Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith

Hadith

Imam Muslim : 4381

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ سَمِعْتُ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ يَعْنِي اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ لِي و قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى لِعَبْدِي أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ ابْنُ أَبِي شَيْبَةَ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ

Kitugambirwe [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Muhammad Ibnu Basyar] bakagira ngu; Atugambiire [Muhammad bin Ja’far] Atugambiire [Syu’bah] kuruga ahari [Sa’ad bin Ibrahim] akagira ati; Nkahurira [Humaid bin Abdurrahman] arikugamba ekitebyo kuruga ahari [Abu Hurairah] ngu nabi akagira ati: Allah Ta’ala akagira ati: ‘Tikihikire omuheereza wangye kugira ngu ninkira Yunus bin Matta Alaihis Salam’. Kandi [Ibnu Abu Syaiba] akagira ati; ’ [Muhammad bin Ja’far] kuruga [Shuba].

Hadith

Imam Muslim : 4382

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ يَقُولُ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى وَنَسَبَهُ إِلَى أَبِيهِ

Atugambiire [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] lafazh egi eya Ibn Al Mutsanna bombi bakagira ngu; Atugambiire [Muhammad bin Ja’far] Atugambiire [Syu’bah] kuruga [Qatadah] ati; Nkahurira [Abu Aliyah] arikugira ati; Kigambirwe ngu mutabani wa ishento wa nabi waawe shallallahu ‘alaihi wasallam, nikwo kugira ngu [Ibn Abbas] wa nabi sallallahu ‘alaihi wasallam, akagira ati: Tikihikire omuheereza kugira ngu ninkira Yunus bin Matta Alaihis Salam. Kandi n’obu araabe yaayehaireyo ahari ishe’.

Hadith

Imam Muslim : 4383

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَكْرَمُ النَّاسِ قَالَ أَتْقَاهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ قَالَ فَيُوسُفُ نَبِيُّ اللَّهِ ابْنُ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ خَلِيلِ اللَّهِ قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ قَالَ فَعَنْ مَعَادِنِ الْعَرَبِ تَسْأَلُونِي خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الْإِسْلَامِ إِذَا فَقُهُوا

Kitugambirwe [Zuhair bin Harb] na [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ubaidullah bin Sa’id] bakagira ngu; Atugambiire [Yahya bin Sa’id] kuruga ahari [Ubaidullah] Atugambiire [Sa’id bin Abu Sa’id] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abu Hurairah] akagira ati; Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam akabuuzibwa ati; ‘N’oha omuntu orikukirayo ekitiinisa?’ Akagira ati: ‘Orikukirayo kweramya aharibo’. abanywani bakagira ngu; ‘Ekyo ti kyo eki twashabire?’ akagira ati: ‘Ku kiraabe kitari kityo, nikimanyisa Yusuf, nabi wa Allah, mutabani wa nabi wa Allah -Ya’qub- mutabani wa nabi wa Allah -Ishaq- mutabani wa Ibrahim, omukundwa wa Allah,’ abanywani bakagira; Akagira ati: ‘Ekyo ti kyo eki turikubuuza, n’enki ekirikukwata aha Baharabu eki orikubuuzaho? Abantu abarungi kuruga aharibo omubwire bwa Jahiliyyah bakaba bari abantu abarungi omubwire bw’obusiraamu, baaba nibeetegyereeza obusiraamu’.

Hadith

Imam Muslim : 4384

حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَبِي رَافِعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَ زَكَرِيَّاءُ نَجَّارًا

Kitugambirwe [Haddab bin Khalid] Kitugambirwe [Hammad bin Salamah] kuruga [Tsabit] kuruga [Abu Rafi’] kuruga [Abu Hurairah] ngu Omutumwa wa Allah (okusaasira kwa Ruhanga kube ahariwe) akagira ati: ‘Nabi Zakaria akaba ari omubeizi’.

Hadith

Imam Muslim : 4385

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ النَّاقِدُ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ كُلُّهُمْ عَنْ ابْنِ عُيَيْنَةَ وَاللَّفْظُ لِابْنِ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ سَمِعْتُ أُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قَامَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ قَالَ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى أَيْ رَبِّ كَيْفَ لِي بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ مَعَهُ فَتَاهُ وَهُوَ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ فَحَمَلَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام حُوتًا فِي مِكْتَلٍ وَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يَمْشِيَانِ حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَقَدَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَفَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ الْمِكْتَلِ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ قَالَ وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْمَاءِ حَتَّى كَانَ مِثْلَ الطَّاقِ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتِهِمَا وَنَسِيَ صَاحِبُ مُوسَى أَنْ يُخْبِرَهُ فَلَمَّا أَصْبَحَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يَنْصَبْ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا } قَالَ مُوسَى { ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِ فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } قَالَ يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ فَرَأَى رَجُلًا مُسَجًّى عَلَيْهِ بِثَوْبٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ أَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لَا أَعْلَمُهُ وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا } قَالَ لَهُ الْخَضِرُ { فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا } قَالَ نَعَمْ فَانْطَلَقَ الْخَضِرُ وَمُوسَى يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمَاهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعَرَفُوا الْخَضِرَ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا { لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا } ثُمَّ خَرَجَا مِنْ السَّفِينَةِ فَبَيْنَمَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ إِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ فَقَالَ مُوسَى { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا } قَالَ وَهَذِهِ أَشَدُّ مِنْ الْأُولَى { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ } يَقُولُ مَائِلٌ قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ هَكَذَا فَأَقَامَهُ قَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا { لَوْ شِئْتَ لَتَخِذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا } قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْتُ أَنَّهُ كَانَ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَخْبَارِهِمَا قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ حَتَّى وَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ ثُمَّ نَقَرَ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ الْبَحْرِ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ وَكَانَ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلَامُ فَكَانَ كَافِرًا

