Imam Muslim : 4501
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا قُطْبَةُ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ قَالَ كُنَّا فِي دَارِ أَبِي مُوسَى مَعَ نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِ عَبْدِ اللَّهِ وَهُمْ يَنْظُرُونَ فِي مُصْحَفٍ فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ فَقَالُ أَبُو مَسْعُودٍ مَا أَعْلَمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرَكَ بَعْدَهُ أَعْلَمَ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ هَذَا الْقَائِمِ فَقَالَ أَبُو مُوسَى أَمَا لَئِنْ قُلْتَ ذَاكَ لَقَدْ كَانَ يَشْهَدُ إِذَا غِبْنَا وَيُؤْذَنُ لَهُ إِذَا حُجِبْنَا و حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ هُوَ ابْنُ مُوسَى عَنْ شَيْبَانَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ قَالَ أَتَيْتُ أَبَا مُوسَى فَوَجَدْتُ عَبْدَ اللَّهِ وَأَبَا مُوسَى ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدَةَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ قَالَ كُنْتُ جَالِسًا مَعَ حُذَيْفَةَ وَأَبِي مُوسَى وَسَاقَ الْحَدِيثَ وَحَدِيثُ قُطْبَةَ أَتَمُّ وَأَكْثَرُ
Atugambiire [Abu Kuraib Muhammad bin Al A’laa] Atugambiire [Yahya Ibnu Adam] Atugambiire [Quthbah] nikwo kugira ngu Ibn Abdul ‘Aziz kuruga [Al A’masy] kuruga [Malik bin Al Harith] kuruga [Abu Al Ahwash] akagira ati; 'Obwire obumwe tukaba turi omuka ya Abu Musa hamwe na banywani ba Abdullah bin Mas'ud baingi. Omu bwire obwo bakaba nibeega ebihandiiko bya Koran. Bwanyima Abdullah bin Mas’ud akeemerera’. Nahabwekyo [Abu Mas’ud] akagira ati; Nkoku ndikumanya, nabi sallallaahu 'alaihi wasallam tarasigaireho omuntu weena owaabaire nayetegyereza kandi arikwetegyereza gye Qur'an kukira omuntu owayemereire aho bwanyima y'okufa.' [Abu Musa] akagira ati; ‘Eki orikugamba n’amazima, ahabw’okuba Abdullah bin Mas’ud akaba aguma na Rasulullah sallallahu ‘alaihi wasallam obu twabaire tutarikwejumbamu. Ekindi, akaba naikiriza kutaaha omu nju ye, obwo itwe tutarikwikirizibwa kutaaha’. Kandi yangira [Al Qasim bin Zakariya]; Atugambiire [Ubaidullah] nikwo kugira ngu Ibn Musa kuruga [Syaiban] kuruga [Al A’masy] kuruga [Malik bin Al Harith] kuruga [Abu Al Ahwash] akagira ati; Nkabugana Abu Musa, bwanyima nareeba Abdullah na Abu Musa, Nikyo kimwe nikigambwaho kuruga omu muhanda ogundi, Kandi atugambiire [Abu Kuraib]; Atugambiire [Muhammad bin Abu Ubaida]; Atugambiire [taata] kuruga [Al A’masy] kuruga [Zaid bin Wahb] akagira ati; 'Obwire obumwe nkashutama na Huzhaifah na Abu Musa -bwanyima akagamba ahari Hadiisi ye-. Hadiisi za Qutbah nizikira kuba nyingi kandi nizikiraho kuhikiirira.
Imam Muslim : 4502
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ { وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ } ثُمَّ قَالَ عَلَى قِرَاءَةِ مَنْ تَأْمُرُونِي أَنْ أَقْرَأَ فَلَقَدْ قَرَأْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِضْعًا وَسَبْعِينَ سُورَةً وَلَقَدْ عَلِمَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنِّي أَعْلَمُهُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ وَلَوْ أَعْلَمُ أَنَّ أَحَدًا أَعْلَمُ مِنِّي لَرَحَلْتُ إِلَيْهِ قَالَ شَقِيقٌ فَجَلَسْتُ فِي حَلَقِ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا سَمِعْتُ أَحَدًا يَرُدُّ ذَلِكَ عَلَيْهِ وَلَا يَعِيبُهُ
Atugambiire [Ishaq bin Ibrahimu Al Hanzhali]; Atumanyiise [‘Abdah bin Sulaimani]; Kitugambirwe [Al A’masy] kuruga ahari [Syaqiq] kuruga ahari [‘Abdullah] ngu ku araashomere orunyiriri orurikugira ngu: ‘Orikuhemura eminyago y’orutaro, naija kwija aha izooba ry’okuzooka n’eby’obugaiga ebi yaahemura. -Ebibuuzo. Ali lmran: 161- Bwanyima y’ekyo akagira ati; Okurugirira aha qiraat y’abantu abanyegyeise, nkaha qiraat yangye nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, enyuguta ezirikurenga makumi mushanju. Abanywani ba Rasulullah sallallahu ‘alaihi wasallam bakaba nibamanya ngu nyowe ndi omunyabwengye omuribo aha bikwatiraine na Qur’an. Ku ndaabe nimmanya ngu hariho omuntu orikunkira obwengye omu kumanya Qur’an, obwo buzima nkaba ninza kumutaayaayira kumwegyeraho’. Shaqiq akagira ati; 'Bwanyima nkashutama omu halaqah -majlis- ya banywani ba RasuIullah, kwonka tindahuriire muntu weena arikuhakanisa ebigambo bya Abdullah bin Mas'ud kandi tihaine owaamujumire'.
Imam Muslim : 4503
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا قُطْبَةُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ وَالَّذِي لَا إِلَهَ غَيْرُهُ مَا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ سُورَةٌ إِلَّا أَنَا أَعْلَمُ حَيْثُ نَزَلَتْ وَمَا مِنْ آيَةٍ إِلَّا أَنَا أَعْلَمُ فِيمَا أُنْزِلَتْ وَلَوْ أَعْلَمُ أَحَدًا هُوَ أَعْلَمُ بِكِتَابِ اللَّهِ مِنِّي تَبْلُغُهُ الْإِبِلُ لَرَكِبْتُ إِلَيْهِ
Atugambiire [Abu Kuraibu]; Atugambiire [Yahya bin Adamu]; Ku yaaherize kutugambira [Qutbah] kuruga ahari [Al A’masy] kuruga ahari [Omusiraamu] kuruga ahari [Masruq] kuruga ahari [‘Abdullah] akagira ati; ‘N’ogwo otaine ruhanga kureka Allah, tihaine nyuguta n’emwe omu Qur’an, okwihaho kumanya obu yaashohozibwa. Kandi tihariho n’emwe eya Qur’an eyashohoziibwe, okwihaho n’okumanya eki orunyiriri rwashohoziibweho. Ku ndaabe naamanya ngu hariho omuntu orikunkira kumanya aha kitabo kya Allah, orugyendo oru omuntu ogwo aine kugyenderamu n’engamira, buzima nkaba ninza kumubugana’.
Imam Muslim : 4504
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ مَسْرُوقٍ قَالَ كُنَّا نَأْتِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو فَنَتَحَدَّثُ إِلَيْهِ وَقَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ عِنْدَهُ فَذَكَرْنَا يَوْمًا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ فَقَالَ لَقَدْ ذَكَرْتُمْ رَجُلًا لَا أَزَالُ أُحِبُّهُ بَعْدَ شَيْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ خُذُوا الْقُرْآنَ مِنْ أَرْبَعَةٍ مِنْ ابْنِ أُمِّ عَبْدٍ فَبَدَأَ بِهِ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَسَالِمٍ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ
Kitugambirwe ngu [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Muhammad bin Abdullah bin Numair] bombi bakagira ngu; Atugambiire [Waki’]; Ku yaaherize kutugambira [Al A’masy] kuruga [Syaqiq] kuruga [Masruq] akagira ati; ‘Tukaza ahari [Abdullah bin Amru], bwanyima twagamba nawe. Ibn Numair akagira ati; Reero aha izooba eryo tukagamba eiziina Abdullah bin Mas’ud. Nahabwekyo Abdullah bin Amr akagira ati; 'Ogambire aha muntu ou kuhisya hati nkunda munonga bwanyima y'okuhurira ebirikumukwataho kuruga ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam.' Akagira ati: ‘Muiheho Qur’an kuruga omu bantu bana, nikwo kugira ngu; okuruga ahari Abdullah bin Mas’ud -akatandika ahariwe-, bwanyima kuruga ahari Mu’adz bin Jabal, kuruga ahari Ubay bin Ka’ab kandi kuruga ahari Salim maula Abu Hudzaifah’.
