Imam Muslim : 5321
حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ وَيُطْرِيهِ فِي الْمِدْحَةِ فَقَالَ لَقَدْ أَهْلَكْتُمْ أَوْ قَطَعْتُمْ ظَهْرَ الرَّجُلِ
Kikagambirwa nyowe [Abu Ja’far Muhammad bin Ash Shabbah] akatugambira [Isma’il bin Zakariya] kuruga ahari [Buraid bin Abdullah] kuruga ahari [Abu Burdah] kuruga ahari [Abu Musa] akagira ati: Nabi sallallaahu ‘alaihi wa Salam akahurira omuntu arikuhimbisa ondiijo muntu kandi akagira ati: omuntu agarukire’.
Imam Muslim : 5322
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى جَمِيعًا عَنْ ابْنِ مَهْدِيٍّ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ قَالَ قَامَ رَجُلٌ يُثْنِي عَلَى أَمِيرٍ مِنْ الْأُمَرَاءِ فَجَعَلَ الْمِقْدَادُ يَحْثِي عَلَيْهِ التُّرَابَ وَقَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَحْثِيَ فِي وُجُوهِ الْمَدَّاحِينَ التُّرَابَ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Muhammad bin Al Mutsanna] buri kimwe kuruga ahari Ibn Mahdi kandi ekihandiiko n’ekya Ibn Al Mutsanna bombi bakagira bati: Atugambiire [Abdurrahman] kuruga ahari [Sufyan] kuruga ahari [Habib] kuruga ahari [Mujahid] omwe akagira ati: [Al Miqdad] akamushukyeera ensi kandi yagira ati: Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam akaturagiira kushukyeera ensi aha maisho g’abo abarikuhimbisa.
Imam Muslim : 5323
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ أَنَّ رَجُلًا جَعَلَ يَمْدَحُ عُثْمَانَ فَعَمِدَ الْمِقْدَادُ فَجَثَا عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَكَانَ رَجُلًا ضَخْمًا فَجَعَلَ يَحْثُو فِي وَجْهِهِ الْحَصْبَاءَ فَقَالَ لَهُ عُثْمَانُ مَا شَأْنُكَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا رَأَيْتُمْ الْمَدَّاحِينَ فَاحْثُوا فِي وُجُوهِهِمْ التُّرَابَ و حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ ح و حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْأَشْجَعِيُّ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ الْأَعْمَشِ وَمَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ الْمِقْدَادِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ
Atugambiire [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Muhammad bin Al Basyar], ekihandiiko kya Al Mutsanna, byombi nibigira biti: Atugambiire [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] kuruga [Mansur] kuruga [Ibraim] kuruga [Hammam bin Al Harith] akamuhikaho kandi Al Miqad k aha mavi ge, bwanyima yaamusheesha omushenyi omu maisho. Uthman amugira ati: Niki ekikuteganisa? Al Miqdad akagira ati: Rasulullah na Salam akagira ati: ‘Ku muraareebe abantu barikuhimbisa, mushukyeere ensi aha maisho gaabo’. Kitugambirwe [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] bombi bakagira ngu’ Kitugambirwe [Abdurrahman] kuruga ahari [Sufyan] kuruga ahari [Mansur]. Atugambiire [Uthman bin Abu Syaibah] atugambiire [Al Asyja’I Ubaidullah bin Ubaidurrahman] kuruga ahari [Sufyan Ats Tsauri] kuruga ahari [Al A’masy] na [Mansur] kuruga ahari [Ibrahim] kuruga ahari [Hammam] kuruga ahari [Al Miqdaq] kuruga ahari [Nabi saw.a.w.
Imam Muslim : 5324
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا صَخْرٌ يَعْنِي ابْنَ جُوَيْرِيَةَ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرَانِي فِي الْمَنَامِ أَتَسَوَّكُ بِسِوَاكٍ فَجَذَبَنِي رَجُلَانِ أَحَدُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ الْآخَرِ فَنَاوَلْتُ السِّوَاكَ الْأَصْغَرَ مِنْهُمَا فَقِيلَ لِي كَبِّرْ فَدَفَعْتُهُ إِلَى الْأَكْبَرِ
Atugambiire [Nashr bin Ali Al Jahdhami] atugambiire [taata] atugambiire [Shakhr bin Juwairiyah] kuruga [Nafi’] ngu [Abdullah bin Umar] amugambiire ngu Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam akagira ati: ‘Nkaroota siwak kandi omwe aharibo akaba ari ondiijo, aha muto ahari abo bombi, obwo bakangira bati: '-Mukihe- omukuru'. Bwanyima nkagihayo omu mikono y'abakuru''.
Imam Muslim : 5325
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ حَدَّثَنَا بِهِ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ وَيَقُولُ اسْمَعِي يَا رَبَّةَ الْحُجْرَةِ اسْمَعِي يَا رَبَّةَ الْحُجْرَةِ وَعَائِشَةُ تُصَلِّي فَلَمَّا قَضَتْ صَلَاتَهَا قَالَتْ لِعُرْوَةَ أَلَا تَسْمَعُ إِلَى هَذَا وَمَقَالَتِهِ آنِفًا إِنَّمَا كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لَأَحْصَاهُ
Atugambiire [Harun bin Ma’ruf] atugambiire [Sufyan bin Uyainah] kuruga [Hsyam] kuruga [ishe] akagira ati: Abu Hurairah akagamba, akagira ati: Hurikiza, iwe orikutuura omu kishengye, hurikiza, iwe orikutuura omu kishengye. Omu bwire obwo [Aisyah] akaba naashaba. Aisyah ku yaaherize kushaba, yagambira Urwah ati: Ekyo n'ebi yaaheza kugamba tokabihuriire? Nabi sallallaahu 'alaihi wa Salam akahitsya hadiisi yonka, omuntu ku araabe yaagibara, bakaba nibaija kubaasa kugikora.
Imam Muslim : 5326
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الْأَزْدِيُّ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَكْتُبُوا عَنِّي وَمَنْ كَتَبَ عَنِّي غَيْرَ الْقُرْآنِ فَلْيَمْحُهُ وَحَدِّثُوا عَنِّي وَلَا حَرَجَ وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ قَالَ هَمَّامٌ أَحْسِبُهُ قَالَ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
Atugambiire [Haddab bin Khalid Al Azdi] atugambiire [Hammam] kuruga ahari [Zaid bin Aslam] kuruga ahari [Atho` bin Yasar] kuruga ahari [Abu Sa’id Al Khudri] Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam akagira ati: ‘Otahandiika kuruga ahariinye, ondiijo weena orikuhandiikwa kuruga ahariinye kandi ondiijo weena orikuhandiikwa kuruga ahariinye kandi ondiijo weena orikuhandiikwa kuruga ahariinye kandi ondiijo weena orikuhandiikwa kuruga ahariinye, kandi ondiijo weena orikuhandiikwa kuruga ahariinye. tihariho kibi. Omuntu weena orikubeihabeiha omu -eiziina ryangye -Hammam akagira ati: Ninteekateeka ngu -Zaid- akagira ati: omu kigyendererwa, obwo tashemerire kutebeekanisa omwanya gwe kuruga omuri gehena'.
Imam Muslim : 5327
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ صُهَيْبٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَ مَلِكٌ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَكَانَ لَهُ سَاحِرٌ فَلَمَّا كَبِرَ قَالَ لِلْمَلِكِ إِنِّي قَدْ كَبِرْتُ فَابْعَثْ إِلَيَّ غُلَامًا أُعَلِّمْهُ السِّحْرَ فَبَعَثَ إِلَيْهِ غُلَامًا يُعَلِّمُهُ فَكَانَ فِي طَرِيقِهِ إِذَا سَلَكَ رَاهِبٌ فَقَعَدَ إِلَيْهِ وَسَمِعَ كَلَامَهُ فَأَعْجَبَهُ فَكَانَ إِذَا أَتَى السَّاحِرَ مَرَّ بِالرَّاهِبِ وَقَعَدَ إِلَيْهِ فَإِذَا أَتَى السَّاحِرَ ضَرَبَهُ فَشَكَا ذَلِكَ إِلَى الرَّاهِبِ فَقَالَ إِذَا خَشِيتَ السَّاحِرَ فَقُلْ حَبَسَنِي أَهْلِي وَإِذَا خَشِيتَ أَهْلَكَ فَقُلْ حَبَسَنِي السَّاحِرُ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ أَتَى عَلَى دَابَّةٍ عَظِيمَةٍ قَدْ حَبَسَتْ النَّاسَ فَقَالَ الْيَوْمَ أَعْلَمُ آلسَّاحِرُ أَفْضَلُ أَمْ الرَّاهِبُ أَفْضَلُ فَأَخَذَ حَجَرًا فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ أَمْرُ الرَّاهِبِ أَحَبَّ إِلَيْكَ مِنْ أَمْرِ السَّاحِرِ فَاقْتُلْ هَذِهِ الدَّابَّةَ حَتَّى يَمْضِيَ النَّاسُ فَرَمَاهَا فَقَتَلَهَا وَمَضَى النَّاسُ فَأَتَى الرَّاهِبَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ لَهُ الرَّاهِبُ أَيْ بُنَيَّ أَنْتَ الْيَوْمَ أَفْضَلُ مِنِّي قَدْ بَلَغَ مِنْ أَمْرِكَ مَا أَرَى وَإِنَّكَ سَتُبْتَلَى فَإِنْ ابْتُلِيتَ فَلَا تَدُلَّ عَلَيَّ وَكَانَ الْغُلَامُ يُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَيُدَاوِي النَّاسَ مِنْ سَائِرِ الْأَدْوَاءِ فَسَمِعَ جَلِيسٌ لِلْمَلِكِ كَانَ قَدْ عَمِيَ فَأَتَاهُ بِهَدَايَا كَثِيرَةٍ فَقَالَ مَا هَاهُنَا لَكَ أَجْمَعُ إِنْ أَنْتَ شَفَيْتَنِي فَقَالَ إِنِّي لَا أَشْفِي أَحَدًا إِنَّمَا يَشْفِي اللَّهُ فَإِنْ أَنْتَ آمَنْتَ بِاللَّهِ دَعَوْتُ اللَّهَ فَشَفَاكَ فَآمَنَ بِاللَّهِ فَشَفَاهُ اللَّهُ فَأَتَى الْمَلِكَ فَجَلَسَ إِلَيْهِ كَمَا كَانَ يَجْلِسُ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَنْ رَدَّ عَلَيْكَ بَصَرَكَ قَالَ رَبِّي قَالَ وَلَكَ رَبٌّ غَيْرِي قَالَ رَبِّي وَرَبُّكَ اللَّهُ فَأَخَذَهُ فَلَمْ يَزَلْ يُعَذِّبُهُ حَتَّى دَلَّ عَلَى الْغُلَامِ فَجِيءَ بِالْغُلَامِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ أَيْ بُنَيَّ قَدْ بَلَغَ مِنْ سِحْرِكَ مَا تُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ وَتَفْعَلُ وَتَفْعَلُ فَقَالَ إِنِّي لَا أَشْفِي أَحَدًا إِنَّمَا يَشْفِي اللَّهُ فَأَخَذَهُ فَلَمْ يَزَلْ يُعَذِّبُهُ حَتَّى دَلَّ عَلَى الرَّاهِبِ فَجِيءَ بِالرَّاهِبِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَدَعَا بِالْمِئْشَارِ فَوَضَعَ الْمِئْشَارَ فِي مَفْرِقِ رَأْسِهِ فَشَقَّهُ حَتَّى وَقَعَ شِقَّاهُ ثُمَّ جِيءَ بِجَلِيسِ الْمَلِكِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَوَضَعَ الْمِئْشَارَ فِي مَفْرِقِ رَأْسِهِ فَشَقَّهُ بِهِ حَتَّى وَقَعَ شِقَّاهُ ثُمَّ جِيءَ بِالْغُلَامِ فَقِيلَ لَهُ ارْجِعْ عَنْ دِينِكَ فَأَبَى فَدَفَعَهُ إِلَى نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اذْهَبُوا بِهِ إِلَى جَبَلِ كَذَا وَكَذَا فَاصْعَدُوا بِهِ الْجَبَلَ فَإِذَا بَلَغْتُمْ ذُرْوَتَهُ فَإِنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ وَإِلَّا فَاطْرَحُوهُ فَذَهَبُوا بِهِ فَصَعِدُوا بِهِ الْجَبَلَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنِيهِمْ بِمَا شِئْتَ فَرَجَفَ بِهِمْ الْجَبَلُ فَسَقَطُوا وَجَاءَ يَمْشِي إِلَى الْمَلِكِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَا فَعَلَ أَصْحَابُكَ قَالَ كَفَانِيهِمُ اللَّهُ فَدَفَعَهُ إِلَى نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ اذْهَبُوا بِهِ فَاحْمِلُوهُ فِي قُرْقُورٍ فَتَوَسَّطُوا بِهِ الْبَحْرَ فَإِنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ وَإِلَّا فَاقْذِفُوهُ فَذَهَبُوا بِهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ اكْفِنِيهِمْ بِمَا شِئْتَ فَانْكَفَأَتْ بِهِمْ السَّفِينَةُ فَغَرِقُوا وَجَاءَ يَمْشِي إِلَى الْمَلِكِ فَقَالَ لَهُ الْمَلِكُ مَا فَعَلَ أَصْحَابُكَ قَالَ كَفَانِيهِمُ اللَّهُ فَقَالَ لِلْمَلِكِ إِنَّكَ لَسْتَ بِقَاتِلِي حَتَّى تَفْعَلَ مَا آمُرُكَ بِهِ قَالَ وَمَا هُوَ قَالَ تَجْمَعُ النَّاسَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ وَتَصْلُبُنِي عَلَى جِذْعٍ ثُمَّ خُذْ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِي ثُمَّ ضَعْ السَّهْمَ فِي كَبِدِ الْقَوْسِ ثُمَّ قُلْ بِاسْمِ اللَّهِ رَبِّ الْغُلَامِ ثُمَّ ارْمِنِي فَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ قَتَلْتَنِي فَجَمَعَ النَّاسَ فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ وَصَلَبَهُ عَلَى جِذْعٍ ثُمَّ أَخَذَ سَهْمًا مِنْ كِنَانَتِهِ ثُمَّ وَضَعَ السَّهْمَ فِي كَبْدِ الْقَوْسِ ثُمَّ قَالَ بِاسْمِ اللَّهِ رَبِّ الْغُلَامِ ثُمَّ رَمَاهُ فَوَقَعَ السَّهْمُ فِي صُدْغِهِ فَوَضَعَ يَدَهُ فِي صُدْغِهِ فِي مَوْضِعِ السَّهْمِ فَمَاتَ فَقَالَ النَّاسُ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ آمَنَّا بِرَبِّ الْغُلَامِ فَأُتِيَ الْمَلِكُ فَقِيلَ لَهُ أَرَأَيْتَ مَا كُنْتَ تَحْذَرُ قَدْ وَاللَّهِ نَزَلَ بِكَ حَذَرُكَ قَدْ آمَنَ النَّاسُ فَأَمَرَ بِالْأُخْدُودِ فِي أَفْوَاهِ السِّكَكِ فَخُدَّتْ وَأَضْرَمَ النِّيرَانَ وَقَالَ مَنْ لَمْ يَرْجِعْ عَنْ دِينِهِ فَأَحْمُوهُ فِيهَا أَوْ قِيلَ لَهُ اقْتَحِمْ فَفَعَلُوا حَتَّى جَاءَتْ امْرَأَةٌ وَمَعَهَا صَبِيٌّ لَهَا فَتَقَاعَسَتْ أَنْ تَقَعَ فِيهَا فَقَالَ لَهَا الْغُلَامُ يَا أُمَّهْ اصْبِرِي فَإِنَّكِ عَلَى الْحَقِّ
Atugambiire [Haddab bin Khalid] atugambiire [Hammad bin Salamah] atugambiire [Tsabit] kuruga ahari [Abdurrahman bin Abu Laila] kuruga ahari [Shuhaib] Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam akagira ati: ‘Eira, omu maisho gaawe hakaba hariho omugabe, akaba aine omufumu akagira ati: omugurusi, ntumire omutsigazi anshomese eby'obufumu'. Reero omutsigazi omwe yaija ahu ari, yayegyesa omutsigazi ogwo amarogo. -Orugyendo- ahagati y'omufumu n'omugabe akaba ari omunyamurwa. Omutsigazi akaija aha munyamurwa yahurira ebigambo bye, yatangaara ahabw'ebigambo by'omunyamurwa ngu ku araaze aha mufumu buzima naija kuteerwa. Omutsigazi ogwo akeetomboitira omunyamurwa ahabw’eki, yaagira ati: ‘Omufumu ku araabe naayenda kukuteera, gira oti: ‘Eka yangye niyo yanzibira,’ kandi waaba nootiina ab’eka yaawe, gira oti: ‘Omufumu yanzibira’. Omubwire nk'obwo, eizooba rimwe akahika haihi n'enyamaishwa mpango eyaabaire neezibira abantu omuhanda, yaagira ati 'erizooba ninyija kumanya yaaba omufumu niwe arikukira nari omunyamurwa niwe arikukira'. Akatwara eibaare yagira ati: ‘Ai Allah, ku oraabe nookunda enshonga z’omunyamurwa okukira ez’omufumu, mbwenu oite ekinyamaishwa eki abantu barabeho’. Akateera eryo ibaare yaariita, ngu abantu babaase kurabamu. Eki akakigambira omunyamurwa. Omunyamurwa ati: 'Mwana wangye, hati nonkira kandi enshonga zaawe zihikire omu muringo ogu ndikuzireebamu, noija kugira ekigyezo, waaba oine ekigyezo, otanyoreka'. Omutsigazi ogwo akaba naabaasa kutambira empumi n’endwara zitari zimwe na zimwe. Omwe ahari banywani b'omugabe owabaire ari empumi bwanyima akakihurira, yaija aha mutsigazi areetsire ebiconco bingi, yamugira ati: 'Nkiza noija kutunga ebi nshorooize aha'. Omutsigazi akagira ati: ‘Tinyine ou nakiza, orikukiza ni Allah wenka, waaba nomwesiga, ninza kumushaba akukize’. Munywani w'omugabe akaikiriza kandi omutsigazi yashaba Allah yakira. Munywani w'omugabe atyo aija ow'omugabe yaashutama haihi nawe. Omugabe akagira ati: ‘Iwe fulaani, n’oha owaakiza amaisho gaawe? ’ Omuntu ogwo akagarukamu ati: ‘Mukama wangye’. Omugabe akagira ati: ‘Oine Rabb ondiijo otari nyowe? ' Omushaija akagira ati: 'Rabb wangye na Rabb waawe ni Allah'. Omugabe akamukwata yaamubonabonesa okuhisya obu yayoreka omutsigazi reero omutsigazi bamureeta, omugabe ati: ‘Ai mutabani wangye, amarogo gaawe nigabaasa kukiza abahumire, hairpiece kandi okore eki n’eki’. Omutsigazi akagira ati: ‘Tindi nyowe orikukiza, Allah wenka niwe arikukiza’. Omugabe akamukwata yagumizamu naamubonabonesa kandi yamworeka omunyamurwa. Omugabe akaija aha munyamurwa, omunyamurwa akareetwa yamugira ati: ‘Reka ediini yaawe’. Omunyamurwa akaba atarikwenda, omugabe akashaba omusemeno yaaguta ahagati y'omutwe gwe gwonka kugira ngu orubaju rwe rube rugwejegyeire ahansi. Bwanyima y’ekyo munywani w’omugabe akareetwa yamugira ati: ‘Reka ediini yaawe’. Omunyamurwa akaba atarikwenda, omugabe akashaba omusemeno yaaguta ahagati y'omutwe gwe gwonka kugira ngu orubaju rwe rube rugwejegyeire ahansi. Bwanyima y’ekyo bakareeta omutsigazi bamugira bati: ‘Reka ediini yaawe’. Omutsigazi akaba atarikwenda. Bwanyima omugabe akamukwatsa ekibinja ky'abaserukare be, omugabe ati: 'Mutware aha rushozi oru n'oru, mumutware, yaaba naayenda kureka ediini ye - mumureke - kandi yaaba atakwenda, mumunage kuruga aha mutwe gw'orushozi'. Bakamutwara aha mutwe gw’orushozi kandi omutsigazi yashaba ati: ‘Ai Allah, n’okumara aharibo nk’oku orikwenda’. Nikirugamu orushozi rukabatengeeta boona baagwa. Omutsigazi ogwo yaagaruka owaabo okuhitsya obu yaahikire omu maisho g'omugabe. Omugabe akabuuza ati: ‘Banywani baawe bari bata? ’ Omutsigazi akagarukamu ati: ‘Allah nanmara kuruga aharibo’. Reero omugabe amuhayo omu mikono y'ekibinja ky'abaserikare be, omugabe agira ati: 'Mutware aha bwato omusindikye omu nyanja, yaaba naayenda kureka ediini ye - nawe mumitware . ng- kandi ku araabe atarikwenda kukireka, omute'. Bakamutwara ahagati y’enyanja kandi omutsigazi yashaba ati: ‘Ai Allah, n’okumara kuruga aharibo nk’oku orikwenda’. Nikirugamu ngu obwato bukahinduka boona bamira amaizi. Omutsigazi yaaza owaabo okuhitsya obu yaahikire omu maisho g'omugabe. Omugabe yaabuuza ati: Banywani baawe bari bata? ’ Omutsigazi akagarukamu ati: ‘Allah nanmara kuruga aharibo’. Bwanyima y’ekyo akagambira omugabe ati: ‘Torikwija kubaasa kunyita okuhitsya obu oraahikiirize eki ndikukugambira.’ Omugabe akabuuza ati: ‘Noragiira ki? ’ Omutsigazi akagira ati: ‘Muteeranire abantu boona omu mwanya muhango reero munshabe aha rubaju rw’omuti, mutware omusyo kuruga omu nshaho yangye mugire muti: ‘Omu iziina rya Allah, Rabb w’omutsigazi ogu’. Ku oraabe nookikora noija kunyita’. Aha muheru omugabe yaakikora. Akata omusyo ahagati y’omusyo, yaaguteera, ati: ‘Omu iziina rya Allah, Rabb w’omutsigazi ogu’. Omusyo gukateerwa omu rubaju rw'omutsigazi, bwanyima omutsigazi yaata omukono ahu omusyo gwakwatsire yaafa. Abantu bakagira bati: ‘Nitwikiriza Rabb w’omutsigazi ogwo’. Bwanyima akamureeta omugabe, yamugira ati: Nomanya ngu ekintu eki waabaire noyerarikiriira, na Allah hati kikuhikireho. Abaikiriza boona’. Omugabe bwanyima akaragiira ngu bakore omugyera reero baguteere omuriro. Omugabe akagira ati: ‘Otarikwehakana ediini ye, ayokibwemu’. Bakakora batyo kuhitsya obu omukazi yaizire n'omwana we, kikaba nikireebeka ngu akaba ari haihi kugaruka enyima ngu atagwa omu kiziba ky'omuriro, reero omwana yaagira ati: 'Maama wangye, gumisiriza, buzima ori ahaiguru y'amazima'.
Imam Muslim : 5328
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ وَتَقَارَبَا فِي لَفْظِ الْحَدِيثِ وَالسِّيَاقُ لِهَارُونَ قَالَا حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ مُجَاهِدٍ أَبِي حَزْرَةَ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ خَرَجْتُ أَنَا وَأَبِي نَطْلُبُ الْعِلْمَ فِي هَذَا الْحَيِّ مِنْ الْأَنْصَارِ قَبْلَ أَنْ يَهْلِكُوا فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ لَقِينَا أَبَا الْيَسَرِ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ غُلَامٌ لَهُ مَعَهُ ضِمَامَةٌ مِنْ صُحُفٍ وَعَلَى أَبِي الْيَسَرِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيَّ وَعَلَى غُلَامِهِ بُرْدَةٌ وَمَعَافِرِيَّ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا عَمِّ إِنِّي أَرَى فِي وَجْهِكَ سَفْعَةً مِنْ غَضَبٍ قَالَ أَجَلْ كَانَ لِي عَلَى فُلَانِ ابْنِ فُلَانٍ الْحَرَامِيِّ مَالٌ فَأَتَيْتُ أَهْلَهُ فَسَلَّمْتُ فَقُلْتُ ثَمَّ هُوَ قَالُوا لَا فَخَرَجَ عَلَيَّ ابْنٌ لَهُ جَفْرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَيْنَ أَبُوكَ قَالَ سَمِعَ صَوْتَكَ فَدَخَلَ أَرِيكَةَ أُمِّي فَقُلْتُ اخْرُجْ إِلَيَّ فَقَدْ عَلِمْتُ أَيْنَ أَنْتَ فَخَرَجَ فَقُلْتُ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ اخْتَبَأْتَ مِنِّي قَالَ أَنَا وَاللَّهِ أُحَدِّثُكَ ثُمَّ لَا أَكْذِبُكَ خَشِيتُ وَاللَّهِ أَنْ أُحَدِّثَكَ فَأَكْذِبَكَ وَأَنْ أَعِدَكَ فَأُخْلِفَكَ وَكُنْتَ صَاحِبَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُنْتُ وَاللَّهِ مُعْسِرًا قَالَ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قُلْتُ آللَّهِ قَالَ اللَّهِ قَالَ فَأَتَى بِصَحِيفَتِهِ فَمَحَاهَا بِيَدِهِ فَقَالَ إِنْ وَجَدْتَ قَضَاءً فَاقْضِنِي وَإِلَّا أَنْتَ فِي حِلٍّ فَأَشْهَدُ بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَضَعَ إِصْبَعَيْهِ عَلَى عَيْنَيْهِ وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِرًا أَوْ وَضَعَ عَنْهُ أَظَلَّهُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ أَنَا يَا عَمِّ لَوْ أَنَّكَ أَخَذْتَ بُرْدَةَ غُلَامِكَ وَأَعْطَيْتَهُ مَعَافِرِيَّكَ وَأَخَذْتَ مَعَافِرِيَّهُ وَأَعْطَيْتَهُ بُرْدَتَكَ فَكَانَتْ عَلَيْكَ حُلَّةٌ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ فَمَسَحَ رَأْسِي وَقَالَ اللَّهُمَّ بَارِكْ فِيهِ يَا ابْنَ أَخِي بَصَرُ عَيْنَيَّ هَاتَيْنِ وَسَمْعُ أُذُنَيَّ هَاتَيْنِ وَوَعَاهُ قَلْبِي هَذَا وَأَشَارَ إِلَى مَنَاطِ قَلْبِهِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ أَطْعِمُوهُمْ مِمَّا تَأْكُلُونَ وَأَلْبِسُوهُمْ مِمَّا تَلْبَسُونَ وَكَانَ أَنْ أَعْطَيْتُهُ مِنْ مَتَاعِ الدُّنْيَا أَهْوَنَ عَلَيَّ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ مِنْ حَسَنَاتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ مَضَيْنَا حَتَّى أَتَيْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فِي مَسْجِدِهِ وَهُوَ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ مُشْتَمِلًا بِهِ فَتَخَطَّيْتُ الْقَوْمَ حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ فَقُلْتُ يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَتُصَلِّي فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ وَرِدَاؤُكَ إِلَى جَنْبِكَ قَالَ فَقَالَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي هَكَذَا وَفَرَّقَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَقَوَّسَهَا أَرَدْتُ أَنْ يَدْخُلَ عَلَيَّ الْأَحْمَقُ مِثْلُكَ فَيَرَانِي كَيْفَ أَصْنَعُ فَيَصْنَعُ مِثْلَهُ أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسْجِدِنَا هَذَا وَفِي يَدِهِ عُرْجُونُ ابْنِ طَابٍ فَرَأَى فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ نُخَامَةً فَحَكَّهَا بِالْعُرْجُونِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَشَعْنَا ثُمَّ قَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ فَخَشَعْنَا ثُمَّ قَالَ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنْ يُعْرِضَ اللَّهُ عَنْهُ قُلْنَا لَا أَيُّنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ يُصَلِّي فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قِبَلَ وَجْهِهِ فَلَا يَبْصُقَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ تَحْتَ رِجْلِهِ الْيُسْرَى فَإِنْ عَجِلَتْ بِهِ بَادِرَةٌ فَلْيَقُلْ بِثَوْبِهِ هَكَذَا ثُمَّ طَوَى ثَوْبَهُ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ أَرُونِي عَبِيرًا فَقَامَ فَتًى مِنْ الْحَيِّ يَشْتَدُّ إِلَى أَهْلِهِ فَجَاءَ بِخَلُوقٍ فِي رَاحَتِهِ فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَعَلَهُ عَلَى رَأْسِ الْعُرْجُونِ ثُمَّ لَطَخَ بِهِ عَلَى أَثَرِ النُّخَامَةِ فَقَالَ جَابِرٌ فَمِنْ هُنَاكَ جَعَلْتُمْ الْخَلُوقَ فِي مَسَاجِدِكُمْ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ بَطْنِ بُوَاطٍ وَهُوَ يَطْلُبُ الْمَجْدِيَّ بْنَ عَمْرٍو الْجُهَنِيَّ وَكَانَ النَّاضِحُ يَعْقُبُهُ مِنَّا الْخَمْسَةُ وَالسِّتَّةُ وَالسَّبْعَةُ فَدَارَتْ عُقْبَةُ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ عَلَى نَاضِحٍ لَهُ فَأَنَاخَهُ فَرَكِبَهُ ثُمَّ بَعَثَهُ فَتَلَدَّنَ عَلَيْهِ بَعْضَ التَّلَدُّنِ فَقَالَ لَهُ شَأْ لَعَنَكَ اللَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ هَذَا اللَّاعِنُ بَعِيرَهُ قَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ انْزِلْ عَنْهُ فَلَا تَصْحَبْنَا بِمَلْعُونٍ لَا تَدْعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَوْلَادِكُمْ وَلَا تَدْعُوا عَلَى أَمْوَالِكُمْ لَا تُوَافِقُوا مِنْ اللَّهِ سَاعَةً يُسْأَلُ فِيهَا عَطَاءٌ فَيَسْتَجِيبُ لَكُمْ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا كَانَتْ عُشَيْشِيَةٌ وَدَنَوْنَا مَاءً مِنْ مِيَاهِ الْعَرَبِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَجُلٌ يَتَقَدَّمُنَا فَيَمْدُرُ الْحَوْضَ فَيَشْرَبُ وَيَسْقِينَا قَالَ جَابِرٌ فَقُمْتُ فَقُلْتُ هَذَا رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ رَجُلٍ مَعَ جَابِرٍ فَقَامَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ فَانْطَلَقْنَا إِلَى الْبِئْرِ فَنَزَعْنَا فِي الْحَوْضِ سَجْلًا أَوْ سَجْلَيْنِ ثُمَّ مَدَرْنَاهُ ثُمَّ نَزَعْنَا فِيهِ حَتَّى أَفْهَقْنَاهُ فَكَانَ أَوَّلَ طَالِعٍ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَتَأْذَنَانِ قُلْنَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَشْرَعَ نَاقَتَهُ فَشَرِبَتْ شَنَقَ لَهَا فَشَجَتْ فَبَالَتْ ثُمَّ عَدَلَ بِهَا فَأَنَاخَهَا ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْحَوْضِ فَتَوَضَّأَ مِنْهُ ثُمَّ قُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ مِنْ مُتَوَضَّإِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَهَبَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُصَلِّيَ وَكَانَتْ عَلَيَّ بُرْدَةٌ ذَهَبْتُ أَنْ أُخَالِفَ بَيْنَ طَرَفَيْهَا فَلَمْ تَبْلُغْ لِي وَكَانَتْ لَهَا ذَبَاذِبُ فَنَكَّسْتُهَا ثُمَّ خَالَفْتُ بَيْنَ طَرَفَيْهَا ثُمَّ تَوَاقَصْتُ عَلَيْهَا ثُمَّ جِئْتُ حَتَّى قُمْتُ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ بِيَدِي فَأَدَارَنِي حَتَّى أَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ ثُمَّ جَاءَ جَبَّارُ بْنُ صَخْرٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ جَاءَ فَقَامَ عَنْ يَسَارِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدَيْنَا جَمِيعًا فَدَفَعَنَا حَتَّى أَقَامَنَا خَلْفَهُ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْمُقُنِي وَأَنَا لَا أَشْعُرُ ثُمَّ فَطِنْتُ بِهِ فَقَالَ هَكَذَا بِيَدِهِ يَعْنِي شُدَّ وَسَطَكَ فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَا جَابِرُ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِذَا كَانَ وَاسِعًا فَخَالِفْ بَيْنَ طَرَفَيْهِ وَإِذَا كَانَ ضَيِّقًا فَاشْدُدْهُ عَلَى حَقْوِكَ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ قُوتُ كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا فِي كُلِّ يَوْمٍ تَمْرَةً فَكَانَ يَمَصُّهَا ثُمَّ يَصُرُّهَا فِي ثَوْبِهِ وَكُنَّا نَخْتَبِطُ بِقِسِيِّنَا