Kibaire nikikwatagana naitwe [‘Amru bin Muhammad An Naqid] na [Ishaq bin Ibrahim Al Handzali] na [‘Ubaidullah bin Sa’id] na [Muhammad bin Abu ‘Umar Al Makki] boona kuruga ahari [Ibn ‘Uyainah] kandi lafazh egi n’eya Ibn ‘Abu ‘U; Atugambiire [Sufyani bin ‘Uyaina]; Atugambiire [‘Amru bin Dinar] kuruga ahari [Sa’id bin Jubair] akagira ati; 'Nkagambira [Ibnu Abbas] ngu Nauf Al Bikali akagira ngu Musa 'Alaihis Salam owaabaire ari omu Bani Israeli akaba atari Musa owaabaire ari hamwe na nabi Khidhir'. -Ibn Abbas- akagira ati; ‘Beiha omuzigu wa Allah. Obwire obumwe nkahurira [Ubay bin Ka’ab] arikugira ati; Nkahurira Rasulullah arikugira ati: ‘Obwire bumwe nabi Musa ‘Alaihis Salam akeemerera kuha orubazo omu maisho ga Bani Israeli’. Bwanyima y'ekyo, omuntu akamubuuza ati; ‘Iwe Musa, n’oha oine okumanya okurikukirayo aha nsi egi? ’ Nabi Musa akagarukamu ati; 'Ninye muntu oine okumanya okurikukirayo aha nsi egi'. Rasulullah akagira ati: Nahabwekyo, Allah akajumirira munonga Musa 'Alaihis Salam. Ahakuba akaba atarikumanya ngu okumanya oku yaatungire n’ekiconco kuruga ahari Ruhanga. Bwanyima Allah akashururira Musa ati; ‘Iwe Musa, buzima hariho omuheereza wangye oine okumanya kwingi kandi orikukukira obwengye kandi hati ari ahu enyanja ibiri zirikuteeranira’. Nabi Musa ‘Alaihis Salam akabuuza ati; ‘Ai Mukama, nimbaasa kubugana nta omwiru waawe? ’ Okugarukamu; ‘Reeta ekyenyanja omu kiibo ekikozirwe omu mababi g’omutiini. Ekyanyanja ku kiraagurukye, aho niho omuheereza wangye araabe ari'. Bwanyima Musa akaza omu mwanya ogwo arikuhererukayo n’omwegi orikwetwa Yusya’ bin Nun. Nabi Musa we wenka akaba atwara ekyenyanja omu kiibo ekikozirwe omu mababi g’omutiini. Bombi bakagyendera omu mwanya ogwo. Bombi ku baahikire aha rukiri ruhango, bombi baagwejegyera. Ahonaaho eby'enyanja ebyabaire biri omu kiibo bikatengeeta byaza omu maizi g'enyanja. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Allah akingire amaizi agu eby’enyanja byabaire nibirabamu, kuhitsya obu byahindukire omuhanda gw’omunda. Ekyanyanja kikagyendera omu nyanja, obwo Musa n’abeegi be barikutangaara ahabw’ekintu ky’omutaano eki baareebire. Aha muheru bombi bagumizamu orugyendo rwabo nyomushana n'ekiro. Nikireebeka abeegi ba nabi Musa bakeebwa kumugambira. Omukasheeshe, nabi Musa akagambira abeegi be ati; ‘Mureete eby’okurya byaitu hanu! Buzima, nituhurira turuhiire ahabw’orugyendo rwaitu’. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Tihariho obu Musa yaabaire ahingwire omu mwanya ogu yaaragiirwe kumusheruramu, omwegi we akagira ati; 'Noomanya ngu obu twabaire nitusherura obuhungiro aha rukiri ruhango, buzima nkeebwa kukugambira aha kyenyanja kandi tihaine ekyandeeteire kwebwa kukigambira okwihaho sitaane, obwo ekyenyanja kirikutwara omuhanda gwakyo kuza omu nyanja omu muringo ogutarikumanywa munonga'. Musa akagira ati; 'Ogwo nigwo mwanya ogu turikuronda'. Bwanyima bombi bakagaruka omu muhanda gwabo ogw’okubanza. Rasulullah akagira ati: ‘Bwanyima bombi bakagaruka omu matembezo gaabo kandi’. Bwanyima y'ababiri abo kuhika aha rukiri ruhango, baareeba omushaija agwejegyeire ashwekirwe ekijwaro. Reero omurangi Musa ‘Alaihis Salam yamuramutsya. Omurangi Khidhir akabuuza Musa ati; ‘Obusingye buri buta omu ihanga ryawe? ’ Musa akagira ati; 'Ndi Musa'. Omurangi Khidhir akakwatwaho munonga yaabuuza ati; ‘Musa ow’Abaisraeli’. Nabi Musa akagarukamu ati; 'Yego'. Omurangi Khidhir akagambira Musa ati; 'Buzima, okatunga okumanya kwa Allah oku yakwegyeise oku ntarikumanya kandi nkatunga okumanya kwa Allah oku yanyegyeise oku otamanyire'. Musa akaha Khidhir emigisha; ‘Ninbaasa kukukuratira ngu onshomese okumanya okuhikire omu kumanya oku oyegyesiibwe? ’ Omurangi Khidhir akagarukamu ati; ‘Buzima, torikwija kweshongora . n’onyikirize kandi ogumisirize. Noobaasa kugumisiriza ota ekintu eki otaine kumanya okurikumara? ’ Musa akagira ati; 'Ruhanga ku arikwenda, noija kunshanga omuntu orikugumisiriza kandi tindikwija kukuhakanisa omu nshonga yoona'. Khidhir akagarukamu ati; 'Ku oragumizemu nonkuratiire, obwo otagira eki waabuuza kuhisya obu nyowe nyenka ndakushobororere'. Musa yaagarukamu ati; 'Kare'. Rasulullah akagira ati: ‘Bwanyima Musa na Khidhir bakagyendera aha rubaju rw’enyanja. Tihakyahingwireho obwire buraingwa, obwato bukahinguraho. Bwanyima abo bombi bakashaba kugyendera aha bwato. Kikashangwa ngu abantu b’obwato bakaba nibamanya gye nabi Khidhir, n’ahabw’ekyo aha muheru bakabatwara bombi batashabire mushaara.’ Bwanyima nabi Khidhir akahika haihi n’emwe aha mbaaho ezaabaire ziri aha bwato reero yaagikurura. Musa ku yaareebire ekyo, yaamuhana, yaamutonganira; 'Aba nibo bantu abatutwaraire batashabire mushaara, kwonka ahabw'enki mwakozire ekiina omu bwato bwabo ngu abashabazi mubone kugwa omu maizi? ’ Khidhir akagarukamu ati; 'Tindikukugambira ngu torikwija kutegyereza kwija naanye'. Musa akagira omu muringo gw’okuhabisa; 'Otanfubira ahabw'okutafayo kwangye kandi otanremesa oburemeezi bwona omu nshonga zangye'. Tihakyahingwireho obwire buraingwa, bombi bakaruga omu bwato. Bombi ku babaire nibagyenda aha nyanja, ahonaaho hakabaho omwana muto owaabaire nazaana na banywani be abandi. Reero, nabi Khidhir ahonaaho akakwata kandi yaakwata - yaahindura - omutwe gw’omwojo muto n’emikono ye kuhitsya obu yaabugaine okufa kwe. Ahabw’okugira ekiniga, nabi Musa akagyezaho kuhana nabi Khidhir; ‘Ahabw’enki mwita omuntu otaine rubanja, obwo omwana muto atakaitaga? Buzimazima haine eki okozire ekibi? ’ Khidhir akagira ati; ‘Tindikukugambira ngu torikubaasa kugumisiriza omu kunkuratira. Kandi eki nikikira ekyabandize’. Musa akagira ati; ‘Ku ndaabe naakubuuza aha kintu kyona bwanyima y’eki, obwo otanyikiriza kukuhereeza. Mazima, ompaire okusaasirwa okurikumara -sasira-'. Ekindi, nabi Musa na Khidhir bakagumizamu n’orugyendo rwabo. Twembi ku twabaire tuhika omu ihanga rimwe, twena tukashaba abantu b’eihanga eryo obugyenyi, kwonka eky’obusaasi bakaba batarikwenda kutushemeza twena. Reero bombi bakashanga ekisiika ky'enju ekyabaire kiri haihi kugwa kandi nabi Khidhir ahonaaho akakigorora - yaakiboneza -. Rasulullah akagira ati: ‘Ekibumbe kikahinduka - obwo arikworeka omukono gwe - reero Khidhir akakigorora’. Musa akagambira Khidhir ati; ‘Noomanya kare ngu abantu b’omu ihanga eri turikutaayaayira tibarikwenda kutwakiira n’okutushemeza. Waaba nooyenda, oine kushaba empeera kuruga omu byarugamu omu kuhunduuza ebisiika by’enju. Aha muheru Khidhir akagira ati; ‘Oku nikwo kutaana ahagati yangye naiwe. Ndyakugambira ekihama ky’ebikorwa byona ebi otarikugumisiriza’. Rasulullah akagira ati: ‘Ruhanga ahe embabazi ze n’embabazi ze ahari nabi Musa ‘Alaihis Salam. Omu mazima, nkaba ninkunda ngu Musa agumisirize kakye, ngu ekitebyo kya Musa na Khidhir kitugambirweho omu buraingwa. Ubay Bin Ka’ab akagira ati; 'Omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam akagira ati: 'Ekireeteire okutaana n'ahabw'okuba Musa akaba ataine ki arikufayo'. Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Tihariho bwire buraingwa, akanyonyi akakye kakaija kateera amaizi g’enyanja n’omunwa gwako. Bwanyima Khidhir akagambira Musa ati; 'Buzima, okumanya kwangye n'okumanya kwawe n'okumanya oku turikutunga kuruga ahari Allah ni nk'okunywa amaizi g'enyanja agatungirwe akanyonyi ako akakye omu bugazi bw'enyanja y'okumanya oku Allah aine.' [Sa’id bin Zubair] akagira ati; 'Ibn Abbas akashoma orunyiriri kuruga omu Qur'an orurikumanyisa; ‘Omu maisho gaabo hakaba hariho omutegyeki owaabaire atwara buri bwato burungi. Ibn Abbas nawe okushoma enyuguta kuruga omu Qur’an ezirikumanyisa; 'Omwojo muto owaitsirwe nabi Khidhir akaba ari omukaafiiri'.