Imam Muslim : 4505
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالُوا حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ قَالَ كُنَّا عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَذَكَرْنَا حَدِيثًا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ فَقَالَ إِنَّ ذَاكَ الرَّجُلَ لَا أَزَالُ أُحِبُّهُ بَعْدَ شَيْءٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُهُ سَمِعْتُهُ يَقُولُ اقْرَءُوا الْقُرْآنَ مِنْ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ مِنْ ابْنِ أُمِّ عَبْدٍ فَبَدَأَ بِهِ وَمِنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَمِنْ سَالِمٍ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ وَمِنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَحَرْفٌ لَمْ يَذْكُرْهُ زُهَيْرٌ قَوْلُهُ يَقُولُهُ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ بِإِسْنَادِ جَرِيرٍ وَوَكِيعٍ فِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ قَدَّمَ مُعَاذًا قَبْلَ أُبَيٍّ وَفِي رِوَايَةِ أَبِي كُرَيْبٍ أُبَيٌّ قَبْلَ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ح و حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ كِلَاهُمَا عَنْ شُعْبَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ بِإِسْنَادِهِمْ وَاخْتَلَفَا عَنْ شُعْبَةَ فِي تَنْسِيقِ الْأَرْبَعَةِ
Kitugambirwe [Qutaiba bin Sa’id] na [Zuhair bin Harb] na [Usman bin Abu Syaibah] bakagira ngu; Ku yaaherize kutugambira [Jarir] kuruga ahari [Al A’masy] kuruga ahari [Abu Wa-il] kuruga ahari [Masruq] akagira ati; Obwire obumwe tukaba turi na [Abdullah bin Amru], obwo twamugambira aha hadiisi kuruga ahari Ibn Mas’ud. obwo We -Abdullah Amru- akagira ati; Ninmukunda munonga kuhisya erizooba bwanyima ya nabi sallallaahu 'alaihi wasallam kugira ati; ‘Muhurire okushoma kwa Qur’an kuruga omu bantu bana; Kuruga ahari Ibn Mas ‘ad -akatandika ahariwe-, bwanyima kuruga ahari Ubay bin Ka’ab, Salim maula Abu Hanifah, na Mu’adz bin Jabal’. Hariho ebaruha emwe ei Zuhair atagambire, ni ebigambo bye; ‘yaquuluhu’ -eki yaagambire-. Kitugambirwe ngu [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Abu Kuraib] bombi bakagira ngu; Atugambiire [Abu Mu’awiyah] kuruga [Al A’masy] na sanad Jarir na Waki’. Kandi omu byafaayo bya Abu Bakr kuruga ahari Abu Mu’awiyah, eiziina Mu’adz bin Jabal niribanza kugambwaho ahari Ubay bin Ka’ab. Omu bwire obwo, omu byafaayo bya Abu Kuraib, eiziina Ubay niribanza kugambwaho reero bwanyima Mu’adz. Kitugambirwe ngu [Ibn Al Mutsanna] na [Ibn Basyyar] bombi bakagira ngu; Atugambiire [Ibn Abu Adi]; Nikyo kimwe nikigambwa kuruga omu muhanda ogundi, Kandi yangira [Bysyr bin Khalid]; Atumanyiise [Muhammad] nikwo kugira ngu Ibn Ja’far, bombi kuruga [Syu’bah] kuruga [Al A’masy] kurabira omu mihanda yaabo. Bombi nibataana n’orunyiriri rwa Shu’aba aha bikwatiraine n’okugambwaho kw’amaziina aga ana.
Imam Muslim : 4506
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مَسْرُوقٍ قَالَ ذَكَرُوا ابْنَ مَسْعُودٍ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَقَالَ ذَاكَ رَجُلٌ لَا أَزَالُ أُحِبُّهُ بَعْدَ مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اسْتَقْرِئُوا الْقُرْآنَ مِنْ أَرْبَعَةٍ مِنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَسَالِمٍ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ قَالَ شُعْبَةُ بَدَأَ بِهَذَيْنِ لَا أَدْرِي بِأَيِّهِمَا بَدَأَ
Kitugambirwe ngu [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyyar] bombi bakagira ngu; Atugambiire [Muhammad bin Ja’far]; Ku yaaherize kutugambira [Syu’bah] kuruga ahari [‘Amru bin Murrah] kuruga ahari [Ibrahimu] kuruga ahari [Masruq] akagira ati; 'Abashahawe bakagamba eiziina Abdullah bin Mas'ud omu maisho ga Abdullah bin 'Amru'. Nahabwekyo [Abdullah bin Amru] akagira ati; 'Ogwo niwe muntu ou ndikukunda munonga kuhisya hati bwanyima y'omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam kugira ati; ‘Muhurire okushoma kwa Qur’an kuruga omu bantu bana; Kuruga ahari Ibn Mas’ad, Salim Maula Abu Hanifah, Ubay bin Ka’ab, na Mu’adz bin Jabal. Atugambiire [‘Ubaidullah bin Mu’adz]; Atugambiire [taata]; Atugambiire [Syu’bah] kurabira omu muhanda ogu. Omuri ekyo harimu okwongyeraho, Syu’bah akagira ati; Abdullah bin Amru akatandika n’abantu aba babiri. Tindikumanya eiziina ry’ogwo ou yaabandize kugamba.’
Imam Muslim : 4507
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُا جَمَعَ الْقُرْآنَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعَةٌ كُلُّهُمْ مِنْ الْأَنْصَارِ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَأَبُو زَيْدٍ قَالَ قَتَادَةُ قُلْتُ لِأَنَسٍ مَنْ أَبُو زَيْدٍ قَالَ أَحَدُ عُمُومَتِي
Atugambiire [Muhammad bin Al Mutsanna]; Atugambiire [Abu Dawudu]; Ku yaaherize kutugambira [Shu’bah] kuruga [Qatadah] akagira ati; ‘Nkahurira [Ana] arikugira ati; 'Omubwire bwa nabi sallallaahu 'alaihi wasallam hakaba hariho abashahawe bana ababaire nibajunanizibwa n'okuteerana Qur'an, boona bakaba nibaruga omu ba Ansar. Nikyo; Mu’adz bin Jabal, Ubay bin Ka’ab, Zaid bin Thabit na Abu Zaid’. Qatadah akagira ati; Obwire obumwe nkabuuza Anas nti; ‘Abu Zaid n’oha? Ana akagarukamu ati; 'N'omunyabuzaare aha rubaju rwa taata'.
Imam Muslim : 4508
حَدَّثَنِي أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ مَعْبَدٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ قَالَ قُلْتُ لِأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ مَنْ جَمَعَ الْقُرْآنَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرْبَعَةٌ كُلُّهُمْ مِنْ الْأَنْصَارِ أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَزَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَرَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ يُكْنَى أَبَا زَيْدٍ
Akangambira [Abu Dawudu Sylaiman bin Ma’bad]; Atugambiire [‘Amru bin ‘Ashim]; Atugambiire [Hamamu]; Ku yaaherize kutukwatanisa [Qatadah] akagira ati; Nkabuuza [Ana] nti; Nooha owaateeraine Qur'an omubwire bwa nabi sallallaahu 'alaihi wasallam? Akagarukamu ati; ‘Hariho bana, boona kuruga omu Ansar. Nikyo; Ubay Bin Ka’ab, Mu’adz Bin Jabal, Zaid Bin Thabit n’omushaija orikukira kwetwa Abu Zaid’.