وَنَأْكُلُ حَتَّى قَرِحَتْ أَشْدَاقُنَا فَأُقْسِمُ أُخْطِئَهَا رَجُلٌ مِنَّا يَوْمًا فَانْطَلَقْنَا بِهِ نَنْعَشُهُ فَشَهِدْنَا أَنَّهُ لَمْ يُعْطَهَا فَأُعْطِيَهَا فَقَامَ فَأَخَذَهَا سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى نَزَلْنَا وَادِيًا أَفْيَحَ فَذَهَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَاتَّبَعْتُهُ بِإِدَاوَةٍ مِنْ مَاءٍ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَرَ شَيْئًا يَسْتَتِرُ بِهِ فَإِذَا شَجَرَتَانِ بِشَاطِئِ الْوَادِي فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى إِحْدَاهُمَا فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَالْبَعِيرِ الْمَخْشُوشِ الَّذِي يُصَانِعُ قَائِدَهُ حَتَّى أَتَى الشَّجَرَةَ الْأُخْرَى فَأَخَذَ بِغُصْنٍ مِنْ أَغْصَانِهَا فَقَالَ انْقَادِي عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَانْقَادَتْ مَعَهُ كَذَلِكَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْمَنْصَفِ مِمَّا بَيْنَهُمَا لَأَمَ بَيْنَهُمَا يَعْنِي جَمَعَهُمَا فَقَالَ الْتَئِمَا عَلَيَّ بِإِذْنِ اللَّهِ فَالْتَأَمَتَا قَالَ جَابِرٌ فَخَرَجْتُ أُحْضِرُ مَخَافَةَ أَنْ يُحِسَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقُرْبِي فَيَبْتَعِدَ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ فَيَتَبَعَّدَ فَجَلَسْتُ أُحَدِّثُ نَفْسِي فَحَانَتْ مِنِّي لَفْتَةٌ فَإِذَا أَنَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُقْبِلًا وَإِذَا الشَّجَرَتَانِ قَدْ افْتَرَقَتَا فَقَامَتْ كُلُّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا عَلَى سَاقٍ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ وَقْفَةً فَقَالَ بِرَأْسِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ أَبُو إِسْمَعِيلَ بِرَأْسِهِ يَمِينًا وَشِمَالًا ثُمَّ أَقْبَلَ فَ
Kikatugambirwa [Harun bin Ma’ruf] na [Muhammad bin Abbad], hadiisi za bombi nizishushana haihi kandi okushoboorora oku okurikukurataho okwa matan n’okwa Harun, bombi bakagira bati: Kikatugambirwa [Hatim bin Ma’ruf] kuruga ahari [Ya’qub bin] Ubadah bin Ash Shamit] owaagizire ati: Nyowe na tata tukaza kushoma omu kyaro eki ekya Ansar batakafiire. Omuntu ou twabanza kubugana akaba ari [Abu Al Yasar], munywani wa Rasulullah Sallallahu ‘alaihi wa Salam, akaba ari n’omuhuuku ou yaabaire aine, akaba ayekoreire ekibunu ky’ebipande, Abu Al Yasar akaba ajwaire obutambaara bwa Ma’afiri kandi omuhuuku we nawe akaba ajwaire obutambaara bwa Ma’afiri. Taata amugira ati: Ai shwenkazi wangye, buzima nindeeba obumanyiso bw’ekiniga aha maisho gaawe. Akagira ati: Ekyo kihikire. So and so bin so and so akaba aine eibanja ahariinye, nkaza omuka ye, nagira ngu hello reero nagamba ebigambo reero bagira bati: No. Reero omwana w'enda y'ekiyungu yarugayo, nabuuza nti: Sho ari nkahi? Akagira ati: Akahurira eiraka ryawe. Ekindi maama, Arikah, akataaha nagira nti: Ija aha, nkaba naaheza kumanya ahu ori. Nkabuuza nti: Ahabwenki nonyeshereka? Akagarukamu ati: Nyowe, ahari Allah, ninyija kukugambira, tindikubeiha, ahari Allah, nkatiina kukugambira reero nkabeiha kandi nkakuraganisa reero naakihenda. Ori munywani wa Rasulullah Sallallahu 'alaihi wa Salam kandi nyowe, na Ruhanga, ndi omu buzibu. Ningira nti: Allah. Akagarukamu ati: Allah. Ningira nti: Allah. Akagarukamu ati: Allah. Ningira nti: Allah. Akagarukamu ati: Allah. Atyo akwaata orubaaho yarusiimura n'omukono, ati: waaba oine sente zishashure kandi waaba otaine sente ori busha. Okureeba kw’amaisho gangye gombi - akata enkumu ze aha maisho ge - okuhurira kw’amatu gangye gombi n’okwetegyereza kw’omutima gwangye - akooreka omwanya gw’omutima gwe - akareeba Omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam arikugira ati: ‘Orikuhanika omuntu ogumire nari okumucungura kuruga omu ibanja rye omu kicuucu kye’, Hi Allahs will shel. Ati: Mbwenu nkamugira nti: Ai shwento, kuri nokwata oburangi bw'omuhuuku waawe, okakwata omuhuuku waawe owa ma'afiri, okakwata oburangi bwe bwa ma'firi okamutaho oburangi bwawe, buzima okajwara amabaare nawe akajwara amabaare. Akasiiga omutwe gwangye reero yashaba ati: Ai Allah, omuhe omugisha. O mwihwa wangye, okureeba kw'amaisho gangye gombi - akata enkumu ze aha maisho ge - okuhurira kw'amatu gangye gombi n'okwetegyereza kw'omutima gwangye - akooreka omwanya gw'omutima gwe - akahamya omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wa Salam arikugira ati: 'Bahe eby'okurya kuruga omu bi murikurya kandi mubahe eki wear we are the clothes,' n’okwanguha ahariinye okukira we okutwara oburungi bwangye aha Kiro ky’Okuzooka. Tukazayo kuhisya obu twahikire ahari [Jabir bin Abdullah] aha muzigiti gwe, akaba nashaba ajwaire esaati ei yaabaire ayeshwekire. Nkateera abantu ebigyere kuhisya obu nashutami ahagati ya Jabir na Qibla. Nkamugira nti: Allah akugirire embabazi, ahabwenki noshaba ojwaire esaati emwe kandi shawli yaawe eri aharubaju? Akamanyisa omukono gwe aha kifuba kyangye nk'oku - yaajanjaaza enkumu ze yaazizingazinga, yagira ati: Ninyenda omushema nkaiwe aije ahariinye areebe eki ndikukora ngu abone kukikopa. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam rimwe akaija ahariitwe omu muzigiti gwaitu obwo ayekoreire eitaagi rya Ibn Tab, akareeba ngu hariho ebizimba omu rubaju rw’omuzigiti reero yaabisharaho n’eitaagi, bwanyima y’ekyo akahindukira ahariitwe yaabuuza ati: ‘Whits turn you from Allah to? akagira ati: Tufukamire. Akagaruka yaabuuza ati: 'N'oha omuriimwe orikwenda ngu Allah amurekye?' Twagarukamu tuti: Ngaaha, ai Mutumwa wa Allah. Akagira ati: Buzimazima omwe omuriimwe ku arikushaba, Allah Tabaraka wa Ta’ala ari omu maisho ge, n’ahabw’ekyo otagisheesha. h kuza omu maisho ge nari aha rubaju rwe rwa buryo, amacwante aha rubaju rwa bumosho, ahansi y’ekigyere kye kya bumosho. Kandi ku araabe atarikubaasa kwezibira kuhitsya obu araacwere amacwante nari okusheeshasheesha, ashemerire kukikora n'ebijwaro bye nk'ebi." Yazingirana ebijwaro bye hamwe reero yagira ati: "Nyoreka amajuta ga za'faran." Reero omutsigazi kuruga omu ruganda akairuka yaaza omu ka ye ahonaaho kandi yaija aine omutaano gw'amajuta n'amajuta ga wasulllalahalahu omu ngaro ze, akagisiiga aha mutwe gw’ekibunu ky’ahagati reero yaagisiiga aha nshaho eyaabaire esigaireho Jabir akagira ati: Aho niho murikuha emizigiti yaanyu amajuta g’omubazi. abantu bataano, mukaaga na mushanju, reero omwe aha bavugi b'engamira kuruga omu Ansar akeetooroora engamira ye, bwanyima y'ekyo engamira ekagurukaguruka reero yaaza aha ngamira ye. Akagarukamu ati: Ndiho, ai Mutumwa wa Allah. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam akagira ati: ‘Suuma, otakwatanisa n’ekintu kyona ekikyeenirwe. Otashabira ebintu bibi ahabwawe, otashabira ebibi ahabwawe, otashabira ebibi ahabwawe eby'obugaiga, otayorobera eshaara za Allah ku zirikugarukwamu reero akazikuha ahabwawe'. Tukagyendera na Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam kuhisya omu ihangwe. Twahika haihi n’emwe aha maizi g’Abaharabu kandi Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam akagira ati: ‘Orikwenda kutubanzaho akaboneza eiziba, bwanyima y’ekyo anywa reero atuhe eky’okunywa’ Jabir akagira ati: Nkemerera nagira nti: Ndi, ai Mutumwa wa Allah. Rasulullah na Salam akagira ati: N’oha ondiijo ori na Jabir? Jabar bin Shakhr akeemerera. Tukaza aha iziba reero twakurura ekiibo kimwe nari bibiri kuruga omu iziba. Tukagigarura ahansi reero twagikurura kuhitsya obu yaabaire eijwiire amaizi. Omuntu owabandize kutubugana akaba ari Rasulullah, akabuuza ati: ‘Imwe babiri nimukiikiriza?’. Twagarukamu tuti: Eego, ai Mutumwa wa Allah. akagarura omutwe gw'engamira ye ahansi, engamira ye yaanywa, yaakwata enkoni kandi engamira ye yaajanjaaza amaguru yaasheeshasheesha. Bwanyima y'ekyo akagihindura yaagiborooga. Reero omurangi sallallaahu 'alaihi wa Salam akaza aha iziba yaakora okunaaba. Nkemerera nakora okunaaba kwangye nkozesa amaizi g’okunaaba agasigaireho kuruga ahari Rasulullah Sallallahu ‘alaihi wa Salam. Jabbar bin Shakhr bwanyima akaza kwehuumuza kandi nabi saw nabi yayemerera kushaba. Nkataho ekitambaara, naaba ninyenda kukijanjaaza kwonka tiyaahika. Ekitambaara kikaba kiine omuheru reero nkakihindura, bwanyima y’ekyo nkakigorora ahagati y’enshonda ibiri reero nkakinyiganyiga n’ebisya. Reero nkaija nyemerera aha rubaju rwa bumosho rwa Rasulullah saw. Akakwata omukono gwangye yanhindura ngu ante aha rubaju rwe rwa buryo. Bwanyima y’ekyo Jabar bin Shakhr akahikaho. Akakora okunaaba reero yaija yayemerera aharubaju rwa bumosho rwa Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam, reero yatukwata emikono yatuta enyima ye. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam akanreeba kwonka tindakihuriire, bwanyima y'ekyo nketegyereza reero yaakora akamanyiso n'omukono gwe, akaba namanyisa kuboha ekicweka kyawe ekya rwagati. Bwanyima y’okushaba, Rasulullah akagira ati: ‘Ei Jabir!’ Nkagarukamu nti: Eego, ai Mutumwa wa Allah. Akagira ati: ‘Esaati ku eraabe eri mpango, ogijanjaaze ahagati y’enshonda ibiri kandi ku eraabe eri nkye, ogibohe ahaiguru y’ekibunu kyawe’. Obwire obumwe tukagyendera na nabi sallallaahu ‘alaihi wa Salam kandi buri omwe omuriitwe akaba arya ekijuma kimwe buri izooba. Akagiyonka reero yaagijwara omu bijwaro bye, twahingisa omuti kugira ngu amababi gagwe Tukagirya okuhitsya obu enshonda z’akanwa gaitu zaashasha. Ndahira, omuntu omuriitwe akabura eizooba rimwe. Reero twaza kukisherura reero twakitorotoora. Twamuha obujurizi ngu akaba ataheirwe -omugabo gw'ebiro- reero bwanyima akabiheebwa. Akeemerera, yaakitwara. Obwire obumwe tukagyendera na nabi sallallaahu ‘alaihi wa Salam kuhitsya obu twayemereire omu kihanga kihango. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam akaza kuheza omurimo gwe, nkamukuratira kuruga enyima n'ekiibo ky'amaizi. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam akareeba okwehinguririza, tarareebire eky'okushweka. Nikirugamu ngu hariho emiti ebiri aha rubaju rw’oruhanga. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam akaza ahari omwe aharibo reero yaakwata eitaagi ryayo, yagira ati: ‘Nfukame ahabwangye, n’orusa rwa Allah’. Eitaagi rikafukama nawe nk’engamira erimu enyindo eyakozirwe omutegyeki waayo, kuhitsya obu yaahikire aha muti ogundi akakwata eitaagi rimwe eryo, yagira ati: ‘Nfukama ahabwangye, n’orusa rwa Allah’. Eitaagi naryo rikafukama. Bwanyima y’okumara ahagati y’ebi bibiri, akabagaita, yagira ati: ‘Mugaite ahabwangye, n’orusa rwa Allah’. Abo bombi baine obumwe. Jabir akagira ati: Nkairuka ahonaaho ahabwokuba nkaba ntinire ngu Rasulullah Sallallahu ‘alaihi wa Salam naija kuhurira ndi haihi nawe n’ahabw’ekyo naija kuza hare. Muhammad bin Abbad akagira omu byafaayo bye ati: Akagyenda kandi nkashutama ningamba nyenka. Nkareeba aharubaju kyashangwa ngu nabi sallallaahu 'alaihi wa Salam akaija kyashangwa ngu emiti ebiri ekaba neejwa. Buri kimwe aharibyo kyemerera aha muti gwakyo. Nkareeba Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam ayemereire kandi yakora akamanyiso n’omutwe gwe nk’oku - Abu Isma’il akakora akamanyiso n’omutwe gwe aha rubaju rwa buryo n’orwa bumosho - bwanyima y’ekyo akaija. Ku yaahikire omu maisho gangye, yanbuuza ati: ‘Hei Jabir, nooreeba ahu nyemereire?’ Nkagarukamu nti: Eego, ai Mutumwa wa Allah’. Akamugira ati: ‘Gyenda aha miti ebiri, buri emwe oitemeho eitaagi, reero ogireete hanu. Ku oraabe ori ahu nyemereire, oiheho eitaagi rimwe aha rubaju rwawe rwa buryo, kandi oiheho eitaagi ryawe erya bumosho.’ Jabir ati: Nkemerera reero nakwata eibaare, narihenda reero narishara okuhisya obu ryashazire, bwanyima y'okuza aha miti ebiri, nkasharaho amataagi ga buri muti ebiri. Nkagaruka ndikumukurura mpaka nyemereire ahu nabi sallallaahu 'alaihi wa Salam yaabaire ayemereire. Nkaihaho eitaagi rimwe aha rubaju rwangye rwa buryo kandi erindi aha rwa bumosho bwawe, bwanyima y’ekyo nkaza aha Mutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam, nagira nti: Nkikozire, iwe Mutumwa wa Allah, mbwenu ekyo n’eky’enki? Akagarukamu ati: ‘Nkahingura omu bituuro bibiri ebi abaabaire nibabituuramu baabaire nibafubirwa, n’okushaba kwangye, nkaba ninyenda kubikyendeeza byombi kasita amataagi abiri gaabaire gakiine amaizi’. Reero twahika omu mahe kandi Rasulullah na Salam akagira ati: Iwe Jabir, yeta amaizi g'okunaaba! Nkagira nti: ‘Amaizi g’okunaaba, amaizi g’okunaaba, amaizi g’okunaaba’. Nkagira nti: Ai Mutumwa wa Allah, tindashangire n’eitonyezo ry’amaizi omu karavani. Hariho amaizi g’okukyendeeza oburofa bwa Ansar ahabw’omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam omu kiibo kye ekyomure aha kiibo ky’embaaho ekihanikire reero yangira ati: ‘Gyenda ahari fulani bin fulani Al Ansari oreebe yaaba harimu amaizi makye omu kiibo.’ Nkaza ahu ari reero nareeba omu kiibo, tindashangire kintu kyona kureka eitookye ry'amaizi aha muheru gw'ekiibo, ku ndaabe naakishuka buzima kikaba nikiija kwoma. Bwanyima y'ekyo nkaza aha Mutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wa Salam, nagira nti: Ai Mutumwa wa Allah, tindashangire kintu kyona kureka eitookye ry'amaizi aha muheru gw'ekiibo, ku ndaabe naagashuka buzimazima nigaija kwoma. Akagira ati: ‘Gyenda okireete hanu’. Nkagikwata nawe yagikwata n’emikono ye. Akagamba ebigambo ebitahikire . Ku naamanyire eki kyabaire kiri, akakikwata n’emikono yombi, bwanyima y’ekyo akakimpa, yagira ati: ‘Iwe Jabir, yeta ekikopo kihango’. Ninyeta: Ekikopo kihango, iwe karavani. Reero nkagitwara naagita omu maisho g'omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wa Salam, yaayoreka ekikopo n'omukono gwe nk'oku - Jabir akajanjaaza omukono gwe, yaagorora enkumu ze reero yaazita ahansi y'ekikopo. Akagira ati: ‘Kitware, iwe Jabir, reero okishukyeho kandi ogire oti: ‘Bismillaah’. Nkamushukira kandi nagira nti: Bismillaah. Nkareeba amaizi nigasheesheka ahagati y’enkumu z’omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam reero ekikopo kihango kyasheesha amaizi kyahinduka kuhitsya obu kyaijwire, bwanyima y’ekyo akagira ati: ‘Ei Jabir, yeta orikwetaaga amaizi’. Jabir akagira ati: Abantu nibaija banywa kuhitsya obu barikuhazya. Reero nagira nti: Hariho okirikwetenga amaizi? Bwanyima Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam yaimusa omukono gwe kuruga omu kikopo kihango ekyabaire kiijwire amaizi. Abantu bakeetomboitira enjara ahari Mutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam kandi yagira ati: ‘Ruhanga abahe eby’okurya’. reero twaza aha mwaro, omuyaga gwatunguuka ekyenyanja kyaguruka kyaza omu reero twataho omuriro haihi nakyo, twakiteeka twakiteeka reero twarya okuhitsya obu twaijwire. Jabir ati: Nyowe, so na so na so na so - akabara kuhika aha bantu bataano - akataaha omu biina bye by'amaisho, tihaine owatureebire kuhisya obu twarugayo. Twakwata kimwe aha bishushu bye reero twakifunya, bwanyima y'ekyo twayeta omushaija mukuru omu karavani, engamira mpango omu karavani n'omuvugi wa pillion omukuru omu karavani, yaataaha ahansi yaayo atagambire omutwe ahansi.
