Imam Muslim : 4961
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ هِشَامٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ أَسْمَاءَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَا شَيْءَ أَغْيَرُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ
Kandi atugambiire [Muhammad bin Abu Bakr Al Muqaddami] atugambiire [Bisyr bin Al Mufadhdhal] kuruga ahari [Hsyyam] kuruga ahari [Yahya bin Abu Katsir] kuruga ahari [Abu Salamah] kuruga ahari [‘Urwah] kuruga ahari [Asma’] kuruga ahari Nabi sallallaahu ni we akagira ati: Jalla'.
Imam Muslim : 4962
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ الْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُؤْمِنُ يَغَارُ وَاللَّهُ أَشَدُّ غَيْرًا و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ الْعَلَاءَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ
Kitugambirwe [Qutaibah bin Sa’id] akatugambira [‘Abdul Aziz bin Muhammad] kuruga [Al’Ala] kuruga [ishe] kuruga [Abu Hurairah] ngu Omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Omwikiriza aine eitima, kandi Allah aine eitima n’okukiraho’. Kandi ku yaaherize kutugambira [Muhammad bin Al Mutsanna] atugambiire [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] akagira ati; Nkahurira [Al 'Ala] na sanad egi.
Imam Muslim : 4963
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَأَبُو كَامِلٍ فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ كِلَاهُمَا عَنْ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ وَاللَّفْظُ لِأَبِي كَامِلٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَجُلًا أَصَابَ مِنْ امْرَأَةٍ قُبْلَةً فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ قَالَ فَنَزَلَتْ { أَقِمْ الصَّلَاةَ طَرَفَيْ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنْ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ } قَالَ فَقَالَ الرَّجُلُ أَلِيَ هَذِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ عَنْ أَبِيهِ حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ أَنَّهُ أَصَابَ مِنْ امْرَأَةٍ إِمَّا قُبْلَةً أَوْ مَسًّا بِيَدٍ أَوْ شَيْئًا كَأَنَّهُ يَسْأَلُ عَنْ كَفَّارَتِهَا قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يَزِيدَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ أَصَابَ رَجُلٌ مِنْ امْرَأَةٍ شَيْئًا دُونَ الْفَاحِشَةِ فَأَتَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَعَظَّمَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَتَى أَبَا بَكْرٍ فَعَظَّمَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يَزِيدَ وَالْمُعْتَمِرِ
Kitugambirwe [Qutaibah bin Sa’id] na [Abu Kamil Fudhail bin Husain Al Jahdari] bombi kuruga [Yazid bin Zurai’] - kandi lafadh egi n’eya Abu Kamil-; Yazid atugambiire [At Taimi] kuruga ahari [Abu Uthman] kuruga ahari [Abdullah bin Mas’ud] ngu omushaija akagira ngu akanywegyera omukazi, reero yaaza owa nabi saw. Bwanyima orunyiriri rukashuuma ruti: ‘Kandi muhamye okushaba aha nshonda zombi z’eizooba - omu kasheeshe n’omu mwabazyo - n’aha kutandika kw’ekiro. Nangwa, ebikorwa birungi nibishazamu ebibi by’ebikorwa bibi. Ekyo n’okurabura abo abarikwijuka’. -QS Hudi; 114-. Abdullah akagira ati; omushaija akabuuza; 'Iwe Mutumwa wa Allah, orunyiriri oru n'orwangye?' Akagarukamu ati: ‘Ayayini n’ey’abo abarikugikora kuruga omu ummah yangye’. Kitugambirwe [Muhammad bin ‘Abdul A’la] atugambiire [Mu’tamir] kuruga [ishe] atugambiire [Abu ‘Uthman] kuruga [Ibn Mas’ud] ngu omushaija akabugana nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam kandi yamugira ngu akakwata aha mukazi w’omukono nk’owa a, nari omu muringo gw’o, Omurangi sallallaahu wasallam aha bikwatiraine na kafarah ye -eraser-. Ibn Mas’ud akagira ati; obwo orunyiriri rukashuuma - nk'oku kiri omu Hadiisi ya Yazid. Atugambiire [‘Usman bin Abu Syaibah] atugambiire [Jarir] kuruga [Sulaimani At Taimi] na sanad egi, akagira ati; ‘Omushaija akakora ekibi kikye aha mukazi, bwanyima yabugana Umar bin Khaththab, n’ahabw’ekyo Umar akateekateeka ngu akozire ekibi kihango. Bwanyima akabugana Abu Bakr, akateekateeka ngu akozire ekibi kihango. Bwanyima akaija ahari nabi saw.
Imam Muslim : 4964
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ وَالْأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي عَالَجْتُ امْرَأَةً فِي أَقْصَى الْمَدِينَةِ وَإِنِّي أَصَبْتُ مِنْهَا مَا دُونَ أَنْ أَمَسَّهَا فَأَنَا هَذَا فَاقْضِ فِيَّ مَا شِئْتَ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ لَقَدْ سَتَرَكَ اللَّهُ لَوْ سَتَرْتَ نَفْسَكَ قَالَ فَلَمْ يَرُدَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا فَقَامَ الرَّجُلُ فَانْطَلَقَ فَأَتْبَعَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا دَعَاهُ وَتَلَا عَلَيْهِ هَذِهِ الْآيَةَ { أَقِمْ الصَّلَاةَ طَرَفَيْ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنْ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ } فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ هَذَا لَهُ خَاصَّةً قَالَ بَلْ لِلنَّاسِ كَافَّةً حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ الْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعِجْلِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ يُحَدِّثُ عَنْ خَالِهِ الْأَسْوَدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَعْنَى حَدِيثِ أَبِي الْأَحْوَصِ وَقَالَ فِي حَدِيثِهِ فَقَالَ مُعَاذٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا لِهَذَا خَاصَّةً أَوْ لَنَا عَامَّةً قَالَ بَلْ لَكُمْ عَامَّةً
Atugambiire [Yahya bin Yahya] na [Qutaiba bin Sa’id] na [Abu Bakr bin Abu Syaibah] -kandi lafadh egi n’eya Yahya- Yahya akagira ati; atugambiire, kandi abandi nibagira ngu; atugambiire [Abul Ahwash] kuruga [Simak] kuruga [Ibrahimu] kuruga [Alqamah] na [Al Aswad] kuruga [Abdullah] akagira ati; kuruga ahari Abdullah, akagira ati; 'Omushaija akaija ahari Rasulullah yagira ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah! Nkozire ekibi, ahabw'okuba nkateerana n'omukazi aha rubaju rwa Madiina. Nkozire nawe ebibi ebindi kureka eby’okuteerana. N'ahabw'ekyo munfubire ekifubiro kyona eki murikwenda. N’ahabw’ekyo Umar bin Khatabu akamugira ati; 'Kuri waashwekire ekihama kyawe, Allah akaba naija kushweka enshobi yaawe.' Abdullah akagira ati; 'Nabi tarahakaine ebigambo bya Umar n'akakye'. Atyo omushaija yaayemerera, yaagyenda. Reero nabi sallallaahu 'alaihi wasallam akaragiira omuntu ngu akuratire kandi amwete agarukye. Bwanyima akamushomera orunyiriri oru: ‘Kandi oteho okushaba aha nshonda zombi z’eizooba - omu kasheeshe n’omu mwabazyo - n’aha kutandika kw’ekiro. Buzima, ebikorwa birungi byona nibishazamu ebibi by’ebikorwa bibi byona. Ekyo n’okurabura abo abarikwijuka’. -Ekibuuzo Hudi: 114-. Mbwenu buuza omuntu kuruga ahari omwe aha bantu abariho; ‘Iwe Nabiyullah! Mbwenu shi orunyiriri orwo nirugambirwa we buzima? ' Omurangi akagarukamu ati: 'N'ahabw'abantu boona'. Atugambiire [Muhammad bin Al Mutsanna] atugambiire [Abu An Nu’man Al Hakim bin Abdullah Al ‘Ijli] atugambiire [Syu’bah] kuruga [Simak bin Harb] akagira ati; Nkahurira [Ibrahim] arikugamba ekitebyo kuruga ahari ishento [Al Aswad] kuruga ahari [‘Abdullah] kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ekirikumanyisa hadiisi ya Abul Ahwash ei yaagambire omu Hadiisi ye; Mu'adz akagira ati; Ai omutumwa wa Allah, orunyiriri oru n’orw’omuntu ogwo wenka nari n’orw’itwe twena? Akagarukamu ati: ‘Nangwa naimwe mwena’.
Imam Muslim : 4965
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ إِسْحَقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ قَالَ وَحَضَرَتْ الصَّلَاةُ فَصَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْ فِيَّ كِتَابَ اللَّهِ قَالَ هَلْ حَضَرْتَ الصَّلَاةَ مَعَنَا قَالَ نَعَمْ قَالَ قَدْ غُفِرَ لَكَ
Atugambiire [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] atugambiire [Amr bin Ashim] atugambiire [Hammam] kuruga ahari [Ishaq bin Abdullah bin Abu Talhah] kuruga ahari [Anas] akagira ati; 'Omushaija akaija ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam yagira ati; ‘Eego, Omutumwa wa Allah! Nhenda ekiragiro ahariinye -munfubire-! ’ Anas akagira ati; 'Obwire bw'okushaba ku bwahikire, akashaba hamwe na nabi sallallaahu 'alaihi wasallam.' Kuyamazire okushaba yagaruka yamugira ati; ‘Eego, Omutumwa wa Allah! Nhenda ebiragiro ahariinye nk’oku ekitabo kya Allah kiri’. Omurangi akabuuza ati: ‘Okashaba naitwe? ’ akagarukamu ati; 'Yego! ' Omurangi sallallaahu 'alaihi wasallam akagira ati: 'Ruhanga akusaasiire'.
Imam Muslim : 4966
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَاللَّفْظُ لِزُهَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنَا شَدَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُمَامَةَ قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ وَنَحْنُ قُعُودٌ مَعَهُ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ فَسَكَتَ عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَعَادَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ فَسَكَتَ عَنْهُ وَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَلَمَّا انْصَرَفَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو أُمَامَةَ فَاتَّبَعَ الرَّجُلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ انْصَرَفَ وَاتَّبَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْظُرُ مَا يَرُدُّ عَلَى الرَّجُلِ فَلَحِقَ الرَّجُلُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَيَّ قَالَ أَبُو أُمَامَةَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ حِينَ خَرَجْتَ مِنْ بَيْتِكَ أَلَيْسَ قَدْ تَوَضَّأْتَ فَأَحْسَنْتَ الْوُضُوءَ قَالَ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ثُمَّ شَهِدْتَ الصَّلَاةَ مَعَنَا فَقَالَ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ حَدَّكَ أَوْ قَالَ ذَنْبَكَ
Atugambiire [Nashr bin ‘Ali Al Jahdhami] na [Zuhair bin Harb] -kandi lafadh egi n’eya Zuhair- bombi bakagira ngu; atugambiire [Umar bin Yunus] atugambiire [Ikrimah bin Ammar] atugambiire [Syaddad] atugambire [Abu Umamah] akagira ati; 'Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam ku yaabaire ari omu muzigiti, obwo turikushutama turikugaaniira nawe, ahonaaho omushaija akaija yagira ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, nkozire ekibi. N'ahabw'ekyo, mumpe ekifubiro! ’ Kwonka omutumwa wa Allah akaguma ahunami kwonka. Bwanyima y'ekyo, omuntu ogwo akagarukamu ebigambo bye; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, nkozire ekibi. N’ahabw’ekyo, mpa ekibonerezo’. Kwonka Nabi akaguma ahunami kwonka. Tihakyahingwireho obwire buraingwa, hakabaho okushaba kw’ekibiina. Abu Umaah akagira ati; ‘Omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ku yaagarukire omuka, omushaija akaguma naamukuratira kubaasa kumanya eky’okugarukamu ky’omushaija. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagarukamu ekibuuzo ky’omuntu ogwo ati: ‘Noomanya ngu ku orikuruga omu nju, toba okozire okunaaba gye nk’oku kirikubaasika? ’ Omushaija akagarukamu ati; 'Ekyo kihikire, iwe Mutumwa wa Allah'. Bwanyima Omutumwa wa Allah akagumizamu n’ebigambo bye ati: ‘Bwanyima y’ekyo, timukatwegaitaho omu kushaba kw’ekibiina? ’ Omushaija akagarukamu ati; 'Ekyo kihikire, iwe Mutumwa wa Allah'. Reero Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Buzima Allah abasaasiire ekibonerezo, nari akagira ngu, ebibi byanyu’.