Imam Muslim : 4509
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِأُبَيٍّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ قَالَ آللَّهُ سَمَّانِي لَكَ قَالَ اللَّهُ سَمَّاكَ لِي قَالَ فَجَعَلَ أُبَيٌّ يَبْكِي
Atugambiire [Haddabu bin Khalid]; Atugambiire [Hamamu]; Kitugambireho [Qatadah] kuruga ahari [Anas bin Malik] ngu Rasulullah akagambira Ubay ati: ‘Buzima Allah akaragiira kukushomera Qur’an’. Ubay akabuuza ati; ‘Allah akakugambira eiziina ryangye? Omurangi akagarukamu ati: ‘Eego, Allah angambire eiziina ryawe’. Anas akagira ati; 'Bwanyima Ubay akarira'.
Imam Muslim : 4510
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أَقْرَأَ عَلَيْكَ لَمْ يَكُنْ الَّذِينَ كَفَرُوا قَالَ وَسَمَّانِي قَالَ نَعَمْ قَالَ فَبَكَى و حَدَّثَنِيهِ يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأُبَيٍّ بِمِثْلِهِ
Kitugambirwe ngu [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyyar] bombi bakagira ngu; Atugambiire [Muhammad bin Ja’far]; Ku yaaherize kutugambira [aba Shuba] akagira ati; Nkahurira [Qatadah] arikugamba ekitebyo kuruga ahari [Anas bin Malik] akagira ati; Rasulullah akagambira Ubay bin Ka’ab ati: ‘Buzima, Allah akanragiira kukushomera orunyiriri; ‘Buzima, abakaafiire....-Surat Al Bayinnah-. Ubay akabuuza ati; ‘Allah akagamba eiziina ryangye? Rasulullah akagarukamu ati: ‘Eego’. Anas akagira ati; 'Bwanyima Ubay akarira'. Kandi akangambira [Yahya Bin Habib]; Atugambiire [Khalid] nikwo kugira ngu Ibn Al Harith; Ku yaaherize kutugambira [Shu’bah] kuruga [Qatadah] akagira ati; Nkahurira [Ana] arikugira ati; Rasulullah akagambira Ubay na Hadiisi erikushushana n’egyo.
Imam Muslim : 4511
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَنَازَةُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ اهْتَزَّ لَهَا عَرْشُ الرَّحْمَنِ
Atugambiire [‘Abadi bin Humaid]; Atumanyiise [‘Abdur Razzaq]; Atumanyiise [Ibn Juraij]; Kikagambirwa nyowe [Abu Az Zubair] ngu nkahurira [Jabir bin ‘Abdullah] arikugira ati; Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagira obu omubiri gwa Sa’ad bin Mu’adz gwabaire guri omu maisho ga sahaba ati: ‘Entebe ya Allah ekatetema ahabw’okufa kwa Sa’ad’.
Imam Muslim : 4512
حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ الْأَوْدِيُّ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ جَابِرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اهْتَزَّ عَرْشُ الرَّحْمَنِ لِمَوْتِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ
Atugambiire [‘Amru An Naqid]; Atugambiire [‘Abdullah bin Idris Al Audi]; Ku yaaherize kutugambira [Al A’masy] kuruga ahari [Abu Sufyan] kuruga ahari [Jabir] akagira ati; Rasulullah akagira ati: Entebe ya Allah ekatetema ahabw’okufa kwa Sa’ad.
Imam Muslim : 4513
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرُّزِّيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ الْخَفَّافُ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَجَنَازَتُهُ مَوْضُوعَةٌ يَعْنِي سَعْدًا اهْتَزَّ لَهَا عَرْشُ الرَّحْمَنِ
Atugambiire [Muhammad bin ‘Abdullah Ar Ruzzi]; Atugambiire [‘Abdul Wahab bin ‘Athaa Al Khaffaf] kuruga [Sa’id] kuruga [Qatadah]; Kitugambirwe [Anas bin Malik] ngu nabi saw nabi akagira obu omubiri gwa Sa’ad gwateebwaho ati: ‘Entebe ya Allah ekatetema obu Sa’ad yaafa’.
Imam Muslim : 4514
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ يَقُولُا أُهْدِيَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُلَّةُ حَرِيرٍ فَجَعَلَ أَصْحَابُهُ يَلْمِسُونَهَا وَيَعْجَبُونَ مِنْ لِينِهَا فَقَالَ أَتَعْجَبُونَ مِنْ لِينِ هَذِهِ لَمَنَادِيلُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنْهَا وَأَلْيَنُ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَنْبَأَنِي أَبُو إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُا أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِثَوْبِ حَرِيرٍ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ثُمَّ قَالَ ابْنُ عَبْدَةَ أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِ هَذَا أَوْ بِمِثْلِهِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَبَلَةَ حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا الْحَدِيثِ بِالْإِسْنَادَيْنِ جَمِيعًا كَرِوَايَةِ أَبِي دَاوُدَ
Kitugambirwe ngu [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyyar] bombi bakagira ngu; Atugambiire [Muhammad bin Ja’far]; Ku yaaherize kutugambira [Syu’bah] kuruga ahari [Abu Ishaq] akagira ati; Nkahurira [Al Bara] arikugira ati; Obwire bumwe omurangi akaheebwa ekiconco ky’ebijwaro bya siriki. Banywani be bakakwata aha kijwaro kya siriki kandi baatangaara ahabw’okugonda kwakyo. Mbwenu obwo Rasulullah sallallahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Notangaara ahabw’obugobya bw’ekijwaro eki? Buzima, omukuufu gwa Sa’ad omu iguru nigukira ogu kandi niguyoroba’. Atugambiire [Ahmad bin Abdah Adh Dhabbi]; Atugambiire [Abu Dawudu]; Atugambiire [Syu’bah] atugambiire [Abu Ishaq] ati; Nkahurira [Al Bara’ bin Azib] arikugira ati; Obwire bumwe obu omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yaaheebwa ekijwaro kya siriki...-obwo omugambi akagamba aha Hadiisi.-obwo [Ibnu Abdah] akagira ati; Atumanyiise [Abu Dawudu]; Atugambiire [Shuba]; Akangambira [Qatadah] kuruga ahari [Anas bin Malik] kuruga ahari Nabi saw.al.w. Atugambiire [Muhammad bin ‘Amru bin Jabalah]; Atugambiire [Umayyah bin Khalid]; Atugambiire [Syu’bah] ahari Hadiisi egi n’ebihandiiko byayo bibiri nk’oku yaagambirwe Abu Dawud.
Imam Muslim : 4515
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّهُ أُهْدِيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جُبَّةٌ مِنْ سُنْدُسٍ وَكَانَ يَنْهَى عَنْ الْحَرِيرِ فَعَجِبَ النَّاسُ مِنْهَا فَقَالَ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ مَنَادِيلَ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فِي الْجَنَّةِ أَحْسَنُ مِنْ هَذَا حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ نُوحٍ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَامِرٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ أُكَيْدِرَ دُومَةِ الْجَنْدَلِ أَهْدَى لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُلَّةً فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ وَكَانَ يَنْهَى عَنْ الْحَرِيرِ
Atugambiire [Zuhair bin Harb]; Atugambiire [Yunus bin Muhammad]; Atugambiire [Shaiban] kuruga [Qatadah]; Kitugambirwe [Anas bin Malik] ngu rimwe omutumwa wa Allah saw akaheebwa ekiconco ky’ekijwaro ky’okujwara ekikozirwe omu ruhu orukye, -n’obu araabe yaabaire azibiire obujwa. - Reero abantu bakatangaara ahabw'ekijwaro ky'omubiri. Nahabwekyo Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘N’ogwo ou omutima gwangye guri omu ngaro ze, buzima omukuufu gwa Sa’ad omu iguru nigukira ekijwaro eki’. Atugambiire [Muhammad bin Basyyar]; Atugambiire [Salim bin Nuh] ngu; Kitugambirwe [‘Umar bin ‘Amir] kuruga [Qatadah] kuruga [Anas] ngu Ukaidir Daumatul Jandal akaha Rasulullah ekiconco ky’ebijwaro bya siriki. -Bwanyima Anas akagamba ahari Hadith erikushushana.- kwonka omuriyo taragambire ahari lafazh; 'n'obu nabi yaabaire azibiire obujwara bwa silk'.
