Imam Muslim : 5321
حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ وَيُطْرِيهِ فِي الْمِدْحَةِ فَقَالَ لَقَدْ أَهْلَكْتُمْ أَوْ قَطَعْتُمْ ظَهْرَ الرَّجُلِ
Yambwiye [Abu Ja’far Muhamadi bin Ash Shabba] yatubwiye [Isma’il bin Zakariya] kuva kuri [Buraid bin Abdulla] kuva kuri [Abu Burdah] kuva kuri [Abu Musa] ati; Nkurunziza y’Imana yumvise umuntu ashimagiza uwundi muntu birenze urugero aca avuga ati; ‘Mwarazimiye -canke; Waciye umuntu umugongo'.
Imam Muslim : 5322
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى جَمِيعًا عَنْ ابْنِ مَهْدِيٍّ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ قَالَ قَامَ رَجُلٌ يُثْنِي عَلَى أَمِيرٍ مِنْ الْأُمَرَاءِ فَجَعَلَ الْمِقْدَادُ يَحْثِي عَلَيْهِ التُّرَابَ وَقَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَحْثِيَ فِي وُجُوهِ الْمَدَّاحِينَ التُّرَابَ
Yatubwiye [Abu Bakar bin Abu Syaiba] na [Muhammad bin Al Mutsanna] vyose biva kuri Ibn Mahdi n’ivyanditswe vya Ibn Al Mutsanna vyose bivuga ngo; Yatubwiye ko [Abdurrahman] avuye kuri [Sufyan] avuye kuri [Habib] avuye kuri [Mujahid] avuye kuri [Abu Ma’mar] ati; Hari umuntu ahaguruka ashimagiza umwe mu ba emir hanyuma [Al Miqdad] amumijagirako isi ati; Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yadutegetse gumijagira isi mu maso y’abashimagiza.
Imam Muslim : 5323
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ أَنَّ رَجُلًا جَعَلَ يَمْدَحُ عُثْمَانَ فَعَمِدَ الْمِقْدَادُ فَجَثَا عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَكَانَ رَجُلًا ضَخْمًا فَجَعَلَ يَحْثُو فِي وَجْهِهِ الْحَصْبَاءَ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ مَا شَأْنُكَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا رَأَيْتُمْ الْمَدَّاحِينَ فَاحْثُوا فِي وُجُوهِهِمْ التُّرَابَ و حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ ح و حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْأَشْجَعِيُّ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ الْأَعْمَشِ وَمَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ الْمِقْدَادِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ
Yatubwiye [Muhamadi bin Al Mutsanna] na [Muhamadi bin Al Basyar], ivyanditswe vy’ivya Al Mutsanna, bompi bavuga ngo; Twarabwiwe [Muhammad bin Ja’far] yatubwiye [Syu’bah] wo muri [Mansur] wo muri [Ibrayimu] wo muri [Hammam bin Al Harith] ko hari umuntu yashimagije Uthman hanyuma [Al Miqdad] akamwegera arapfukama, hanyuma akamusiga umusenyi mu maso. Usmani aramubwira ati; Ni igiki kigutera? Al Miqadad ati; Rasulullah ati; 'Niwabona abantu bashima, ubamijagire isi mu maso'. Twarabwiwe [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibnu Basyar] bompi bati: Twarabwiwe [Abdurrahman] kuva kuri [Sufyan] kuva kuri [Mansur]. Yatubwiye [Uthman bin Abu Syaibah] yatubwiye [Al Asyja’I Ubaidullah bin Ubaidurrahman] avuye kuri [Sufyan Ats Tsauri] avuye kuri [Al Amasy] na [Mansur] avuye kuri [Ibrahim] avuye kuri [Hammam] avuye kuri [Al Miqdaq] avuye kuri [Al Miqdaq] avuye kuri it see.
Imam Muslim : 5324
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا صَخْرٌ يَعْنِي ابْنَ جُوَيْرِيَةَ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرَانِي فِي الْمَنَامِ أَتَسَوَّكُ بِسِوَاكٍ فَجَذَبَنِي رَجُلَانِ أَحَدُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ الْآخَرِ فَنَاوَلْتُ السِّوَاكَ الْأَصْغَرَ مِنْهُمَا فَقِيلَ لِي كَبِّرْ فَدَفَعْتُهُ إِلَى الْأَكْبَرِ
Yatubwiye [Nashr bin Ali Al Jahdhami] yatubwiye [dawe] yatubwiye [Shakhr bin Juwairiyah] avuye kuri [Nafi’] ko [Abdullah bin Umar] yamubwiye ko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yavuze; 'Narose siwak hanyuma abantu babiri bampa ukuboko, umwe muri bo yari akuze uwundi, hanyuma mpa siwak umuto muri abo babiri, hanyuma barambwira; '-Ubihe- umusaza'. Maze ndabishira mu minwe y'abakurambere''.
Imam Muslim : 5325
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ حَدَّثَنَا بِهِ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ وَيَقُولُ اسْمَعِي يَا رَبَّةَ الْحُجْرَةِ اسْمَعِي يَا رَبَّةَ الْحُجْرَةِ وَعَائِشَةُ تُصَلِّي فَلَمَّا قَضَتْ صَلَاتَهَا قَالَتْ لِعُرْوَةَ أَلَا تَسْمَعُ إِلَى هَذَا وَمَقَالَتِهِ آنِفًا إِنَّمَا كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لَأَحْصَاهُ
Yatubwiye [Harun bin Ma’ruf] yatubwiye [Sufyan bin Uyainah] kuva kuri [Hsyam] kuva kuri [se wiwe] ati; Abu Hurairah yaravuze ati; Umviriza, wewe wibera mu cumba, umviriza, wewe wibera mu cumba. Hagati aho [Aisyah] yariko arasenga. Aisyah amaze gusenga, abwira Urwah ati; None ivyo n’ivyo ahejeje kuvuga ntimwavyumvise? Nkurunziza Sallallahu Alaihi Wasallam yashikirije hadithi gusa, iyo umuntu ayiharura, boshobora kuyikora.
Imam Muslim : 5326
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الْأَزْدِيُّ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَكْتُبُوا عَنِّي وَمَنْ كَتَبَ عَنِّي غَيْرَ الْقُرْآنِ فَلْيَمْحُهُ وَحَدِّثُوا عَنِّي وَلَا حَرَجَ وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ قَالَ هَمَّامٌ أَحْسِبُهُ قَالَ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Yatubwiye [Haddab bin Khalid Al Azdi] yatubwiye [Hammam] kuva kuri [Zaid bin Aslam] kuva kuri [Atho` bin Yasar] kuva kuri [Abu Said Al Khudri] Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ati; 'Ntimwandike bivuye kuri jewe, uwuzokwandika bivuye kuri jewe atari Korowani, bifutwe, kandi abivuge bivuye kuri jewe kandi nta caha kiriho. Uwuzobesha mw’izina ryanje - Hammam ati; Ngira ngo we -Zaid- ati; n’ibigirankana, hanyuma ategure ikibanza co kuva mu muriro udahera’.