Imam Muslim : 4967
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ رَجُلٌ قَتَلَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ نَفْسًا فَسَأَلَ عَنْ أَعْلَمِ أَهْلِ الْأَرْضِ فَدُلَّ عَلَى رَاهِبٍ فَأَتَاهُ فَقَالَ إِنَّهُ قَتَلَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ نَفْسًا فَهَلْ لَهُ مِنْ تَوْبَةٍ فَقَالَ لَا فَقَتَلَهُ فَكَمَّلَ بِهِ مِائَةً ثُمَّ سَأَلَ عَنْ أَعْلَمِ أَهْلِ الْأَرْضِ فَدُلَّ عَلَى رَجُلٍ عَالِمٍ فَقَالَ إِنَّهُ قَتَلَ مِائَةَ نَفْسٍ فَهَلْ لَهُ مِنْ تَوْبَةٍ فَقَالَ نَعَمْ وَمَنْ يَحُولُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ التَّوْبَةِ انْطَلِقْ إِلَى أَرْضِ كَذَا وَكَذَا فَإِنَّ بِهَا أُنَاسًا يَعْبُدُونَ اللَّهَ فَاعْبُدْ اللَّهَ مَعَهُمْ وَلَا تَرْجِعْ إِلَى أَرْضِكَ فَإِنَّهَا أَرْضُ سَوْءٍ فَانْطَلَقَ حَتَّى إِذَا نَصَفَ الطَّرِيقَ أَتَاهُ الْمَوْتُ فَاخْتَصَمَتْ فِيهِ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ وَمَلَائِكَةُ الْعَذَابِ فَقَالَتْ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ جَاءَ تَائِبًا مُقْبِلًا بِقَلْبِهِ إِلَى اللَّهِ وَقَالَتْ مَلَائِكَةُ الْعَذَابِ إِنَّهُ لَمْ يَعْمَلْ خَيْرًا قَطُّ فَأَتَاهُمْ مَلَكٌ فِي صُورَةِ آدَمِيٍّ فَجَعَلُوهُ بَيْنَهُمْ فَقَالَ قِيسُوا مَا بَيْنَ الْأَرْضَيْنِ فَإِلَى أَيَّتِهِمَا كَانَ أَدْنَى فَهُوَ لَهُ فَقَاسُوهُ فَوَجَدُوهُ أَدْنَى إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي أَرَادَ فَقَبَضَتْهُ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ قَالَ قَتَادَةُ فَقَالَ الْحَسَنُ ذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ لَمَّا أَتَاهُ الْمَوْتُ نَأَى بِصَدْرِهِ
Kitugambirwe [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Muhammad bin Basyyar] -kandi lafadh egi n’eya Ibnul Mutsanna- bombi bakagira ngu; atugambiire [Mu’adz bin Hisham] angambiire [taata] kuruga [Qatadah] kuruga ahari [Abu Ash Shiddiq] kuruga ahari [Abu Sa’id Al Khudri] ngu nabi akagira ati: ‘Omu bwire bwa ira hakaba hariho omushaija owaitsire abantu makumi mwenda na mwenda. Reero omuntu ogwo asherura omuntu orikutiina Ruhanga kandi oine okumanya kwingi. Bwanyima akakyoreka omunyamurwa ahonaaho yaaza ahu ari. Aha munyamurwa akaikiriza ngu akaita abantu makumi mwenda na mwenda kandi okweteisa kwe kukaba nikwija kwikirizibwa? Nikirugamu ngu omunyamurwa buzima akagarukamu ati; 'Tikirabasika. Okwegarukamu kwawe tikurikwija kwikirizibwa’. Aha muheru, omushaija ogwo ahonaaho akaita omunyamurwa okuhitsya hati akaba aitsire abantu igana. Reero omushaija ogwo yaasherura ondiijo oine okumanya okurikukirayo. Reero akorekwa omunyabwengye owabaire aine okumanya kwingi. Aha mushaija orikutiina Ruhanga, omushaija akagira ati; ‘Nyitsire abantu igana kandi okweteisa kwangye nikwija kwikirizibwa? ’ Omushaija orikutiina Ruhanga akagarukamu ati; 'Yego. Tihariho muzigo ahagati y’okweteisa kwawe naiwe. Gyenda omu mwanya ogu n'ogwo, ahabw'okuba harimu abantu baingi abarikuramya Allah Subhanahu Wa Ta'ala. Bwanyima y’ekyo, muramye Allah nabo kandi mutagaruka omu kicweka kyanyu, ahabw’okuba ekicweka kyanyu n’embeera mbi.’ N’ahabw’ekyo omushaija ogwo akaza omu mwanya ogwabaire gworekwa. Omu muhanda bariyo omushaija yaafa. Bwanyima baamaraika ba Mercy na Azab bakahakana. Malaika ya Embabazi akagira ati; 'Ogu mushaija akaba aine ekigyendererwa ky'okuza omu kicweka kimwe kweteisa n'okuramya Allah n'omutima gwe gwona'. Malaika y’Okucwekyerera ekahakanisa; 'Kwonka, tihaine kirungi eki akozire na kakye'. Aha muheru, maraika akaija omu mubiri gw’omuntu kubugana baamaraika babiri abaabaire nibatongana. N’ahabw’ekyo bombi bakashaba maraika owaabaire ari omu mubiri gw’omuntu kucwamu omu muringo ogurikukirayo oburungi. Omuntu ogwo ati; ‘Pima orugyendo oruri haihi n’omuntu owaafa kuruga ahu yaarugire kuhika ahu yaaza. Ekirikukirayo haihi, obwo nikyo kirikucwamu'. Kikashangwa ngu kuruga omu bipimo byabo kikahamibwa ngu omushaija ogwo akafa ari haihi n’ahu yaabaire naaza. N’ahabw’ekyo omuntu ogwo ari omu mikono ya maraika wa Embabazi’. Qatadah akagira ati; ‘Al Hasan akagira ati; "Omuntu akatugira ngu omushaija akafa obu yaagwa ahansi amaisho."
Imam Muslim : 4968
حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الصِّدِّيقِ النَّاجِيَّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ رَجُلًا قَتَلَ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ نَفْسًا فَجَعَلَ يَسْأَلُ هَلْ لَهُ مِنْ تَوْبَةٍ فَأَتَى رَاهِبًا فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَيْسَتْ لَكَ تَوْبَةٌ فَقَتَلَ الرَّاهِبَ ثُمَّ جَعَلَ يَسْأَلُ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ قَرْيَةٍ إِلَى قَرْيَةٍ فِيهَا قَوْمٌ صَالِحُونَ فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ الطَّرِيقِ أَدْرَكَهُ الْمَوْتُ فَنَأَى بِصَدْرِهِ ثُمَّ مَاتَ فَاخْتَصَمَتْ فِيهِ مَلَائِكَةُ الرَّحْمَةِ وَمَلَائِكَةُ الْعَذَابِ فَكَانَ إِلَى الْقَرْيَةِ الصَّالِحَةِ أَقْرَبَ مِنْهَا بِشِبْرٍ فَجُعِلَ مِنْ أَهْلِهَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَ حَدِيثِ مُعَاذِ بْنِ مُعَاذٍ وَزَادَ فِيهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى هَذِهِ أَنْ تَبَاعَدِي وَإِلَى هَذِهِ أَنْ تَقَرَّبِي
Akangambira [‘Ubaidullah bin Mu’adz Al ‘Anbari] atugambiire [taata] atugambiire [Syu’bah] kuruga [Qatadah] ngu akahurira [Abu Ash Shiddiq An Naji] kuruga [Abu Sa’id Al Khudri] kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam owaabaire aine abantu nk’oku haabaireho omushaija, yaaba hakaba hakiriho omuryango gw’okwegarukamu ahabwe?’ bwanyima akabugana omunyamurwa yamubuuza. Akagarukamu ati; ‘Tihariho rwigi rw’okweteisa ahariiwe’. Bwanyima akaita omunyamurwa. Bwanyima akagumizamu naabuuza, okuhitsya obu yaaruga omu kyaro kye yaaza omu kyaro ekindi ekyabaire kirimu abahikiriire. Kwonka ku yaabaire ari ahagati y’orugyendo, okufa kwamuhikaho. Akafa areeba ahansi. Bwanyima maraika w’embabazi na maraika w’okucwekyerera bakarwaana. Bwanyima y’okupima orugyendo rwe, kikashangwa ngu akaba ari inci emwe haihi n’ekyaro kirungi, n’ahabw’ekyo akateebwa omu kicweka ky’omuturagye w’ekyaro ekyo. Atugambiire [Muhammad bin Basyyar] atugambiire [Ibn Abu ‘Adi] Atugambiire [Syu’bah] kuruga [Qatadah] na sanad egi nka hadiisi ya Mu’adz bin Mu’adz omu harimu okwongyeraho; 'Nahabwekyo Allah akashururira ekyaro eki ngu kigume hare obwo aha kyaro ekindi aragiirwe kwija haihi'.
Imam Muslim : 4969
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ دَفَعَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى كُلِّ مُسْلِمٍ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا فَيَقُولُ هَذَا فِكَاكُكَ مِنْ النَّارِ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Abu Usamah] kuruga ahari [Thalhah bin Yahya] kuruga ahari [Abu Burdah] kuruga ahari [Abu Musa] akagira ati; ‘Aha kiro ky’okucwera orubanja, Allah Subhanahu wa Ta’ala naija kuhayo omuyudaaya nari omukristaayo ahari buri musiraamu. Reero Allah Subhanahu wa Ta'ala naija kugira ati; ‘Ogu n’omucunguzi waawe kuruga omu kubonabonesibwa kw’omuriro ogutaraara.’
Imam Muslim : 4970
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ أَنَّ عَوْنًا وَسَعِيدَ بْنَ أَبِي بُرْدَةَ حَدَّثَاهُ أَنَّهُمَا شَهِدَا أَبَا بُرْدَةَ يُحَدِّثُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَمُوتُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ إِلَّا أَدْخَلَ اللَّهُ مَكَانَهُ النَّارَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا قَالَ فَاسْتَحْلَفَهُ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَحَلَفَ لَهُ قَالَ فَلَمْ يُحَدِّثْنِي سَعِيدٌ أَنَّهُ اسْتَحْلَفَهُ وَلَمْ يُنْكِرْ عَلَى عَوْنٍ قَوْلَهُ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ أَخْبَرَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَ حَدِيثِ عَفَّانَ وَقَالَ عَوْنُ بْنُ عُتْبَةَ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [‘Affan bin Muslim] atugambiire [Hammam] atugambiire [Qatadah] ngu [‘Aun] na [Sa’id bin Abu Burdah] bakagambira [Qatadah] ngu bombi bakareeba [Abu Burdah] father ‘kuruga ahari ‘Umar bin] sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Tihariho musiraamu orikufa okwihaho Allah araate -kworeka- omu mwanya gwe gehena y’Abayudaaya nari ey’Omukristaayo’. Qatadah akagira ati; Nahabwekyo Umar bin Abdul Aziz akashaba Abu Burdah kurahira omu iziina rya Allah otaine ruhanga ondiijo emirundi eshatu ku araabe buzima yahuriire ishe arikumugambira ahari Hadiisi egi kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Qatadah akagira ati; Abu Burda nawe akamurahira. Qatadah akagira ati; Kwonka Sa’id tarangambire ngu Umar akashaba Abu Darda kurahira, kwonka nawe tarahakaniise ebigambo bya Aun. Atugambiire [Ishaq bin Ibrahim] na [Muhammad bin Al Mutsanna] buri kimwe kuruga ahari [‘Abdush Shamad bin ‘Abdul Warits] atugambiire [Hammam] atugambiire [Qatadah] na sanad egi nka hadiisi ya ‘Affan kandi akagira ngu ‘Aun bin ‘Utbah.
Imam Muslim : 4971
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَبَلَةَ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ حَدَّثَنَا شَدَّادٌ أَبُو طَلْحَةَ الرَّاسِبِيُّ عَنْ غَيْلَانَ بْنِ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ نَاسٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ بِذُنُوبٍ أَمْثَالِ الْجِبَالِ فَيَغْفِرُهَا اللَّهُ لَهُمْ وَيَضَعُهَا عَلَى الْيَهُودِ وَالنَّصَارَى فِيمَا أَحْسِبُ أَنَا قَالَ أَبُو رَوْحٍ لَا أَدْرِي مِمَّنْ الشَّكُّ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَحَدَّثْتُ بِهِ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ أَبُوكَ حَدَّثَكَ هَذَا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ نَعَمْ
Atugambiire [Muhammad bin ‘Amru bin ‘Abbad bin ‘Jabalah bin ‘Abu Rawwad] Atugambiire [Harami Ibn ‘Umarah] atugambiire [Syaddad Abu Thalhah Ar Rasibi] kuruga ahari [Ghailan bin Jarir] kuruga ahari [Abu Burdah] kuruga ahari [ishe akagira] ‘Aha kiro ky’okucwerwa orubanja, ekibinja ky’abasiraamu nikiija kwija kireete ebibi ebi baabaire bari bihango nk’ensozi. Bwanyima Allah akasasira ebibi bye, bwanyima yabiragiira Abayudaaya n’Abakristaayo.’ -Ekyo n'okuteebereza kwangye-. Rauh akagira ati; 'Tindikumanya okubanganisa oku kuruga ahari oha'. Abu Burdah akagira ati; Nahabwekyo eki nkakigambira Umar bin Abdul Aziz. Bwanyima yaabuuza ati; 'Eki sho akakigamba kuruga ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam? Nkagarukamu nti; 'Yego'.