Imam Muslim : 4516
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَ سَيْفًا يَوْمَ أُحُدٍ فَقَالَ مَنْ يَأْخُذُ مِنِّي هَذَا فَبَسَطُوا أَيْدِيَهُمْ كُلُّ إِنْسَانٍ مِنْهُمْ يَقُولُ أَنَا أَنَا قَالَ فَمَنْ يَأْخُذُهُ بِحَقِّهِ قَالَ فَأَحْجَمَ الْقَوْمُ فَقَالَ سِمَاكُ بْنُ خَرَشَةَ أَبُو دُجَانَةَ أَنَا آخُذُهُ بِحَقِّهِ قَالَ فَأَخَذَهُ فَفَلَقَ بِهِ هَامَ الْمُشْرِكِينَ
Atugambiire [Abu Bakri bin Abu Syaiba]; Atugambiire [‘Affan]; Atugambiire [Hammad bin Salamah] ngu; Kitugambirwe [Thabit] kuruga ahari [Anas] ngu omu bwire bw’orutaro rwa Uhud, Rasulullah akatwara ekisyo yaabuuza ati: ‘N’oha omuriimwe orikwenda kuntwara ekisyo eki?’ Banywani baahayahayana okuhikaho engaro, nibagira ngu; 'Nyowe, nyowe'. Reero omutumwa wa Allah akagaruka yaabuuza ati: n’oha oratware ekisyo eki omu bugabe? Banywani bakarugaho buri kaanya, okuhitsya obu Simak bin Kharasyah Abu Dujana yaizire, arikugira ati; 'Ndyakitwara ahabw'obugabe'. Anas akagira ati; ‘Simak bin Kharasyah akatwara ekisyo yaakikozesa kutaahirira amahe g’abashirik’.
Imam Muslim : 4517
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ وَعَمْرٌو النَّاقِدُ كِلَاهُمَا عَنْ سُفْيَانَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ الْمُنْكَدِرِ يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُا لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ جِيءَ بِأَبِي مُسَجًّى وَقَدْ مُثِلَ بِهِ قَالَ فَأَرَدْتُ أَنْ أَرْفَعَ الثَّوْبَ فَنَهَانِي قَوْمِي ثُمَّ أَرَدْتُ أَنْ أَرْفَعَ الثَّوْبَ فَنَهَانِي قَوْمِي فَرَفَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ أَمَرَ بِهِ فَرُفِعَ فَسَمِعَ صَوْتَ بَاكِيَةٍ أَوْ صَائِحَةٍ فَقَالَ مَنْ هَذِهِ فَقَالُوا بِنْتُ عَمْرٍو أَوْ أُخْتُ عَمْرٍو فَقَالَ وَلِمَ تَبْكِي فَمَا زَالَتْ الْمَلَائِكَةُ تُظِلُّهُ بِأَجْنِحَتِهَا حَتَّى رُفِعَ
Ku yaaherize kutugambira [Ubaidullah bin Umar Al Qawariri] na [Amru An Naqid] byona kuruga ahari [Sufyan] akagira ati; [Ubaidullah] Atugambiire [Sufyan bin Uyainah] akagira ati; Nkahurira [Ibn Al Munkadir] arikugira ati; Nkahurira Jabir bin Abdullah arikugira ati; Aha izooba ry’orutaro rwa Uhud taata akatwarwa ashwekirwe ekijwaro, kandi buzima akasharaho. [Yabiri] akagira ati; Nkaba ninyenda kukiigura ahonaaho, kwonka abantu bakanzibira. Reero nkaba ninyenda kugaruka kukiiguraho, kwonka abantu bakanzibira. Nahabwekyo nabi sallallaahu 'alaihi wasallam akakiiguraho narishi yakiragiira, bwanyima kyakiimuka. Kandi kuyayimutsya, ahurira eiraka ry'omukazi arikurira nari arikuyomba. bwanyima yaabuuza ati: Ogu n’oha? Bakagarukamu bati; 'Ogu ni muhara wa Amru -nari shi munyaanya wa Amru-'. Akagira ati: ‘Ahabw’enki noorira?, n’obu maraika araabe naija kuguma naamushweka n’amapapa ge kuhitsya obu ariimuka?’.
Imam Muslim : 4518
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ أُصِيبَ أَبِي يَوْمَ أُحُدٍ فَجَعَلْتُ أَكْشِفُ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ وَأَبْكِي وَجَعَلُوا يَنْهَوْنَنِي وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَنْهَانِي قَالَ وَجَعَلَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ عَمْرٍو تَبْكِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَبْكِيهِ أَوْ لَا تَبْكِيهِ مَا زَالَتْ الْمَلَائِكَةُ تُظِلُّهُ بِأَجْنِحَتِهَا حَتَّى رَفَعْتُمُوهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ كِلَاهُمَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرٍ بِهَذَا الْحَدِيثِ غَيْرَ أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ لَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ الْمَلَائِكَةِ وَبُكَاءُ الْبَاكِيَةِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ عَدِيٍّ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ جِيءَ بِأَبِي يَوْمَ أُحُدٍ مُجَدَّعًا فَوُضِعَ بَيْنَ يَدَيْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِهِمْ
Atugambiire [Muhammad bin Al Mutsanna]; Atugambiire [Wahb bin Jarir]; Ku yaaherize kutugambira [Syu’bah] kuruga ahari [Muhammad bin Al Munkadir] kuruga ahari [Jabir bin Abdillah] akagira ati; ‘Tata akaitwa omu rutaro rwa Uhud, n’ahabw’ekyo nkajuura ebijwaro ebyabaire bimushwekire omu maisho, naarira. Abashahaba bakanzibira kurira, kwonka nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam taranzibiire. Jabiri akagira ati; 'Fatima bint Amr akamuririra. obwo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Bamaraika nibaija kugumizamu nibakushweka n’amapapa gaabo kuhitsya obu oraabaimure, waaba noobarira nari otarikubarira’. Atugambiire [‘Abadi bin Humaid]; Atugambiire [Rauh bin ‘Ubadah]; Atugambiire [Ibn Juraij] ngu; Nikyo kimwe nikigambwa kuruga omu muhanda ogundi, Kandi kitugambiire [Ishaq bin Ibrahim]; Atumanyiise [‘Abdur Razzaq]; Atugambiire [Ma’mar] bombi kuruga ahari [Muhammad bin Al Munkadir] kuruga ahari [Jabir] na Hadiisi egi. Kwonka Ibn Juraij omu Hadiisi ye tarikugamba ahari baamaraika n’abantu abamuriire. Atugambiire [Muhammad bin Ahmad bin Abu Khalaf]; Atugambiire [Zakaria bin Adi]; Ku yaaherize kutugambira [Ubaidullah bin Amru] na [Abdul Karim] kuruga ahari [Muhammad bin Al Munkadir] kuruga ahari [Jabir] akagira ati; Omu rutaro rwa Uhud, taata bakamureeta n’ebicweka bye by’omubiri bishazirwe, reero bamuta omu maisho ga nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam - n’ebindi n’ebindi Hadiisi erikushushana.