Hadith

Imam Muslim : 4386

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى الْقَيْسِيُّ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَقَبَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى الَّذِي ذَهَبَ يَلْتَمِسُ الْعِلْمَ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ أَسَمِعْتَهُ يَا سَعِيدُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ كَذَبَ نَوْفٌ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّهُ بَيْنَمَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فِي قَوْمِهِ يُذَكِّرُهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَأَيَّامُ اللَّهِ نَعْمَاؤُهُ وَبَلَاؤُهُ إِذْ قَالَ مَا أَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا خَيْرًا وَأَعْلَمَ مِنِّي قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْخَيْرِ مِنْهُ أَوْ عِنْدَ مَنْ هُوَ إِنَّ فِي الْأَرْضِ رَجُلًا هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ فَدُلَّنِي عَلَيْهِ قَالَ فَقِيلَ لَهُ تَزَوَّدْ حُوتًا مَالِحًا فَإِنَّهُ حَيْثُ تَفْقِدُ الْحُوتَ قَالَ فَانْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَعُمِّيَ عَلَيْهِ فَانْطَلَقَ وَتَرَكَ فَتَاهُ فَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمَاءِ فَجَعَلَ لَا يَلْتَئِمُ عَلَيْهِ صَارَ مِثْلَ الْكُوَّةِ قَالَ فَقَالَ فَتَاهُ أَلَا أَلْحَقُ نَبِيَّ اللَّهِ فَأُخْبِرَهُ قَالَ فَنُسِّيَ فَلَمَّا تَجَاوَزَا { قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا } قَالَ وَلَمْ يُصِبْهُمْ نَصَبٌ حَتَّى تَجَاوَزَا قَالَ فَتَذَكَّرَ { قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَأَرَاهُ مَكَانَ الْحُوتِ قَالَ هَا هُنَا وُصِفَ لِي قَالَ فَذَهَبَ يَلْتَمِسُ فَإِذَا هُوَ بِالْخَضِرِ مُسَجًّى ثَوْبًا مُسْتَلْقِيًا عَلَى الْقَفَا أَوْ قَالَ عَلَى حَلَاوَةِ الْقَفَا قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ فَكَشَفَ الثَّوْبَ عَنْ وَجْهِهِ قَالَ وَعَلَيْكُمْ السَّلَامُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى قَالَ وَمَنْ مُوسَى قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ مَجِيءٌ مَا جَاءَ بِكَ قَالَ جِئْتُ لِ { تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا } شَيْءٌ أُمِرْتُ بِهِ أَنْ أَفْعَلَهُ إِذَا رَأَيْتَهُ لَمْ تَصْبِرْ { قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا قَالَ فَإِنْ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا } قَالَ انْتَحَى عَلَيْهَا قَالَ لَهُ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام { أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا لَقِيَا } غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ قَالَ فَانْطَلَقَ إِلَى أَحَدِهِمْ بَادِيَ الرَّأْيِ فَقَتَلَهُ فَذُعِرَ عِنْدَهَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام ذَعْرَةً مُنْكَرَةً { قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا } فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ هَذَا الْمَكَانِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى مُوسَى لَوْلَا أَنَّهُ عَجَّلَ لَرَأَى الْعَجَبَ وَلَكِنَّهُ أَخَذَتْهُ مِنْ صَاحِبِهِ ذَمَامَةٌ { قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَيْءٍ بَعْدَهَا فَلَا تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا } وَلَوْ صَبَرَ لَرَأَى الْعَجَبَ قَالَ وَكَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا مِنْ الْأَنْبِيَاءِ بَدَأَ بِنَفْسِهِ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى أَخِي كَذَا رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْنَا { فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ } لِئَامًا فَطَافَا فِي الْمَجَالِسِ فَ { اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ قَالَ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ } وَأَخَذَ بِثَوْبِهِ قَالَ { سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ يَعْمَلُونَ فِي الْبَحْرِ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَإِذَا جَاءَ الَّذِي يُسَخِّرُهَا وَجَدَهَا مُنْخَرِقَةً فَتَجَاوَزَهَا فَأَصْلَحُوهَا بِخَشَبَةٍ { وَأَمَّا الْغُلَامُ } فَطُبِعَ يَوْمَ طُبِعَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ قَدْ عَطَفَا عَلَيْهِ فَلَوْ أَنَّهُ أَدْرَكَ أَرْهَقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا { فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ وَكَانَ تَحْتَهُ } إِلَى آخِرِ الْآيَةِ و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى كِلَاهُمَا عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ بِإِسْنَادِ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ نَحْوَ حَدِيثِهِ