Imam Muslim : 4972
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِابْنِ عُمَرَ كَيْفَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي النَّجْوَى قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ يُدْنَى الْمُؤْمِنُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَضَعَ عَلَيْهِ كَنَفَهُ فَيُقَرِّرُهُ بِذُنُوبِهِ فَيَقُولُ هَلْ تَعْرِفُ فَيَقُولُ أَيْ رَبِّ أَعْرِفُ قَالَ فَإِنِّي قَدْ سَتَرْتُهَا عَلَيْكَ فِي الدُّنْيَا وَإِنِّي أَغْفِرُهَا لَكَ الْيَوْمَ فَيُعْطَى صَحِيفَةَ حَسَنَاتِهِ وَأَمَّا الْكُفَّارُ وَالْمُنَافِقُونَ فَيُنَادَى بِهِمْ عَلَى رُءُوسِ الْخَلَائِقِ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ
Atugambiire [Zuhair bin Harb] atugambiire [Isma’il bin Ibrahim] kuruga ahari [Hsyam Ad Dastawa’i] kuruga ahari [Qatadah] kuruga ahari [Shafwan bin Muhriz] akagira ati; ‘Omushaija akabuuza Ibn Umar ati; ‘Okahurira ota nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam arikugamba aha kigambo kya Allah omu kugamba okukye? ’ [Ibn Umar] akagarukamu ati; 'Obwire obumwe nkahurira nabi sallallaahu 'alaihi wasallam arikugira ati: 'Aha kiro ky'okucwerwa orubanja abaikiriza nibaija kureebana na Allah Azza Wa Jalla haihi munonga kuhitsya obu emibiri yaabo eraakwate ahari Allah. Bwanyima y’ekyo, Allah naija kuhamya ebibi bye. Reero Allah naija kubuuza ati: ‘Nomanya ekibi kyawe? ’ Omwikiriza akagarukamu ati; ‘Oi Ruhanga wangye. Nimmanya ekibi kyangye. Allah nagira ati: Buzima nkakikushereka ndi omunsi kandi erizooba nkakusaasira. Reero omwikiriza aheebwa ekihandiiko ky’ebikorwa bye birungi. Omubwire obwo, abakaafiire n’abanyabishuba nibaija kwetwa n’eiraka rihango omu maisho g’ebihangirwe byona bati: ‘Aba nibo bantu ababeihire Allah Azza Wa Jalla’.
Imam Muslim : 4973
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ مَوْلَى بَنِي أُمَيَّةَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ ثُمَّ غَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَزْوَةَ تَبُوكَ وَهُوَ يُرِيدُ الرُّومَ وَنَصَارَى الْعَرَبِ بِالشَّامِ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ كَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ حِينَ عَمِيَ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ حَدِيثَهُ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا قَطُّ إِلَّا فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ غَيْرَ أَنِّي قَدْ تَخَلَّفْتُ فِي غَزْوَةِ بَدْرٍ وَلَمْ يُعَاتِبْ أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْهُ إِنَّمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ يُرِيدُونَ عِيرَ قُرَيْشٍ حَتَّى جَمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ عَدُوِّهِمْ عَلَى غَيْرِ مِيعَادٍ وَلَقَدْ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حِينَ تَوَاثَقْنَا عَلَى الْإِسْلَامِ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِهَا مَشْهَدَ بَدْرٍ وَإِنْ كَانَتْ بَدْرٌ أَذْكَرَ فِي النَّاسِ مِنْهَا وَكَانَ مِنْ خَبَرِي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ أَنِّي لَمْ أَكُنْ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْهُ فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ وَاللَّهِ مَا جَمَعْتُ قَبْلَهَا رَاحِلَتَيْنِ قَطُّ حَتَّى جَمَعْتُهُمَا فِي تِلْكَ الْغَزْوَةِ فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَرٍّ شَدِيدٍ وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا وَاسْتَقْبَلَ عَدُوًّا كَثِيرًا فَجَلَا لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ غَزْوِهِمْ فَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِمْ الَّذِي يُرِيدُ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَثِيرٌ وَلَا يَجْمَعُهُمْ كِتَابُ حَافِظٍ يُرِيدُ بِذَلِكَ الدِّيوَانَ قَالَ كَعْبٌ فَقَلَّ رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَغَيَّبَ يَظُنُّ أَنَّ ذَلِكَ سَيَخْفَى لَهُ مَا لَمْ يَنْزِلْ فِيهِ وَحْيٌ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَغَزَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ الْغَزْوَةَ حِينَ طَابَتْ الثِّمَارُ وَالظِّلَالُ فَأَنَا إِلَيْهَا أَصْعَرُ فَتَجَهَّزَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَطَفِقْتُ أَغْدُو لِكَيْ أَتَجَهَّزَ مَعَهُمْ فَأَرْجِعُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا وَأَقُولُ فِي نَفْسِي أَنَا قَادِرٌ عَلَى ذَلِكَ إِذَا أَرَدْتُ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى اسْتَمَرَّ بِالنَّاسِ الْجِدُّ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَادِيًا وَالْمُسْلِمُونَ مَعَهُ وَلَمْ أَقْضِ مِنْ جَهَازِي شَيْئًا ثُمَّ غَدَوْتُ فَرَجَعْتُ وَلَمْ أَقْضِ شَيْئًا فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ يَتَمَادَى بِي حَتَّى أَسْرَعُوا وَتَفَارَطَ الْغَزْوُ فَهَمَمْتُ أَنْ أَرْتَحِلَ فَأُدْرِكَهُمْ فَيَا لَيْتَنِي فَعَلْتُ ثُمَّ لَمْ يُقَدَّرْ ذَلِكَ لِي فَطَفِقْتُ إِذَا خَرَجْتُ فِي النَّاسِ بَعْدَ خُرُوجِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْزُنُنِي أَنِّي لَا أَرَى لِي أُسْوَةً إِلَّا رَجُلًا مَغْمُوصًا عَلَيْهِ فِي النِّفَاقِ أَوْ رَجُلًا مِمَّنْ عَذَرَ اللَّهُ مِنْ الضُّعَفَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَلَغَ تَبُوكَ فَقَالَ وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْقَوْمِ بِتَبُوكَ مَا فَعَلَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَبَسَهُ بُرْدَاهُ وَالنَّظَرُ فِي عِطْفَيْهِ فَقَالَ لَهُ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ بِئْسَ مَا قُلْتَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ رَأَى رَجُلًا مُبَيِّضًا يَزُولُ بِهِ السَّرَابُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُنْ أَبَا خَيْثَمَةَ فَإِذَا هُوَ أَبُو خَيْثَمَةَ الْأَنْصَارِيُّ وَهُوَ الَّذِي تَصَدَّقَ بِصَاعِ التَّمْرِ حِينَ لَمَزَهُ الْمُنَافِقُونَ فَقَالَ كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ فَلَمَّا بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَوَجَّهَ قَافِلًا مِنْ تَبُوكَ حَضَرَنِي بَثِّي فَطَفِقْتُ أَتَذَكَّرُ الْكَذِبَ وَأَقُولُ بِمَ أَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ غَدًا وَأَسْتَعِينُ عَلَى ذَلِكَ كُلَّ ذِي رَأْيٍ مِنْ أَهْلِي فَلَمَّا قِيلَ لِي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَظَلَّ قَادِمًا زَاحَ عَنِّي الْبَاطِلُ حَتَّى عَرَفْتُ أَنِّي لَنْ أَنْجُوَ مِنْهُ بِشَيْءٍ أَبَدًا فَأَجْمَعْتُ صِدْقَهُ وَصَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَادِمًا وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ بَدَأَ بِالْمَسْجِدِ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ جَلَسَ لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَعَلَ ذَلِكَ جَاءَهُ الْمُخَلَّفُونَ فَطَفِقُوا يَعْتَذِرُونَ إِلَيْهِ وَيَحْلِفُونَ لَهُ وَكَانُوا بِضْعَةً وَثَمَانِينَ رَجُلًا فَقَبِلَ مِنْهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَانِيَتَهُمْ وَبَايَعَهُمْ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ وَوَكَلَ سَرَائِرَهُمْ إِلَى اللَّهِ حَتَّى جِئْتُ فَلَمَّا سَلَّمْتُ تَبَسَّمَ تَبَسُّمَ الْمُغْضَبِ ثُمَّ قَالَ تَعَالَ فَجِئْتُ أَمْشِي حَتَّى جَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لِي مَا خَلَّفَكَ أَلَمْ تَكُنْ قَدْ ابْتَعْتَ ظَهْرَكَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي وَاللَّهِ لَوْ جَلَسْتُ عِنْدَ غَيْرِكَ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا لَرَأَيْتُ أَنِّي سَأَخْرُجُ مِنْ سَخَطِهِ بِعُذْرٍ وَلَقَدْ أُعْطِيتُ جَدَلًا وَلَكِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ لَئِنْ حَدَّثْتُكَ الْيَوْمَ حَدِيثَ كَذِبٍ تَرْضَى بِهِ عَنِّي لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ أَنْ يُسْخِطَكَ عَلَيَّ وَلَئِنْ حَدَّثْتُكَ حَدِيثَ صِدْقٍ تَجِدُ عَلَيَّ فِيهِ إِنِّي لَأَرْجُو فِيهِ عُقْبَى اللَّهِ وَاللَّهِ مَا كَانَ لِي عُذْرٌ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ قَطُّ أَقْوَى وَلَا أَيْسَرَ مِنِّي حِينَ تَخَلَّفْتُ عَنْكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هَذَا فَقَدْ صَدَقَ فَقُمْ حَتَّى يَقْضِيَ اللَّهُ فِيكَ فَقُمْتُ وَثَارَ رِجَالٌ مِنْ بَنِي سَلِمَةَ فَاتَّبَعُونِي فَقَالُوا لِي وَاللَّهِ مَا عَلِمْنَاكَ أَذْنَبْتَ ذَنْبًا قَبْلَ هَذَا لَقَدْ عَجَزْتَ فِي أَنْ لَا تَكُونَ اعْتَذَرْتَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا اعْتَذَرَ بِهِ إِلَيْهِ الْمُخَلَّفُونَ فَقَدْ كَانَ كَافِيَكَ ذَنْبَكَ اسْتِغْفَارُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَكَ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا زَالُوا يُؤَنِّبُونَنِي حَتَّى أَرَدْتُ أَنْ أَرْجِعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُكَذِّبَ نَفْسِي قَالَ ثُمَّ قُلْتُ لَهُمْ هَلْ لَقِيَ هَذَا مَعِي مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ لَقِيَهُ مَعَكَ رَجُلَانِ قَالَا مِثْلَ مَا قُلْتَ فَقِيلَ لَهُمَا مِثْلَ مَا قِيلَ لَكَ قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمَا قَالُوا مُرَارَةُ بْنُ الرَّبِيعَةَ الْعَامِرِيُّ وَهِلَالُ بْنُ أُمَيَّةَ الْوَاقِفِيُّ قَالَ فَذَكَرُوا لِي رَجُلَيْنِ صَالِحَيْنِ قَدْ شَهِدَا بَدْرًا فِيهِمَا أُسْوَةٌ قَالَ فَمَضَيْتُ حِينَ ذَكَرُوهُمَا لِي قَالَ وَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُسْلِمِينَ عَنْ كَلَامِنَا أَيُّهَا الثَّلَاثَةُ مِنْ بَيْنِ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ قَالَ فَاجْتَنَبَنَا النَّاسُ وَقَالَ تَغَيَّرُوا لَنَا حَتَّى تَنَكَّرَتْ لِي فِي نَفْسِيَ الْأَرْضُ فَمَا هِيَ بِالْأَرْضِ الَّتِي أَعْرِفُ فَلَبِثْنَا عَلَى ذَلِكَ خَمْسِينَ لَيْلَةً فَأَمَّا صَاحِبَايَ فَاسْتَكَانَا وَقَعَدَا فِي بُيُوتِهِمَا يَبْكِيَانِ وَأَمَّا أَنَا فَكُنْتُ أَشَبَّ الْقَوْمِ وَأَجْلَدَهُمْ فَكُنْتُ أَخْرُجُ فَأَشْهَدُ الصَّلَاةَ وَأَطُوفُ فِي الْأَسْوَاقِ وَلَا يُكَلِّمُنِي أَحَدٌ وَآتِي رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُسَلِّمُ عَلَيْهِ وَهُوَ فِي مَجْلِسِهِ بَعْدَ الصَّلَاةِ فَأَقُولُ فِي نَفْسِي هَلْ حَرَّكَ شَفَتَيْهِ بِرَدِّ السَّلَامِ أَمْ لَا ثُمَّ أُصَلِّي قَرِيبًا مِنْهُ وَأُسَارِقُهُ النَّظَرَ فَإِذَا أَقْبَلْتُ عَلَى صَلَاتِي نَظَرَ إِلَيَّ وَإِذَا الْتَفَتُّ نَحْوَهُ أَعْرَضَ عَنِّي حَتَّى إِذَا طَالَ ذَلِكَ عَلَيَّ مِنْ جَفْوَةِ الْمُسْلِمِينَ مَشَيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ حَائِطِ أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ ابْنُ عَمِّي وَأَحَبُّ النَّاسِ إِلَيَّ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَوَاللَّهِ مَا رَدَّ عَلَيَّ السَّلَامَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَبَا قَتَادَةَ أَنْشُدُكَ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَنَّ أَنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ قَالَ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَسَكَتَ فَعُدْتُ فَنَاشَدْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَفَاضَتْ عَيْنَايَ وَتَوَلَّيْتُ حَتَّى تَسَوَّرْتُ الْجِدَارَ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي فِي سُوقِ الْمَدِينَةِ إِذَا نَبَطِيٌّ مِنْ نَبَطِ أَهْلِ الشَّامِ مِمَّنْ قَدِمَ بِالطَّعَامِ يَبِيعُهُ بِالْمَدِينَةِ يَقُولُ مَنْ يَدُلُّ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَطَفِقَ النَّاسُ يُشِيرُونَ لَهُ إِلَيَّ حَتَّى جَاءَنِي فَدَفَعَ إِلَيَّ كِتَابًا مِنْ مَلِكِ غَسَّانَ وَكُنْتُ كَاتِبًا فَقَرَأْتُهُ فَإِذَا فِيهِ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّ صَاحِبَكَ قَدْ جَفَاكَ وَلَمْ يَجْعَلْكَ اللَّهُ بِدَارِ هَوَانٍ وَلَا مَضْيَعَةٍ فَالْحَقْ بِنَا نُوَاسِكَ قَالَ فَقُلْتُ حِينَ قَرَأْتُهَا وَهَذِهِ أَيْضَا مِنْ الْبَلَاءِ فَتَيَامَمْتُ بِهَا التَّنُّورَ ف