Imam Muslim : 4519
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ عُمَرَ بْنِ سَلِيطٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ كِنَانَةَ بْنِ نُعَيْمٍ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِي مَغْزًى لَهُ فَأَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَقَالَ لِأَصْحَابِهِ هَلْ تَفْقِدُونَ مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ فُلَانًا وَفُلَانًا وَفُلَانًا ثُمَّ قَالَ هَلْ تَفْقِدُونَ مِنْ أَحَدٍ قَالُوا نَعَمْ فُلَانًا وَفُلَانًا وَفُلَانًا ثُمَّ قَالَ هَلْ تَفْقِدُونَ مِنْ أَحَدٍ قَالُوا لَا قَالَ لَكِنِّي أَفْقِدُ جُلَيْبِيبًا فَاطْلُبُوهُ فَطُلِبَ فِي الْقَتْلَى فَوَجَدُوهُ إِلَى جَنْبِ سَبْعَةٍ قَدْ قَتَلَهُمْ ثُمَّ قَتَلُوهُ فَأَتَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَقَفَ عَلَيْهِ فَقَالَ قَتَلَ سَبْعَةً ثُمَّ قَتَلُوهُ هَذَا مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ هَذَا مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ قَالَ فَوَضَعَهُ عَلَى سَاعِدَيْهِ لَيْسَ لَهُ إِلَّا سَاعِدَا النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَحُفِرَ لَهُ وَوُضِعَ فِي قَبْرِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ غَسْلًا
Atugambiire [Ishaq bin Umar bin Salith]; Kitugambirwe [Hammad bin Salamah] kuruga [Thabit] kuruga [Kinanah bin Nu’aim] kuruga [Abu Barzah] ngu ira omutumwa wa Allah n’abasiraamu bakarwanisa omuzigu kandi baatunga eminyago y’orutaro. Bwanyima y’orutaro, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akabuuza banywani baawe ati: ‘Mufeereirwe omwe ahari banywani baanyu?’ Abanywani bakagarukamu bati; 'Yego. Tufeereirwe nk'oku n'oku n'oku n'oku’. Rasulullah akagaruka yaabuuza ati: ‘Wafeerwa munywani waawe?’ Abagyenyi bakagarukamu bati, 'Eego, twafeerwa Abafulani, n'ahabw'ekyo, n'ahabw'ekyo n'ahabw'ekyo'. Ogu murundi Nabi akabuuza ati; ‘Noohurira nk’owaafeerwa omwe ahari banywani baawe?’ Abanywani bakagarukamu bati; 'Eego, Tufeereirwe nk'oku n'oku n'oku n'oku'. Bwanyima Rasulullah akagumizamu n’ebigambo bye kandi yagira ati: ‘Kwonka buzima nkafeerwa Julaibib. N’ahabw’ekyo, ninkushaba omanye ahu ari?’ Reero banywani bagyezeho kusherura omutumbi gwa Julaibib omu bantu abaitsirwe omu rutaro. Aha muheru bakashanga omutumbi gwe haihi n’abakaafiiri mushanju abu yaabaire aitsire, okuhitsya obu we wenka yaafa nk’omujurizi omu mikono y’abakaafiiri. Tihariho bwire buraingwa bwanyima y’ekyo, Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akaija aha mubiri gwa Julaibib, yaayemerera ahaiguru yaagira ati: ‘Buzima, Julaibib aitsire abakaafiiri mushanju kandi nabo bakamwita. Julaibib ari omu guruupu yangye kandi naanye ndi omu guruupu ye. Julaiibib ari omu guruupu yangye kandi nyowe ndi omu guruupu ye’. Abu Barzah akagira ati: Reero Rasulullah akata omubiri gwa Julaibib ahaiguru y’emikono ye ebiri. Omubwire obwo, hakaba hatariho obushagiki bwona obw’omubiri gwa Julaiibib kureka emikono ebiri ya Nabi. Bwanyima banywani be bakatimba ekituuro ky’omutumbi gwa Julaibib bakitamu kandi hakaba hatariho kugambwaho kwoga.’
Imam Muslim : 4520
حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الْأَزْدِيُّ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ خَرَجْنَا مِنْ قَوْمِنَا غِفَارٍ وَكَانُوا يُحِلُّونَ الشَّهْرَ الْحَرَامَ فَخَرَجْتُ أَنَا وَأَخِي أُنَيْسٌ وَأُمُّنَا فَنَزَلْنَا عَلَى خَالٍ لَنَا فَأَكْرَمَنَا خَالُنَا وَأَحْسَنَ إِلَيْنَا فَحَسَدَنَا قَوْمُهُ فَقَالُوا إِنَّكَ إِذَا خَرَجْتَ عَنْ أَهْلِكَ خَالَفَ إِلَيْهِمْ أُنَيْسٌ فَجَاءَ خَالُنَا فَنَثَا عَلَيْنَا الَّذِي قِيلَ لَهُ فَقُلْتُ أَمَّا مَا مَضَى مِنْ مَعْرُوفِكَ فَقَدْ كَدَّرْتَهُ وَلَا جِمَاعَ لَكَ فِيمَا بَعْدُ فَقَرَّبْنَا صِرْمَتَنَا فَاحْتَمَلْنَا عَلَيْهَا وَتَغَطَّى خَالُنَا ثَوْبَهُ فَجَعَلَ يَبْكِي فَانْطَلَقْنَا حَتَّى نَزَلْنَا بِحَضْرَةِ مَكَّةَ فَنَافَرَ أُنَيْسٌ عَنْ صِرْمَتِنَا وَعَنْ مِثْلِهَا فَأَتَيَا الْكَاهِنَ فَخَيَّرَ أُنَيْسًا فَأَتَانَا أُنَيْسٌ بِصِرْمَتِنَا وَمِثْلِهَا مَعَهَا قَالَ وَقَدْ صَلَّيْتُ يَا ابْنَ أَخِي قَبْلَ أَنْ أَلْقَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِثَلَاثِ سِنِينَ قُلْتُ لِمَنْ قَالَ لِلَّهِ قُلْتُ فَأَيْنَ تَوَجَّهُ قَالَ أَتَوَجَّهُ حَيْثُ يُوَجِّهُنِي رَبِّي أُصَلِّي عِشَاءً حَتَّى إِذَا كَانَ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ أُلْقِيتُ كَأَنِّي خِفَاءٌ حَتَّى تَعْلُوَنِي الشَّمْسُ فَقَالَ أُنَيْسٌ إِنَّ لِي حَاجَةً بِمَكَّةَ فَاكْفِنِي فَانْطَلَقَ أُنَيْسٌ حَتَّى أَتَى مَكَّةَ فَرَاثَ عَلَيَّ ثُمَّ جَاءَ فَقُلْتُ مَا صَنَعْتَ قَالَ لَقِيتُ رَجُلًا بِمَكَّةَ عَلَى دِينِكَ يَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَهُ قُلْتُ فَمَا يَقُولُ النَّاسُ قَالَ يَقُولُونَ شَاعِرٌ كَاهِنٌ سَاحِرٌ وَكَانَ أُنَيْسٌ أَحَدَ الشُّعَرَاءِ قَالَ أُنَيْسٌ لَقَدْ سَمِعْتُ قَوْلَ الْكَهَنَةِ فَمَا هُوَ بِقَوْلِهِمْ وَلَقَدْ وَضَعْتُ قَوْلَهُ عَلَى أَقْرَاءِ الشِّعْرِ فَمَا يَلْتَئِمُ عَلَى لِسَانِ أَحَدٍ بَعْدِي أَنَّهُ شِعْرٌ وَاللَّهِ إِنَّهُ لَصَادِقٌ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ قَالَ قُلْتُ فَاكْفِنِي حَتَّى أَذْهَبَ فَأَنْظُرَ قَالَ فَأَتَيْتُ مَكَّةَ فَتَضَعَّفْتُ رَجُلًا مِنْهُمْ فَقُلْتُ أَيْنَ هَذَا الَّذِي تَدْعُونَهُ الصَّابِئَ فَأَشَارَ إِلَيَّ فَقَالَ الصَّابِئَ فَمَالَ عَلَيَّ أَهْلُ الْوَادِي بِكُلٍّ مَدَرَةٍ وَعَظْمٍ حَتَّى خَرَرْتُ مَغْشِيًّا عَلَيَّ قَالَ فَارْتَفَعْتُ حِينَ ارْتَفَعْتُ كَأَنِّي نُصُبٌ أَحْمَرُ قَالَ فَأَتَيْتُ زَمْزَمَ فَغَسَلْتُ عَنِّي الدِّمَاءَ وَشَرِبْتُ مِنْ مَائِهَا وَلَقَدْ لَبِثْتُ يَا ابْنَ أَخِي ثَلَاثِينَ بَيْنَ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ مَا كَانَ لِي طَعَامٌ إِلَّا مَاءُ زَمْزَمَ فَسَمِنْتُ حَتَّى تَكَسَّرَتْ عُكَنُ بَطْنِي وَمَا وَجَدْتُ عَلَى كَبِدِي سُخْفَةَ جُوعٍ قَالَ فَبَيْنَا أَهْلِ مَكَّةَ فِي لَيْلَةٍ قَمْرَاءَ إِضْحِيَانَ إِذْ ضُرِبَ عَلَى أَسْمِخَتِهِمْ فَمَا يَطُوفُ بِالْبَيْتِ أَحَدٌ وَامْرَأَتَيْنِ مِنْهُمْ تَدْعُوَانِ إِسَافًا وَنَائِلَةَ قَالَ فَأَتَتَا عَلَيَّ فِي طَوَافِهِمَا فَقُلْتُ أَنْكِحَا أَحَدَهُمَا الْأُخْرَى قَالَ فَمَا تَنَاهَتَا عَنْ قَوْلِهِمَا قَالَ فَأَتَتَا عَلَيَّ فَقُلْتُ هَنٌ مِثْلُ الْخَشَبَةِ غَيْرَ أَنِّي لَا أَكْنِي فَانْطَلَقَتَا تُوَلْوِلَانِ وَتَقُولَانِ لَوْ كَانَ هَاهُنَا أَحَدٌ مِنْ أَنْفَارِنَا قَالَ فَاسْتَقْبَلَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ وَهُمَا هَابِطَانِ قَالَ مَا لَكُمَا قَالَتَا الصَّابِئُ بَيْنَ الْكَعْبَةِ وَأَسْتَارِهَا قَالَ مَا قَالَ لَكُمَا قَالَتَا إِنَّهُ قَالَ لَنَا كَلِمَةً تَمْلَأُ الْفَمَ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى اسْتَلَمَ الْحَجَرَ وَطَافَ بِالْبَيْتِ هُوَ وَصَاحِبُهُ ثُمَّ صَلَّى فَلَمَّا قَضَى صَلَاتَهُ قَالَ أَبُو ذَرٍّ فَكُنْتُ أَنَا أَوَّلَ مَنْ حَيَّاهُ بِتَحِيَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ فَقُلْتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ وَعَلَيْكَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ مَنْ أَنْتَ قَالَ قُلْتُ مِنْ غِفَارٍ قَالَ فَأَهْوَى بِيَدِهِ فَوَضَعَ أَصَابِعَهُ عَلَى جَبْهَتِهِ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي كَرِهَ أَنْ انْتَمَيْتُ إِلَى غِفَارٍ فَذَهَبْتُ آخُذُ بِيَدِهِ فَقَدَعَنِي صَاحِبُهُ وَكَانَ أَعْلَمَ بِهِ مِنِّي ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ قَالَ مَتَى كُنْتَ هَاهُنَا قَالَ قُلْتُ قَدْ كُنْتُ هَاهُنَا مُنْذُ ثَلَاثِينَ بَيْنَ لَيْلَةٍ وَيَوْمٍ قَالَ فَمَنْ كَانَ يُطْعِمُكَ قَالَ قُلْتُ مَا كَانَ لِي طَعَامٌ إِلَّا مَاءُ زَمْزَمَ فَسَمِنْتُ حَتَّى تَكَسَّرَتْ عُكَنُ بَطْنِي وَمَا أَجِدُ عَلَى كَبِدِي سُخْفَةَ جُوعٍ قَالَ إِنَّهَا مُبَارَكَةٌ إِنَّهَا طَعَامُ طُعْمٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فِي طَعَامِهِ اللَّيْلَةَ فَانْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ وَانْطَلَقْتُ مَعَهُمَا فَفَتَحَ أَبُو بَكْرٍ بَابًا فَجَعَلَ يَقْبِضُ لَنَا مِنْ زَبِيبِ الطَّائِفِ وَكَانَ ذَلِكَ أَوَّلَ طَعَامٍ أَكَلْتُهُ بِهَا ثُمَّ غَبَرْتُ مَا غَبَرْتُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ وُجِّهَتْ لِي أَرْضٌ ذَاتُ نَخْلٍ لَا أُرَاهَا إِلَّا يَثْرِبَ فَهَلْ أَنْتَ مُبَلِّغٌ عَنِّي قَوْمَكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَنْفَعَهُمْ بِكَ وَيَأْجُرَكَ فِيهِمْ فَأَتَيْتُ أُنَيْسًا فَقَالَ مَا صَنَعْتَ قُلْتُ صَنَعْتُ أَنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ قَالَ مَا بِي رَغْبَةٌ عَنْ دِينِكَ فَإِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ فَأَتَيْنَا أُمَّنَا فَقَالَتْ مَا بِي رَغْبَةٌ عَنْ دِينِكُمَا فَإِنِّي قَدْ أَسْلَمْتُ وَصَدَّقْتُ فَاحْتَمَلْنَا حَتَّى أَتَيْنَا قَوْمَنَا غِفَارًا فَأَسْلَمَ نِصْفُهُمْ وَكَانَ يَؤُمُّهُمْ أَيْمَاءُ بْنُ رَحَضَةَ الْغِفَارِيُّ وَكَانَ سَيِّدَهُمْ وَقَالَ نِصْفُهُمْ إِذَا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ أَسْلَمْنَا فَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ فَأَسْلَمَ نِصْفُهُمْ الْبَاقِي وَجَاءَتْ أَسْلَمُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِخْوَتُنَا نُسْلِمُ عَلَى الَّذِي أَسْلَمُوا عَلَيْهِ فَأَسْلَمُوا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَأسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلَالٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ قُلْتُ فَاكْفِنِي حَتَّى أَذْهَبَ فَأَنْظُرَ قَالَ نَعَمْ وَكُنْ عَلَى حَذَرٍ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ فَإِنَّهُمْ قَدْ شَنِفُوا لَهُ وَتَجَهَّمُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ يَا ابْنَ أَخِي صَلَّيْتُ سَنَتَيْنِ قَبْلَ مَبْعَثِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُ فَأَيْنَ كُنْتَ تَوَجَّهُ قَالَ حَيْثُ وَجَّهَنِيَ اللَّهُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ فَتَنَافَرَا إِلَى رَجُلٍ مِنْ الْكُهَّانِ قَالَ فَلَمْ يَزَلْ أَخِي أُنَيْسٌ يَمْدَحُهُ حَتَّى غَلَبَهُ قَالَ فَأَخَذْنَا صِرْمَتَهُ فَضَمَمْنَاهَا إِلَى صِرْمَتِنَا وَقَالَ أَيْضًا فِي حَدِيثِهِ قَالَ فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَلْفَ الْمَقَامِ قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَإِنِّي لَأَوَّلُ النَّاسِ حَيَّاهُ بِتَحِيَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ قُلْتُ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَعَلَيْكَ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ وَفِي حَدِيثِهِ أَيْضًا فَقَالَ مُنْذُ كَمْ أَنْتَ هَاهُنَا قَالَ قُلْتُ مُنْذُ خَمْسَ عَشَرَةَ وَفِيهِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَتْحِفْنِي بِضِيَافَتِهِ اللَّيْلَةَ