Imam Muslim : 5329
حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُا جَاءَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ إِلَى أَبِي فِي مَنْزِلِهِ فَاشْتَرَى مِنْهُ رَحْلًا فَقَالَ لِعَازِبٍ ابْعَثْ مَعِيَ ابْنَكَ يَحْمِلْهُ مَعِي إِلَى مَنْزِلِي فَقَالَ لِي أَبِي احْمِلْهُ فَحَمَلْتُهُ وَخَرَجَ أَبِي مَعَهُ يَنْتَقِدُ ثَمَنَهُ فَقَالَ لَهُ أَبِي يَا أَبَا بَكْرٍ حَدِّثْنِي كَيْفَ صَنَعْتُمَا لَيْلَةَ سَرَيْتَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ أَسْرَيْنَا لَيْلَتَنَا كُلَّهَا حَتَّى قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ وَخَلَا الطَّرِيقُ فَلَا يَمُرُّ فِيهِ أَحَدٌ حَتَّى رُفِعَتْ لَنَا صَخْرَةٌ طَوِيلَةٌ لَهَا ظِلٌّ لَمْ تَأْتِ عَلَيْهِ الشَّمْسُ بَعْدُ فَنَزَلْنَا عِنْدَهَا فَأَتَيْتُ الصَّخْرَةَ فَسَوَّيْتُ بِيَدِي مَكَانًا يَنَامُ فِيهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ظِلِّهَا ثُمَّ بَسَطْتُ عَلَيْهِ فَرْوَةً ثُمَّ قُلْتُ نَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَأَنَا أَنْفُضُ لَكَ مَا حَوْلَكَ فَنَامَ وَخَرَجْتُ أَنْفُضُ مَا حَوْلَهُ فَإِذَا أَنَا بِرَاعِي غَنَمٍ مُقْبِلٍ بِغَنَمِهِ إِلَى الصَّخْرَةِ يُرِيدُ مِنْهَا الَّذِي أَرَدْنَا فَلَقِيتُهُ فَقُلْتُ لِمَنْ أَنْتَ يَا غُلَامُ فَقَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ قُلْتُ أَفِي غَنَمِكَ لَبَنٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ أَفَتَحْلُبُ لِي قَالَ نَعَمْ فَأَخَذَ شَاةً فَقُلْتُ لَهُ انْفُضْ الضَّرْعَ مِنْ الشَّعَرِ وَالتُّرَابِ وَالْقَذَى قَالَ فَرَأَيْتُ الْبَرَاءَ يَضْرِبُ بِيَدِهِ عَلَى الْأُخْرَى يَنْفُضُ فَحَلَبَ لِي فِي قَعْبٍ مَعَهُ كُثْبَةً مِنْ لَبَنٍ قَالَ وَمَعِي إِدَاوَةٌ أَرْتَوِي فِيهَا لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَشْرَبَ مِنْهَا وَيَتَوَضَّأَ قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَرِهْتُ أَنْ أُوقِظَهُ مِنْ نَوْمِهِ فَوَافَقْتُهُ اسْتَيْقَظَ فَصَبَبْتُ عَلَى اللَّبَنِ مِنْ الْمَاءِ حَتَّى بَرَدَ أَسْفَلُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْرَبْ مِنْ هَذَا اللَّبَنِ قَالَ فَشَرِبَ حَتَّى رَضِيتُ ثُمَّ قَالَ أَلَمْ يَأْنِ لِلرَّحِيلِ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَارْتَحَلْنَا بَعْدَمَا زَالَتْ الشَّمْسُ وَاتَّبَعَنَا سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ وَنَحْنُ فِي جَلَدٍ مِنْ الْأَرْضِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُتِينَا فَقَالَ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا فَدَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَارْتَطَمَتْ فَرَسُهُ إِلَى بَطْنِهَا أُرَى فَقَالَ إِنِّي قَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمَا قَدْ دَعَوْتُمَا عَلَيَّ فَادْعُوَا لِي فَاللَّهُ لَكُمَا أَنْ أَرُدَّ عَنْكُمَا الطَّلَبَ فَدَعَا اللَّهَ فَنَجَا فَرَجَعَ لَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا قَالَ قَدْ كَفَيْتُكُمْ مَا هَاهُنَا فَلَا يَلْقَى أَحَدًا إِلَّا رَدَّهُ قَالَ وَوَفَى لَنَا و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ح و حَدَّثَنَاه إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ اشْتَرَى أَبُو بَكْرٍ مِنْ أَبِي رَحْلًا بِثَلَاثَةَ عَشَرَ دِرْهَمًا وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ و قَالَ فِي حَدِيثِهِ مِنْ رِوَايَةِ عُثْمَانَ بْنِ عُمَرَ فَلَمَّا دَنَا دَعَا عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَاخَ فَرَسُهُ فِي الْأَرْضِ إِلَى بَطْنِهِ وَوَثَبَ عَنْهُ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ هَذَا عَمَلُكَ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُخَلِّصَنِي مِمَّا أَنَا فِيهِ وَلَكَ عَلَيَّ لَأُعَمِّيَنَّ عَلَى مَنْ وَرَائِي وَهَذِهِ كِنَانَتِي فَخُذْ سَهْمًا مِنْهَا فَإِنَّكَ سَتَمُرُّ عَلَى إِبِلِي وَغِلْمَانِي بِمَكَانِ كَذَا وَكَذَا فَخُذْ مِنْهَا حَاجَتَكَ قَالَ لَا حَاجَةَ لِي فِي إِبِلِكَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ لَيْلًا فَتَنَازَعُوا أَيُّهُمْ يَنْزِلُ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَنْزِلُ عَلَى بَنِي النَّجَّارِ أَخْوَالِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أُكْرِمُهُمْ بِذَلِكَ فَصَعِدَ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ فَوْقَ الْبُيُوتِ وَتَفَرَّقَ الْغِلْمَانُ وَالْخَدَمُ فِي الطُّرُقِ يُنَادُونَ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَا مُحَمَّدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ
Akangambira [Salamah bin Syabib] atugambiire [Al Hasan bin A’yan] atugambiire [Zuhair] atugambire [Abu Ishaq] akagira ati: Nkahurira [Al Bara` bin Azib] arikugira ati: Abu Bakr Ash Shiddiq akaija ahari tata omu mwanya gwe reero Abu Bakr mutabani waawe akagira ati: naanye kumureeta omu nju yangye. Taata yangira ati: Reeta. Nkamutwara na taata aheeru nawe kuza kushashura omuhendo. Taata akamugira ati: Hey [Abu Bakr], gamba, imwe babiri mukaba nimukora ki nyekiro obu mwaba nimugyendera na Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam? Abu Bakr akagira ati: Eego. Tukagyenda ekiro kyona kuhitsya omu ihangwe. Omuhanda gukaba gucureire kandi tihaine owaabaire ahinguraho kuhitsya obu baatwimukiire orubaare ruhango, rukaba rutuha ekicuucu kandi rutarikukwatwa -emishana- y’eizooba bwanyima. Twayemerera haihi reero twahika haihi n’orukiri. N’emikono yangye, nkagyeragyeranisa omwanya gw’okubyamamu nabi sallallaahu ‘alaihi wa Salam ahansi y’ekicuucu ky’eibare, reero naakijanjaaza emyenda ekozirwe omu bwoya bw’enyamaishwa, nagira nti: Gyenda ogwejegyere, iwe Mutumwa wa Allah, ninyija kukurinda ahabwawe. Akaza kubyama reero nyowe naza kumureeba okwehinguririize. Kikashangwa ngu hakaba hariho omuriisa w'embuzi owaizire n'embuzi ze aha rukiri ruhango, akaba naayenda obuhungiro nkaitwe. Nkabuuza nti: Ori owa oha, omuhuuku? Akagarukamu ati: N’eky’omuntu kuruga omu bantu ba Madiina. Nabuuza nti: omu mbuzi yaawe harimu amate? Akagarukamu ati: Eego. Nkabuuza nti: Noija kunshekyerera? Akagarukamu ati: Eego. Akatwara embuzi yayozya enshaho y’amate kuruga omu ishokye, obukooko n’obukooko -We -Abu Ishaq- akagira ati: Nkareeba Al Bara` naateera omukono gwe aha rubaju orundi obwo arikuboneza - reero yankama omu giraasi eyabaire erimu amate makye. Abu Bakr akagira ati: Nkareeta ekikopo eki nabi sallallaahu ‘alaihi wa Salam yanyweiremu kandi akakora okunaaba. Akagira ati: Reero nkaza ahari nabi sallallaahu 'alaihi wa Salam tindikumusisimura, kwonka kikashangwa ngu akasisimuka omu kaanya ako, bwanyima nkata amaizi aha mate okuhisya obu ahansi yaakyeera, bwanyima nagira nti: Ai Mutumwa wa Allah, nywa amate aga. Akanywa okuhitsya obu nashemereirwe. Bwanyima y’ekyo akagira ati: ‘Ti bwire bw’okugyenda’. Nkagarukamu nti: Ekyo kihikire. Tukaheza twarugayo bwanyima y’eizooba kuhindukira omu burengyerwa-izooba, obwo Suraqah bin Malik akatukuratira obwo turi omu itaka eririmu ebishaka. Nkagira nti: Ai Mutumwa wa Allah, tutaayaayiirwe. Akagira ati: ‘Otagira obusaasi, buzima Allah ari hamwe naitwe’. Reero omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wa Salam akamushabira ebibi kuhisya obu embaraasi ye yagwa omu itaka kuhika omunda, reero yagira ati: Nimmanya ngu mwembi nimunshabira ebibi, hati munshabire Allah, ahabwa Allah ninyija kubaha ebishabire byanyu byombi. Reero Allah yashaba kandi Suraqah akatunga obusingye kandi yagaruka. Tiyabugaine muntu weena kureka akagira ati: Nyine ekirikukumara, we - Rasulullah sallallaahu 'alaihi wa Salam - tari aha. Tarabugaine muntu weena kureka akabagarurayo. Abu Bakr akagira ati: Akahikiiriza eki yaaturaganiise. Akakigamba nyowe [Zuhair bin Harb] akakigambira itwe [Uthman bin Umar]. Kitugambirwe [Ishaq bin Ibrahim] atugambiire [Omuntu wa Nadhr bin Syumail] bombi ba [Isra`il bin Abu Ishaq] kuruga [Al Bara`] bakagira bati: Abu Bakr akagura enyamaishwa y’okuvuga ahari taata ahari dirham ikumi n’eshatu, akagamba aha hadiisi ya Zuq na A he hadi n’amakuru g’abashaija, omu hadiisi ye kuruga ahari Rasulullah Uthman bin Umar: Suraqah bin Malik ku yaahikire haihi, Rasulullah Shallallahu ‘alaihi wa Salam akamushabira reero embaraasi ye yaagwa omu itaka kuhika aha nda ye reero Suraqah yaaguruka yagira ati: Ai Muhammad, nimmanya ngu eki n’eki orikukora, nshabire kuruga ahari iwe kandi ki Ndyahumiza omuntu ori enyima yangye. Eki n'ekibokisi kyangye ky'omusyo, twara omusyo gumwe ahabw'okuba noija kwambuka engamira yangye n'abahuuku bangye omu mwanya ogu kandi ogu, ninkushaba twara eki orikwenda. Akagira ati: ‘Tindikwetenga engamira zaawe’. Twena bashatu tukaba turi Madiina nyekiro reero bwanyima bakarwaana ngu n'oha oraaremese nabi sallallaahu 'alaihi wa Salam. Akagira ati: ‘Mugume n’abaana ba Najjar, ba shwenkazi ba Abdul Muthallib, ninbahimbisa ahabw’ekyo’. Abashaija n’abakazi bakatemba ahaiguru y’amaju, abaana n’abaheereza bajanjaara omu nguuto, baayeta bati: Ai Muhammad, Ai Mutumwa wa Allah, Ai Muhammad, Ai Mutumwa wa Allah.