Akangambira [Abu Ath Thahir Ahmad bin ‘Amru bin ‘Abdullah bin ‘Amru bin ‘Abdullah bin ‘Amru bin Sarh] omuhuuku w’Abaumayyad akangambira [Ibnu Wahb] akangambira [Yunus] kuruga [Ibn Shihab] akagira ati; 'Nabi sallallaahu 'alaihi wasallam rimwe akaza omu rutaro rwa Tabuk kureebana n'Abarooma n'Abaharabu ababaire bari Abakristaayo omuri Syria.' Ibuni Shihabu akagira ati; ‘Nkagambirwa [Abdullah bin Abdullah bin Ka’ab bin Malik], ngu Abdullah bin Ka’ab bin Malik - Abdullah bin Ka’ab akaba ari omwe ahari batabani ba Ka’ab abaabaire nibahereeza Ka’ab obu yaabaire ari omufu w’amaisho - akagira ati; 'Obwire obumwe nkahurira [Ka'ab bin Malik] arikugamba ekintu ekyabaho ahariwe obu yayegaita ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam omu rutaro rwa Tabuk'. Ka’ab bin Malik akagira ati; 'Tinkasigaireho n'okuhereeza nabi sallallaahu 'alaihi wasallam omu ntaro ezi yayejumbiremu okwihaho orutaro rwa Tabuk, kwonka nkasigaho n'omu rutaro rwa Badr. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam tarajumire omusiraamu owaabaire atarikwejumba omu rutaro rwa Badr, eki kikabaho ahabwokuba Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam n'abasiraamu - omu rutaro rwa Badr - ekigyendererwa ky'okubanza kikaba kiri okutaahirira abakaafiiri ba Quraish ababaire nibagyendera aha ngamira kuhitsya obu Allah yaareetsire abasiraamu baabo a obwire. Omubwire obwo nkejumba na Rasulullah omukiro kya Aqabah obu twaraganiise kurwanirira obusiraamu. Omukuteekateeka kwangye, okwejumba omu rutaro rwa Badr tikurikugyeragyeranisibwa n’okwejumba omu kiro kya Aqabah, n’obu orutaro rwa Badr ruraabe nirukira kukundwa abantu baingi. Omuri ebitebyo obu ntarikwejumbamu na Rasulullah omu rutaro rwa Tabuk harimu ebi; ‘Nkaba ntaine ky’okukora kyona kandi tihaine owaabaire aine obugabe oburikunkira obu naabaire ntarikwejumba omu rutaro rwa Tabuk. By Allah, enyima nkaba ntari kutebekanisa enyamaishwa ibiri ezirikuvuga na kakye ahabw’entaro zitari zimwe na zimwe. Kwonka omu rutaro oru orwa Tabuk, nkatebeekanisa enyamaishwa ibiri ezirikuvuga. Aha muheru, Rasulullah akaza omu rutaro rwa Tabuk obu embeera y'obwire yaabaire neeyotsya munonga. Nikibaasa kugambwa ngu akagyenda orugyendo ruraingwa munonga kandi akaba aijwire akabi kandi akabugana abazigu baingi munonga. Reero omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam yashobororera abasiraamu eki barikwija kureebana nawe. Nahabwekyo, akaragiira abasiraamu kutebeekanisa eby’okukoresa omu rutaro ebirikumara. Omubwire obwo, abasiraamu baingi bakaba bahereeza nabi sallallaahu 'alaihi wasallam batatoorainwe n'ebaruha y'okuheebwa obujunaanizibwa bw'okurwana. Ka'ab akagira ati; ‘Hakaba hariho omushaija owaabaire atareebire ahabw’okwenda kuguma aheeru y’orutaro. Akateekateeka ngu okutakuratira ebiragiro bye tikurikwija kumanyirwa Rasulullah - kasita hatariho okushururwa okurikuruga ahari Allah Azza Wa Jalla -. Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam akaza omu rutaro omuri Tabuk obu okugyesha ebijuma kwabaire nikumara munonga nkaba nyine kuhindura omutima gwangye kuruga aha kugyesha. Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam n'abasiraamu abaayejumbiremu bakaba nibetebeekanisa kandi ahonaaho nkaza kusherura eby'okukoresa nabo. Reero nkagaruka omuka ntaine by’okukoresa na kakye. Nkagira omu mutima gwangye nti; ‘Ninbaasa kutebeekanisa eby’okukoresa obwire bwona. Buriijo ndi omu nshonga ahagati ya eego na ngaaha kuhitsya obu abantu barikweteekateeka munonga'. Rasulullah akasigaho n’abasiraamu, obwo nyowe ntakatebeekaniise eby’okukoresa na kakye. Ahamuheru nkarugayo, bwanyima naagaruka omuka ntaine eki ntebeekaniise. Butoosha nkaba ntuura omu kubanganisa nk’okwo ngu nshemerire kwejumba omu rutaro nari ngaaha, kuhitsya obu abaserukare b’Abasiraamu baabaire bairukire kandi orutaro rukaba rwaheza kutandika. Waheza Nkaba ninyenda kwegaita aha rutaro - kwonka ekyo kikaba kiri ekiteekateeko kyonka - kandi aha muheru nkaba ntebeekanisiibwe kutaza omu rutaro. Bwanyima ya nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam kuza omu rutaro rwa Tabuk, okuhurira obusaasi kukatandika kunyehinguririize. Ku naashohoire omu kyanga ekyabaire kyehinguririize, nkareeba ngu tihaine ou naabaire nimbaasa kubugana okwihaho abantu abaine oburyarya nari abantu abaine amaani makye abaabaire baheirwe okuhuumura ahari Allah Azza Wa Jalla. Omubwire obwo, Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam taranyijukire kuhisya obu yahikire Tabuk. Reero ku yaabaire ashutami omuri banywani be, ahonaaho abuuza ati; ‘Ahabw’enki Ka’ab bin Malik ataizire naitwe? ’ Munywani wangye kuruga Bani Salimah akagarukamu ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, nikireebeka ngu Ka’ab bin Malik nafayo munonga ahariwe wenka okukira okurwana oku? ’ Muadz bin Jabal ku yaahuriire ebigambo bya munywani we, akagira ati; ‘Hei munywani wangye, ka n’ekintu kibi eki waagamba! Na Ruhanga, ai Mutumwa wa Allah, nimmanya ngu Ka’ab bin Malik n’omuntu murungi’. Reero Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam akahunama. Ku yaahunamire atyo, ahonaaho yaareeba omushaija ajwaire enkofiira y’ekyoma ekyabaire kigumire kumumanya. Bwanyima Rasulullah akagira ati: ‘Oine kuba ori Abu Khaitsamah? ’ Kikashangwa ngu omuntu ogu buzima akaba ari Abu Khaitsamah Al Ansari, munywani we owaabaire naahayo obuhwezi sha’ y’ebihimba obu yaabaire ajumwa abanyabishuba. Ka’ab bin Malik akagira ati; 'Ku naahuriire ngu nabi sallallaahu 'alaihi wasallam akaba nayetebeekanisiza kugaruka kuruga omu rutaro rwa Tabuk, nkaijura obusaasi. Bwanyima nkatandika kuteekateeka aha nshonga z’okubeihabeiha. Nkagira omu mutima gwangye nti; ‘Ni nshonga ki erikubaasa kunjuna ekiniga kya Nabi? ’ Kubaasa kushoboorora eki, nkashaba obuhwezi kuruga omu ka yangye abaabaire nibabaasa kumpa obuhabuzi. Omuntu ku yangire ngu nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akaba ari haihi kuhika omu rurembo Madiina, enshonga y’okubeihabeiha ekabura omu biteekateeko byangye. Aha muheru nkamanya ngu tindikubaasa kubeiha nabi na kakye. N’ahabw’ekyo, nkaba nyine kumugambira amazima. Tihariho bwire buraingwa bwanyima, Rasulullah akahika omu rurembo rwa Madiina. Nk'oku kyabaire kiri buriijo, akaba agyendera omu muzigiti ahonaaho - nk'oku kyabaire kiri omu buhangwa bwe buri kuhika kuruga omu rugendo rw'okuza omu kicweka - kukora okushaba. Bwanyima y’okukora okushaba kwa sunnah, ahonaaho akagaaniira na banywani be. Bwanyima y’ekyo, banywani be baingi bakaija abataine bwire bw’okwejumba omu kurwana n’abasiraamu kandi bamumanyisa enshonga zitari zimwe na zimwe barikumurahira. Nikiteberezibwa ngu hakaba hariho abantu barikurenga makumi munaana abatarayetabire omu kurwana oku. Nikirugamu ngu nabi akaikiriza obucureezi bw’abo abatarikwejumba omu rutaro, yaabaraganisa, yaabashaba okusaasirwa, kandi ebi baabaire basherekire omu mitima yaabo yabiha Allah. Bwanyima y’akaanya kakye, nkaija kureeba Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam. Bwanyima y’okumuramutsya, akamwenya nk’omuntu oine ekiniga. Bwanyima akagira ati; 'Ija hanu! ’ Reero nkagyendera haihi nawe kuhitsya obu naashutama omu maisho ge gonka. Bwanyima y’ekyo nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akabuuza ati: ‘Ahabw’enki otarikwegaita ahariitwe omu kurwana, iwe Ka’ab? Tikuraganiise kuhayo omubiri gwawe n’omutima gwawe aha Busiraamu? ’ Nkagarukamu nti; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, ahari Allah, kuri naashutama haihi n’ondiijo muntu otari iwe, ninkihamya ngu nkaba ninza kutagira ekiniga kye ahabw’enshonga n’enshonga ezi naayorekire. Kwonka, ahari Allah, nimmanya ngu hati ninkuha enshonga eziijwire ebishuba ngu otagira ekiniga, te Buzimazima Allah niwe yaakureeteire ekiniga ahariinye. Ku ndaakuheereze, iwe Mutumwa wa Allah, enshonga zangye ezihikire kandi ez’amazima, reero okanjuma ahabw’enshonga ezo, obwo ninyija kuziikiriza n’okushemererwa. Reka Allah anfubire n'ebigambo byangye eby'amazima. By Allah, tihaine myaka erikwija kunzibira kwejumba omu rutaro. By Allah, nkaba ntaine ky’okukora kyona omu bwire obwo n’obu ndaabe naabaire nyine omugisha mukye munonga gw’okwegaita aha kurwana n’abasiraamu. Omutumwa wa Allah ku yaahuriire okwetonganira oku okuhikire, akagira ati: ‘Omuntu ogu agambire omu bwesigwa kandi omu muringo oguhikire. Nahabwekyo, yemerera kuhisya obu Allah arabahe ensharamu'. Aha muheru nkemerera naruga aha rubaju rwe. Tihariho bwire buraingwa, abantu batari bamwe na bamwe kuruga Bani Salimah bakankuratira bagira ngu; 'Iwe Ka'ab, na Allah, enyima tukaba tutarikumanya ngu okozire enshobe/ekibi. Buzimazima toshoboroire omutumwa wa Allah enshonga nk'enshonga ezi banywani baawe abandi abataragiire omu rutaro baateireho. Buzima, n’omutumwa wa Allah istighfar ahariimwe wenka orikusasira ebibi byanyu’. Ka’ab bin Malik akagira bwanyima y’ekyo ati; 'Na Allah, butoosha nibanjuma kuhisya obu ndikwenda kugaruka ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam reero nyebeihabeiha'. Ka’ab bin Malik akagira ati; ‘Hariho ondiijo muntu weena owaabaire areebekire omu maisho ga nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam nkanye? ’ Abantu ba Bani Salima bakagarukamu bati; 'Yego. Hariho abandi bantu babiri abari nk’iwe. Abantu abo bombi bakagambira Omutumwa wa Allah eki waagamba kandi Omutumwa wa Allah akabagarukamu nk’oku yaakugarukiremu’. Ka’ab bin Malik akagira ati; ‘Bwanyima nkabuuza nti; ‘Abantu aba bombi n’oha, banywani bangye? ’ Bo, aba Bani Salimah, bakagarukamu bati; 'Abantu aba bombi ni Murarah bin Rabi'ah Al Amin na Hilal bin Ummayah Al