Imam Muslim : 5327
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ صُهَيْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَ مَلِكٌ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَكَانَ لَهُ سَاحِرٌ فَلَمَّا كَبِرَ قَالَ لِلْمَلِكِ إِنِّي قَدْ كَبِرْتُ فَابْعَثْ إِلَيَّ غُلَامًا أُعَلِّمْهُ السِّحْرَ فَبَعَثَ إِلَيْهِ غُلَامًا يُعَلِّمُهُ فَكَانَ فِي طَرِيقِهِ إِذَا سَلَكَ رَاهِبٌ فَقَعَدَ إِلَيْهِ وَسَمِعَ كَلَامَهُ فَأَعْجَبَهُ فَكَانَ إِذَا أَتَى السَّاحِرَ مَرَّ بِالرَّاهِبِ وَقَعَدَ إِلَيْهِ فَإِذَا أَتَى السَّاحِرَ ضَرَبَهُ فَشَكَا ذَلِكَ إِلَى الرَّاهِبِ فَقَالَ إِذَا خَشِيتَ السَّاحِرَ فَقُلْ حَبَسَنِي أَهْلِي وَإِذَا خَشِيتَ أَهْلَكَ فَقُلْ حَبَسَنِي السَّاحِرُ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ أَتَى عَلَى دَابَّةٍ عَظِيمَةٍ قَدْ حَبَسَتْ النَّاسَ فَقَالَ الْيَوْمَ أَعْلَمُ آلسَّاحِرُ أَفْضَلُ أَمْ الرَّاهِبُ أَفْضَلُ فَأَخَذَ حَجَرًا فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ أَمْرُ الرَّاهِبِ أَحَبَّ إِلَيْكَ مِنْ أَمْرِ السَّاحِرِ فَاقْتُلْ هَذِهِ الدَّابَّةَ حَتَّى يَمْضِيَ النَّاسُ فَرَمَاهَا فَقَتَلَهَا وَمَضَى النَّاسُ فَأَتَى الرَّاهِبَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ لَهُ الرَّاهِبُ أَيْ بُنَيَّ أَنْتَ الْيَوْمَ أَفْضَلُ مِنِّي قَدْ بَلَغَ مِنْ أَمْرِكَ مَا أَرَى وَإِنَّكَ سَتُبْتَلَى فَإِنْ ابْتُلِيتَ فَلَا تَدُلَّ عَلَيَّ وَكَانَ الْغُلَامُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُدَاوِي النَّاسَ مِنْ سَائِرِ الْأَدْوَاءِ فَسَمِعَ جَلِيسٌ لِلْمَلِكِ كَانَ قَدْ عَمِيَ فَأَتَاهُ بِهَدَايَا كَثِيرَةٍ فَقَالَ مَا هَاهُنَا لَكَ أَجْمَعُ إِنْ أَنْتَ شَفَيْتَنِي فَقَالَ إِنِّي لَا أَشْفِي أَحَدًا إِنَّمَا يَشْفِي اللَّهُ فَإِنْ أَنْتَ آمَنْتَ بِاللَّهِ دَعَوْتُ اللَّهَ فَشَفَاكَ فَآمَنَ بِاللَّهِ فَشَفَاهُ اللَّهُ فَأَتَى الْمَلِكَ فَجَلَسَ إِلَيْهِ كَمَا كَانَ يَجْلِسُ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَنْ رَدَّ عَلَيْكَ بَصَرَكَ قَالَ رَبِّي قَالَ وَلَكَ رَبٌّ غَيْرِي قَالَ رَبِّي وَرَبُّكَ اللَّهُ فَأَخَذَهُ فَلَمْ يَزَلْ يُعَذِّبُهُ حَتَّى دَلَّ عَلَى الْغُلَامِ فَجِيءَ بِالْغُلَامِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ أَيْ بُنَيَّ قَدْ بَلَغَ مِنْ سِحْرِكَ مَا تُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَتَفْعَلُ وَتَفْعَلُ فَقَالَ إِنِّي لَا أَشْفِي أَحَدًا إِنَّمَا يَشْفِي اللَّهُ فَأَخَذَهُ فَلَمْ يَزَلْ يُعَذِّبُهُ حَتَّى دَلَّ عَلَى الرَّاهِبِ فَجِيءَ بِالرَّاهِبِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَدَعَا بِالْمِئْشَارِ فَوَضَعَ الْمِئْشَارَ فِي مَفْرِقِ رَأْسِهِ فَشَقَّهُ حَتَّى وَقَعَ شِقَّاهُ ثُمَّ جِيءَ بِجَلِيسِ الْمَلِكِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَوَضَعَ الْمِئْشَارَ فِي مَفْرِقِ رَأْسِهِ فَشَقَّهُ بِهِ حَتَّى وَقَعَ شِقَّاهُ ثُمَّ جِيءَ بِالْغُلَامِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَدَفَعَهُ إِلَى نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اذْهَبُوا بِهِ إِلَى جَبَلِ كَذَا وَكَذَا فَاصْعَدُوا بِهِ الْجَبَلَ فَإِذَا بَلَغْتُمْ ذُرْوَتَهُ فَإِنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ وَإِلَّا فَاطْرَحُوهُ فَذَهَبُوا بِهِ فَصَعِدُوا بِهِ الْجَبَلَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنِيهِمْ بِمَا شِئْتَ فَرَجَفَ بِهِمْ الْجَبَلُ فَسَقَطُوا وَجَاءَ يَمْشِي إِلَى الْمَلِكِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَا فَعَلَ أَصْحَابُكَ قَالَ كَفَانِيهِمُ اللَّهُ فَدَفَعَهُ إِلَى نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اذْهَبُوا بِهِ فَاحْمِلُوهُ فِي قُرْقُورٍ فَتَوَسَّطُوا بِهِ الْبَحْرَ فَإِنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ وَإِلَّا فَاقْذِفُوهُ فَذَهَبُوا بِهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنِيهِمْ بِمَا شِئْتَ فَانْكَفَأَتْ بِهِمْ السَّفِينَةُ فَغَرِقُوا وَجَاءَ يَمْشِي إِلَى الْمَلِكِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَا فَعَلَ أَصْحَابُكَ قَالَ كَفَانِيهِمُ اللَّهُ فَقَالَ لِلْمَلِكِ إِنَّكَ لَسْتَ بِقَاتِلِي حَتَّى تَفْعَلَ مَا آمُرُكَ بِهِ قَالَ وَمَا هُوَ قَالَ تَجْمَعُ النَّاسَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ وَتَصْلُبُنِي عَلَى جِذْعٍ ثُمَّ خُذْ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِي ثُمَّ ضَعْ السَّهْمَ فِي كَبِدِ الْقَوْسِ ثُمَّ قُلْ بِاسْمِ اللَّهِ رَبِّ الْغُلَامِ ثُمَّ ارْمِنِي فَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ قَتَلْتَنِي فَجَمَعَ النَّاسَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ وَصَلَبَهُ عَلَى جِذْعٍ ثُمَّ أَخَذَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ وَضَعَ السَّهْمَ فِي كَبْدِ الْقَوْسِ ثُمَّ قَالَ بِاسْمِ اللَّهِ رَبِّ الْغُلَامِ ثُمَّ رَمَاهُ فَوَقَعَ السَّهْمُ فِي صُدْغِهِ فَوَضَعَ يَدَهُ فِي صُدْغِهِ فِي مَوْضِعِ السَّهْمِ فَمَاتَ فَقَالَ النَّاسُ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ فَأُتِيَ الْمَلِكُ فَقِيلَ لَهُ أَرَأَيْتَ مَا كُنْتَ تَحْذَرُ قَدْ وَاللَّهِ نَزَلَ بِكَ حَذَرُكَ قَدْ آمَنَ النَّاسُ فَأَمَرَ بِالْأُخْدُودِ فِي أَفْوَاهِ السِّكَكِ فَخُدَّتْ وَأَضْرَمَ النِّيرَانَ وَقَالَ مَنْ لَمْ يَرْجِعْ عَنْ دِينِهِ فَأَحْمُوهُ فِيهَا أَوْ قِيلَ لَهُ اقْتَحِمْ فَفَعَلُوا حَتَّى جَاءَتْ امْرَأَةٌ وَمَعَهَا صَبِيٌّ لَهَا فَتَقَاعَسَتْ أَنْ تَقَعَ فِيهَا فَقَالَ لَهَا الْغُلَامُ يَا أُمَّهْ اصْبِرِي فَإِنَّكِ عَلَى الْحَقِّ
Yatubwiye [Haddabu bin Khalid] yatubwiye [Hammad bin Salamah] yatubwiye [Tsabit] kuva kuri [Abdurrahman bin Abu Laila] kuva kuri [Shuhaib] Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ati; 'Kera, imbere yawe hari umwami, yari afise umupfumu, iyo umupfumu ashaje, abwira umwami wiwe; 'Ndakuze, nrungikire umusore ngo anyigishe ubupfumu'. Nuko umusore umwe araza aho ari, yigisha ubupfumu uwo musore. -Urugendo- hagati y’umupfumu n’umwami rwari umumonki. Uwo musore aza kuri uwo mwimonki yumva amajambo yiwe, atangazwa n’amajambo y’uwo mwimonki ku buryo niyaza kuri uwo mupfumu azokubitwa ata kabuza. Uwo musore ivyo aca yidogera uwo mwimonki, ati; ‘Nimba umupfumu ashaka kukukubita, uvuge uti; ‘Umuryango wanje uriko urankubita’, kandi niwaba utinya umuryango wawe, uvuge uti; 'Umupfumu ariko arampagarika'. Ico gihe, umusi umwe yegera igikoko kinini cariko kirazibira abantu inzira, ati; 'Uyu musi nzomenya nimba umupfumu aruta canke umuherezi aruta'. Afata ibuye ati; 'Ewe Allah, nimba ukunda ivy'umumonki kurusha ivy'umupfumu, rero wice iki gikoko kugira abantu bace'. Yaciye atera ibuye ararica, kugira ngo abantu bashobore guca aho hantu. Ivyo abibwira uwo mwimonki. Uwo mwimonki ati; 'Mwana wanje, ubu nyene uransumba kandi ivyawe vyashitse uko ndabibona, uzogira ikibazo, niwaronka ikibazo ntunyereke'. Uwo musore yarashobora gukiza impumyi n’ingwara zitandukanye. Umwe mu ncuti z’umwami yari impumyi aravyumvise, aza kuri wa musore azana ingabirano nyinshi, ati; 'Nkiza uzoronka ivyo nakoranije hano'. Wa musore ati; 'Nta n'umwe nkiza, uwukiza ni Allah wenyene, niwamwizera nzomusenga ngo akukize'. Umugenzi w’umwami aravyemera uwo musore arasenga Allah arakira. Umugenzi w’umwami aca aza aho umwami ari, yicara hafi yiwe. Umwami ati; ‘Hey so na so, ni nde yakukijije amaso? ’ Uwo mugabo arishura ati; 'Rabbi wanje'. Umwami ati; ‘Ufise Rabb uretse jewe? ’ Uwo mugabo ati; 'Rabb wanje na Rabb wanyu ni Allah'. Umwami aca aramufata aramubabaza gushika aho yereka uwo musore hama uwo musore aramuzana, umwami ati; 'Ewe mwana wanje, ubupfumu bwawe burashobora gukiza impumyi, imisatsi kandi ukora ibi n'ibi'. Wa musore ati; 'Si jewe nkiza, ni Allah wenyene akiza'. Umwami aramufata, abandanya kumubabaza, amwereka uwo mwimonki. Umwami aza kuri uwo mwimonki, uwo mwimonki baramuzana bamubwira ati; ‘Muve mw’idini ryanyu’. Uwo mwimonki ntiyashaka, umwami asaba urukero, arushira hagati y’umutwe wiwe nyene kugira ngo uruhande rwiwe rube rwari rwaraye hasi. Hanyuma y’ivyo, bazana umugenzi w’umwami, bamubwira bati; ‘Muve mw’idini ryanyu’. Uwo mwimonki ntiyashaka, umwami asaba urukero, arushira hagati y’umutwe wiwe nyene kugira ngo uruhande rwiwe rube rwari rwaraye hasi. Hanyuma y'ivyo bazana umusore bamubwira bati; ‘Muve mw’idini ryanyu’. Uwo musore ntiyashaka. Umwami aca