Atugambiire [Haddab bin Khalid Al Azdi]; Atugambiire [Sulaiman bin Al Mughirah]; Ku yaaherize kutuha ripooti [Humaid bin Hilal] kuruga ahari [‘Abdullah bin Ash Shamit] akagira ati; [Abu Dzar] rimwe akagira ati; ‘Ira munonga tukaruga omu ruganda rwaitu, oruganda rwa Ghifar. Bakaba bakira kuhindura okwezi kwa haram kuba okutari mu mateeka, kuhitsya obu nyowe na murumuna wangye Unais na maawe twarugire omu ruganda rwaitu. Bwanyima y'ekyo, tukaguma owa murumuna wa maama waitu -uncle-. Bakuru ba maama waitu - ba shwento - bakaba batuha ekitinisa kingi kandi batutwaza gye, kwonka aha muheru oruganda rwa murumuna wa maama waitu rukatugirira eihari. Bakagira murumuna wa maama waitu bati; 'Ku orikuba otari omuka, Unais nakira kurwana n'eka yaawe'. Murumuna wa mama waitu ku yaizire, yaatugambira eki oruganda rwe rwagambire, nikwo kutongana; ‘Omu mazima, uncle ashiisha oburungi obu uncle atuhaire obwire obu bwona. Oh, niyo nshonga ahabwenki, kuruga hati, nikirungi twaza omu mihanda yaitu yonka'. Bwanyima tukatandika kutebeekanisa eby’okukoresa omu kugyenda kwaitu, obwo munyaanya wa maama waitu arikureebeka nk’oine obusaasi kandi arikusiimura omu maisho ge agarimu amarira n’esaati ye obwo arikurira. Aha muheru tukaruga omunju ya murumuna wa maama waitu kuhisya obu twahikire haihi na Mecca. Eizooba rimwe Unais akagira obutaikirizana naitwe. Reero we na maama waitu bakaza ow’omufumu. Kikashangwa ngu omufumu akasiima Unais. Tihakyahingwireho obwire buraingwa, Unais na maama bakagaruka baaza kutushemeza. Abu Dharr akagira ati; 'Iwe mwihwa wangye, ninkushaba omanye ngu nkaba nshabire kumara emyaka eshatu ntakabugaine nabi sallallaahu 'alaihi wasallam'. Nyowe -Abdullah bin Ash-Shamit- nkabuuza nti; ‘Tanto naashaba oha? ’ Abu Dharr akagarukamu ati; 'Ninshaba Allah'. Reero nyowe - Abdullah bin Ash-Shamit - nkagaruka naabuuza nti; ‘Ku kiraabe kiri kityo, mbwenu shi uncle naareeba rubaju ki ku arikushaba? ’ Abu Dharr akagarukamu ati; ‘Ninreeba aha rubaju oru Allah Subhanahu wa Ta’ala arikwenda ku ndikushaba. Nkahika n’aha kushaba Isha kuhitsya ekiro kyahwa. Bwanyima nkagwejegyera okuhitsya obu eizooba ryandeetera’. Unais yangira ati; ‘Ninyenda kutaaha omu rurembo Mecca. Nahabwekyo, reka ngyende’. Bwanyima Unais akarugayo kuhitsya obu yaahikire omu rurembo Mecca. Akamara obwire buraingwa atagarukire ahariinye. Bwanyima y’okugaruka kuruga omu rurembo Makkah, nkamubuuza nti; ‘Okozire ki okwo, Unais? ’ Unais akagarukamu ati; ‘Nshangire omushaija omu rurembo Makkah orikushushanisa ediini yaawe, iwe Abu Dzar. Oyihireho ekyo, akagira ngu akatumwa Allah Subhanahu wa Ta’ala’. Nkamubuuza nti; ‘Hei Unais, abantu nibamuteekateekaho ki? ’ Unais akagarukamu ati; 'Abantu nibagira ngu akaba ari omuhandiiki w'ebitebyo, omufumu, kandi omufumu'. Omu bwire obwo, Unais we wenka n’omuhandiiki w’ebitebyo. Unais akagira ati; ‘Nkahurira ebigambo by’abafumu n’abafumu, kwonka tibirikushushana n’ebi abo bantu barikugamba. Kandi nyowe nyenka ngyerizeho kugyeragyeranisa ebigambo bye n’ebihandiiko by’abahandiiki b’ebitebyo abamanywa munonga. Kwonka, n’obu kiraabe kiri kityo, ebi yaagambire bikaba bitari bitontome, yaaba omu kuteekateeka kwangye nari omu kuteekateeka kw’abandi. Na Allah, buzima ebi abantu barikugamba n’amazima, kandi nibo babeihire’. Bwanyima Abu Dzar akagira ati; ‘Reka ngyende kureeba omuntu ou waagambaho! ’ Bwanyima nkaza Mecca. Omu muhanda, nkabugana omwe aha batuuzi b’omu rurembo Makkah naabuuza nti; ‘Omuntu owahindukire omu diini - Ash-Shabi - ari nkahe? ’ Omuntu ou naabuuza enyimaho akanyoreka, ati; ‘Noogira ki, iwe omugyenyi? Eishokye Shabi? ’ Reero omushaija ogwo yanteera eibumba n’amagufa kuhitsya obu naagwa n’okuzirika. Abu Dharr akagira ati; ‘Bwanyima y’obwire nka . yeah simuka kandi osisiimuke nk'ekishushani ekirikwiragura. Bwanyima nkaza aha iziba rya Zamzam kushemeza eshagama kuruga omu bihuta ebyabaire nibiruga omu kuteera eitaka n’amagufa. Bwanyima y’ekyo, nkanywa amaizi ga zam-zam. Manya, iwe mwihwa wangye, ngu nkamarayo ebiro makumi ashatu, ekiro n’omushana ntaine ky’okurya kyona kureka amaizi ga zam-zam. OIeh, n'ahabw'ekyo, tikirikutangaaza kureeba ngu omu bwire obwo omubiri gwangye gukaba gugira ebishaju kandi omunda ekaba erimu ebishaju bikye ntaine n'okuhurira enjara yoona. Abu Dharr akagira ati; 'Omu kiro ky'okwezi kwijwire, orurembo rwa Mecca rukahurira rurimu eihamba kandi tihaine owaabaire nakora tawaf okwehinguririza Kaaba, abakazi babiri bonka nibo baabaire nibashaba ebishushani bya Isaf na Nailah. Abakazi abo bombi bakanhikaho omubwire bwa tawaf nagira nti; ‘Mushwere kimwe aha bishushani bibiri byonka ahabwanyu mwembi! ’ Kikashangwa ngu bombi bakaba baine ekiniga kandi baija ahu ndi. Bwanyima nkagaruka naagambira bombi nti; 'Ekishushani eki tikikozirwe omu mbaaho zonka kandi tindikwetenga n'okumanya eiziina ryakyo'. Aha muheru abakazi abo bombi ahonaaho bakarugaho barikugira ngu; 'Ku haraabe hariho abantu bamwe kuruga omu muringo gwaitu okwehinguririza aha, buzima tukaba nituza kushaba obuhwezi kwegyesa omushaija ogwo eishomo'. Abu Dharr akagira ati; Tihakyahingwireho obwire buraingwa, Rasulullah na Abu Bakr, ababaire baaheza kuhika omu mwanya ogwo, bakairuka baaza omu bakazi abo bombi. Rasulullah akabuuza abakazi abo bombi ati: ‘Niki ekibaineho imwe babiri? ’ Abakazi abo bombi bakagarukamu bati; ‘Hariho omuhinduki -Ash-Shabi’- ayemereire ahagati ya Kaaba n’omukingo gwayo’. Ekindi, Rasulullah akabuuza ati: ‘Akabagambira ki mwembi? ’ Bombi bakagarukamu bati; 'Omushaija akagamba naitwe omu bigambo by'obusaasi bwingi'. Reero Omurangi yaija ahonaaho yanywegyera Eibaare ry’Ekijungu. Bwanyima y’ekyo, akakora tawaf kandi yashaba