Waqifi'. Ka’ab bin Malik akagira ati; ‘Bwanyima bakagamba ahari banywani baabo babiri abahikiriire abaayejumbire omu rutaro rwa Badr kandi bombi bakaba bashemerire kuba eky’okureeberaho kirungi. Bwanyima y'ekyo, nkarugaho obu baagamba aha bantu aba bombi ahariinye'. Ka’ab bin Malik akagira ati; 'Bwanyima y'ebiro bikye, Rasulullah akazibira abasiraamu kugamba naitwe itwe bashatu abatarikwejumba omu rutaro rwa Tabuk. Kuruga obwo, abasiraamu bakatandika kwetaanisaho n’okuhindura emiteekateekyere yaabo ahariitwe itwe bashatu kuhitsya obu ensi egi yaahuriire nk’ey’omutaano ahariitwe. Nikireebeka, ensi egi ti nsi ei nabaire ntuuramu enyima kandi egi ekamara ekiro makumi ataano’. Banywani bangye babiri abatarataahire omu rutaro rwa Tabuk hati bafukamiire omu nju yaabo n’obusaasi barikurira, obwo nyowe ndi omutsigazi omugumire kandi omugumire. Ningumizamu nintwaza gye kandi ninkora emirimo ya buri izooba nk’oku naabaire ninkora butoosha. Nkaguma ninruga omu nju, nkaza omu muzigiti kuza omu kushaba kw’ekigombe n’abasiraamu abandi, kandi nkaba ntambura omu katare n’obu haraabe hatariho owaabaire naayenda kugamba naanye. Okuhisya eizooba rimwe nkahika ahari Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam namuramutsya obu yaabaire ari omu ntebe ye bwanyima y'okushaba. Nkebuuza nti; ‘Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam naija kuhindura eminywa ye kugarukamu okuramutsya nari ngaaha? Reero nkashaba haihi n’omutumwa wa Allah obwo ndikwiba amaisho. Ku naabaire nintebeekanisa kushaba, yanreeba. Kandi ku naamuhindukire, yanyihaho amaisho.’ Bwanyima y’okumara obwire buraingwa ndikwetaanisa aha bantu b’abasiraamu, nkaza omu ruguuto kuhitsya obu naahikire aha rugo rw’omusiri gwa Abu Qatadah. Abu Qatadah ni mutabani wa shwenkazi wangye - munyanyazi - kandi niwe muntu ou ndikukunda. Ku naahikireyo, nkamuramutsya. Nahati Nyowe, ahari Allah, taragarukiremu okuramutsya kwangye na kakye. Aha muheru nkatunga obumanzi bw’okumubuuza; ‘Iwe Abu Qatadah, ninkurahira omu iziina rya Allah, tomanyire ngu buzimazima ninkunda Allah n’omutumwa we? ’ Kikashangwa ngu Abu Qatadah akaba ahunamire kwonka. Bwanyima nkagaruka naagarukamu ebigambo byangye ndikurahira nk’ogwabandize. Kwonka we yaaguma ahunami. Reero naagarukamu ebi naagambire yaagarukamu ati; ‘Buzima Allah n’omutumwa we nibamanya gye eki’. Ku naahuriire ebigambo bye, amarira gakanjura omu maisho naagaruka omuka ndikugyendera omu musiri. Ku nabaire nintambura omu katare ka Madiina, omushaija kuruga omu ihanga rya Syria owaabaire naaguza eby’okurya omu rurembo rwa Madiina akabuuza ati; ‘N’oha orikubaasa kunyoreka ahu Ka’ab bin Malik ari? ’ Reero abantu banyoreka okuhitsya obu omushaija ogwo yaizire ahariinye yankwatsa ebaruha kuruga aha Mugabe Ghassan. Ahabw’okugira ngu nimbaasa kushoma n’okuhandiika, ninyetegyereza n’ebiri omu baruha. Nikirugamu ebiri omu baruha ni nk’ebi; 'Tukahurira ngu munywani waawe - ekirikumanyisa Omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam - akakutaanisa aha bantu boona, obwo Mukama waawe we wenka atakurekire atyo. Nahabwekyo, twegaiteho, buzima nitwija kukuhwera'. Kunaherize kushoma ebaruha, nkagira nti; 'Omu mazima, ebaruha egi nayo n'akabi ahariinye'. Bwanyima nkagita omu nkoko, naagiyotsya okuhitsya obu yaahwaho. Bwanyima y’ebiro makumi ana eby’okubinga abantu boona, kikashangwa ngu okushururwa kwa Ruhanga kukaba kutahikire. Okuhisya eizooba rimwe, omutumwa kuruga ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam akaija yampa obutumwa; 'Iwe Ka'ab, buzima Omutumwa wa Allah saw akakuragiira okwetantara abakazi baawe'. Ninshaba nti; ‘Ntaana nari shi ki? ’ Omutumwa akagarukamu ati; ‘Timurikwetenga kugaitururwa. Kwonka, okyetantare kwonka kandi otakihikaho.’ Bwanyima nkagambira omukazi wangye nti; 'O sis, oshemerire kubanza wagaruka omuka y'abazaire baawe okaguma nabo kuhisya obu Allah arahe ensharamu ehikire aha nshonga egi'. Ka’ab bin Malik akagira ati; 'Bwanyima y'obwire bukye omukazi wa Hilal bin Umayyah akaza ow'omutumwa wa Allah saww yaabuuza ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, Hilal bin Umayyah akuzire kandi aine amaani makye kandi taine baheereza. Nahabwekyo, reka mmureebere’. Rasulullah akagarukamu ati: ‘Ngaaha. Nikirungi waaba otabanza kumuhereeza kandi atashemerire kuba ari haihi naiwe kumara obwire'. Omukazi wa Hilal akaguma ahamire kandi yagira ati; 'Na Allah, ai Mutumwa wa Allah, hati takyaine kihika ky'amagara. Atwire naarira, kuruga obu yaatunga oburemeezi obu kuhitsya hati.’ Ka’ab bin Malik akagira ati; ‘Abantu abamwe kuruga omu ka yangye bakagira ngu; ‘Oshemerire kubanza washaba omutumwa wa Allah orusa aha nshonga egi ey’omukazi waawe. Ahabw’okuba Rasulullah we wenka akaba ahaire Hilal bin Umayyah orusa rw’okureeberera iba. Ka’ab bin Malik akagira ati; ‘Tindikuza kushaba orusa kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam aha nshonga egi ey’omukazi wangye. Ahabw’okuba, kwonka, nkaba ntarikwija kumanya eki Rasulullah yaabaire naija kugarukamu ku ndaabe naamushabire orusa nkiri muto.’ Ka’ab bin Malik akagira ati; ‘Kikashangwa ngu eki kikagumizamu kumara ekiro ikumi, n’ahabw’ekyo kikaba ekiro makumi ataano ahariitwe kutandika n’obu abasiraamu baabaire bazibiirwe kugamba naitwe. Ka’ab bin Malik akagira ati; ‘Bwanyima nkakora okushaba kw’omushekye omu kiro kya makumi ataano enyima y’enju. Ku nabaire nshutami omu kushaba, nkaba nyijwire okwefuuza n’obusaasi. Kiri nka Ensi egi mpango neehurira eri nkye ahariinye. Ahonaaho nkahurira omuntu arikuteera akaari n’eiraka rihango arikuraba aha rubaju rw’enyanja; ‘Iwe Ka’ab bin Malik, shemererwa! ’ N’ahabw’ekyo nkagwa ahansi kandi naamanya ngu nkaba nshohoreire aha buremeezi bwangye. Ka’ab bin Malik akagira ati; 'Bwanyima omurangi sallallaahu 'alaihi wasallam akarangirira abasiraamu ngu kyahwa .
Imam Muslim : 4974
حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ الْأَيْلِيُّ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ وَالسِّيَاقُ حَدِيثُ مَعْمَرٍ مِنْ رِوَايَةِ عَبْدٍ وَابْنِ رَافِعٍ قَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ جَمِيعًا عَنْ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الْإِفْكِ مَا قَالُوا فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا وَبَعْضُهُمْ كَانَ أَوْعَى لِحَدِيثِهَا مِنْ بَعْضٍ وَأَثْبَتَ اقْتِصَاصًا وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا ذَكَرُوا أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَهُ قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ فِيهَا سَهْمِي فَخَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَذَلِكَ بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجِي وَأُنْزَلُ فِيهِ مَسِيرَنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ غَزْوِهِ وَقَفَلَ وَدَنَوْنَا مِنْ الْمَدِينَةِ آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ فَلَمَّا قَضَيْتُ مِنْ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى الرَّحْلِ فَلَمَسْتُ صَدْرِي فَإِذَا عِقْدِي مِنْ جَزْعِ ظَفَارِ قَدْ انْقَطَعَ فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ وَأَقْبَلَ الرَّهْطُ الَّذِينَ كَانُوا يَرْحَلُونَ لِي فَحَمَلُوا هَوْدَجِي فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِيَ الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ قَالَتْ وَكَانَتْ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يُهَبَّلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ إِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنْ الطَّعَامِ فَلَمْ يَسْتَنْكِرْ الْقَوْمُ ثِقَلَ الْهَوْدَجِ حِينَ رَحَلُوهُ وَرَفَعُوهُ وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا وَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ فَجِئْتُ مَنَازِلَهُمْ وَلَيْسَ بِهَا دَاعٍ وَلَا مُجِيبٌ فَتَيَمَّمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ فِيهِ وَظَنَنْتُ أَنَّ الْقَوْمَ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَيَّ فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ فِي مَنْزِلِي غَلَبَتْنِي عَيْنِي فَنِمْتُ وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ قَدْ عَرَّسَ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ فَادَّلَجَ فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ فَأَتَانِي فَعَرَفَنِي حِينَ رَآنِي وَقَدْ كَانَ يَرَانِي قَبْلَ أَنْ يُضْرَبَ الْحِجَابُ عَلَيَّ فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ عَرَفَنِي فَخَمَّرْتُ وَجْهِي بِجِلْبَابِي وَ وَاللَّهِ مَا يُكَلِّمُنِي كَلِمَةً وَلَا سَمِعْتُ مِنْهُ كَلِمَةً غَيْرَ اسْتِرْجَاعِهِ حَتَّى أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ فَوَطِئَ عَلَى يَدِهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِيَ الرَّاحِلَةَ حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُوغِرِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ فِي شَأْنِي وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ ابْنُ سَلُولَ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ حِينَ قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ شَهْرًا وَالنَّاسُ يُفِيضُونَ فِي قَوْلِ أَهْلِ الْإِفْكِ وَلَا أَشْعُرُ بِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ وَهُوَ يَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لَا أَعْرِفُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَشْتَكِي إِنَّمَا يَدْخُلُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ كَيْفَ تِيكُمْ فَذَاكَ يَرِيبُنِي وَلَا أَشْعُرُ بِالشَّرِّ حَتَّى خَرَجْتُ بَعْدَ مَا نَقَهْتُ وَخَرَجَتْ مَعِي أُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ وَهُوَ مُتَبَرَّزُنَا وَلَا نَخْرُجُ إِلَّا لَيْلًا إِلَى لَيْلٍ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الْأُوَلِ فِي التَّنَزُّهِ وَكُنَّا نَتَأَذَّى بِالْكُنُفِ أَنْ نَتَّخِذَهَا عِنْدَ بُيُوتِنَا فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ وَهِيَ بِنْتُ أَبِي رُهْمِ بْنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ مَنَافٍ وَأُمُّهَا ابْنَةُ صَخْرِ بْنِ عَامِرٍ خَالَةُ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَابْنُهَا مِسْطَحُ بْنُ أُثَاثَةَ بْنِ عَبَّادِ بْنِ الْمُطَّلِبِ فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَبِنْتُ أَبِي رُهْمٍ قِبَلَ بَيْتِي حِينَ فَرَغْنَا مِنْ شَأْنِنَا فَعَثَرَتْ أُمُّ مِسْطَحٍ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ أَتَسُبِّينَ رَجُلًا قَدْ شَهِدَ بَدْرًا قَالَتْ أَيْ هَنْتَاهْ أَوْ لَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ قُلْتُ وَمَاذَا قَالَ قَالَتْ فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الْإِفْكِ فَازْدَدْتُ مَرَضًا إِلَى مَرَضِي فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي فَدَخَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ كَيْفَ تِيكُمْ قُلْتُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ آتِيَ أَبَوَيَّ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَتَيَقَّنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجِئْتُ أَبَوَيَّ فَقُلْتُ لِأُمِّي يَا أُمَّتَاهْ مَا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَيْكِ فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتْ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلَّا كَثَّرْنَ عَلَيْهَا قَالَتْ قُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَقَدْ تَحَدَّثَ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبَكَيْتُ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ثُمَّ أَصْبَحْتُ أَبْكِي وَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْيُ يَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ قَالَتْ فَأَمَّا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَأَشَارَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ وَبِالَّذِي يَعْلَمُ فِي نَفْسِهِ لَهُمْ مِنْ الْوُدِّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُمْ أَهْلُكَ وَلَا نَعْلَمُ إِلَّا خَيْرًا وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ لَمْ يُضَيِّقْ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ وَإِنْ تَسْأَلْ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ قَالَتْ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَرِيرَةَ فَقَالَ أَيْ بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ مِنْ شَيْءٍ يَرِيبُكِ مِنْ عَائِشَةَ قَالَتْ لَهُ بَرِيرَةُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ إِنْ رَأَيْتُ عَلَيْهَا أَمْرًا قَطُّ أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ قَالَتْ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ ابْنِ سَلُولَ قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ قَدْ بَلَغَ أَذَاهُ فِي أَهْلِ بَيْتِي فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا خَيْرًا وَلَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلًا مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلَّا خَيْرًا وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلَّا مَعِي فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ الْأَنْصَارِيُّ فَقَالَ أَنَا أَعْذِرُكَ مِنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ كَانَ مِنْ الْأَوْسِ ضَرَبْنَا عُنُقَهُ وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا أَمْرَكَ قَالَتْ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ وَكَانَ رَجُلًا صَالِحًا وَلَكِنْ اجْتَهَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَا تَقْتُلُهُ وَلَا تَقْدِرُ عَلَى قَتْلِهِ فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ وَهُوَ ابْنُ عَمِّ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَقَالَ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنْ الْمُنَافِقِينَ فَثَارَ الْحَيَّانِ الْأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا أَنْ يَقْتَتِلُوا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَفِّضُهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ قَالَتْ وَبَكَيْتُ يَوْمِي ذَلِكَ لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ ثُمَّ بَكَيْتُ لَيْلَتِي الْمُقْبِلَةَ لَا يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلَا أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ وَأَبَوَايَ يَظُنَّانِ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي فَبَيْنَمَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي اسْتَأْذَنَتْ عَلَيَّ امْرَأَةٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فَأَذِنْتُ لَهَا فَجَلَسَتْ تَبْكِي قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَلَّمَ ثُمَّ جَلَسَ قَالَتْ وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مُنْذُ قِيلَ لِي مَا قِيلَ وَقَدْ لَبِثَ شَهْرًا لَا يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي بِشَيْءٍ قَالَتْ فَتَشَهَّدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ و
Atugambiire [Hibban bin Musa] Atugambiire [Abdullah bin Al Mubarak] Atugambiire [Yunus bin Yazid Al Aili] Nikyo kimwe nikigambwa kuruga omu muhanda ogundi, Atugambiire [Ishaq bin Ibrahim Al Hanzhali] na [Muhammad bin Aba’ Rafi’] na [Huhammad bin Aba’ Rafi’]. Ibn Rafi’ akagira ati; Abatugambiire. Obwe abandi bagizire ngu; Atumanyiise [Abdurrazaq] Atumanyiise [Ma’mar], ou omurongooti gwe gwa Hadiisi guri ebyafaayo bya ‘Abd na Ibnu Rafi’. Yunus na Ma’mar bakagira ngu; omu bwijwire bwayo kuruga ahari [Az Zuhri] Ampaire ripooti ahariinye [Sa’id bin Al Musayyab] na [Urwah bin Zubair], [AlQamah bin Waqqash], [Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah bin Mas’ud] kuruga omu Hadiisi ya [Aisyah] - omukazi wa Rasullah-allahallahal’abantu engambo z’ebishuba nizigamba eki zirikwenda n’ebi zirikugamba, Reero Allah ashoborora obushemeire bwe aha bigambo ebi. Hakaba hariho ekigombe ky'abantu ababaire bangambira aha kintu eki, abamwe bakatunga ekigano ky'ekibaireho kuruga omu bandi, n'ahabw'ekyo ekigano kikaba nikireebeka nk'ekigumire, kuhitsya obu naakwatsire omu mutwe ebigambo bya buri kimwe eki baabaire bangambira kandi ebimwe aha bigambo bikahamya ebindi. Kuruga Urwah akangira ngu kuruga Aisyah, omukazi wa nabi akagira ati; Omurangi ku yaabaire naayenda kuza omu rugyendo, akateera oburuuru omu bakazi be. Orikuteera akalulu, niwe arikuza na nabi sallaallahu 'alaihi wa sallam'. Aisha akagira ati; 'Bwanyima akateera oburuuru ahagati yeitu omu rutaro kandi obushaarizi bwangye bwaruga omu buteeka, mbwenu nkaza n'omutumwa wa Allah sallaallah 'alaihi wa sallam. Eki kikabaho bwanyima y'okushururwa orunyiriri orurikukwata ahari hijab. Reero bakantwara omu kabiri kangye. Omu rugendo rwagati, nkashuuma kuhisya obu nabi sallallallahu 'alaihi wa sallam yaaheza orutaro kandi akagaruka Madiina. Ekiro kimwe omu mwabazyo nkaba ndi n’ekibinja ky’Abasiraamu. Ku bagwejegyeire, nkaimuka naagyenda okuhitsya obu naabaire omumaisho gaabo. Ku naaherize kukora bizinesi yangye, nkagaruka kwegaita aha guruupu y’Abasiraamu. Ku naahuriire ekifuba kyangye, kikashangwa ngu omukuufu gwangye, ogwabaire niguruga Zhafar, Yemen, gukaba gucwekire. Mbwenu nkagaruka nasherura omukuufu gwangye, okusherura kukandeetera kukyerererwa. Kandi, ekibinja ky’abantu abaabaire batwaire eshagama yangye y’amagara bakaba barugireyo, bakagyendera barikuta eshagama yangye y’amagara aha ngamira yangye ei nkira kuvuga. Bakaba nibateekateeka ngu nkaba naaheza kuba omunda’. Aisha akagira ati; ‘Obwire obwo, abakazi be bakaba bari abakye kandi bakye, ahabw’okuba bakaba batarikurya nyama. Kwonka, nizirya eby’okurya ebitari bigumire byonka. Nahabwekyo, tihaine owaabaire naija kubanganisa aha buremeezi bw’okujwara okwo, ku baabaire nibagyendera aha rubaju bakakiimusa. N’ekindi, obwire obwo nkaba nkiri muto. Aha muheru bakatwara engamira zaabo baagyenda -bagumizamu orugyendo rwabo-. Nkatunga omukuufu gwangye obu amahe gaabaire gahingwireho. Mbwenu, ku naaza ahu barikushutama, tihaine owaayetsire kandi tihaine owaagarukiremu. Bwanyima nkagaruka omu ntebe yangye ahu naabaire nshutami. Ninteekateeka ngu omuntu - kuruga omu mahe g'abasiraamu - naija kunshanga agarukye antware. Ku naashutami omu ntebe yangye, nkahurira oturo twagwejegyera. Omubwire obwo, Shafwan bin Mu'atthal Assulami n'abantu ba Dzakwan bakaguma enyima y'amahe - barikukyebera kureeba yaaba hariho owasigaire enyima -. Bakagyendera omu mwabazyo kare munonga kandi omu kasheeshe bakahika ahu naabaire nshutami. Shafwan bin al Mu’atthal Assulami akareeba omuntu owabaire akyagwejegyeire, n’ahabw’ekyo akaija ahariinye kandi yanmanya ku yanreeba. Eki kikabaho ahabwokuba akaba anreebire atakashabirwe kujwara hijab aha mutwe gwangye. Ahonaaho nkasisimuka nahurira yaagarukamu -nagira ati, inna lillahi wa inna ilaihi . raaji'un- ku yaamanyire ebirikunkwataho. Ahonaaho nkashweka omu maisho gangye na hijab yangye. By Allah, taragambire kigambo kyona kandi tindahuriire kigambo na kimwe okwihaho istirja' ye. Aha muheru akagarura ahansi engamira ye naanye naagitemba. Bwanyima akaza kwebembera engamira - ei naabaire nvuga - kuhitsya obu twakwatsire amahe g'abasiraamu bwanyima y'okuhuumura aha mwaro gwa Azhzhariah. Abashorooire omu nshonga zangye nibaija kubonabona. Omubwire obwo, omuntu owabaire nakira kureebwa okwetunguura kwe akaba ari Abdullah bin Ubay bin Salul. Aha muheru, nkahika omuri Madiina. Bwanyima y'okuhikayo, nkaba ndwaire ahonaaho kumara haihi okwezi kumwe, obwo abantu barikugumizamu nibagamba aha bikwatiraine n'okunjunaana - oku nteireho - n'obu ndaabe ntarikuhurira n'akakye. Mbwenu, nawe akaba nabanganisa aha ndwara yangye. Tindikukimanya obucureezi bwa Rasulullah obu naabaire nreebire ahariwe enyima. Ku nabaire ndwaire, Rasulullah shallaallah 'alaihi wa sallam akataaha yanramutsya kandi yambuuza ati; 'Kandishi iwe?' Kikaba kiri nk’oku omu bwire obwo yaabaire anbuuzabuuza, n’obu ndaabe naabaire ntarikuhurira ngu nkakora ekintu kibi ekyo. Bwanyima y'okuhurira ngu ntandikire kugaruka omu buteeka, nkaza aheeru na Umm Misthah omu mwanya ogukingire kuza kusheeshasheesha, titukarugayo kureka nyekiro kuhitsya obu kyagarukire kyahika ekiro. Emyanya egi ekingire ekahangwa haihi n’amaju gaitu. Bizinesi yeitu eri nk'ey'Abaharabu abatubandiize, nitukira kukora omwanya ogukingire gw'okusheesha omuka. Reero nyowe na Umm Misthah - ni muhara wa Abu Ruhmi bin al Muthallib bin al Muthallib bin al Muthallib kandi nyina ni muhara wa Shakhr bin Amir, ssenga we ni Abu Bakr ash Shidiq kandi mutabani we ni Misthah bin Utsabah bin Abbad bin al Muthallib kugaruka omu nju yangye bwanyima y'okugaruka omu nju yaitu. Omu bwire obwo, Umm Misthah akashereka ahabw’okugira ngu akateera ebigyere nari akakwatwa omu kijwaro kye. Omu bwire obwo akagira ati; ‘Omubonabone Mista’. Nkamubuuza nti; 'Eki waagamba ni kibi kita, nojumirira abantu abaayejumbire omu rutaro rwa Badr?'. Naagira ati; 'Eego, tiwahurira eki yagambire?' Nkagira nti; ‘Agambire ki?’ atyo angambira ebigambo by'abo abaambire. Omubwire obwo nkeyongyera kurwara kandi ku naagarukire omuka yangye, Rasulullah shallaallah 'alaihi wa sallam akanbugana yangira ngu ndaramutsya. Reero yaagira ati: ‘Ori ota?’ Reero akamugira ati. Nkagira nti; ‘Noija kunyikiriza kuza omu bazaire bangye?’ akagira ati; ‘Obwire obwo nkaba ninyenda kuhamya amakuru kuruga ahari bombi. Aha muheru, Rasulullah akampa orusa. Rero nkaza owa bazaire bangye, nabuuza maama; ‘Iwe maama wangye, abantu nibagamba ki?’ akagarukamu ati; ‘Ai mutabani wangye, enshonga zaawe ziyorobe, ahari Allah, ti ky’omukazi orikureebeka gye ngu naakundwa iba obwo aine obwoki - omukazi w’omushaija ondiijo - okwihaho bo - abakazi b’omushaija ondiijo - nibaija kwongyera aha kujunaana omukazi’. akagira ati; 'Ekitiinisa kibe ahari Allah, eki nikyo abantu barikugambaho?' akagira ati; ‘Ekiro ekyo kyonka nkarira, kuhitsya omu kasheeshe amarira gangye gatakibaasa kusheesheka ahabw’okugira ngu gakaba gahwaire kandi nkaba ntarira ku naabaire nbyama. Omu kasheeshe, nkaba ndira. Kandi, omubwire obwo nabi sallaallahu ‘alaihi wa sallam akeeta Ali bin Abi Talib na Usamah bin Zaid ngu beete bombi kwebuuzaho kubaasa kutaanisa abakazi baabo obwo okushururwa kutakaizire. Aisha akagira ati; 'Aha Usamah bin Zaid, akooreka omutumwa wa Allah sallaallah 'alaihi wa sallam n'ebi yaabaire naamanya aha kwetaanisa kw'omukazi we aha kikorwa eki n'ebi yaabaire naamanya aha rukundo ei yaabaire naamukunda. Usamah akagira ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah! Nibo bakazi baawe, tihaine eki turikumanya kureka oburungi’. Aha bya Ali bin Abi Talib, akagira ati; 'Ruhanga 'azza w Ajalla tarikwija kukugumira ebintu, hakiriho abakazi baingi okwihaho we. Kandi buzima, waabuuza omuhuuku waawe, buzima naija kuba omwesigwa." Aisha akagira ati: "Bwanyima Rasulullah sallallallahu 'alaihi wa sallam akeeta Barirah, yaabuuza ati: 'Iwe Barirah! Nooreeba ekintu kyona ekirikukubanganisa ahari Aisha?' Barira akagarukamu ati; ‘Ogwo owaakutumire n’amazima, tindikureebaho kintu kyona ekikye okukira ekindi ekindi. Obu yaabaire akiri muto, akaba agwejegyera arinzire esaano omu ka ye reero bwanyima enyamaishwa emanyirwe ekarya esaano egyo.’ Bwanyima Rasulullah shallaallah 'alaihi wa salam akeemerera yashaba enshonga kuruga aha mushaija orikwetwa Abdullah bin Ubai bin Salul. Rasulullah ku yaabaire ari aha minbari, Rasulullah akagira ati: ‘Imwe abasiraamu mwena, n’oha orikwenda kumpa enshonga kuruga aha mushaija owaahutaaza eka yangye. Buzima, ahari Allah, tindikumanya kintu kyona kuruga omuka yangye kureka oburungi. Bakaba bangire aha mushaija ou ntarikumanyaho kintu kyona kureka oburungi. Kandi tihariho orikubugana omukazi wangye kureka yaaba ari naanye’. Sa’ad bin Mu’adz al Ansari akagira ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah! Ndyakuhwera kuruga omu nshonga egyo. Omuntu weena kuruga omu Bani Aus ku araabe aine ebitsya ebiteirweho, nangwa na barumuna baitu kuruga omu Bani Khazraj, mwaturagiira obwo nitwija kuhikiiriza ebiragiro byanyu’. Ahonaaho, Sa’ad bin Ubadah - akaba ari omwebembezi wa Bani Khazraj, akaba ari omushaija ohikiriire. Kwonka akaba akiri n’omutima gw’okukunda munonga - akagambira Sa’ad bin Mu’ad ati; 'By Allah, torikubaasa kumwita kandi torikubaasa kumwita'. Nahabwekyo Usaid bin Hudlair akeemerera kandi akaba ari mwihwa wa Sahad bin Mu’adz, yagambira Sa’ad bin Ubadah ati; 'Nobeiha, buzima nitwija kumwita ahabwokuba ori omunyabishuba orikuhakana n'abanyabishuba'. Embeera ekaguma neeyongyera kwotsya ahagati y’abaana ba Aus na Khazraj, kuhika aha nshonga y’okwenda kwitana obwo omutumwa wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emigisha ya Allah ebe ahariwe) akyemereire aha minbari. Reero Rasulullah sallallahu 'alaihi wa sallam yaabahuumuriza, kuhisya obu bahunamire nawe yahunama. Eizooba eryo, nkarira okuhitsya obu amarira gaahwaho kandi nkaba ntajwaire eyeliner ku naabaire nbyama. Ekiro ekyakuratsireho, nkaba nkiriho ndira kuhitsya obu amarira gaahwaho kandi nkaba ntajwaire eyeliner ku naabaire nbyama. Abazaire bangye bakaba nibateekateeka ngu okurira kwangye nikwija kubaganisamu omutima gwangye. Aisyah akagira ati; ‘Bwanyima bombi bakashutama aha rubaju rwangye obwo ndikugumizamu ndira. Omubwire obwo, hakaba hariho omukazi Ansar owashabire orusa rw'okubugana, nkamuikiriza. Akashutama ahansi yaarira naanye. Ku twabaire turi omu mbeera nk’egyo, Rasulullah akaija yatubugana, yaaturamutsya reero yaashutama. Akagira ati; ‘Akashutama aharubaju rwangye kumara okwezi kumwe, ahabw’okuba okushururwa tikumushururiirwe aha bikwatiraine n’enshonga zangye’. Akagira ati; Rasulullah nawe akaha obujurizi, arikugira okuramutsya obwo asitami. akagira ati: ‘Amma ba’d, iwe Aisyah, buzima amakuru aga n’agandi gakanhikaho, buzima, waaba noogahungaho ahabw’okugira ngu torikukikora, Allah Azzawajalla akurinde. Wakora ekibi eki, shaba Allah okusaasirwa kandi oyeteise ahariwe. Ahabw’okuba, omuheereza orikwikiriza ebibi bye reero akeeteisa, Allah naija kwikiriza okweteisa kwe’. Aisha akagira ati; 'Rasulullah sallaallah 'alaihi wa sallam ku yaaherize kugamba, amarira gangye gakaguma nigasheesheka munonga kuhitsya obu naabaire ntakihurira amatondo g'amarira'. Nkagambira taata nti; ‘Mugarukyemu eki omutumwa wa Allah (saww) yaagambire ahariinye. Taata akagira ati; 'Tindikumanya, ahari Allah, tindikwija kugamba . aha Murangi saw. Bwanyima nkagambira maama nti; 'Mugarukyemu eki omutumwa wa Allah (saww) yaagambire ahariinye!' maama akagira ati; 'Na Ruhanga, tindikumanya eki ndikubaasa kugambira Rasulullah sallallallahu 'alaihi wa sallam'. Aisha akagira ati; Nkagira nti; ‘Ndi omwishiki muto, tindikushoma munonga Koran. By Allah, buzimazima nimmanya ngu eki mwakihurira kugira ngu muhurire mwine obumanzi kandi mukiikiriza. Kandi ku ndikugamba naiwe; ‘Buzima, ndi hare n’ebikorwa ebi kandi Allah Azzawajalla niwe arikumanya byona obu ndi hare n’ebikorwa ebi. Nahabwekyo, naiwe torikwija kukiikiriza. Ku ndaabe naakugambira ekintu, obwo Allah Azzawajalla arikumanya gye ngu ndi hare n’okukikora, buzima noija kunyikiriza. Na Allah, buzima tihariho kigambo kyona ahagati yangye naiwe okwihaho eki Abu Yusuf yagambire; Okugumisiriza ni kirungi kandi Allah niwe mwanya gw’okushabiramu obuhwezi aha ki orikujunaanwa’. -Ekibuuzo. Yusufu 18- ' Aisha akagira ati; 'Bwanyima nkahindura omwanya gwangye, nabyama aha kitanda kyangye'. Akagira ati; 'Na Allah, obwire obwo nkaba nimmanya ngu ndi hare n'ekikorwa ekyo, kandi Allah Azzawajalla naija kunbinga ahabw'okuba nkaba ndi hare n'ekikorwa ekyo. Kwonka, ahari Allah, nkaba ntarikumanya ngu okushururwa nikwija kushuuma omu nshonga yangye. Kandi buzima enshonga yangye n’ey’obukye munonga kukira oku Allah Azza wa jalla yangira n’okushururwa oku yaashomire. Amatsiko gangye omubwire obwo gakaba gari ag’okugira amatsiko gonka ngu omu kirooto kya nabi sallaallah ‘alaihi wa sallam nikiija kworekwa ngu Allah Azzawajalla naija kuntaanisa aha kikorwa eki’. Aisha akagira ati; 'Na Ruhanga, omutumwa wa Allah shallaallahu 'alaihi wa sallam tararugire omu ruteerane rwe, kandi tihaine owarugire omu nju kuhisya obu Allah Azzawajalla yaashuuma okushururwa ahari nabi we. Nahabwekyo, embeera ye ekahinduka nk’oku empindahinduka zirikukira kubaho okushururwa kwaija, entutu ye ekagumizamu neesheesheka n’obu eraabe yaabaire eri omu bwire bw’obutiti. Eki kikabaho ahabwokuba oburemeezi bw’ekigambo ekyabaire kimushururiirwe bukaba buri bwingi munonga’. Aisha akagira ati; ‘Rasulullah ku yaatungire amakuru marungi, akasheka kandi sentensi y’okubanza ei yaagambire omu bwire obwo ekaba eri eti: ‘Amakuru marungi, iwe Aisyah! Allah Azza wa jalala akubingire hare n'ekikorwa eki'. Bwanyima maama yangira ati; ‘Mwemereire’. Nkagira nti; 'Na Allah, tindikwija kwemerera kandi tindikwija kumuhimbisa okwihaho Allah Azza wa jalla, niwe owaashuumireho ebishuruurwa ebirikushoboorora oku ndi hare. Allah Azzawajalla ashohoreize orunyiriri orurikumanyisa ngu: Buzima, abo abarikutwara amakuru g’ebishuba nibaruga omu guruupu yaawe, kuhika aha runyiriri ikumi -QS. Omwaka 1-11-. Allah Azzawajalla akasindikiraho ayandi mingi erikushoborora oku ndi hare n’ekikorwa eki.’ Aisha akagira ati; Abu Bakr akaba akira kuha Misthah ebiconco, ahabwokuba akaba ari omunyabuzaare we kandi akaba ari omworo. Akagira ati; 'Na Allah, tindikwija kumuhwera ebiro byoona bwanyima y'okujunaana Aisyah.' Bwanyima Allah Azzawajalla akashuuma okushururwa, okurikumanyisa; Kandi abo abaine - kuhika aha kigambo kye - tibarikwenda ngu Allah abasaasire’ -QS. Omwanya 22-. Hibban bin Musa akagira ati, Abdullah bin Mubarok akagira ati: "Orunyiriri oru nirwo runyiriri orurikukirayo kutegyerezibwa omu kitabo kya Allah. Nahabwekyo Abu Bakr akagira ati; 'Na Allah, nkaba ninza kushemererwa munonga Allah ku araabe ansaasire'. Reero akagaruka omu kuha obuhwezi Misthah nk'oku yaabaire akira kumuha obuhwezi. 'T tihariho Abu Bakr' akagira ngu; Aisyah akagira ati: Rasulullah akabuuza Zainab bint Jahsy, omukazi wa nabi saw. 'alaihi wa sallam, aha bikwatiraine n'ebyantungire: 'Noomanya ki, oreebire ki, nari amakuru gakuhikireho?' akagarukamu ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah! Butoosha ninrinda okuhurira n’okureeba kwangye, kandi tindikumanya ekindi kureka ebirungi’. Aisha akagira ati; 'N'obu Zaenab araabe ari omukazi we orikumanywa ngu butoosha nayehimbisa omu maisho gangye, .
Imam Muslim : 4975
حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَجُلًا كَانَ يُتَّهَمُ بِأُمِّ وَلَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَلِيٍّ اذْهَبْ فَاضْرِبْ عُنُقَهُ فَأَتَاهُ عَلِيٌّ فَإِذَا هُوَ فِي رَكِيٍّ يَتَبَرَّدُ فِيهَا فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ اخْرُجْ فَنَاوَلَهُ يَدَهُ فَأَخْرَجَهُ فَإِذَا هُوَ مَجْبُوبٌ لَيْسَ لَهُ ذَكَرٌ فَكَفَّ عَلِيٌّ عَنْهُ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ لَمَجْبُوبٌ مَا لَهُ ذَكَرٌ
Akangambiire [Zuhair bin Harb] Atugambiire [Affan] Atugambiire [Hammad bin Salamah] Atugambiire [Thabit] kuruga [Anas] ngu hakaba hariho omushaija owaabaire najunaanwa obushambani n’omukazi wa nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam. obwo Rasulullah akagambira Ali ati: gyenda, omuteme enshaya ye -ahabw'oburyarya bwe-. obwo Ali akaija ahariwe kandi kyashangwa ngu akaba nayefukiiriza omu kaziba kakye, Ali yamugira ati: Ija rugayo! Reero Ali akurura omukono gwe kyashangwa ngu n'omushaija owaabaire atemirwe ebicweka by'ekihama, n'ahabw'ekyo Ali taramwitsire. Bwanyima Ali akaija ahari Rasulullah yagira ati; Ai Mutumwa wa Allah, omu mazima n'omushaija owaateirweho ebicweka by'ekihama - taine bihaha -.