amuhereza umugwi w’abasoda biwe, umwami ati; ‘Mujane kuri uyu musozi n’uyu, mumuduze, nimba ashaka guheba idini ryiwe - mumureke - nimba adashaka, mumukure hejuru y’umusozi’. Baca bamujana kw’isonga ry’umusozi uwo musore arasenga; ‘Ewe Allah, n’umpaze muri bo uko ushaka’. Bica bigaragara ko umusozi wabazungurutse bose baragwa. Uwo musore arataha gushika aho ashika imbere y’umwami. Umwami arabaza ati; ‘Abagenzi bawe bameze gute? ’ Uwo musore arishura ati; ‘Allah arampagije muri bo’. Umwami aca amuhereza umugwi w’abasoda biwe, umwami ati; ‘Mumujane mu bwato mumurungike mu kiyaga, nimba ashaka guheba idini ryiwe - mumujane i muhira . g- kandi niyaba atazobisiga, umujugunye'. Baca bamujana mu kiyaga wa musore arasenga; ‘Ewe Allah, n’umpaze muri bo uko ushaka’. Bica bigaragara ko ubwato bwahindukiye bose bararohama. Uwo musore arataha gushika ashitse imbere y’umwami, umwami arabaza; Abagenzi bawe bameze gute? ’ Uwo musore arishura ati; ‘Allah arampagije muri bo’. Ivyo biheze abwira umwami ati; Umwami arabaza ati: ‘Ntimuzoshobora kunyica mutarakora ivyo ndababwira; ‘Utegeka iki? ’ Uwo musore ati; ‘Mukoranirize hamwe abantu bose bo mu gihugu cagutse hanyuma munjabuke ku rubavu, mufate umwampi mu ntugu yanje hanyuma muvuge ngo; 'Mw'izina rya Allah, Rabb w'uyu musore'. Niwabigira uzonyica’. Amaherezo umwami arabikora. Yashize umwampi hagati y’umwampi aca arawurasa ati; 'Mw'izina rya Allah, Rabb w'uyu musore'. Umwampi warashwe mu rusengero rw’uwo musore, hanyuma uwo musore ashira ukuboko aho umwampi wari ufashe aca arapfa. Abantu bati; 'Twemera Rabb w'uwo musore'. Araheza amuzana ku mwami, amubwira ati; ‘Mbega wari uzi ko hari ikintu wari uhagazeko, na Allah, ubu cagushikiye. Abemera bose’. Umwami aca ategeka ko bakora umugende mu nzira, hanyuma bakawucana. Umwami ati; 'Uwutazoheba idini ryiwe, ryoke muri ryo'. Ivyo babigira gushika aho umugore aza n’umwana wiwe, bisa n’uko agiye gusubira inyuma kugira ngo ntagwe mu kidengeri c’umuriro rero uruyoya ruvuga ati; 'Mama, wihangane, vy'ukuri uri hejuru y'ukuri'.
Imam Muslim : 5328
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ وَتَقَارَبَا فِي لَفْظِ الْحَدِيثِ وَالسِّيَاقُ لِهَارُونَ قَالَا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ مُجَاهِدٍ أَبِي حَزْرَةَ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ خَرَجْتُ أَنَا وَأَبِي نَطْلُبُ الْعِلْمَ فِي هَذَا الْحَيِّ مِنْ الْأَنْصَارِ قَبْلَ أَنْ يَهْلِكُوا فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ لَقِينَا أَبَا الْيَسَرِ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ غُلَامٌ لَهُ مَعَهُ ضِمَامَةٌ مِنْ صُحُفٍ وَعَلَى أَبِي الْيَسَرِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيَّ وَعَلَى غُلَامِهِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيَّ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا عَمِّ إِنِّي أَرَى فِي وَجْهِكَ سَفْعَةً مِنْ غَضَبٍ قَالَ أَجَلْ كَانَ لِي عَلَى فُلَانِ ابْنِ فُلَانٍ الْحَرَامِيِّ مَالٌ فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَسَلَّمْتُ فَقُلْتُ ثَمَّ هُوَ قَالُوا لَا فَخَرَجَ عَلَيَّ ابْنٌ لَهُ جَفْرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَيْنَ أَبُوكَ قَالَ سَمِعَ صَوْتَكَ فَدَخَلَ أَرِيكَةَ أُمِّي فَقُلْتُ اخْرُجْ إِلَيَّ فَقَدْ عَلِمْتُ أَيْنَ أَنْتَ فَخَرَجَ فَقُلْتُ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ اخْتَبَأْتَ مِنِّي قَالَ أَنَا وَاللَّهِ أُحَدِّثُكَ ثُمَّ لَا أَكْذِبُكَ خَشِيتُ وَاللَّهِ أَنْ أُحَدِّثَكَ فَأَكْذِبَكَ وَأَنْ أَعِدَكَ فَأُخْلِفَكَ وَكُنْتَ صَاحِبَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُنْتُ وَاللَّهِ مُعْسِرًا قَالَ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قَالَ فَأَتَى بِصَحِيفَتِهِ فَمَحَاهَا بِيَدِهِ فَقَالَ إِنْ وَجَدْتَ قَضَاءً فَاقْضِنِي وَإِلَّا أَنْتَ فِي حِلٍّ فَأَشْهَدُ بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَضَعَ إِصْبَعَيْهِ عَلَى عَيْنَيْهِ وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا أَوْ وَضَعَ عَنْهُ أَظَلَّهُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَنَا يَا عَمِّ لَوْ أَنَّكَ أَخَذْتَ بُرْدَةَ غُلَامِكَ وَأَعْطَيْتَهُ مَعَافِرِيَّكَ وَأَخَذْتَ مَعَافِرِيَّهُ وَأَعْطَيْتَهُ بُرْدَتَكَ فَكَانَتْ عَلَيْكَ حُلَّةٌ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ فَمَسَحَ رَأْسِي وَقَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ فِيهِ يَا ابْنَ أَخِي بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ أَطْعِمُوهُمْ مِمَّا تَأْكُلُونَ وَأَلْبِسُوهُمْ مِمَّا تَلْبَسُونَ وَكَانَ أَنْ أَعْطَيْتُهُ مِنْ مَتَاعِ الدُّنْيَا أَهْوَنَ عَلَيَّ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ حَسَنَاتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ مَضَيْنَا حَتَّى أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فِي مَسْجِدِهِ وَهُوَ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُشْتَمِلًا بِهِ فَتَخَطَّيْتُ الْقَوْمَ حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَتُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ وَرِدَاؤُكَ إِلَى جَنْبِكَ قَالَ فَقَالَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي هَكَذَا وَفَرَّقَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَقَوَّسَهَا أَرَدْتُ أَنْ يَدْخُلَ عَلَيَّ الْأَحْمَقُ مِثْلُكَ فَيَرَانِي كَيْفَ أَصْنَعُ فَيَصْنَعُ مِثْلَهُ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسْجِدِنَا هَذَا وَفِي يَدِهِ عُرْجُونُ ابْنِ طَابٍ فَرَأَى فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ نُخَامَةً فَحَكَّهَا بِالْعُرْجُونِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَشَعْنَا ثُمَّ قَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَشَعْنَا ثُمَّ قَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قُلْنَا لَا أَيُّنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ يُصَلِّي فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قِبَلَ وَجْهِهِ فَلَا يَبْصُقَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ تَحْتَ رِجْلِهِ الْيُسْرَى فَإِنْ عَجِلَتْ بِهِ بَادِرَةٌ فَلْيَقُلْ بِثَوْبِهِ هَكَذَا ثُمَّ طَوَى ثَوْبَهُ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ أَرُونِي عَبِيرًا فَقَامَ فَتًى مِنْ الْحَيِّ يَشْتَدُّ إِلَى أَهْلِهِ فَجَاءَ بِخَلُوقٍ فِي رَاحَتِهِ فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَهُ عَلَى رَأْسِ الْعُرْجُونِ ثُمَّ لَطَخَ بِهِ عَلَى أَثَرِ النُّخَامَةِ فَقَالَ جَابِرٌ فَمِنْ هُنَاكَ جَعَلْتُمْ الْخَلُوقَ فِي مَسَاجِدِكُمْ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ بَطْنِ بُوَاطٍ وَهُوَ يَطْلُبُ الْمَجْدِيَّ بْنَ عَمْرٍو الْجُهَنِيَّ وَكَانَ النَّاضِحُ يَعْقُبُهُ مِنَّا الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالسَّبْعَةُ فَدَارَتْ عُقْبَةُ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ عَلَى نَاضِحٍ لَهُ فَأَنَاخَهُ فَرَكِبَهُ ثُمَّ بَعَثَهُ فَتَلَدَّنَ عَلَيْهِ بَعْضَ التَّلَدُّنِ فَقَالَ لَهُ شَأْ لَعَنَكَ اللَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ هَذَا اللَّاعِنُ بَعِيرَهُ قَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ انْزِلْ عَنْهُ فَلَا تَصْحَبْنَا بِمَلْعُونٍ لَا تَدْعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَوْلَادِكُمْ وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَمْوَالِكُمْ لَا تُوَافِقُوا مِنْ اللَّهِ سَاعَةً يُسْأَلُ فِيهَا عَطَاءٌ فَيَسْتَجِيبُ لَكُمْ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ عُشَيْشِيَةٌ وَدَنَوْنَا مَاءً مِنْ مِيَاهِ الْعَرَبِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَجُلٌ يَتَقَدَّمُنَا فَيَمْدُرُ الْحَوْضَ فَيَشْرَبُ وَيَسْقِينَا قَالَ جَابِرٌ فَقُمْتُ فَقُلْتُ هَذَا رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ رَجُلٍ مَعَ جَابِرٍ فَقَامَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ فَانْطَلَقْنَا إِلَى الْبِئْرِ فَنَزَعْنَا فِي الْحَوْضِ سَجْلًا أَوْ سَجْلَيْنِ ثُمَّ مَدَرْنَاهُ ثُمَّ نَزَعْنَا فِيهِ حَتَّى أَفْهَقْنَاهُ فَكَانَ أَوَّلَ طَالِعٍ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَتَأْذَنَانِ قُلْنَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَشْرَعَ نَاقَتَهُ فَشَرِبَتْ شَنَقَ لَهَا فَشَجَتْ فَبَالَتْ ثُمَّ عَدَلَ بِهَا فَأَنَاخَهَا ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْحَوْضِ فَتَوَضَّأَ مِنْهُ ثُمَّ قُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ مِنْ مُتَوَضَّإِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَهَبَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُصَلِّيَ وَكَانَتْ عَلَيَّ بُرْدَةٌ ذَهَبْتُ أَنْ أُخَالِفَ بَيْنَ طَرَفَيْهَا فَلَمْ تَبْلُغْ لِي وَكَانَتْ لَهَا ذَبَاذِبُ فَنَكَّسْتُهَا ثُمَّ خَالَفْتُ بَيْنَ طَرَفَيْهَا ثُمَّ تَوَاقَصْتُ عَلَيْهَا ثُمَّ جِئْتُ حَتَّى قُمْتُ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ بِيَدِي فَأَدَارَنِي حَتَّى أَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ ثُمَّ جَاءَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ جَاءَ فَقَامَ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدَيْنَا جَمِيعًا فَدَفَعَنَا حَتَّى أَقَامَنَا خَلْفَهُ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْمُقُنِي وَأَنَا لَا أَشْعُرُ ثُمَّ فَطِنْتُ بِهِ فَقَالَ هَكَذَا بِيَدِهِ يَعْنِي شُدَّ وَسَطَكَ فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا جَابِرُ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِذَا كَانَ وَاسِعًا فَخَالِفْ بَيْنَ طَرَفَيْهِ وَإِذَا كَانَ ضَيِّقًا فَاشْدُدْهُ عَلَى حَقْوِكَ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ قُوتُ كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا فِي كُلِّ يَوْمٍ تَمْرَةً فَكَانَ يَمَصُّهَا ثُمَّ يَصُرُّهَا فِي ثَوْبِهِ وَكُنَّا نَخْتَبِطُ بِقِسِيِّنَا وَنَأْكُلُ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا فَأُقْسِمُ أُخْطِئَهَا رَجُلٌ مِنَّا يَوْمًا فَانْطَلَقْنَا بِهِ نَنْعَشُهُ فَشَهِدْنَا أَنَّهُ لَمْ يُعْطَهَا فَأُعْطِيَهَا فَقَامَ فَأَخَذَهَا سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى نَزَلْنَا وَادِيًا أَفْيَحَ فَذَهَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَاتَّبَعْتُهُ بِإِدَاوَةٍ مِنْ مَاءٍ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا يَسْتَتِرُ بِهِ فَإِذَا شَجَرَتَانِ بِشَاطِئِ الْوَادِي فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى إِحْدَاهُمَا فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَالْبَعِيرِ الْمَخْشُوشِ الَّذِي يُصَانِعُ قَائِدَهُ حَتَّى أَتَى الشَّجَرَةَ الْأُخْرَى فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَذَلِكَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْمَنْصَفِ مِمَّا بَيْنَهُمَا لَأَمَ بَيْنَهُمَا يَعْنِي جَمَعَهُمَا فَقَالَ الْتَئِمَا عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَالْتَأَمَتَا قَالَ جَابِرٌ فَخَرَجْتُ أُحْضِرُ مَخَافَةَ أَنْ يُحِسَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقُرْبِي فَيَبْتَعِدَ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ فَيَتَبَعَّدَ فَجَلَسْتُ أُحَدِّثُ نَفْسِي فَحَانَتْ مِنِّي لَفْتَةٌ فَإِذَا أَنَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُقْبِلًا وَإِذَا الشَّجَرَتَانِ قَدْ افْتَرَقَتَا فَقَامَتْ كُلُّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا عَلَى سَاقٍ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ وَقْفَةً فَقَالَ بِرَأْسِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ أَبُو إِسْمَعِيلَ بِرَأْسِهِ يَمِينًا وَشِمَالًا ثُمَّ أَقْبَلَ فَ
Twarabwiwe na [Harun bin Ma’ruf] na [Muhammad bin Abbad], hadithi ya bompi ni hafi imwe kandi insobanuro ikurikira y’amatan ni iya Harun, bompi bavuze ngo; Yatubwiye [Hatim bin Isma’il] kuva kuri [Yaqub bin Mujahid Abu Hazrah] kuva kuri [Ubadah bin Al Walid bin Ubadah bin Ash Shamit] ati; Jewe na dawe twagiye kwiga muri iki gisagara c’Abaansar imbere y’uko bapfa. Umuntu wa mbere twahuye na we ni [Abu Al Yasar], umugenzi wa Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam, yari kumwe n’umuja yari afise, yari afise umugwi w’amashuka, Abu Al Yasar yari yambaye uburengeti bw’abama’afiri kandi umushumba wiwe na we yari yambaye uburengeti bw’abama’afiri. Dawe aramubwira ati; Hi marume, mu vy'ukuri ndabona ibimenyetso vy'ishavu mu maso hawe. Aravuga ati; Neza. Fulan bin so na so yari afise umwenda kuri jewe, nagiye mu muryango wiwe, ndabaramutsa hanyuma ndavuga amajambo hanyuma baravuga ngo; Oya, umwana w’inda y’inkono arasohoka, ndabaza; So wawe ari hehe? Aravuga ati; Yarumvise ijwi ryawe. Inyuma y’aho mawe Arika arinjira nanje nti; Sohoka hano, ndamaze kumenya aho uri. Ndabaza nti; Ni kuki unhisha? Arishura ati; Jewe ndabeshe ndabikubwira, sindiko ndabesha, ndabeshe ndabisezeranye maze ndabirenga. Uri umugenzi wa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam nanje, ndahezagiye, ndi mu bibazo. Nca mvuga nti; Allah. Arishura ati; Allah. Nca mvuga nti; Allah. Arishura ati; Allah. Nca mvuga nti; Allah. Arishura ati; Allah. Araheza afata igitambaro aragihanagura n’ukuboko kwiwe, ati; Niwaba ufise amahera uyahe kandi iyo udafise, urafise ubuntu. Ivyo amaso yanje abiri abona - yashize intoke ku maso yiwe - ivyo amatwi yanje abiri yumva kandi bitahurwa n’umutima wanje - yerekana aho umutima wiwe uri - abona Intumwa sallallaahu Alaihi Wasallam avuga ngo; 'Uwuzohagarika umuntu agoye canke akamukura mu myenda yiwe, Allah azomukingira mu gitutu ciwe'. Aravuga ati; Nuko ndamubwira nti; Ewe marume, iyo ufata uburengeti bw'umushumba wawe, ugafata umushumba wawe w'umuma'afiri, ukafata uburengeti bwiwe bwa ma'afiri ukamwambika uburengeti bwawe, birashoboka ko wokwambara amabuye y'agaciro nawe akambara amabuye y'agaciro. Yaransize mu mutwe aca arasenga; Ewe Allah, umuhezagire. Ewe mushiki wanje, ukubona amaso yanje abiri - yashize intoke ziwe ku maso yiwe - ugutahura kw’amatwi yanje abiri n’ugutahura kw’umutima wanje - yerekanye aho umutima wiwe uri - abona Nkurunziza sallallaahu alaihi wasallam avuga ati; ‘Mubahe ivyo barya muvyo murya kandi mubahe n’impuzu muvyo mwambara,’ ndamuha ivyiza vyo muri iyi si bindemerera kuruta uko yotwara ivyiza vyanje ku musi w’izuka. Twaragiye gushika aho tugera kuri [Jabir bin Abdullah] ku musigiti wiwe, yariko arasenga yambaye ishati yari yipfutse. Nararengeye abantu gushika aho nicara hagati ya Jabir na Qibla. Nanje ndamubwira nti; Allah akugirire imbabazi, kuki usenga wambaye ishati imwe, igitambaro cawe kiri ku ruhande? Yaciye akora ikimenyetso n’ukuboko kwiwe mu gikiriza canje gutya - arambura intoke ziwe arazizingira, ati; Ndashaka ko ikijuju nkawe kihura nanje kikabona ivyo nkora kugira ngo ashobore kubikopa. Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yigeze kuza iwacu mu musigiti wacu ariko atwaye ishami rya Ibn Thab, abona ko hariho umuvyimba mu ruhande rw’umusigiti, aca arawukaraba n’iryo shami, hanyuma araduhanga amaso arabaza ati; 'Ni nde muri mwebwe ashaka ko Allah amukurako?' ati; Twarapfukamye. Arongera arabaza ati; 'Ni nde muri mwebwe ashaka ko Allah amukurako?' turasubiza tuti; Oya, ewe Ntumwa y’Imana. Aravuga ati; ‘Nta gukeka ko iyo umwe muri mwebwe asenga, Allah Tabaraka wa Ta’ala aba ari imbere yiwe, rero ntimucire amacandwe ku muntu . yerekeza mu maso canke iburyo, amacandwe ibubamfu, munsi y’ikirenge c’ibubamfu. Kandi nimba adashobora kwifata gushika atutse canke apfutse, abikore n’impuzu ziwe gutya’ aca apfuka impuzu ziwe aca avuga ati; 'Nyereka amavuta ya za'faran'. Hanyuma umusore umwe wo mu muryango aca yirukira mu muryango wiwe ningoga, aza afise amavuta y’uruvange mu kuboko, hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam arayafata arayasiga ku mpera y’urubavu rwo hagati, hanyuma ayasiga ku nkoko yasigaye. Yabiri ati; Aho niho utanga umubavu w’umusigiti wawe. Twarigeze kugendana na Rasulullah mu ntambara ya Buwath, yariko ararondera Al Majdi bin Amru al Juhadi. Ingamiya yariko irahabwa amazi yarindwa n’abantu batanu, batandatu n’indwi, hanyuma umwe mu bashoferi b’ingamiya bava mu ba Ansar akikuza ingamiya yiwe, hanyuma iyo ngamiya iravuza induru aca arayiduga. Yaratwenze ingamiya yiwe ariko iraceceka, aca abwira ingamiya yiwe ati; Hus, Allah akuvume. Hanyuma Rasulullah arabaza ati; 'Ni nde yavumye ingamiya?' arishura ati; Jewe, ewe Ntumwa y’Imana. Rasulullah ati; ‘Manuka, ntukifatanye n’ikintu na kimwe kivumwe. Ntusenge ibibi wewe nyene, ntusenge ibibi abana bawe, ntusenge ibibi ubutunzi bwawe, ntugamburukire iyo amasengesho ya Allah yishuwe niho azoguha'. Twaragendanye na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam gushika ku muhingamo. Twegereye rimwe mu mazi y’Abarabu maze Rasulullah ati; 'Ni nde ashaka kutuja imbere agasanura iriba, hanyuma azonywa hanyuma aduhe ivyo kunywa' Jabir ati; Narahagurutse nca mvuga nti; Ndi Intumwa y’Imana. Rasulullah ati; 'Ni nde wundi ari kumwe na Yabiri?' Jabari bin Shakhr aca arahaguruka. Twaragiye kw’iriba hanyuma dukura indobo imwe canke zibiri mw’iriba. Twarayimanuye hanyuma turayikurura gushika yuzuye amazi. Umuntu wa mbere yaduhuye ni Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam, arabaza ati; ‘Mbega mwempi muzovyemera?’. turasubiza tuti; Ego cane, ewe Ntumwa y’Imana. Yamanuye umutwe w’ingamiya yiwe, ingamiya yiwe iraheza iranywa, afata intsinga, hanyuma ingamiya yiwe irafungura amaguru irasohora. Inyuma y’ivyo arayihindukiza, arayiboroga. Hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam aja kw’iriba, arakora ubwogero. Naciye mpaguruka nkora ubwogero bwanje nkoresheje amazi y’ubwogero yasigaye ya Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam. Jabbar bin Shakhr aca aja kwiruhutsa, Rasulullah na we arahaguruka ngo asenge. Narashizeko uburengeti, nashaka kubusanza ariko ntibwashika. Ico gipfukisho cari gifise impera maze ndagihindukiza, inyuma y’aho ndakirambura hagati y’izo mpera zibiri maze ndagifyonda n’izosi. Nanje ndaza mpagarara ibubamfu bwa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam. Yarafashe ukuboko kwanje arahindukiza kugira ngo anshire iburyo bwiwe. Inyuma y’ivyo, Jabar bin Shakhr arashika. Yarakoze ubwogero aca araza ahagarara ibubamfu bwa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, aca afata ibiganza vyacu aradushira inyuma yiwe. Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yarambonye ariko sinari numvise, inyuma y’ivyo ndabitahura aca akora ikimenyetso n’ukuboko kwiwe, yashaka kuvuga ngo ubohe igice cawe co hagati. Inyuma y’isengesho, Rasulullah Sawllahu Alaihi Wasallam yavuze ati; 'Yabiri!' Nanje ndamwishura nti; OK, ewe Ntumwa y’Imana. Aravuga ati; 'Nimba -impuzu- ari nini, uyishire hagati y'impembe zibiri kandi nimba ari ndende, uyibohe hejuru y'amafyinga yawe'. Twarigeze kugendana na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam kandi umwe wese muri twebwe yararya itariki imwe buri musi. Yarayonka hanyuma akayashira ku mpuzu ziwe, maze tukimura igiti kugira ngo amababi agwe hanyuma tukarya. Imfuruka z’akanwa kacu ntizibabaza. Ndahiye, hari umuntu muri twebwe yabuze umusi umwe. Hanyuma turagenda turayirondera hanyuma turayitora. Twaramushingira intahe ko atahawe -umugabane w’amatariki- hanyuma akayahabwa. Arahaguruka arayifata. Twarigeze kugendana na Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam gushika aho duhagarara mu kiyaya kinini. Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam yagiye kurangiza ubutumwa bwiwe, nanje ndamukurikira ndi inyuma ntwaye indobo y’amazi. Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam araba hirya no hino, ntaco abona co gupfuka. Bica bigaragara ko hari ibiti bibiri ku nkengera y’ikiyaya. Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam aduga kuri imwe muri zo aca afata amwe mu mashami yayo, ati; 'Npfukame kubera jewe, n'uruhusha rwa Allah'. Iryo shami ryarapfukamye na we nk’ingamiya ifise izuru ryakozwe n’uwuyifata, gushika aho ashika ku kindi giti aca afata rimwe mu mashami yaco, ati; 'Npfukame kubera jewe, n'uruhusha rwa Allah'. Ishami na ryo nyene ryarapfukamye. Amaze kuba hagati hagati y’ivyo bibiri, aca ahuza ivyo bibiri, ati; 'Munyifatanye, n'uruhusha rwa Allah'. Ivyo bibiri birahurikiye hamwe. Yabiri ati; Naciye niruka ningoga kuko nari nshavuye ko Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam yokwiyumva ko ndi hafi yiwe rero akazokwimuka. Muhamadi Bin Abbad yavuze muri kahise kiwe ati; Yaragenda nanje nca nicara ndiko ndibwira. Naravye ku ruhande nca mbona ko Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ariko araza nca mbona ko ivyo biti bibiri vyariko birakayangana. Umwe wese muri bo ahagaze ku giti ciwe. Nabonye Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ahagaze aca akora ikimenyetso n’umutwe wiwe nk’iki - Abu Isma’il akora ikimenyetso n’umutwe wiwe iburyo n’ibubamfu - hanyuma araza. Ashitse imbere yanje, arabaza ati; 'Hey Jabir, urabona aho mpagaze?' Nanje ndamwishura nti; Ego cane, ewe Ntumwa y’Imana’. Aravuga ati; ‘Genda kuri ivyo biti bibiri uce ishami kuri kimwe cose muri vyo, ubizane ngaha. Niwashika aho mpagaze, ushire ishami rimwe iburyo bwawe, irindi ibubamfu bwawe.’ Yabiri ati; Narahagurutse nca mfata ibuye, ndarimena nca ndarikarisha gushika risongoye, maze kuja ku biti bibiri, nca amashami ya kimwe cose muri ivyo biti bibiri. Naragarutse ndamukurura gushika mpagaze aho Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam yari ahagaze. Nakuye ishami rimwe iburyo bwanje irindi ibubamfu bwawe, hanyuma nca mbona Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, ndavuga nti; Narabikoze ewe Ntumwa y’Imana, none ni ivy’iki? Arishura ati; 'Naciye ku mva zibiri abazibamwo bariko barahanwa, n'ugusenga kwanje, nashaka kuzirekura zompi igihe cose ayo mashami yompi yari akiri atose'. Hanyuma tuja mu ngabo, Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam ati; 'Ewe Yabiri, hamagara amazi yo kwiyuhagira!' Nca mvuga nti; 'Amazi yo kwiyuhagira, amazi yo kwiyuhagira, amazi yo kwiyuhagira'. Nca mvuga nti; Ewe Ntumwa y’Imana, nta n’itonde ry’amazi nasanze mu nzira. Hari amazi akonjesha ya Ansar ya Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam mu gitereko ciwe cyumye ku gitereko c’ibiti kimanikijwe hanyuma arambwira ati; 'Genda kuri fulani bin fulani Al Ansari hanyuma urabe nimba hari -amazi- makeyi mu gitereko'. Naciye ndamwegera maze ndarabira mu gitereko, nta kindi nasanze atari itosi ry’amazi ku mpera y’ico gitereko, iyo ndasuka nta nkeka ko ryuma. Inyuma y’ivyo nja kwa Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, ndamubwira nti; Ewe Ntumwa y’Imana, nta kindi nasanze atari itonde ry’amazi ku mpera y’ico kibindi, iyo ndasuka nta nkeka ko ryuma. Aravuga ati; 'Genda uyizane hano'. Nanje ndayifata nawe arayifata n’ibiganza vyiwe. Yavuze amajambo ntazi ko ari ayahe aca avuga . arayikorako n’amaboko yompi, amaze kuyimpa, ati; ‘Ewe Yabiri, hamagara igikoresho kinini’. Ndahamagara; Igikoresho kinini, ewe karavani. Nanje ndayifata ndayishira imbere ya Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, aca akora ikimenyetso ku gikoresho n’ukuboko kwiwe gutya - Jabir arambura ukuboko kwiwe hanyuma arambura intoke ziwe hanyuma azishira hasi ku gikombe. Aravuga ati; ‘Yifate, ewe Yabiri hanyuma uyisukeko uvuge uti; 'Bisimila'. Naramusutseko ndavuga nti; Bisimila. Nabonye amazi asohoka hagati y’intoke za Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam hanyuma ico gikoresho kinini kirasohora amazi kirahindukira gushika cuzuye, hanyuma aravuga ati; 'Hey Jabir, hamagara uwukeneye amazi'. Yabiri ati; Abantu baraza baranywa gushika bahaze. Maze ndavuga nti; Hari uwugikeneye amazi? Hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam aduza ukuboko kwiwe avuye mu gitereko kinini cari cuzuye amazi. Abantu baridogera inzara kuri Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam aca avuga ati; 'Allah abagaburire'. Hanyuma tuja ku nkengera y’ikiyaga, umuyaga uraduga, ifi iraduga, turayicana iruhande, turayiteka turayiteka, hanyuma turarya gushika tuhaze. Yabiri ati; Jewe, gutyo n’uwundi n’uwundi - yaharuye gushika ku bantu batanu - yinjira mu maso yiwe, nta n’umwe yatubonye gushika dusohotse. Twarafashe igisusu ciwe kimwe hanyuma turagipfuka, inyuma y’aho duhamagara umuntu munini kuruta abandi bose mu nzira, ingamiya nini kuruta abandi bose mu nzira n’umugendesha pillion munini kuruta abandi bose mu nzira, yinjira munsi yaco ataco amanuye umutwe.
