهُمْ صُفُوفٌ فِي الصَّلَاةِ كَشَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتْرَ الْحُجْرَةِ فَنَظَرَ إِلَيْنَا وَهُوَ قَائِمٌ كَأَنَّ وَجْهَهُ وَرَقَةُ مُصْحَفٍ ثُمَّ تَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ضَاحِكًا قَالَ فَبُهِتْنَا وَنَحْنُ فِي الصَّلَاةِ مِنْ فَرَحٍ بِخُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَكَصَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى عَقِبَيْهِ لِيَصِلَ الصَّفَّ وَظَنَّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَارِجٌ لِلصَّلَاةِ فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ أَنْ أَتِمُّوا صَلَاتَكُمْ قَالَ ثُمَّ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَرْخَى السِّتْرَ قَالَ فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ يَوْمِهِ ذَلِكَ و حَدَّثَنِيهِ عَمْرٌو النَّاقِدُ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ قَالَ آخِرُ نَظْرَةٍ نَظَرْتُهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَشَفَ السِّتَارَةَ يَوْمَ الِاثْنَيْنِ بِهَذِهِ الْقِصَّةِ وَحَدِيثُ صَالِحٍ أَتَمُّ وَأَشْبَعُ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ الِاثْنَيْنِ بِنَحْوِ حَدِيثِهِمَا
[އަމްރޫ އަން ނާޤިދު] އާއި [ޙަސަން އަލްހުލްވާނީ] އަދި [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] ޢަބްދު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އޭނާ އަހަންނަށް އަންގާފައި ވާއިރު، އިތުރު ދެމީހަކު ބުނި ގޮތުގައި، އޭނާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔަޢުޤޫބު] އަންގަވާފައި، އަދި އެއީ އިބްނު އިބްރާހީމް ބިން ސަޢުދު އަދި [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] [ޞާލިޙް] ގެ އަރިހުން [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ، އޭނާ އަޅުގަނޑަށް [އަނަސް ބިން މާލިކް] އަންގަވާފައިވާ ކަމަށް އަބޫ ވިދާޅުވިއެވެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ ތެރޭގައި ބަކުރު ނަމާދުގައި އިސްކޮށް އުޅުއްވި ދުވަސްވަރު އެކަލޭގެފާނު މަރުވެވަޑައިގެންނެވި އިރު، ހޯމަ ދުވަހު އެމީހުން ނަމާދުގައި ސަފުގައި ތިއްބަވައިގެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކޮޓަރީގެ ފަރުދާ ހުޅުވައި، ދެން ކޮޅަށް ހުރެގެން އަހަރެމެންނަށް ބަލާލީ، މޫނުމަތިން މުޝާފްގެ ޝީޓެއް ފަދައިން - ވިދާ ހުދު -، ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހިނިތުންވެވަޑައިގެން ހީލައްވައިފިއެވެ. ރަސޫލާ ވިދާޅުވީ، 'އެހެންކަމުން އަހަރެމެން ހައިރާންވެ، އޮޅުންބޮޅުންވެ، ނަމާދުގައި ތިބީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ނިކުމެވަޑައިގަތުމާމެދު އުފާވެގެންނެވެ. ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ދުޢާ ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނުގެ އަތުން އިޝާރާތް ކުރެއްވިއެވެ.' ރިވާވެރިޔާ ވިދާޅުވިއެވެ. ރިވާވެރިޔާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި [ޢަމްރުއްނާޤިދު] އާއި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބް] ދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވީ، [ސުފްޔާން ބިން އުޔައިނާ] [އަޒްޒުހްރީ] އިން [އަނަސް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އެންމެ ފަހުން ފެނުނު މަންޒަރަކީ ހޯމަ ދުވަހު މިވާހަކައާއެކު ފަރުދާ އުފުއްލެވުމުންނެވެ.' އަދި ޞާލިޙްގެ ޙަދީޘްފުޅަކީ މާ ފުރިހަމަ އަދި ފުރިހަމަ ޙަދީޘެކެވެ. އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ރަފީޢު] އާއި [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] އެންމެންވެސް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަބްދުއްރައްޒާޤު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މަޢުމަރު] [އަޒްޒުހުރީ] ގެ އަރިހުން އަންގަވާފައި ކަމަށާއި، [އަނަސް ބިން މާލިކް] އަޅުގަނޑަށް އަންގަވާފައިވާ ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 637