Imam Muslim : 4976
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَقَ أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ يَقُولُا خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ أَصَابَ النَّاسَ فِيهِ شِدَّةٌ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ لِأَصْحَابِهِ { لَا تُنْفِقُوا عَلَى مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى يَنْفَضُّوا } مِنْ حَوْلِهِ قَالَ زُهَيْرٌ وَهِيَ قِرَاءَةُ مَنْ خَفَضَ حَوْلَهُ وَقَالَ { لَئِنْ رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ } قَالَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ بِذَلِكَ فَأَرْسَلَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ فَسَأَلَهُ فَاجْتَهَدَ يَمِينَهُ مَا فَعَلَ فَقَالَ كَذَبَ زَيْدٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي مِمَّا قَالُوهُ شِدَّةٌ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقِي { إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ } قَالَ ثُمَّ دَعَاهُمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيَسْتَغْفِرَ لَهُمْ قَالَ فَلَوَّوْا رُءُوسَهُمْ و قَوْله { كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ } وَقَالَ كَانُوا رِجَالًا أَجْمَلَ شَيْءٍ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Al Hasan bin Musa] atugambiire [Zuhair bin Mu’awiyah] atugambiire [Abu Ishaq] ngu akahurira [Zaid bin Arqam] arikugira ati; 'Obwire bumwe, tukaza na nabi sallallaahu 'alaihi wasallam omu rugendo ruraingwa oru baingi ahari bagyenzi baitu batungiremu oburemeezi. Bwanyima Abdullah bin Ubay akagambira banywani be ati; 'Otaheereza sente abo abari aharubaju rw'omutumwa wa Allah ngu bave aha mutumwa wa Allah'. Zuhair akagira ati; Ekigambo ‘Haulihi’ - ekiine kasrah aha nyuguta lam - nikyo kishomwa ekihikire munonga. Abdullah bin Ubay akagira ati; ‘Buzima, kuri twagarukire Madiina, abantu b’amaani buzima bakaba nibaija kubaasa kubinga abantu abaine amaani makye’. -Ebibuuzo. 63-: 8-. Zaid bin Arqam akagira ati; 'Bwanyima nkaza ahari nabi Muhammad sallallaahu 'alaihi wasallam kumugambira aha ki Abdullah bin Ubay yamugambiire. Bwanyima Rasulullah akatuma omuntu ahari Abdullah bin Ubay kumubuuza ebibuuzo. Kwonka nikirugamu ngu Abdullah bin Ubay akarahira ngu taragambire kintu kyona nk'ekyo! Yaagira ati; 'Zaid abeihabeiha Rasulullah'. Zaid bin Arqam akagira ati; ‘Buzima, ebigambo by’abanyabishuba bikandeetera okushaasha omutima, kuhitsya obu Allah Subhanahu wa Ta’ala yaashohoize orunyiriri orurikuhakanisa emiteekateekyere yangye orurikugira ngu: ‘Abanyabishuba ku baraije ahariiwe... -Ks. 1- '. Zaid bin Arqam akagira ati; 'Bwanyima Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam akabayeta, abanyabishuba, ngu bashabe Allah okusaasirwa, kwonka omu mwanya gw'ekyo bakareeba hare'. Allah Subhanahu wa Ta’ala akagira ati: ‘Abanyabishuba bari nk’enku ezirikwesigamira...’ -Al Munaafiquun -63-: 4-. Zaid bin Arqam akagira ati; 'Omu mazima n'abantu abarikureebeka nk'abarikushemeza buzima'.
Imam Muslim : 4977
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ وَاللَّفْظُ لِابْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ ابْنُ عَبْدَةَ أَخْبَرَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا يَقُولُا أَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَبْرَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ فَأَخْرَجَهُ مِنْ قَبْرِهِ فَوَضَعَهُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَنَفَثَ عَلَيْهِ مِنْ رِيقِهِ وَأَلْبَسَهُ قَمِيصَهُ فَاللَّهُ أَعْلَمُ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْدِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُا جَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَيٍّ بَعْدَ مَا أُدْخِلَ حُفْرَتَهُ فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ سُفْيَانَ
Atugambiire [Abu bakar bin Abu Syaibah] na [Zuhair bin Harb] na [Ahmad bin ‘Abdah Adh Dhabbi] -kandi lafadh egi n’eya Ibn Abu Syaibah- Ibnu Abdah akagira ati; Atugambiire, kandi akagira ondiijo; atugambiire [Sufyan bin Uyainah] kuruga [Amru] ngu akahurira [Jabir] arikugira ati; Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akaza omu kituuro kya Abdullah bin Ubbay, bwanyima y’okumuta omu kituuro, bwanyima yaaragiira ngu bamushohore, kandi yamuta aha mavi, bwanyima yaamufuuhirira amate makye kandi yaajwara emyenda ye’. Wallahu A'lam. Akangambira [Ahmad bin Yusuf Al Azdi] atugambire [‘Abdurrazzaq] atugambire [Ibnu Juraij] akangambira [‘Amru bin Dinar] akagira ati; Nkahurira [Jabir bin Abdullah] arikugira ati; 'Nabi akaza omu kituuro kya Abdullah bin Ubbay, bwanyima y'okumuta omu kituuro kye. -Ekindi nk’oku kiri omu Hadiisi Sufyan.
Imam Muslim : 4978
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَيٍّ ابْنُ سَلُولَ جَاءَ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ أَنْ يُعْطِيَهُ قَمِيصَهُ يُكَفِّنُ فِيهِ أَبَاهُ فَأَعْطَاهُ ثُمَّ سَأَلَهُ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَامَ عُمَرُ فَأَخَذَ بِثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُصَلِّي عَلَيْهِ وَقَدْ نَهَاكَ اللَّهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا خَيَّرَنِي اللَّهُ فَقَالَ { اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً } وَسَأَزِيدُهُ عَلَى سَبْعِينَ قَالَ إِنَّهُ مُنَافِقٌ فَصَلَّى عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ } حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَحْيَى وَهُوَ الْقَطَّانُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَزَادَ قَالَ فَتَرَكَ الصَّلَاةَ عَلَيْهِمْ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Abu Usamah] atugambiire [‘Ubaidullah bin ‘Umar] kuruga ahari [Nafi’] kuruga ahari [Ibn ‘Umar] akagira ati; 'Abdullah bin 'Ubay bin Salul ku yaafiire, mutabani we Abdullah bin Abdullah -bin Ubay- akaija ahari Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam arikushaba ekijwaro kye ahabw'ekijwaro kya ishe. Omurangi akahikiiriza eki mutabani we yaabaire ashabire. Reero kikashabwa ngu nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ashabire omubiri gwa ishe. Ku yayemereire kushaba omutumbi, Umar - bin Khaththab - ahonaaho akakurura emyenda ye yagira ati; ‘Iwe Mutumwa wa Allah! Noija kumushabira? Allah tarakuzibiire kugimurikira? ’ Akagarukamu ati: ‘Nkaheebwa okutoorana kwonka ahari Allah Subhanahu Wa Ta’ala ahagati y’okushaba nari kutashaba’. Bwanyima akashoma orunyiriri oru: Waabashabira okusaasirwa nari otabashabira okusaasirwa -nikishushana-; n’obu waakubashabira okusaasirwa emirundi makumi mushanju...’. -Ekibuuzo. Aha Taaba -9-: 80-. Kandi ndyarenga emirundi makumi mushanju’. Umar akagira ati; ‘Kwonka n’omunyabishuba! ’ Kwonka omutumwa wa Allah saw nawe akakishaba. Bwanyima Allah Ta’ala akashuruura orunyiriri oru: ‘Kandi otashabira omubiri gw’omwe ahari abo abafiire, kandi otayemerera aha kituuro kye...’. -Ekibuuzo. Aha Taaba -9-: 84-. Atugambiire [Muhammad bin Al Mutsanna] na [‘Ubaidullah bin Sa’id] bombi bakagira ngu; akatugambira [Yahya Al Qaththan] kuruga [‘Ubaidullah] na sanad egi erimu Hadiisi erikushushana n’ezo n’eby’okwongyeramu; bwanyima akareka okushabira abanyabishuba.
Imam Muslim : 4979
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ اجْتَمَعَ عِنْدَ الْبَيْتِ ثَلَاثَةُ نَفَرٍ قُرَشِيَّانِ وَثَقَفِيٌّ أَوْ ثَقَفِيَّانِ وَقُرَشِيٌّ قَلِيلٌ فِقْهُ قُلُوبِهِمْ كَثِيرٌ شَحْمُ بُطُونِهِمْ فَقَالَ أَحَدُهُمْ أَتُرَوْنَ اللَّهَ يَسْمَعُ مَا نَقُولُ وَقَالَ الْآخَرُ يَسْمَعُ إِنْ جَهَرْنَا وَلَا يَسْمَعُ إِنْ أَخْفَيْنَا وَقَالَ الْآخَرُ إِنْ كَانَ يَسْمَعُ إِذَا جَهَرْنَا فَهُوَ يَسْمَعُ إِذَا أَخْفَيْنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ } الْآيَةَ و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ خَلَّادٍ الْبَاهِلِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ وَهْبِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ح و قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بِنَحْوِهِ
Atugambiire [Muhammad bin Abu Umar Al Makki] atugambiire [Sufyan] kuruga ahari [Mansur] kuruga ahari [Mujahid] kuruga ahari [Abu Ma’mar] kuruga ahari [Ibn Mas’ud] akagira ati; ‘Hakaba hariho abantu bashatu abaabaire beeteeraine haihi na Kaaba, abantu babiri kuruga omu ruganda rwa Quraysh n’omwe kuruga omu ruganda rwa Tsaqafi nari vice versa. Bona bashatu bakaba batashomire munonga kwonka bakaba baine ebishaju. Omwe aharibo akabuuza munywani we ati; ‘Okaba nomanya ngu Allah nahurira ebi turikugamba? ’ Ondiijo akagarukamu ati; 'Natuhurira nitugamba n'eiraka rihango, kandi tarikutuhurira nitugamba mpora'. Omuntu wa kashatu akagira ati; ‘Ku araabe naahurira twagamba n’eiraka rihango, buzima naahurira twagamba mpora’. Reero Allah Azza wa Jalla yashuruura orunyiriri oru: ‘Torikubaasa kweshereka obujurizi bw’okuhurira kwawe, okureeba kwawe n’oruhu rwawe...’. -Ekibuuzo. 41-: 22-. Kandi kikangambirwa [Abu Bakr bin Khallad Al Bahili] atugambiire [Yahya bin Sa’id] atugambiire [Sufyan] akangambira [Sulaiman] kuruga ahari [Umarah bin Umair] kuruga ahari [Wahb bin Rabi’ah] kuruga ahari [Abdullah] kandi nikwo kikagambirwa ondiijo kuruga ahari [‘Abdullah] kandi nikwo kikagambirwa ondiijo; atugambiire [Yahya] atugambiire [Sufyan] angambire [Mansur] kuruga ahari [Mujahid] kuruga ahari [Abu Ma’mar] kuruga ahari [‘Abdullah] aine Hadiisi erikushushana.
Imam Muslim : 4980
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَدِيٍّ وَهُوَ ابْنُ ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ إِلَى أُحُدٍ فَرَجَعَ نَاسٌ مِمَّنْ كَانَ مَعَهُ فَكَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ فِرْقَتَيْنِ قَالَ بَعْضُهُمْ نَقْتُلُهُمْ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَا فَنَزَلَتْ { فَمَا لَكُمْ فِي الْمُنَافِقِينَ فِئَتَيْنِ } و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ح و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ كِلَاهُمَا عَنْ شُعْبَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ
Atugambiire [‘Ubaidullah bin Mu’adz Al ‘Anbari] atugambiire [taata] atugambiire [Syu’bah] kuruga [Adi bin Thabit] akagira ati; Nkahurira [‘Abdullah bin Yazid] arikugamba ekitebyo kuruga ahari [Zaid bin Thabit] ngu obu nabi yaagiire omu rutaro rwa Uhud, abantu batari bamwe na bamwe abaabaire bagyenzire nawe bakagaruka ahagati y’orugyendo. Ahabw’eki, banywani ba nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam bakataana omu biteekateeko byabo aha bikwatiraine nabyo omu guruupu ibiri: Abamwe bakagira ngu bishemerire kurwanwa kandi abandi bakagira ngu tibishemerire kurwanwa. Nahabwekyo, orunyiriri rukashuuma: ‘Ahabw’enki mwahinduka ebibiina bibiri omu -okureebana- n’abanyabishuba...’ -QS. Omuri Nisaa -4-: 88-. Kandi kigambirwe nyowe [Zuhair bin Harb] akatugambira [Yahya bin Sa’id] Nikyo kimwe nikigambwaho kuruga omu muhanda ogundi, kandi kikagambirwa nyowe [Abu Bakr bin Nafi’] akatugambira [Ghundar] bombi kuruga [Syu’bah] kurabira omu sanad egi erimu Hadiisi erikushushana.