Imam Muslim : 5330
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ يُغْفَرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ فَبَدَّلُوا فَدَخَلُوا الْبَابَ يَزْحَفُونَ عَلَى أَسْتَاهِهِمْ وَقَالُوا حَبَّةٌ فِي شَعَرَةٍ
Atugambiire [Muhammad bin Rafi’] atugambiire [Abdurrazzaq] atugambiire [Ma’mar] kuruga [Hammam bin Munabbih] akagira ati: Eki nikyo [Abu Hurairah] yatugambiire kuruga ahari Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wa Salam, bwanyima akagambaho bamwe aharibo: ‘Rasulullah akagira ati: Israeli: 'Taaha omu muryango orikufukama okagira oti: 'Hita' - osaasire ebibi byawe - buzima naija kusaasirwa enshobi zaawe reero bahindukye batahe omu muryango obwo barikugurukaguruka aha bibero byabo kandi bagira bati: 'Habbah -enjuma- omu ngano''.
Imam Muslim : 5331
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنِي و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ يَعْنُونَ ابْنَ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ تَابَعَ الْوَحْيَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْلَ وَفَاتِهِ حَتَّى تُوُفِّيَ وَأَكْثَرُ مَا كَانَ الْوَحْيُ يَوْمَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Akangambiire [Amru bin Muhammad bin Bukair An Naqid], [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] na [Abdu bin Humaid] akagira ngu Abdu: akangambira, obwo abandi barikugira ngu: Atugambiire [Ya’qub bin Shibrahim bin Sa’ad] atugambiire [taata bin] kuruga [HabIs] akagira ati: akangira [Anas bin Malik] ngu Allah 'azza wajalla naheza okushururwa kwa Rasulullah Sallallaahu 'alaihi wa Salam atakafiire .
Imam Muslim : 5332
حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَهُوَ ابْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ أَنَّ الْيَهُودَ قَالُوا لِعُمَرَ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ آيَةً لَوْ أُنْزِلَتْ فِينَا لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ حَيْثُ أُنْزِلَتْ وَأَيَّ يَوْمٍ أُنْزِلَتْ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَيْثُ أُنْزِلَتْ أُنْزِلَتْ بِعَرَفَةَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاقِفٌ بِعَرَفَةَ قَالَ سُفْيَانُ أَشُكُّ كَانَ يَوْمَ جُمُعَةٍ أَمْ لَا يَعْنِي { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي }
Kikagambirwa nyowe [Abu Khaitsamah bin Harb] na [Muhammad bin Al Mutsanna], ekihandiiko kya Ibn Al Mutsanna, byombi nibigira biti: Kikagambirwa ahariitwe [Abdurrahman bin Mahdi] atugambiire [Sufyan] kuruga ahari [Qais bin Muslim] kuruga ahari [Thariq bin Muslim iwe, akagira ati: shoma orunyiriri oru, kuri rwatushururirwa, tukaba nituza kuhindura eizooba eryo ekiro kikuru: ‘Buzimazima nimmanya obu orunyiriri rwashohozibwa, eizooba ki orunyiriri rwashohozibwa kandi nabi sallallaahu ‘alaihi wa Salam akaba ari nkahi obu orunyiriri rwashohozibwa. Orunyiriri oru rukashuuma omuri Arafah obu nabi yaabaire akora wuquf omuri Arafah. Sufyan akagira ati: Ninteekateeka ngu n’orwakatano nari ngaaha, ekirikumanyisa ngu: ‘Aha izooba eri nkuhikiriize ediini yaawe kandi nkuhikiriize emigisha yangye’. -Al Ma'idah: 3-
Imam Muslim : 5333
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لِأَبِي بَكْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ قَالَتْ الْيَهُودُ لِعُمَرَ لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ يَهُودَ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةَ { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا } نَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ فَقَالَ عُمَرُ فَقَدْ عَلِمْتُ الْيَوْمَ الَّذِي أُنْزِلَتْ فِيهِ وَالسَّاعَةَ وَأَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ نَزَلَتْ نَزَلَتْ لَيْلَةَ جَمْعٍ وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Abu Kuraib] ekihandiiko kya Abu Bakr, akagira ati: Atugambiire [Abdullah bin Idris] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Qais bin Muslim] kuruga ahari [Thariq bin Shihab] akagira ati: Abayudaaya ahansi bakagira ngu eki tukagambira [Omuyudaaya: bakuhikiriize ediini yaawe, kandi baine emigisha yangye erikumara, kandi nyikiriza ngu obusiraamu bwahinduka ediini ahariiwe’. -Al Maa`idah: 3- nitumanya ngu eizooba eri orunyiriri rwashohoziibweho, buzima nitwija kuhindura eizooba eryo ekiro kikuru. Umar akagira ati: Nimmanya eizooba n’obwire obu aaya yashururwamu kandi ahu Rasulullah Sallallahu ‘alaihi wasallam yaabaire ari obu aaya yashururwaho, aaya ekashuuma omu kiro ky’oruteerane rwaitu obu twabaire turi na Rasulullah sallallahu ‘alaihi wa Salam omuri Arafah.
Imam Muslim : 5334
و حَدَّثَنِي عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنْ الْيَهُودِ إِلَى عُمَرَ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا نَزَلَتْ مَعْشَرَ الْيَهُودِ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ وَأَيُّ آيَةٍ قَالَ { الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا } فَقَالَ عُمَرُ إِنِّي لَأَعْلَمُ الْيَوْمَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ وَالْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَاتٍ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ
Kikagambirwa nyowe [Abdu bin Humaid] atugambiire [Ja’far bin Aun] atugambiire [Abu Umais] kuruga ahari [Qais bin Muslim] kuruga ahari [Thariq bin Shihab] akagira ati: Omuyudaaya akaija ahari [Umar] yagira ati: Iwe Amirul Mu’minin, hariho orunyiriri ahansi omu kitabo kyawe ngu kuri twabaire twine orunyiriri ku turikugira ngu tukaba nituza kushoma, eizooba rimwe. Umar akabuuza ati: Ni runyiriri ki? Akagarukamu ati: ‘Erizooba nkuhikiriize ediini yaawe, kandi nkuhikiriize emigisha yangye ahariiwe, kandi nyikiriize ngu obusiraamu bube ediini ahariiwe’. -Al Maa`idah: 3- Umar akagira ati: Buzimazima, nimmanya ekiro n’omwanya ahu orunyiriri oru rwashohoziibwe, orunyiriri rukashohozibwa omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wa Salam omuri Arafah aha Rwakatano.
Imam Muslim : 5335
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ قَالَ أَبُو الطَّاهِرِ حَدَّثَنَا و قَالَ حَرْمَلَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ } قَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي هِيَ الْيَتِيمَةُ تَكُونُ فِي حَجْرِ وَلِيِّهَا تُشَارِكُهُ فِي مَالِهِ فَيُعْجِبُهُ مَالُهَا وَجَمَالُهَا فَيُرِيدُ وَلِيُّهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا بِغَيْرِ أَنْ يُقْسِطَ فِي صَدَاقِهَا فَيُعْطِيَهَا مِثْلَ مَا يُعْطِيهَا غَيْرُهُ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يُقْسِطُوا لَهُنَّ وَيَبْلُغُوا بِهِنَّ أَعْلَى سُنَّتِهِنَّ مِنْ الصَّدَاقِ وَأُمِرُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا طَابَ لَهُمْ مِنْ النِّسَاءِ سِوَاهُنَّ قَالَ عُرْوَةُ قَالَتْ عَائِشَةُ ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ اسْتَفْتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ هَذِهِ الْآيَةِ فِيهِنَّ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلْ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ وَالَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ تَعَالَى أَنَّهُ { يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ } الْآيَةُ الْأُولَى الَّتِي قَالَ اللَّهُ فِيهَا { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ } قَالَتْ عَائِشَةُ وَقَوْلُ اللَّهِ فِي الْآيَةِ الْأُخْرَى { وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } رَغْبَةَ أَحَدِكُمْ عَنْ الْيَتِيمَةِ الَّتِي تَكُونُ فِي حَجْرِهِ حِينَ تَكُونُ قَلِيلَةَ الْمَالِ وَالْجَمَالِ فَنُهُوا أَنْ يَنْكِحُوا مَا رَغِبُوا فِي مَالِهَا وَجَمَالِهَا مِنْ يَتَامَى النِّسَاءِ إِلَّا بِالْقِسْطِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ و حَدَّثَنَا الْحَسَنُ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ أَنَّهُ سَأَلَ عَائِشَةَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى } وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَزَادَ فِي آخِرِهِ مِنْ أَجْلِ رَغْبَتِهِمْ عَنْهُنَّ إِذَا كُنَّ قَلِيلَاتِ الْمَالِ وَالْجَمَالِ
Akangambira [Abuu Ath Thahir Ahmad bin Amru bin Sarh] kandi [Harmalah bin Yahya At Tujibi] akagira ngu Abu Ath Thahir ati: Atugambiire, obwo Harmalah arikugira ati: Atugambiire [Ibnu Wahab] akangambira [Yunus] kuruga ahari [Ibnu Shihab] akangambira [] ekigambo kya Allah: ‘Kandi iwe Ku oraabe noyerarikiriira obutagira oburingaaniza omu nshonga y’empumi, mbwenu oshwera abakazi babiri, nari bashatu, nari bana abarungi ahariiwe’. -An Nisaa`: 3- Aisyah akagira ati: O muhara wa shwenkazi wangye, ekyo nikimanyisa omwishiki w'empumi ori ahansi y'okureeberera kw'omureeberezi we -kandi- naagabana omu -bintu bye reero omureeberezi atangaara ahabw'obugaiga n'oburungi bw'empumi reero omureeberezi nayenda kumushwera n'ekintu ekirikushushana n'ekyo omu -kigyendererwa kye- ekirikuheebwa abandi batari we, obwo nibaba bazibirwa kubashwera okwihaho kubakorera oburingaaniza kandi ngu babahe obushwere bw'ahaiguru kandi bakaba baragiira kushwera abakazi abaabaire bari barungi okwihaho emfuuzi. Urwah akagira ati: Aisyah akagira ati: Reero abantu bakashaba omutumwa wa Allah (saww) fatwa bwanyima y’ayayiti egi erikubakwataho - abakazi abatari bazaire - obwo Allah ‘azza wajalla akashuruura ayayiti egi: ‘Kandi bakakushaba fatwa aha bakazi, barikugira ngu: ‘Omwe gatwa aharibo kandi iwe the . Ekitabo ekirikukwata aha bakazi b’empumi ngu tokabahaire ebyabahandiikiirwe obwo orikwenda kubashwera’. -An Nisaa`: 127- Aisyah akagira ati: Kandi eki Allah Ta'ala yagambire nikyo kyakushomirwe omu Qur'an omu runyiriri oruhweire orurikugambwaho ebigambo bya Allah: 'Kandi ku oraabe noyerarikiriira obutakora oburingaaniza omu nshonga y'empumi obwo oshwere abakazi abarungi ahariiwe'. -An Nisaa`: 3- Aisyah akagira ati: Kandi Allah nagira omu runyiriri orundi ati: ‘Obu murikwenda kubashwera,’ -An Nisaa`: 127- n’okutakunda kw’omwe omuriimwe aha mukazi w’empumi ori ahansi y’okureeberera kwanyu ahabw’okugira ngu aine eby’obugaiga bikye kandi tarikushemeza ekirikumara. N’ahabw’ekyo nibazibirwa okushwerwa ahabw’ebi barikukunda kuruga omu by’obugaiga n’oburungi bw’efuuzi okwihaho omu buringaaniza ahabw’okutakunda abakazi b’efuuzi. Atugambiire [Al Hasan Al Hulwani] na [Abdu bin Humaid] buri kimwe kuruga ahari [Ya’qub bin Ibrahim bin Sa’ad] atugambiire [taata] kuruga ahari [Salih] kuruga ahari [Ibn Shihab] angambiire [Urwah] ngu akabuuza [Aisyah] aha kigambo kya Allah ku oraabe otaine kwerarikirira aha bikwatiraine n’okukora kwonka: ‘And . abakazi,' -An Nisaa`: 3- akagamba aha hadiisi nka hadiisi ya Yunus kuruga Az Zuhri kandi yayongyeraho aha muheru ati: Ahabw'okutakunda abakazi abafuuzi abaine eby'obugaiga bikye kandi abatari barungi ekirikumara .
Imam Muslim : 5336
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي الرَّجُلِ تَكُونُ لَهُ الْيَتِيمَةُ وَهُوَ وَلِيُّهَا وَوَارِثُهَا وَلَهَا مَالٌ وَلَيْسَ لَهَا أَحَدٌ يُخَاصِمُ دُونَهَا فَلَا يُنْكِحُهَا لِمَالِهَا فَيَضُرُّ بِهَا وَيُسِيءُ صُحْبَتَهَا فَقَالَ { إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَى فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنْ النِّسَاءِ } يَقُولُ مَا أَحْلَلْتُ لَكُمْ وَدَعْ هَذِهِ الَّتِي تَضُرُّ بِهَا
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Abu Kuraib] bombi bakagira bati: Atugambiire [Abu Usamah] atugambiire [Hisham] kuruga [ishe] kuruga ahari [Aisha] aha kigambo kya Allah: ‘Kandi ku oraabe noyerarikiriira obutakora oburingaaniza aha bakazi abafuuzi,’ -An He-3 akagira ati: aha bikwatiraine n’omuntu, akaba aine omukazi w’efuuzi, akaba ari omureeberezi we kandi omuhunguzi we. Omukazi efuuzi aine eby’obugaiga, taine ondiijo ou arikuhayahayana nawe okwihaho we. Taramushweire ahabw’obugaiga bwe n’ahabw’ekyo kikaba nikiija kumukora kubi kandi kyongyere kubi okureeberera kwe. Bwanyima akagira ati: ‘Kandi ku oraabe noyerarikiriira obutakora oburingaaniza omu nshonga y’empumi mbwenu oshwere abakazi abarungi ahariiwe’. -An Nisaa`: 3- Akagira ati: Tinkukihindura ekiragiro kandi okasigaho omukazi ogu ori ow'akabi ahabwakyo.
Imam Muslim : 5337
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَمَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ فِي يَتَامَى النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا تُؤْتُونَهُنَّ مَا كُتِبَ لَهُنَّ وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي الْيَتِيمَةِ تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ فَتَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَرْغَبُ عَنْهَا أَنْ يَتَزَوَّجَهَا وَيَكْرَهُ أَنْ يُزَوِّجَهَا غَيْرَهُ فَيَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَعْضِلُهَا فَلَا يَتَزَوَّجُهَا وَلَا يُزَوِّجُهَا غَيْرَهُ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Abdah bin Sulaiman] kuruga ahari [Hisham] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Aisyah] aha bigambo bye: ‘Kandi ekyashomirwe ahariiwe omu Koran: 354 -na fatwary- aha bikwatiraine n’abakazi b’empumi bakabaha eki mwaabaire mutabakozire, bo’. -An Nisaa`: 127- Aisyah akagira ati: -Orunyiriri oru- rukashururwa aha bikwatiraine n’omukazi w’omuntu owaabaire ari efuuzi. Omukazi efuuzi akamuta omu bintu bye reero yayenda kumushwera. Akaba atarikwenda ngu omukazi w'efuuzi ashwerwe ondiijo mushaija nawe amutwe omu bintu bye, nikwo kumugumiza ebintu ahabw'okutamushwera kandi atamushwera ondiijo mushaija.
Imam Muslim : 5338
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { يَسْتَفْتُونَكَ فِي النِّسَاءِ قُلْ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِيهِنَّ } الْآيَةَ قَالَتْ هِيَ الْيَتِيمَةُ الَّتِي تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ لَعَلَّهَا أَنْ تَكُونَ قَدْ شَرِكَتْهُ فِي مَالِهِ حَتَّى فِي الْعَذْقِ فَيَرْغَبُ يَعْنِي أَنْ يَنْكِحَهَا وَيَكْرَهُ أَنْ يُنْكِحَهَا رَجُلًا فَيَشْرَكُهُ فِي مَالِهِ فَيَعْضِلُهَا
Atugambiire [Abu Kuraib] atugambiire [Abu Usamah] atugambiire [Hisham] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Aisha] aha bigambo bye: ‘Kandi nibakushaba fatwa aha bikwatiraine n’abakazi. Gamba oti: ‘Allah naakuha fatwa aha bikwatiraine nabo’. -An Nisaa`: 127- Aisyah akagira ati: N'omukazi w'empumi ori n'omuntu, obundi naamuta omushaija omu by'obugaiga bye kuhika aha bihimba by'emizaabibu, reero nayenda kumushwera, tarikwenda kumushwera ondiijo mushaija ngu kize omu by'obugaiga bye reero amuhe trouble.
Imam Muslim : 5339
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله { وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي وَالِي مَالِ الْيَتِيمِ الَّذِي يَقُومُ عَلَيْهِ وَيُصْلِحُهُ إِذَا كَانَ مُحْتَاجًا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهُ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Abdah bin Sulayman] kuruga ahari [Hsyam] kuruga ahari [ishe] [Aisha] aha bigambo bye: ‘Kandi omworo weena, nabaasa kurya aha kihikire’. -An Nisaa`: 6- Aisyah akagira ati: -orunyiriri oru- rukashohozibwa aha murinzi w’ebintu bye, efuuzi orikubireeberera kandi akabiboneza, naabaasa kubiryaho yaaba nabyetenga.
Imam Muslim : 5340
و حَدَّثَنَاه أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ فِي قَوْله تَعَالَى { وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ } قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي وَلِيِّ الْيَتِيمِ أَنْ يُصِيبَ مِنْ مَالِهِ إِذَا كَانَ مُحْتَاجًا بِقَدْرِ مَالِهِ بِالْمَعْرُوفِ و حَدَّثَنَاه أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ بِهَذَا الْإِسْنَادِ
Kitugambirwe [Abu Kuraib] atugambiire [Abu Usamah] atugambiire [Hsyam] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Aisha] aha bigambo bye: ‘Omuntu weena - omu barinzi - orikubaasa, arekye - kurya eby’obugaiga by’empumi - kandi buri omwe ori omworo akore eki ari omworo,’. -An Nisaa`: 6- Aisyah akagira ati: Kikashohozibwa aha bikwatiraine n’omureeberezi w’empumi, naabaasa kukoresa esente ze yaaba naayenda omuhendo gw’eby’obugaiga bye omu muringo oguhikire. Atugambiire [Abu Kuraib] atugambiire [Ibn Numair] atugambiire [Hisham] na sanad egi.