Imam Muslim : 5329
حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُا جَاءَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ فَاشْتَرَى مِنْهُ رَحْلًا فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثْ مَعِيَ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لِي أَبِي احْمِلْهُ فَحَمَلْتُهُ وَخَرَجَ أَبِي مَعَهُ يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا لَيْلَةَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا كُلَّهَا حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ وَخَلَا الطَّرِيقُ فَلَا يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ حَتَّى رُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ بَعْدُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهَا فَأَتَيْتُ الصَّخْرَةَ فَسَوَّيْتُ بِيَدِي مَكَانًا يَنَامُ فِيهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ظِلِّهَا ثُمَّ بَسَطْتُ عَلَيْهِ فَرْوَةً ثُمَّ قُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا الَّذِي أَرَدْنَا فَلَقِيتُهُ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ لَبَنٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ لِي قَالَ نَعَمْ فَأَخَذَ شَاةً فَقُلْتُ لَهُ انْفُضْ الضَّرْعَ مِنْ الشَّعَرِ وَالتُّرَابِ وَالْقَذَى قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ بِيَدِهِ عَلَى الْأُخْرَى يَنْفُضُ فَحَلَبَ لِي فِي قَعْبٍ مَعَهُ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ قَالَ وَمَعِي إِدَاوَةٌ أَرْتَوِي فِيهَا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَشْرَبَ مِنْهَا وَيَتَوَضَّأَ قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ مِنْ نَوْمِهِ فَوَافَقْتُهُ اسْتَيْقَظَ فَصَبَبْتُ عَلَى اللَّبَنِ مِنْ الْمَاءِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْرَبْ مِنْ هَذَا اللَّبَنِ قَالَ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَمَا زَالَتْ الشَّمْسُ وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ وَنَحْنُ فِي جَلَدٍ مِنْ الْأَرْضِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُتِينَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَارْتَطَمَتْ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا أُرَى فَقَالَ إِنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمَا قَدْ دَعَوْتُمَا عَلَيَّ فَادْعُوَا لِي فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ فَدَعَا اللَّهَ فَنَجَا فَرَجَعَ لَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا قَالَ قَدْ كَفَيْتُكُمْ مَا هَاهُنَا فَلَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا رَدَّهُ قَالَ وَوَفَى لَنَا و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ح و حَدَّثَنَاه إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ أَبِي رَحْلًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ و قَالَ فِي حَدِيثِهِ مِنْ رِوَايَةِ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ فَلَمَّا دَنَا دَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَاخَ فَرَسُهُ فِي الْأَرْضِ إِلَى بَطْنِهِ وَوَثَبَ عَنْهُ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُخَلِّصَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ وَلَكَ عَلَيَّ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ سَهْمًا مِنْهَا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ عَلَى إِبِلِي وَغِلْمَانِي بِمَكَانِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ لَا حَاجَةَ لِي فِي إِبِلِكَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ لَيْلًا فَتَنَازَعُوا أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَنْزِلُ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أُكْرِمُهُمْ بِذَلِكَ فَصَعِدَ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ فَوْقَ الْبُيُوتِ وَتَفَرَّقَ الْغِلْمَانُ وَالْخَدَمُ فِي الطُّرُقِ يُنَادُونَ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ
Yambwiye [Salamah bin Syabib] yatubwiye [Al Hasan bin A’yan] yatubwiye [Zuhair] yatubwiye [Abu Ishaq] ati; Numvise [Al Bara` bin Azib] avuga ati; Abu Bakar Ash Shiddiq yaje kwa dawe aho yaba maze Abu Bakar agura igikoko co kugenderako, aca abwira Azib ati; Nrungika umuhungu wawe ndamuzane iwanje. Dawe arambwira ati; Muzane. Naramusohoye na dawe kugira ngo twishure igiciro. Dawe aramubwira ati; Hi [Abu Bakar], mbwira, mwempi mwakoze iki mw’ijoro igihe mwagendana na Rasulullah? Abu Bakar ati; Egome. Twaragenda ijoro ryose gushika ku manywa y’ihangu. Ibarabara ryari ritekanye kandi nta n’umwe yacaho gushika aho baduterura urutare runini, rwaduha igitutu kandi ntirwashikirwa n’imishwarara- y’izuba inyuma. Twarahagaze hafi aho hanyuma twegera urutare. Nakoresheje ibiganza vyanje, ndaringaniza ahantu Umuhanuzi Shallallahu Alaihi Wasallam yoryama munsi y’igitutu c’urutare, hanyuma ndashirako impuzu zikozwe mu bwoya bw’ibikoko, ndavuga nti; Sinzira, ewe Ntumwa y’Imana, nzokuraba hirya no hino yawe. Yarasinzira maze ndagenda ndamuraba hirya no hino. Haciye haboneka ko hari umwungere w’impene yaje n’impene ziwe ku rutare runini, ashaka ubuhungiro nkatwe. Ndabaza nti; Wewe uri uwa nde ga muja? Arishura ati; Ni ivy’umuntu wo mu bantu b’i Madina. Ndabaza nti; Mbega mu mpene yawe harimwo amata? Arishura ati; Egome. Ndabaza nti; Woba uzonyica isoni? Arishura ati; Egome. Afata impene asukura umufuko w’amata ubwoya, ivu n’umwanda -Ati -Abu Ishaq- ati; Nabonye Al Bara` akubita ukuboko ku rundi ruhande ariko arasukura - aca ankama mu kirahuri carimwo amata makeyi. Abu Bakar ati; Nazanye igikoresho aho Nkurunziza Sallallahu Alaihi Wasallam yanywa no kwiyuhagira. Aravuga ati; Hanyuma nja ku Muhanuzi Sallallahu Alaihi Wasallam ntamuvyura, ariko vyaciye bigaragara ko avyutse muri ako kanya nyene, hanyuma nshira amazi ku mata gushika hasi hakonje, hanyuma ndavuga nti; Ewe Intumwa y’Imana, nywa aya mata. Yaranyweye gushika aho nshimishijwe. Ivyo biheze ati; 'Mbega si igihe co kugenda'. Nanje ndamwishura nti; Nivyo nyene. Twaraciye tugenda izuba rimaze guhengamira mu burengero, muri ico gihe Suraqah bin Malik yaradukurikira igihe twari mu gihugu c’ingumba. Nca mvuga nti; Ewe Ntumwa y’Imana, twagendewe. Aravuga ati; 'Ntimubabare, vy'ukuri Allah ari kumwe natwe'. Hanyuma Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam aramusengera nabi gushika aho ifarasi yiwe igwa mu rushanga gushika mu nda, aca aravuga ati; Ndazi ko mwempi munsenga nabi, ubu munsenge kuri Allah, kuri Allah nzobaha ivyo musavye vyose. Hanyuma Allah arasenga Suraqah arakira aragaruka. Nta n’umwe yahuye na we ahubwo ati; Ndafise ivyo ndaguhaye, we - Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam - ntahari. Nta n’umwe yahuye na we ahubwo yarabasubiza. Abu Bakar ati; Yarashikije ivyo yadusezeraniye. Yarabimbwiye [Zuhair bin Harb] yarabitubwiye [Uthman bin Umar]. Yatubwiye [Ishaq bin Ibrahim] yatubwiye [An Nadhr bin Syumail] bompi [Isirayeli bin Abu Ishaq] bavuye [Al Bara`] bati; Abu Bakr yaguriye dawe igikoko co gutwara ku ma dirham cumi n’atatu, avuga hadithi ifise insobanuro ya hadithi ya Zuhair ivuye kuri Abu Ishaq, kandi avuga muri hadithi yiwe ivuye kuri Rasulullah Uthman bin Umar; Suraqah bin Malik amaze kwegera, Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam aramusengera hanyuma ifarasi yiwe irarohama hasi gushika mu nda hanyuma Suraqah arasimbuka aravuga ati; Hi Muhammad, ndazi ko ivyo arivyo ukora, senga Allah ankure ivyo ndiko ndashikirwa, kandi ku bwawe nzobikora kandi ahuma amaso umuntu yari inyuma yanje. Iyi ni igikapu canje c’umwampi, fata umwampi umwe kuko uzojabuka ingamiya yanje n’abaja banje muri iki kibanza n’iki, ndagusavye ufate ivyo ukeneye. Aravuga ati; 'Sinkeneye ingamiya yawe'. Twese uko turi batatu twari i Madina mw’ijoro, barwana n’uwuzohagarika Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam. Aravuga ati; 'Muhagarare kuri Banu Najjar, ba sekuru ba Abdul Muthallib, ndabaninahaza kubera ivyo'. Abagabo n’abagore baraduga hejuru y’amazu, abana n’abasuku barasanzara mu mabarabara, barasemerera; Ewe Muhamadi, ewe Intumwa y’Imana, ewe Muhamadi, ewe Intumwa y’Imana.