Akangambira [Muhammad bin Abdul A’laa Al Qais]; Atugambiire [Al Mu’tamir bin Sulaiman At Taimi] kuruga ahari [ishe] kuruga [Raqabah] kuruga ahari [Abu Ishaq] kuruga ahari [Sa’id bin Jubair] akagira ati; akabuuza [Ibn Abbas] ngu Nauf akaba nateekateeka ngu Musa owaagiire kusherura okumanya ti Musa owaayohereziibwe Abaisraeli; Ibn Abbas akabuuza ati; Ekyo nakyo okakihurira, Said? Nkagarukamu nti; 'Yego'. Ibn Abbas akagira ati; Nauf abeihire! Atugambiire [Ubay bin Ka’ab] ngu ati; Nkahurira nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam arikugira ati: ‘Musa akagamba omu maisho g’abantu be arikumwijutsya ebiro bya Allah, obusinguzi bwe n’okugyezibwa kwe, akagira ngu ‘tindikumanya muntu weena orikukirayo obwengye aha mutwe gw’ensi okwihaho nyowe’. Nahabwekyo Allah subhanahu wata’ala akamushururira ngu Allah aine omuheereza orikumukira obwengye, Musa akagira ati; Iwe Rabb wangye, nyorekye, Allah yamugira ati; otware n’eby’enyanja ebirimu omunyugunyu. Kuhisya aha muheru noija kusherura eby’enyanja. Bwanyima Musa yaagyenda okuhitsya obu yaahika aha rukiri kandi atarikubaasa kureeba omurunga. Reero Musa yaaza na munywani we owaafa kusherura omurunga. Kwonka ahonaaho ekyenyanja kyatambura kugira ngu banywani be bamureebe. Munywaniwe ati; Ndyabinga Musa okuhitsya obu ndaamugambire aha by’enyanja. Ubay akagira ati; obwo munywani ogwo akeebwa okuhitsya obu baagumizamu nibagyenda. Musa akagira ati; Nangwa, nituhurira turuhiire ahabw’orugyendo rwaitu’. Reero munywani we ati; ‘Okatureba tugumire, nikwo kugira ngu twahuumura aha rukiri ruhango? Mazima nkeebwa aha nshozi kandi tihaine owandeeteire kukyebwa, kureka Sitaane’. Reero bombi bagaruka, bakuratira ebigyere byabo eby’okubanza obu ekyenyanja kyairuka juba munonga ekyatangaaza Musa kandi nabo bakuratira ebigyere by’ekyenyanja. Musa akagira ati; ogu nigwo mwanya ogu nashobooroirwe. Reero akaronda yabugana omuntu ajwaire ekijwaro ekishwekirwe omutwe, abyami. Musa yamuramutsya yaamugarukamu obwo arikwihaho ekijwaro ekyabaire kimushwekire omu maisho; 'Wa 'alaikum salam, iwe ori oha?' Musa akagira ati; 'Ndi Musa'. Akabuuza ati; 'Musa n'oha?'. Musa yaagarukamu ati; Musa ow’Abaisraeli. Akagaruka yaabuuza ati; Niki ekyakureeteire kwija aha? Musa yaagarukamu ati; Nkaija ngu onshomese aha bwengye obu Allah akuhaire. Khidhir akagira ati; ‘Omu mazima, torikwija kubaasa kungumisiriza. Kandi shi noobaasa ota kugumisiriza ekintu, eki otaine kumanya okurikumara?’. ‘Musa akagira ati: ‘Ruhanga ku arikwenda, noija kunshanga ndi omuntu orikugumisiriza, kandi tindikwija kukuhakanisa omu nshonga yoona’. Akagira ati: ‘Ku oraabe wankuratira, obwo otabuuza aha kintu kyona, okuhitsya obu nyowe nyenka ndaakushoboorore’. Bombi bakagyendera, kuhisya obu bombi baza omu bwato, Khidhr akabukoramu ekiina. -Ubay akagira ati; 'Khidr akagikoramu ekiina omu buteeka.- Musa akagira ati: 'Ahabw'enki mwakora ekiina omu bwato kandi ekyarugiremu mwamira abavugi?' Nangwa, okozire enshobe mpango. We -Khidhr- akagira ati: ‘Tindikugira ngu: ‘Buzima torikwija kungumisiriza’. Musa akagira ati: ‘Otanfubira ahabw’okwebwa kwangye kandi otanremesa oburemeezi bwona omu nshonga zangye’. Bombi bakagyendera kuhitsya obu baahikire aha baana bato baingi ababaire nibazaana aha nyanja, bwanyima yaahika ahari omwe aharibo ahonaaho yamwita ahonaaho. Musa akatangaara munonga yaagira ati: ‘Ahabw’enki noita omuntu oshemeire, otakaitaga muntu ondiijo? Buzima, oine eki okozire kibi’. Khidhr akagira ati: ‘Tindikukugambira ngu torikubaasa kungumisiriza?’. Musa akakwatwa enshoni kandi yaagira ati: ‘Ku ndaabe... kukubuuza aha kintu bwanyima ya -obwire obu-, obwo otaikiriza kukuhereeza, omu mazima ompaire obwire oburikumara'. Batyo abo bombi baagumizamu; n'ahabw'ekyo bombi ku baabaire bahika aha bantu b'eihanga rimwe, bashaba kushemezibwa abantu b'eihanga eryo kwonka abantu b'eihanga eryo tibarikwenda kubashemeza, obwo bombi bakashanga ngu ebisiika by'amaju biri haihi kugwa, n'ahabw'ekyo Khidr akayombeka ebisiika. Musa akagira ati: ‘Ku waakuba nooyenda, okaabaire nootwara empeera ahabw’ekyo’. Khidhr akagira atyo obwo akwaitse emyenda ya Musa ati: ‘Oku nikwo kwataanisa ahagati yangye naiwe, ninza kukugambira ekigyendererwa ky’ebikorwa ebi otarikubaasa kwemera. Aha bwato, bukaba buri obw'abooro abaabaire nibakorera omu nyanja, kandi nkaba nyine ekigyendererwa ky'okucwekyereza bwato, ahabw'okuba omu maisho gaabo hakaba harimu omugabe owaabaire atwara buri bwato. Mbwenu omugabe kuyabaire ahinguraho akaba ashanga eshanduukye eri omu mbeera mbi, n'ahabw'ekyo bakaba batagitwara kandi buri kimwe kiri gye, bwanyima bakaba nibabaasa kugaruka kugihunduuza n'embaaho. Kandi ahabw’omwana ogwo, kikatebeekanisibwa ngu ataikiriza obwo abazaire be bari abantu b’abanyadiini, ku araakure naija kuhiga abazaire be omu nshobi n’obutaikiriza. Kandi nitwenda ngu Allah abahindure abaana abandi abaine obushemeire oburikukira obw’omwana ogwo kandi oburikukirayo omu rukundo - ahari nyinabo na ishebo -. Aha bikwatiraine n’ekisiika ky’enju, kikaba kiri eky’empumi ibiri omu rurembo, kandi ahansi yaakyo hakaba hariho eby’obugaiga ebyabaire bibiikire bombi, obwo ishebo ari omuntu orikutiina Ruhanga, n’ahabw’ekyo Mukama waawe akaba naayenda ngu bahikire omu kukura kandi baiheho esente ezi baabiikire, nk’embabazi kuruga ahari Mukama waawe. Kandi atugambiire [‘Abdullah bin ‘Abdurahman Ad Darimi]; Atumanyiise [Muhammad bin Yusuf]; Nikyo kimwe nikigambwa kuruga omu muhanda ogundi, Kandi kitugambiire [‘Abad bin Humaid]; Atugambiire [Ubaidullah bin Musa] bombi kuruga [Israil] kuruga ahari [Abu Ishaq] na sanad At Taimi kuruga ahari Abu Ishaq na Hadiisi erikushushana.