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ عَنْ أَنَسٍ قَالَ لَمْ يَخْرُجْ إِلَيْنَا نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا فَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَذَهَبَ أَبُو بَكْرٍ يَتَقَدَّمُ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحِجَابِ فَرَفَعَهُ فَلَمَّا وَضَحَ لَنَا وَجْهُ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا نَظَرْنَا مَنْظَرًا قَطُّ كَانَ أَعْجَبَ إِلَيْنَا مِنْ وَجْهِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ وَضَحَ لَنَا قَالَ فَأَوْمَأَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنْ يَتَقَدَّمَ وَأَرْخَى نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحِجَابَ فَلَمْ نَقْدِرْ عَلَيْهِ حَتَّى مَاتَ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެގެންވާ [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނަ] އަދި [ހާރޫން ބިން ޢަބްދުﷲ] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ، އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [ޢަބްދުޝްޝަމަދަށް] ވާރިދުވެވިފައި އޮތް ވާހަކައެއް، ‘އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިއްޖެ [ބައްޕައަށް] ރިވާވެގެންވާ ވާހަކަ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ، އަޅުގަނޑުމެން [ޢަބްދުލްޢަޒީޒަށް] [އަނާސްގެ] ކިބައިން ވާރިދުވެވިފައި ވެއެވެ. ދެން އެނަމާދަށް ގޮވާލެވުނީ، ދެން އަބޫބަކުރު ކުރިއަށް އަންނަން ފެށިއެވެ. ފަހެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފަރުދާގެ ފުރަގަހުން ވާހަކަފުޅު ދައްކަވައި، ދެން އެ ފަރުދާ އުފުއްލަވައިފިއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މޫނުފުޅު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ސާފުވެގެން ދިޔައިރު، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެނިވަޑައިގަތުމުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ މޫނުފުޅަށްވުރެ އަޖައިބުކުރުވަނިވި މަންޒަރެއް އަޅުގަނޑުމެންނަކަށް ނުފެނެއެވެ. ރަސޫލާ ވިދާޅުވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 638
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاشْتَدَّ مَرَضُهُ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ مَتَى يَقُمْ مَقَامَكَ لَا يَسْتَطِعْ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَقَالَ مُرِي أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ فَإِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ قَالَ فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ حَيَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[އަބޫބަކުރު ބިން އަބީ ޝައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙުސައިން ބިން ޢަލީ] [ޒައިދާ] ގެ އަރިހުން [ޢަބްދުލްމާލިކް ބިން ޢުމައިރު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ބުރުދާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ މޫސާ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ ނަމާދުގައި.' އެހެންކަމުން ޢާއިޝާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، 'އަބޫބަކުރުގެފާނަށް ނަމާދުގައި އިސްކޮށް ދެއްވުމަށް އަމުރު ކުރައްވާ، ތިބާއަކީ ހަމަ ޔޫސުފްގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ފަދައިން - މާނައަކީ ތިބާގެ ޝައުގުވެރިކަމެއް ނުވަތަ އެދުންތަކެއް ހުރިނަމަ އެކަން ހުއްޓުވަން އުނދަގޫ-'' ކަމަށެވެ. ރަސޫލާ ވިދާޅުވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 639