Imam Muslim : 5330
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ يُغْفَرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ فَبَدَّلُوا فَدَخَلُوا الْبَابَ يَزْحَفُونَ عَلَى أَسْتَاهِهِمْ وَقَالُوا حَبَّةٌ فِي شَعَرَةٍ
Yatubwiye [Muhamadi bin Rafi’] yatubwiye [Abdurrazzaq] yatubwiye [Ma’mar] kuva kuri [Hammam bin Munabbih] ati; Ivyo ni vyo [Abu Hurairah] yatubwiye bivuye kuri Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam, hanyuma akavuga vyinshi muri vyo; Rasulullah ati; ‘Vyabwiwe bene Isirayeli ngo; ‘Injira mu muryango upfukamye uvuge uti; ‘Hitthah’ - ubabarire ivyaha vyawe - nta gukeka azobabarira amakosa yawe hanyuma bagahinduka binjira mu muryango mu gihe bariko barakwegakwega ku matako yabo bakavuga ngo; 'Haba -imbuto- mu ifu''.
Imam Muslim : 5331
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ يَعْنُونَ ابْنَ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ تَابَعَ الْوَحْيَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ وَفَاتِهِ حَتَّى تُوُفِّيَ وَأَكْثَرُ مَا كَانَ الْوَحْيُ يَوْمَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Yambwiye [Amru bin Muhammad bin Bukair An Naqid], [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] na [Abdu bin Humaid] bati Abdu; yarambwiye, mu gihe abandi bavuga ngo; Yatubwiye [Yaqub bin Ibrahim bin Sa’ad] yatubwiye [dawe] kuva kuri [Salih bin Kaisan] kuva kuri [Ibn Shihab] ati; Naramenyeshejwe [Anas bin Malik] ko Allah ‘azza wajalla yatunganije ihishurirwa ry’Umuhanuzi w’Imana imbere y’uko apfa.
Imam Muslim : 5332
حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَهُوَ ابْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ أَنَّ الْيَهُودَ قَالُوا لِعُمَرَ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ آيَةً لَوْ أُنْزِلَتْ فِينَا لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ حَيْثُ أُنْزِلَتْ وَأَيَّ يَوْمٍ أُنْزِلَتْ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيْثُ أُنْزِلَتْ أُنْزِلَتْ بِعَرَفَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ قَالَ سُفْيَانُ أَشُكُّ كَانَ يَوْمَ جُمُعَةٍ أَمْ لَا يَعْنِي { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي }
Yambwiye [Abu Khaitsamah bin Harb] na [Muhammad bin Al Mutsanna], ivyanditswe vya Ibn Al Mutsanna, bompi bavuga ngo; Yatubwiye [Abdurrahman bin Mahdi] yatubwiye [Sufyan] avuye kuri [Qais bin Muslim] avuye kuri [Thariq bin Shihab], Abayuda babwira [Umar]; Nkako, urasoma umurongo iyo uza kuduhishurirwa, uwo musi twoba twawugize umusi mukuru; 'Nta gukeka, ndazi igihe umurongo wamanukiye, umusi uwo murongo wamanukiyeko n'aho Intumwa ya Allah Shallallahu Alaihi Wasallam yari igihe umurongo wamanukiye. Uyu murongo wahishuriwe i Arafah igihe Rasulullah yariko arawuquf i Arafah. Sufyani ati; Sinzi neza nimba ari ku wa gatanu canke atarivyo, ivyo bisigura; 'Uyu musi ndagutunganirije idini ryawe, ndagushitsako imihezagiro yanje'. -Ali Ma`ida; 3-
Imam Muslim : 5333
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ قَالَتْ الْيَهُودُ لِعُمَرَ لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ يَهُودَ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةَ { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا } نَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ فَقَالَ عُمَرُ فَقَدْ عَلِمْتُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ وَالسَّاعَةَ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ نَزَلَتْ نَزَلَتْ لَيْلَةَ جَمْعٍ وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ
Amaze kutubwira [Abu Bakar bin Abu Syaiba] na [Abu Kuraib] igisomwa ca Abu Bakar, ati; Yatubwiye [Abdullah bin Idris] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Qais bin Muslim] avuye kuri [Thariq bin Shihab] ati; Abayuda babwira [Umari] bati; Twibaze ko twebwe Abayuda twarungitswe uyu murongo; 'Uyu musi ndagutunganirije idini ryawe, kandi ndagushitsako imihezagiro yanje, kandi nemeye ko ubuyisilamu buzoba idini kuri wewe'. -Ali Ma`ida; 3- Turazi ko umusi umurongo wahishuriwe, uwo musi tuzowugira umusi mukuru ata kabuza. Umar ati; Nzi umusi n’igihe uwo murongo wahishuriweko n’aho Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam yari igihe uwo murongo wahishurirwa, uwo murongo wahishuriwe mw’ijoro ry’ikoraniro ryacu igihe twari kumwe na Rasulullah Shallallahu Alaihi Wasallam i Arafah.
Imam Muslim : 5334
و حَدَّثَنِي عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ الْيَهُودِ إِلَى عُمَرَ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا نَزَلَتْ مَعْشَرَ الْيَهُودِ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ وَأَيُّ آيَةٍ قَالَ { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا } فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ وَالْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ
Birambwiwe [Abdu bin Humaid] yatubwiye [Ja’far bin Aun] yatubwiye [Abu Umais] kuva kuri [Qais bin Muslim] kuva kuri [Thariq bin Shihab] ati; Umuyuda umwe yaraje kuri [Umari] ati; Ewe Amirul Mu’minin, hari umurongo mu gitabu cawe wasomye, iyo uwo murongo umanukira kuri twebwe abayuda, uwo musi twari kuwugira umusi. Umar arabaza ati; Ni uwuhe murongo? Arishura ati; 'Uyu musi ndagutunganirije idini ryawe, kandi ndagushitsako imihezagiro yanje, kandi nemeye ko ubuyisilamu buzoba idini kuri wewe'. -Ali Ma`ida; 3- Umari ati; Nkako, ndazi umusi n’ahantu uwo murongo wahishuriwe, uwo murongo wahishuriwe Intumwa y’Imana Shallallahu Alaihi Wasallam i Arafah ku wa gatanu.