Hadith

Imam Muslim : 4387

و حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَرَأَ { لَتَّخِذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا }

Kandi atugambiire [Amru An Naqid] Atugambiire [Sufyan bin Uyainah] kuruga ahari [Amru] kuruga ahari [Sa’id bin Jubair] kuruga ahari [Ibn Abbas] kuruga ahari [Ubay bin Ka’ab] Ngu nabi saw. -Ekibuuzo: 77-

Hadith

Imam Muslim : 4388

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هُوَ الْخَضِرُ فَمَرَّ بِهِمَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ الْأَنْصَارِيُّ فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ يَا أَبَا الطُّفَيْلِ هَلُمَّ إِلَيْنَا فَإِنِّي قَدْ تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ فَهَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ شَأْنَهُ فَقَالَ أُبَيٌّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ بَيْنَمَا مُوسَى فِي مَلَإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ هَلْ تَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ قَالَ مُوسَى لَا فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى مُوسَى بَلْ عَبْدُنَا الْخَضِرُ قَالَ فَسَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً وَقِيلَ لَهُ إِذَا افْتَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ فَسَارَ مُوسَى مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسِيرَ ثُمَّ قَالَ لِفَتَاهُ { آتِنَا غَدَاءَنَا } فَقَالَ فَتَى مُوسَى حِينَ سَأَلَهُ الْغَدَاءَ { أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ } فَقَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ { ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا } فَوَجَدَا خَضِرًا فَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا مَا قَصَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ إِلَّا أَنَّ يُونُسَ قَالَ فَكَانَ يَتَّبِعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ

Akangambira [Harmala bin Yahya]; Atumanyiise [Ibn Wahb]; Kikagambirwa ahariinye [Yunus] kuruga ahari [Ibn Shihab] kuruga ahari [‘Ubaidillah bin ‘Abdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] kuruga ahari [‘Abdullah bin Abbas] ngu we na Al Hurr bin Qais bin Hisn Al Fazari bakahakana ahari Musa’ alaihissalam omu muringo ogu yaagambire ahariwe ou munywani we orikugambwaho akaba ari Khidhir, obwo Hurr arikugira ngu tikwo kiri. Bwanyima [Ubay bin Ka’ab al-Ansari] akahingura omu maisho gaabo. Ibn Abbas bwanyima akamweta yagira ati, Hey Abu Thufail, ija aha, omu mazima nyine obutaikirizana na munywani wangye, ori munywani wa Musa, ou yabuuzire aha muhanda gw’okuhika omu mwanya ogwo, ngu tumubugane. Okahurira ebintu ebi iwe wenka waahuriire kuruga ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam'? Ubay bin Ka’ab akagarukamu ati, ‘Eego, nkahurira Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam arikugira ati: ‘Musa ku yaabaire ashutami na bamwe ahari Bani Israeli, ahonaaho omushaija akaija yamubuuza - Musa - ati, ‘Hariho omuntu orikukukira obwengye? ' Musa akagarukamu ati, 'Ngaaha'. Nahabwekyo, Allah akasindika okushururwa ahari Musa, ‘Hariho, nikwo kugira ngu omuheereza waitu Khidhir’. Musa akabuuza -Allah- oku arikubaasa kuhikayo. Nahabwekyo, Allah akamukorera ekyenyanja nk'akamanyiso kandi yamugira ati, 'Ekyanyanja kyaburaho ahariiwe, obwo ogarukye - omu mwanya ogu ekyanyanja kyabaire kibuziremu - ahabw'okuba noija kumubugana - Khidhir -. ‘Nahabwekyo, Musa akakuratira ebigyere by’ekyenyanja ky’omu nyanja n’okukunda kwa Allah. Bwanyima Musa akagambira abeegi be ati; Ija tubanze turye kyamushana, eby'okurya biri nkahi? Abeegi ba Musa bakamugira ngu ku yashabire kyamushana bati wareeba ekyo Kyanyanja obu twahumura aha rukiri ruhango. Mazima nkeebwa aha nshozi kandi tihaine ekyandeeteire kukyebwa, kureka Sitaane’. Musa ati, 'Reero ogwo nigwo mwanya ogu turikuronda'. Bwanyima bombi bakagaruka, barikukuratira ebigyere byabo eby’okubanza. Bwanyima bakabugana Khidhir. Mbwenu, ekyabahikireho bwanyima kigambirwe Allah Azza wa Jalla omu kitabo kye. Nikyo kimwe ngu Yunus akagira omu lafazh; 'Bwanyima Musa akakuratira ebigyere bya shark omu nyanja'.

Hadith

Imam Muslim : 4389

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلَالٍ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ حَدَّثَهُ قَالَ نَظَرْتُ إِلَى أَقْدَامِ الْمُشْرِكِينَ عَلَى رُءُوسِنَا وَنَحْنُ فِي الْغَارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ نَظَرَ إِلَى قَدَمَيْهِ أَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا

Akangambira [Zuhair bin Harb] na [Abad bin Humaid] na [Abdullah bin Abdurrahman Ad Darimi]. [Abdullah] akagira ati; Atumanyiise Obwe abandi barikugira ngu; Atugambiire [Habban bin Hilal] Atugambiire [Hammam] Atugambiire [Thabit] Atugambiire [Anas bin Malik] ngu [Abu Bakr Nk’oku Siddiq] yamugambiire, akagira ati; ‘Nkareeba ebigyere bya Mushrikin ahaiguru yaitu, obu twabaire turi omu mpango. Bwanyima nkagambira Omutumwa wa Allah nti; ‘Ei Mutumwa wa Allah, kuri omwe aharibo yaareebire ahansi, akaabaire naatureeba omu mpango egi. Nahabwekyo akagira ati: ‘Iwe Abu Bakr, torikumanya ngu ku haraabe hariho abantu babiri, buzima Allah n’owa kashatu?’.

Hadith

Imam Muslim : 4390

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَالِدٍ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي النَّضْرِ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ عَبْدٌ خَيَّرَهُ اللَّهُ بَيْنَ أَنْ يُؤْتِيَهُ زَهْرَةَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَهُ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ وَبَكَى فَقَالَ فَدَيْنَاكَ بِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتِنَا قَالَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُوَ الْمُخَيَّرُ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ أَعْلَمَنَا بِهِ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَمَنَّ النَّاسِ عَلَيَّ فِي مَالِهِ وَصُحْبَتِهِ أَبُو بَكْرٍ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلًا وَلَكِنْ أُخُوَّةُ الْإِسْلَامِ لَا تُبْقَيَنَّ فِي الْمَسْجِدِ خَوْخَةٌ إِلَّا خَوْخَةَ أَبِي بَكْرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ وَبُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ يَوْمًا بِمِثْلِ حَدِيثِ مَالِكٍ

Kitugambirwe [Abdullah bin Ja’far bin Yahya bin Khalid] Kitugambirwe [Ma’an] Kitugambirwe Kitugambirwe [Malik] kuruga ahari [Abu An Nadhr] kuruga ahari [Ubaid bin Hunain] kuruga ahari [Abu Sa’id Al Khudri] akaba nagira ngu aha kiro kya 2019, bwanyima akagira ati; ‘Hakaba hariho omuheereza owaheirwe okutoorana kabiri ahari Allah ahagati y’eby’okweshemeza by’ensi n’ekihembo eki aine nawe, kwonka omuheereza akatoorana ekihembo eki aine nawe’. Abu Bakr ku yaahuriire ebigambo bya Rasulullah, ahonaaho yaarira n’obusaasi, kandi Rasulullah nawe yaarira. Bwanyima Abu Bakr akagira ati; ‘Buzima, nitukuhayo buri kimwe eki twine ahariiwe, iwe Mutumwa wa Allah. Abu Sa’id akagira ati; Rasulullah ku araabe yaabaire ari omuntu orikukirayo oburungi omuriitwe, obwo Abu Bakr akaba ari omuntu orikukirayo kuba ari haihi nawe. Rasulullah akagira ati: ‘Omuntu ou obugaiga bwe n’obunywani bwe biri haihi naanye ni Abu Bakr. Ku ndaabe naaragiirwe kutoorana omukundwa, obwo nkaba ninza kutoorana Abu Bakr nk’omukundwa, kwonka turi omu b’eishe-emwe b’obusiraamu. Tihariho miryango omu muzigiti okwihaho orwigi rwa Abu Bakr. Atugambiire [Sa’id bin Manshur] Atugambiire [Fulaih bin Sulaiman] kuruga ahari [Salim Abu An Nadhr] kuruga ahari [Ubaid bin Hunain] na [Busr bin Sa’id] kuruga ahari [Abu Sa’id Al Khudri] akagira ati; Eizooba rimwe nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akaha okubuurira omu maisho g’abantu baingi...-okwabaire nikushushana na Hadiisi ya Malik.