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ يَحْيَى قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَهَبَ إِلَى بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ لِيُصْلِحَ بَيْنَهُمْ فَحَانَتْ الصَّلَاةُ فَجَاءَ الْمُؤَذِّنُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ أَتُصَلِّي بِالنَّاسِ فَأُقِيمُ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَصَلَّى أَبُو بَكْرٍ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّاسُ فِي الصَّلَاةِ فَتَخَلَّصَ حَتَّى وَقَفَ فِي الصَّفِّ فَصَفَّقَ النَّاسُ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ لَا يَلْتَفِتُ فِي الصَّلَاةِ فَلَمَّا أَكْثَرَ النَّاسُ التَّصْفِيقَ الْتَفَتَ فَرَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَشَارَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ امْكُثْ مَكَانَكَ فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ يَدَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى مَا أَمَرَهُ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ ذَلِكَ ثُمَّ اسْتَأْخَرَ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى اسْتَوَى فِي الصَّفِّ وَتَقَدَّمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَثْبُتَ إِذْ أَمَرْتُكَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا كَانَ لِابْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يُصَلِّيَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لِي رَأَيْتُكُمْ أَكْثَرْتُمْ التَّصْفِيقَ مَنْ نَابَهُ شَيْءٌ فِي صَلَاتِهِ فَلْيُسَبِّحْ فَإِنَّهُ إِذَا سَبَّحَ الْتُفِتَ إِلَيْهِ وَإِنَّمَا التَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ أَبِي حَازِمٍ وَقَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ كِلَاهُمَا عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ بِمِثْلِ حَدِيثِ مَالِكٍ وَفِي حَدِيثِهِمَا فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ يَدَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَرَجَعَ الْقَهْقَرَى وَرَاءَهُ حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ قَالَ ذَهَبَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصْلِحُ بَيْنَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ بِمِثْلِ حَدِيثِهِمْ وَزَادَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَرَقَ الصُّفُوفَ حَتَّى قَامَ عِنْدَ الصَّفِّ الْمُقَدَّمِ وَفِيهِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجَعَ الْقَهْقَرَى
ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ އަހަންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވަނީ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ: ޞަޙްލު ބިން ސަޢްދު އަސްސަޢީދީގެ ކިބައިން އަބޫ ޙާޒިމްގެ އަރިހުން މާލިކުގެ ޙާޟިރުގައި އަޅުގަނޑު ކިޔާލީ الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ބަނޫ ޢަމްރު ބިން އައުފްގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން އެދެމީހުންގެ މެދުގައި ސުލްހަވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ނަމާދުގެ ވަގުތު އައިސް، މުޢާޛީން އަބޫބަކުރުގެ އަރިހަށް އައިސް ވިދާޅުވިއެވެ. "އަޅުގަނޑަށް އިޤާމާއަށް ގޮވާލެވޭތޯ ރައްޔިތުން ނަމާދުގައި އިސްކޮށް ތިބެން ބޭނުންތަ؟" އޭނާ ބުންޏެވެ: "އާނ" އެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: "އަބޫބަކުރު ނަމާދު ކުރެއްވި އިރު، މީސްތަކުން ނަމާދު ކުރަމުން ދަނިކޮށް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވަޑައިގަތުމުން، ސަފުގައި ހުއްޓިވަޑައިގަންނަވަންދެން ހިނގައިގަތީ، އަދި މީސްތަކުން އަތްތިލަބަޑި ޖަހާފައި އޭނާއަށް)، އަދި الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އޭނާގެ ތަނުގައި ދެމިހުރުމަށް އިޝާރާތް ކުރެއްވިއެވެ." އަބޫބަކުރު އަތް އުފުއްލަވައި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެންގެވި ގޮތަށް الله އަށް ޙަމްދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އަބޫބަކުރު ސަފުގައި ހުންނަންދެން ފަހަތަށް ޖެހިވަޑައިގެން، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ކުރިއަށް ވަޑައިގެން ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން - އޭނާ ނިމުމުން - އެކަލޭގެފާނު އެނބުރިވަޑައިގެން ވިދާޅުވީ، އޭ އަބޫބަކުރު، އަހަރެން ކަލޭގެފާނަށް އަމުރުކުރިއިރު ކަލޭގެފާނުގެ ތަނުގައި ތިބުމަށް ހުރަސްއެޅީ ކޮން ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ' އަބޫބަކުރު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. ފަހެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ދުޢާގައި އެއްޗެއް ހަނދާން ކުރާ މީހަކު الله ތަޢާލާއަށް މަތިވެރި ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. [ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުލްޢަޒީޒް، އެއީ އިބްނު އަބީ ޙާޒިމް] ކިޔައިދެއްވިއިރު، [ޤުޠައިބާ] ވިދާޅުވީ، [ޔަޢުޤޫބު، އެއީ އިބްނު ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލްޤާރީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި، އެދެމީހުންވެސް [ޞަޙީލު ބިން ސަޢީދު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙާޒިމް] ގެ އަރިހުން މާލިކުގެ ޙަދީޘާއި އެއްގޮތް ޙަދީޘަކާއެކު ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމަށާއި، ދެމީހުންގެ ޙަދީޘްގައިވެސް ބުނެފައިވެއެވެ އަބޫބަކުރު އަތް އުފުއްލަވައި، ދެން الله އަށް ޙަމްދުކޮށް، ސަފުގައި ހުއްޓިވަޑައިގަންނަވަންދެން ފަހަތަށް އެނބުރި ދިޔައީ - މަކްމުމް-' އެވެ. [މުޙައްމަދު ބިން ޢަބްދުالله ބިން ބާޒީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޢަބްދުލްޢަޢުލާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އުބައިދުالله] [އަބޫ ޙާޒިމް] ގެ އަރިހުން [ޞަޙްލު ބިން ސަޢްދު އަސް-ސަޢީދީ] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި އިތުރަށް ވިދާޅުވީ، 'ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވަޑައިގެން، ދެން ސަފުތައް ފަޅާލައިގެން ކުރިމަތީ ސަފުގެ ކައިރީގައި ހުންނަވަންދެން' ކަމަށެވެ. އަދި އޭގެ ތެރޭގައި އަބޫބަކުރު އަނެއްކާވެސް ފަހަތަށް ޖެހިވަޑައިގެންނެވިކަމުގެ ދަލީލުތައް އެބަހުއްޓެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 640
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ عَنْ حَدِيثِ عَبَّادِ بْنِ زِيَادٍ أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَبُوكَ قَالَ الْمُغِيرَةُ فَتَبَرَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِبَلَ الْغَائِطِ فَحَمَلْتُ مَعَهُ إِدَاوَةً قَبْلَ صَلَاةِ الْفَجْرِ فَلَمَّا رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيَّ أَخَذْتُ أُهَرِيقُ عَلَى يَدَيْهِ مِنْ الْإِدَاوَةِ وَغَسَلَ يَدَيْهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثُمَّ ذَهَبَ يُخْرِجُ جُبَّتَهُ عَنْ ذِرَاعَيْهِ فَضَاقَ كُمَّا جُبَّتِهِ فَأَدْخَلَ يَدَيْهِ فِي الْجُبَّةِ حَتَّى أَخْرَجَ ذِرَاعَيْهِ مِنْ أَسْفَلِ الْجُبَّةِ وَغَسَلَ ذِرَاعَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ثُمَّ تَوَضَّأَ عَلَى خُفَّيْهِ ثُمَّ أَقْبَلَ قَالَ الْمُغِيرَةُ فَأَقْبَلْتُ مَعَهُ حَتَّى نَجِدُ النَّاسَ قَدْ قَدَّمُوا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ فَصَلَّى لَهُمْ فَأَدْرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِحْدَى الرَّكْعَتَيْنِ فَصَلَّى مَعَ النَّاسِ الرَّكْعَةَ الْآخِرَةَ فَلَمَّا سَلَّمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُتِمُّ صَلَاتَهُ فَأَفْزَعَ ذَلِكَ الْمُسْلِمِينَ فَأَكْثَرُوا التَّسْبِيحَ فَلَمَّا قَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَهُ أَقْبَلَ عَلَيْهِمْ ثُمَّ قَالَ أَحْسَنْتُمْ أَوْ قَالَ قَدْ أَصَبْتُمْ يَغْبِطُهُمْ أَنْ صَلَّوْا الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَالْحُلْوَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ نَحْوَ حَدِيثِ عَبَّادٍ قَالَ الْمُغِيرَةُ فَأَرَدْتُ تَأْخِيرَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعْهُ
[މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އަދި [ޙަސަން ބިން ޢަލީ އަލްހުލްވާނީ] އެންމެންވެސް [ޢަބްދުއްރައްޒާޤް] [އިބްނު ރަފީޢު] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، [ޢަބްދުއްރައްޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [އިބްނު ޖުރައިޖު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [އިބްނު ޝިހާބު] [ޢައްބާދު ބިން ޒިޔާދު] ގެ ޙަދީޘުން އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނީ [އުރުވާ ބިން އަލް-މުޣީރާ ބިން ޝުޢުބާޙް] އެވެ. އޭނާއަށް ކިޔައިދިނީ [އަލްމުޣިރާ ބިން ޝުޢޫބާ] އޭނާއަށް ވިދާޅުވީ 'ތަބޫކު ހަނގުރާމައިގައި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ހަނގުރާމަ ކުރެއްވި ކަމަށެވެ. އަލްމުޣީރާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ފާޚާނާއަށް ވަޑައިގަތީ، ދެން ފަތިސް ނަމާދުގެ ކުރިން ފެން ގެނައީމެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަހަރެންގެ އަރިހަށް އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުން އަހަރެން ބާލިދީއަކުން ފެން އަތަށް އުނގުޅަން ފެށީމެވެ، ދެން ތިން ފަހަރު އަތް ދޮވެ، ދެން މޫނު ފޮހެލައި، ދެން ހެދުމުގެ އަތްތިލަ ނަގަން ފެށީ، ދެން ހެދުމުގެ އަތްތިލަ ތަތްވެފައި ހުރުމުން، ހެދުމުގެ ދަށުން އަތް ނެރެންދެން އަތް ދޮވެލިއެވެ އަތްތިލަ އުނަގަނޑާ ހަމައަށް، ދެން އޭނާގެ ދެ ޚުފްގައި ވުޟޫކޮށްލުމަށްފަހު އެނބުރި ކުރިމައްޗަށް ދިޔައެވެ. އަލްމުޣީރާ ވިދާޅުވިއެވެ: "ދެން އަހަރެން އޭނާއާއެކު ދަތުރުކުރީ، ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން ޢައުފް ކުރިއަށް ދިއުމަށް އަމުރުކުރި މީހުން ހޯދައި އޭނާ އެމީހުންނަށް އިސްކޮށްދީގެންނެވެ. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް އެ ދެ ރަކުޢަތުން އެއް ރަކުޢަތް ފެނިވަޑައިގަތުމުން، ދެން އެންމެ ފަހު ރަކުޢަތުގައި މީހުންނާއެކު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ صلى الله عليه وسلم) ތެދުވެ ނަމާދު ފުރިހަމަ ކުރެއްވުމުން، މިކަމުގެ ސަބަބުން މުސްލިމުންގެ ސަމާލުކަން ދަމައިގަތީ، އެމީހުންގެ މަތިވެރިކަން އިތުރުކޮށްދިނެވެ. [މުޙައްމަދު ބިން ރަފީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި އަދި [އަލްހުލްވާނީ] ވިދާޅުވީ، [ޢަބްދުއްރައްޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އިބްނު ޖުރައިޖް] އިން އަޅުގަނޑަށް [އިބްނު ޝިހާބު] [އިސްމާޢީލް ބިން މުޙައްމަދު ބިން ސަޢީދު] ގެ އަރިހުން [ޙަމްޒާ ބިން އަލްމުޣީރާ] ގެ އަރިހުން އައްބާދު [އަލްމުޣީރާ] ގެ ޙަދީޘާ އެއްގޮތަށް ވިދާޅުވިއެވެ އެންމެ ފަހުން، ފަހެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