Imam Muslim : 5335
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ قَالَ أَبُو الطَّاهِرِ حَدَّثَنَا و قَالَ حَرْمَلَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ } قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا تُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنْ الصَّدَاقِ وَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنْ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ هَذِهِ الْآيَةِ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلْ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ { يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ } الْآيَةُ الْأُولَى الَّتِي قَالَ اللَّهُ فِيهَا { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الْآيَةِ الْأُخْرَى { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنْ الْيَتِيمَةِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فِي مَالِهَا وَجَمَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلَّا بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ و حَدَّثَنَا الْحَسَنُ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى } وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَزَادَ فِي آخِرِهِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ إِذَا كُنَّ قَلِيلَاتِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ
Yambwiye [Abu Ath Thahir Ahmad bin Amru bin Sarh] na [Harmalah bin Yahya At Tujibi] bati Abu Ath Thahir; Yatubwiye, mu gihe Harmalah yavuze ati; Twaramenyeshejwe [Ibnu Wahab] yambwiye [Yunus] avuye kuri [Ibnu Shihab] yambwiye [Urwah bin Zubair] ko yabajije [Aisyah] ivyerekeye ijambo rya Allah; 'Kandi niwaba uhangayitse ko utazoba ubutungane mu bijanye n'impfuvyi rero wubake abagore babiri, canke batatu, canke bane - bagufitiye akamaro'. -Umunya Nisaa`; 3- Aisha ati; O mushiki wanje, ivyo bisigura umukobwa w’impfuvyi ari munsi y’ubugenzuzi bw’umucungezi wiwe -kandi- asangira -mu nshingano z’itunga ryiwe rero umucungezi agatangazwa n’ubutunzi n’ubwiza bw’impfuvyi hanyuma umucungezi ashaka kumurongora afise -intumbero- yo kuba dowry her similar that he gives to him to we, hanyuma bakabuzwa kubarongora kiretse kubagirira ubutungane kandi kugira ngo batange inkwano irengeye kandi bagategekwa kurongora abagore bababereye neza atari abana b’impfuvyi. Urwah ati; Aisha ati; Hanyuma abantu basaba Rasulullah Sallallahu Alaihi Wasallam fatwa inyuma y’uyu murongo ubavugako - impfuvyi z’abagore - hanyuma Allah ‘azza wajalla ahishura uwo murongo; 'Kandi bagusaba fatwa ku bijanye n'abagore uti; 'Ni Allah yaguhaye fatwa ku bijanye na bo n'ivyo mwasomwe mu gitabu ku bijanye n'impfuvyi z'abagore ko mutabahaye ivyo mwategetswe mu gihe mwari mushaka kubarongora'. -Umunya Nisaa`; 127- Ayisha ati; Kandi ivyo Allah Ta’ala yavuze nivyo mwasomeye muri Korowani mu murongo w’imbere wavuga ijambo rya Allah; 'Kandi nimba uhangayikishijwe no kudakora ubutungane ku bijanye n'impfuvyi rero wubakire abagore bagufitiye akamaro'. -Umunya Nisaa`; 3- Aisha ati; Kandi Allah aravuga mu wundi murongo ati; ‘Mu gihe ushaka kubarongora,’ -An Nisaa`; 127- ni ukuntu umwe muri mwebwe adakunda impfuvyi iri munsi y’ububasha bwanyu kubera ko afise ubutunzi buke kandi atari mwiza bihagije. Ni co gituma babujijwe kurongora kubera ivyo bakunda mu butunzi n’ubwiza bw’impfuvyi z’abagore kiretse mu butungane kubera ukuntu banka impfuvyi z’abagore. Yatubwiye [Al Hasan Al Hulwani] na [Abdu bin Humaid] vyose bivuye kuri [Yaqub bin Ibrahim bin Sa’ad] yabitubwiye [dawe] bivuye kuri [Salih] bivuye kuri [Ibn Shihab] yambwiye [Urwah] ko yabajije [Aisyah] ivy’ijambo rya Allah; 'Kandi nimba uhangayikishijwe no kudakorera ubutungane abagore b'impfuvyi,' -An Nisaa`; 3- yavuze hadithi nk’iya Yunus ya Az Zuhri yongerako mu mpera; Kuko banka impfuvyi zifise ubutunzi buke kandi zitagira ubwiza buhagije .
Imam Muslim : 5336
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي الرَّجُلِ تَكُونُ لَهُ الْيَتِيمَةُ وَهُوَ وَلِيُّهَا وَوَارِثُهَا وَلَهَا مَالٌ وَلَيْسَ لَهَا أَحَدٌ يُخَاصِمُ دُونَهَا فَلَا يُنْكِحُهَا لِمَالِهَا فَيَضُرُّ بِهَا وَيُسِيءُ صُحْبَتَهَا فَقَالَ { إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ } يَقُولُ مَا أَحْلَلْتُ لَكُمْ وَدَعْ هَذِهِ الَّتِي تَضُرُّ بِهَا
Twarabwiwe ko [Abu Bakri bin Abu Syaiba] na [Abu Kuraib] bompi bavuze ngo; Yatubwiye [Abu Usamah] yatubwiye [Hisham] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Aisha] ivyerekeye ijambo rya Allah; 'Kandi nimba uhangayikishijwe no kudakorera ubutungane abagore b'impfuvyi,' -An Nisaa`; 3- Ati; -Uyu murongo- waramanutse ku bijanye n’umuntu, yari afise impfuvyi, yari umucungezi wiwe n’umuragwa wiwe. Uwo mugore w’impfuvyi yari afise ubutunzi, nta wundi yari afise yo guhangana na we atari we. Ntiyamurongoye kubera ubutunzi bwiwe rero vyomugirira nabi kandi bikarushiriza kumutwararika. Araheza ati; 'Kandi nimba uhangayikishijwe no kudakora ubutungane ku bijanye n'impfuvyi rero wubakire abagore bagufitiye akamaro'. -Umunya Nisaa`; 3- Ati; Sindiko ndabigira itegeko kuri wewe nkasiga uyu mugore ari akaga kubera vyo.
Imam Muslim : 5337
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي الْيَتِيمَةِ تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ فَتَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَرْغَبُ عَنْهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا وَيَكْرَهُ أَنْ يُزَوِّجَهَا غَيْرَهُ فَيَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَعْضِلُهَا فَلَا يَتَزَوَّجُهَا وَلَا يُزَوِّجُهَا غَيْرَهُ
Yatubwiye [Abu Bakar bin Abu Syaiba] yatubwiye [Abdah bin Sulaimani] kuva kuri [Hisham] kuva kuri [se] kuva kuri [Aisha] ku bijanye n’amajambo yiwe; ‘Kandi ivyo bagusomera muri Koran; 354 - na yo nyene itangaza fatwa - ku bagore b’impfuvyi ko mutabaha ivyo babategekanijwe, mu gihe mushaka kubarongora’. -Umunya Nisaa`; 127- Ayisha ati; -Uyu murongo- wahishuriwe mu bijanye n’umugore w’impfuvyi w’umuntu. Uwo mugore w’impfuvyi yamushize mu mutungo wiwe aca ashaka kumurongora. Ntiyashaka ko uwo mugore w’impfuvyi arongora uwundi mugabo ngo ashirwe mu mutungo wiwe, ni co gituma yamugoye ibintu mu kutamurongora no kutamurongora uwundi mugabo.
Imam Muslim : 5338
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلْ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ } الْآيَةَ قَالَتْ هِيَ الْيَتِيمَةُ الَّتِي تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ لَعَلَّهَا أَنْ تَكُونَ قَدْ شَرِكَتْهُ فِي مَالِهِ حَتَّى فِي الْعَذْقِ فَيَرْغَبُ يَعْنِي أَنْ يَنْكِحَهَا وَيَكْرَهُ أَنْ يُنْكِحَهَا رَجُلًا فَيَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَعْضِلُهَا
Yatubwiye [Abu Kuraib] yatubwiye [Abu Usamah] yatubwiye [Hisham] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Aisha] ivy’ijambo ryiwe; ‘Kandi baragusaba fatwa ku bijanye n’abagore. Kuvuga; 'Allah araguha fatwa ku bijanye navyo'. -Umunya Nisaa`; 127- Ayisha ati; Ni impfuvyi iri kumwe n’umuntu, kumbure uwo mugabo ashiramwo mu butunzi bwiwe gushika ku migwi y’imizabibu, hanyuma agashaka kumurongora, ntashaka ko amurongora uwundi mugabo kugira ngo bize bishirwe mu butunzi bwiwe hanyuma akamuha ingorane.
Imam Muslim : 5339
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي وَالِي مَالِ الْيَتِيمِ الَّذِي يَقُومُ عَلَيْهِ وَيُصْلِحُهُ إِذَا كَانَ مُحْتَاجًا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهُ
Yatubwiye [Abu Bakar bin Abu Syaiba] yatubwiye [Abdah bin Sulaimani] kuva kuri [Hishamu] kuva kuri [se wiwe] [Aisha] ku bijanye n’amajambo yiwe; ‘Kandi uwo ari we wese ari umukene, yoshobora kurya ubutunzi bwiwe nk’uko bikwiye’. -Umunya Nisaa`; 6- Aisha ati; -uyu murongo- wamanutse ku bijanye n’umurinzi w’itunga ryiwe, impfuvyi ayiraba akayisana, ashobora kuyirya iyo ayikeneye.
Imam Muslim : 5340
و حَدَّثَنَاه أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله تَعَالَى { وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي وَلِيِّ الْيَتِيمِ أَنْ يُصِيبَ مِنْ مَالِهِ إِذَا كَانَ مُحْتَاجًا بِقَدْرِ مَالِهِ بِالْمَعْرُوفِ و حَدَّثَنَاه أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ بِهَذَا الْإِسْنَادِ
Yatubwiye [Abu Kuraib] yaratubwiye [Abu Usamah] yatubwiye [Hisham] avuye kuri [se wiwe] avuye kuri [Aisha] ku bijanye n’amajambo yiwe; 'Uwo wese - mu barinzi - ashoboye, rero akwiye kwirinda - kurya ubutunzi bw'impfuvyi - kandi uwo ari we wese ari umukene, rero ashobora kurya ubutunzi nk'uko bikwiye'. -Umunya Nisaa`; 6- Aisha ati; Birahishurwa ku bijanye n’uwujejwe impfuvyi, ashobora gukoresha amahera yiwe iyo bikenewe akurikije itunga ryiwe mu buryo bukwiye. Yatubwiye [Abu Kuraib] yatubwiye [Ibn Numair] yatubwiye [Hisham] n’iyi sanad.