Hadith

Imam Muslim : 4391

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي الْهُذَيْلِ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ يُحَدِّثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلًا وَلَكِنَّهُ أَخِي وَصَاحِبِي وَقَدْ اتَّخَذَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلًا

Atugambiire [Muhammad bin Basyar Al ‘Abdi] Atugambiire [Ibnu Ja’far] Atugambiire [Syu’bah] kuruga ahari [Isma’il bin Raja`] akagira ati; Nkahurira [Abdullah bin Abu Hudzail] arikugira ati; kuruga ahari [Abu Al Ahwash] akagira ati; Nkahurira [Abdullah bin Mas’ud] arikugira ati; kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: Ku ndaabe naikiriziibwe kutoorana omukundwa, obwo nkaba ninza kuhindura Abu Bakr omukundwa wangye, kwonka ni murumuna wangye kandi munywani wangye kandi buzima Allah akozire munywani waawe kuba omukundwa wa Allah’.

Hadith

Imam Muslim : 4392

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ أُمَّتِي أَحَدًا خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ

Atugambiire [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] lafazh egi eya Ibn Al Mutsanna bombi bakagira ngu; Atugambiire [Muhammad bin Ja’far] Atugambiire [Syu’bah] kuruga ahari [Abu Ishaq] kuruga ahari [Abu Al Ahwash] kuruga ahari [Abdullah] kuruga ahari Nabi saw.

Hadith

Imam Muslim : 4393

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنِي سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ ابْنَ أَبِي قُحَافَةَ خَلِيلًا

Kitugambirwe ngu [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] bombi bakagira ngu; Kikatugambirwa [Abdurrahman] Kikagambirwa nyowe [Sufyan] kuruga ahari [Abu Ishaq] kuruga ahari [Abu Al Ahwash] kuruga ahari [Abdullah] Nikyo kimwe kikagambirwa kuruga omu mirongo endiijo, Kandi kikagambirwa [Abad bin Humaid] Kikagambirwa [Ja’far bin Humaid] Kikagambirwa [Ja’far bin ku] Abu Awalkah] kuruga ahari [Abdullah] akagira ati; Rasulullah akagira ati: Ku ndaabe naikiriziibwe kutoorana omukundwa wangye, nkaba ninza kuhindura Ibn Quhafah omukundwa wangye’.

Hadith

Imam Muslim : 4394

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مُغِيرَةَ عَنْ وَاصِلِ بْنِ حَيَّانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْهُذَيْلِ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ ابْنَ أَبِي قُحَافَةَ خَلِيلًا وَلَكِنْ صَاحِبُكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ

Atugambiire ahari [Usman bin Abu Syaiba] na [Zuhair bin Harb] na [Ishaq bin Ibrahim]. [Ishaq] akagira ati; Atumanyiise Obwe abandi barikugira ngu; Kitugambirwe [Jarir] kuruga [Mughirah] kuruga ahari [Washil bin Hayyan] kuruga ahari [Abdullah bin Abu Hudzail] kuruga ahari [Abu Al Ahwash] kuruga ahari [Abdullah] kuruga ahari Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, akagira ati: ‘Ku ndaabe naikiriziibwe kutoorana omukundwa kuruga omu batuuzi bangye. omukundwa, kwonka munywani waawe n’omukundwa wa Allah’.

Hadith

Imam Muslim : 4395

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ كُلُّهُمْ عَنْ الْأَعْمَشِ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ وَأَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ وَاللَّفْظُ لَهُمَا قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي الْأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا إِنِّي أَبْرَأُ إِلَى كُلِّ خِلٍّ مِنْ خِلِّهِ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلًا إِنَّ صَاحِبَكُمْ خَلِيلُ اللَّهِ

Atugambiire [Abu Bakri bin Abu Syaiba]; Atugambiire [Abu Mu’awiyah] na [Waki’]; Nikyo kimwe nikigambwa kuruga omu muhanda ogundi, Kandi kitugambiire [Ishaq bin Ibrahim]; Atumanyiise [Yarir]; Nikyo kimwe nikigambwa kuruga omu muhanda ogundi, Kandi kitugambiire [Ibn Abu Umar]; Atugambiire [Sufyan] buri kimwe kuruga ahari [Al A’masy]; Nikyo kimwe nikigambwa kuruga omu muhanda ogundi, Kandi atugambiire [Muhammad bin ‘Abdillah bin Numair] na [Abu Sa’id Al Asyaj] kandi lafazh egi n’eyaabo arikugira ngu; Atugambiire [Waki’]; Atugambiire [Al A’masy] kuruga ahari [Abdullah bin Murrah] kuruga ahari [Abu Al Ahwash] kuruga ahari [Abdullah] akagira ati; Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Mumanye ngu buzimazima nyetaaniise ahari buri omwe orikukunda omukundwa we. Ku ndaabe naikiriziibwe kutwara omukundwa wangye, buzima nkaba ninza kutwara Abu Bakr nk’omukundwa wangye. Buzima, munywani waawe n’omukundwa wa Allah.’

Hadith

Imam Muslim : 4396

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ خَالِدٍ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَهُ عَلَى جَيْشِ ذَاتِ السَّلَاسِلِ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ أَيُّ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ عَائِشَةُ قُلْتُ مِنْ الرِّجَالِ قَالَ أَبُوهَا قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ عُمَرُ فَعَدَّ رِجَالًا

Atugambiire [Yahya bin Yahya] Atugambiire [Khalid bin Abdullah] kuruga ahari [Khalid] kuruga ahari [Abu Utsman], Akangira [Amru bin Al Ash] ngu rimwe omutumwa wa Allah akamutuma kwebembera eihe ry’abasiraamu omu rutaro rwa Dzatus Salasil. Amru bin Al Ash agizire ngu ati; Nkabugana omutumwa wa Allah nabuuza nti; Iwe Mutumwa wa Allah, omuntu ou orikukunda n'oha? Rasulullah akagarukamu ati; 'Aisha'. Bwanyima nkagaruka naabuuza nti; Omu bashaija nookunda oha? Rasulullah akagarukamu ati: Ishe wa Aisyah -Abu Bakr-. Nkagaruka naabuuza nti; Mbwenu shi n’oha? Rasulullah akagarukamu ati: ‘Umar bin Khaththab’. Bwanyima akagamba ahari banywani be abandi baingi.