na Abu Bakr. Bwanyima y’okushaba, Abu Dzar akaija aha Mutumwa wa Allah yagira ati; 'Assalam 'Alaikum O Rasulullah'. Rasulullah akagarukamu okuramutsya ati: ‘Wa ‘Alaika wa Rahmatullah’. Abu Dharr akagira ati; 'Nkaba ndi omuntu ow'okubanza kumuramutsya n'okuramutsya kw'obusiraamu'. Reero Omutumwa wa Allah yaabuuza ati: ‘Ori oha, murumuna wangye? ’ Abu Dharr akagarukamu ati; 'Ninkomooka omu ruganda rwa Ghifar, iwe Mutumwa wa Allah'. Reero Rasulullah yankwata omu ngaro. Bwanyima y’ekyo yaata enkumu ze aha buso bwe. Nkagira omu mutima gwangye nti; 'Shana tarikukunda ahabwokuba ninruga omu ruganda rwa Ghifar'. Reero nkaba ninyenda kumukwata omukono, kwonka Abu Bakr yanzibira. Mazima, namanya bingi aha Mutumwa wa Allah okukira nyowe nyenka. Bwanyima y’ekyo Omutumwa wa Allah akaimutsya omutwe yanbuuza ati: ‘Obaire ori omu mwanya ogu kuruga ryari, murumuna wangye? ’ Nkagarukamu nti; ‘Ntwire aha ebiro makumi ashatu, iwe Mutumwa wa Allah’. Rasulullah akagaruka yaabuuza ati: ‘N’oha orikukuriisa? ’ Nkagarukamu nti; ‘Tihariho by’okurya ebi ndikurya okwihaho amaizi ga Zamzam. OIeh, ahabwekyo, ninshusha nk'omusheija kandi omunda yangye erimu ebishaju bikye kandi tindikuhurira enjara'. Omurangi akagira ati: ‘Amaizi ga Zam-zam buzima gaijwire emigisha kandi garimu ebiriisa bingi kukira eby’okurya bya buriijo’. Ekindi Abu Bakr akagira ati; 'Iwe Mutumwa wa Allah, reka mmuhe eby'okurya ekiro eki'. Bwanyima Rasulullah na Abu Bakr bakarugayo baaza omuka yaabo kandi nyowe nkaza nabo. Abu Bakr akaiguraho enju ye ahonaaho yatutunga viinyo ya Thaif. Ekyo nikyo kyokurya eki naabandize kurya. Reero nkashaba Abu Bakar kugaruka omuka kandi nkaza butunu aha Mutumwa wa Allah. Akagira ati: ‘Buzima, eihanga rimwe rikaheebwa emiti y’emizeituuni mingi, niyo Yathrib - Medina -. Hi Abu Dzar, noyenda kuhitsya enyegyesa zangye aha bantu baawe? Allah agasire abantu baawe kurabira omukuteeraho kwawe kandi akuhe ebihembo ahabwokuhitsya obutumwa bwawe omubantu a bo’. Bwanyima y’ekyo, Abu Dzar akaija omuri Unais. Reero Unais yamubuuza ati; ‘Okozire ki okwo, iwe Abu Dharr? ’ Abu Dharr akagarukamu ati; 'Nhindukire omu Busiraamu kandi ninyesiga enyegyesa za Muhammad O Unais'. Unais akagira ati; ‘Omu mazima, naanye tindikwanga enyegyesa z’ediini egyo. Kandi mumanye, buzima nkahinduka omusiraamu kandi niinyikiriza Allah’. Bwanyima tukaza owa maama waitu. Bwanyima akagira ati; ‘Buzima ninkunda ediini yaawe. Nahabwekyo, naanye ninyenda kuhinduka omusiraamu kandi nyikiriza Allah’. Ekindi tukagaruka omu rurembo rwaitu orw’oruganda, oruganda rwa Ghifar. Aho niho twahitsya obutumwa bw’obusiraamu aha bantu b’oruganda rwaitu kuhitsya obu ekicweka kimwe kya kabiri kyabo kyahindukire abasiraamu. Omwebembezi waabo ni Aima bin Rahadhah Al Ghifari. Omu bwire obwo, ekicweka kimwe kya kabiri ky’oruganda rwa Ghifar kikagira ngu; 'Rasulullah ku araahikye omuri Madiina, obwo nibwo turahindukye abasiraamu'. Nabi ku yaahikire Madiina, ekicweka kimwe kya kabiri kyabo bakahendera bahindukire abasiraamu. Tihariho bwire buraingwa bwanyima y’ekyo, oruganda rwa Aslam rukahinduka obusiraamu, rugira ngu; ‘Iwe Mutumwa wa Allah, ab’eishe-emwe baitu kuruga omu ruganda rwa Ghifar bahindukire abasiraamu. Nahabwekyo, naitwe nitwenda kuhinduka omubusiraamu’. Rasulullah ku yaahuriire ekigambo eki, akagira ati: ‘Allah asasira oruganda rwa Ghifar kandi ahe oruganda rwa Aslam oburinzi n’obusingye’. Atugambiire [Ishaq bin Ibrahimu Al Hanzhali]; Atumanyiise [Omuntu orikwetwa Nadhr bin Syumail]; Atugambiire [Sulaiman bin Al Mughirah]; Atugambiire [Humaid bin Hilal] kurabira omu muhanda ogu kwonka hariho okwongyeraho bwanyima y’ebi yaagambire; ‘Reka ngyende kureeba omuntu ou waagambaho! ’ Unais akagarukamu ati; ‘Gyenda omumaisho, kwonka oyegyendesereze abantu ba Mecca, ahabwokuba baine obuzigu aha muntu ogwo kandi nibamwanga’. Atugambiire [Muhammad bin Al Mutsanna Al ‘Anbari]; Akangambira [Ibn Abu ‘Adi] ngu ati; Atugambiire [Ibn Aun] kuruga ahari [Humaid bin Hilal] kuruga ahari [Abdullah bin Ash Shamit] akagira ati; [Abu Dharr] akagira ati; Iwe mwihwa wangye, nkaba ninshaba kumara emyaka ebiri nabi sallallaahu 'alaihi wasallam atakasindikirwe. Unais akagira ati; ‘Mbwenu shi nooreeba nkahi waaba nooshaba? Abu Dzar akagarukamu ati; omu rubaju oru Allah arikwenda’. -bwanyima omugambi nashoborora Hadiisi ye kurugiirira ahari Hadiisi ya Sulaiman bin Al Mughirah. Omuri Hadiisi nayo nikigambwa ngu; ‘Bwanyima bombi bakabugana omufumu, kubuuza aha muntu owaabaire ari omuri Mecca. Kwonka Unais akaba aguma asiima amaani g’omuntu ogwo kuhitsya obu omufumu yaafeerwa ekiteekateeko kye. Unais akagira ati; okuhitsya obu twakwatsire engamira ze, tukaziteerana n'engamira zaitu. Omu Hadiisi nikigambwa ngu; obwo nabi yaija yakora Tawaf ahari Kaaba bwanyima yashaba enyima ya maqam ya Ibrahim. Abu Dharr akagira ati; Kandi nkabugana nawe sallallaahu 'alaihi wasallam kandi nagira ngu naramutsya. Nyowe ndi omuntu owabandize kumuramutsya n’ebigambo ebi; Assalaamu 'Alaika O Rasulullah'. Akagarukamu ati: ‘Wa Alaikas Salam, iwe ori oha? Kandi ebigambo bye bikagambwaho; ‘Kuruga ryari obaire nootuura aha? ’ Abu Dharr akagarukamu ati; 'Hahingwireho ebiro ikumi n'etaano'. Bwanyima Abu Bakr akagira ati; ‘Reka mmushemeze ekiro eki.