Hadith

Imam Muslim : 4397

و حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَاللَّفْظُ لَهُ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَيْسٍ عَنْ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ وَسُئِلَتْ مَنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْتَخْلِفًا لَوْ اسْتَخْلَفَهُ قَالَتْ أَبُو بَكْرٍ فَقِيلَ لَهَا ثُمَّ مَنْ بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ قَالَتْ عُمَرُ ثُمَّ قِيلَ لَهَا مَنْ بَعْدَ عُمَرَ قَالَتْ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ ثُمَّ انْتَهَتْ إِلَى هَذَا

Kandi yangira [Al Hasan bin Ali Al Hulwani] Atugambiire [Ja’far bin ‘Aun] kuruga [Abu Umais] Nikyo kimwe nikigambwaho kuruga omu muhanda ogundi, Kandi atugambiire [Abad bin Humaid] ngu lafazh egi n’eye. Atumanyiise [Ja’far bin ‘Aun] Atumanyiise [Abu Umais] kuruga ahari [Ibn Abu Awalkah], akagira ati; Obwire obumwe nkahurira [Aisyah] arikugarukamu ekibuuzo nk’eki; ‘N’oha oraatooranwe kuba Khalifa, yaaba naayenda kutoorana Khalifa? Aisyah akagarukamu ati; 'Abu Bakri'. Aisyah akagaruka yaabuuzibwa ati; obwo n'oha ondiijo? Aisyah akagarukamu ati; 'Umar bin Khatab'. Akagaruka yaabuuzibwa, n’oha ondiijo? Akagarukamu ati; Abu Ubaida bin Jara. Reero Aisyah yaakihendera aho.

Hadith

Imam Muslim : 4398

حَدَّثَنِي عَبَّادُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ امْرَأَةً سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا فَأَمَرَهَا أَنْ تَرْجِعَ إِلَيْهِ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ جِئْتُ فَلَمْ أَجِدْكَ قَالَ أَبِي كَأَنَّهَا تَعْنِي الْمَوْتَ قَالَ فَإِنْ لَمْ تَجِدِينِي فَأْتِي أَبَا بَكْرٍ و حَدَّثَنِيهِ حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ أَبِيهِ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ أَنَّ أَبَاهُ جُبَيْرَ بْنَ مُطْعِمٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَلَّمَتْهُ فِي شَيْءٍ فَأَمَرَهَا بِأَمْرٍ بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبَّادِ بْنِ مُوسَى

Akangambira [Abbad bin Musa] Akatugambira [Ibrahim bin Sa’ad] Akangambira [taata] kuruga ahari [Muhammad bin Jubair bin Muth’im] kuruga ahari [ishe] ngu hakaba hariho omukazi owaabaire aine eki yaashaba omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam. Bwanyima nabi akamuragiira ngu agarukye aije omurundi ogundi. Omukazi ati; Ai Mutumwa wa Allah, shi ku ndaagarukye, kwonka ntarikubaasa kukubugana? Jubair akagira ati; Taata akagira ati; 'Nikireebeka ngu omukazi akaba namanyisa ngu omurangi akafa. Nahabwekyo omutumwa wa Allah akagira ati: ‘Ku oraabe otanshangire, mbwenu reebane na Abu Bakr! ’ Kandi angambiire [Hajjaj bin As Sya’ir] Atugambiire [Ya’qub bin Ibrahim] Angire [Tata] kuruga [Ishe] Angire [Muhammad bin Jubair bin Muth’im] ngu ishe [Jubair bin Muth’im] Agambiire omukazi owa Sahimeala ahari ‘Ishe. wasallam, bwanyima akamugambira ekintu, bwanyima yamuragiira.....nk'oku Hadith Abbad bin Musa arikugira.

Hadith

Imam Muslim : 4399

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ ادْعِي لِي أَبَا بَكْرٍ أَبَاكِ وَأَخَاكِ حَتَّى أَكْتُبَ كِتَابًا فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَتَمَنَّى مُتَمَنٍّ وَيَقُولُ قَائِلٌ أَنَا أَوْلَى وَيَأْبَى اللَّهُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَّا أَبَا بَكْرٍ

Atugambiire [Ubaidullah bin Sa’id] Atugambiire [Yazid bin Harun] Atugambiire [Ibrahim bin Sa’ad] Atugambiire [Salih bin Kaisan] kuruga [Az Zuhri] kuruga [Urwah] kuruga [Aisyah] akagira ati; Eizooba rimwe, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam ku yaabaire arwaire, yangira ati: Yeta sho Abu Bakr na barumuna baawe hanu, ngu nkore ebaruha -okucwamu kwa Khalifa-. Ahabw'okuba ninyerarikirira ngu omu biro by'omumaisho omuntu naija kuba aine ekihika ky'amaani kandi agire ati; Ninye oine obugabe bwingi kuba khalifa. Omubwire obwo, Allah n’abasiraamu tibarakiikirizaineho okwihaho Abu Bakr’.

Hadith

Imam Muslim : 4400

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ عَنْ يَزِيدَ وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ عَنْ أَبِي حَازِمٍ الْأَشْجَعِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ الْيَوْمَ صَائِمًا قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا قَالَ فَمَنْ تَبِعَ مِنْكُمْ الْيَوْمَ جَنَازَةً قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا قَالَ فَمَنْ أَطْعَمَ مِنْكُمْ الْيَوْمَ مِسْكِينًا قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا قَالَ فَمَنْ عَادَ مِنْكُمْ الْيَوْمَ مَرِيضًا قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا اجْتَمَعْنَ فِي امْرِئٍ إِلَّا دَخَلَ الْجَنَّةَ

Atugambiire [Muhammad bin Abu Umar AL Makki] Atugambiire [Marwan bin Mu’awiyah Al Fazari] kuruga [Yazid] nikwo kugira ngu Ibn Kaisan kuruga [Abu Hazim Al Asyja’i] kuruga [Abu Hurairah] akagira ati; Rasulullah: ‘N’oha omuriimwe orikusiiba erizooba? Abu Bakr akagarukamu ati; 'NYOWE'. Rasulullah akagaruka yaabuuza ati: ‘N’oha omuriimwe owaazaire omutumbi erizooba? Abu Bakr akagarukamu ati; 'NYOWE'. Rasulullah akagaruka yaabuuza ati; ‘N’oha omuriimwe owaagaburiire abooro eri izooba? ’ Abu Bakr akagarukamu ati; 'NYOWE'. Omurangi akagaruka yaabuuza ati: ‘N’oha omuriimwe owaataayaayiire omurwaire erizooba? Abu Bakr akagaruka yagarukamu ati; 'NYOWE'. Nahabwekyo nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Ti bikorwa byona ebyagambwaho aharuguru ngu nibikorwa omuntu okwihaho yaaba naija kutaaha omu iguru buzima’.