Imam Muslim : 21
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا عَاصِمٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَحَجِّ الْبَيْتِ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
Atugambye [Ubaidullah bin Mu’adz] atugambye [kitange] atugambye [Ashim] - kwe kugamba Ibnu Muhammad bin Zaid bin Abdullah bin Umar - okuva eri [kitaawe] yagamba nti; [Abdullah] yagamba nti, ‘Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba: ‘Obusiraamu buzimbibwa ku misingi etaano: Okugeza obujulizi nti tewali katonda -alina eddembe okusinzibwa- wabula Allah, nti Muhammad ye muddu we era omubaka we, assaawo esswala, asasula zaka, akola hijja e Baitullah, n’okusiiba mu Ramadhan’.
Imam Muslim : 22
و حَدَّثَنِي ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا حَنْظَلَةُ قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ بْنَ خَالِدٍ يُحَدِّثُ طَاوُسًا أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَلَا تَغْزُو فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْإِسْلَامَ بُنِيَ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَصِيَامِ رَمَضَانَ وَحَجِّ الْبَيْتِ
Era nga amaze okuntegeeza [Ibn Numair] yali atugambye [kitange] yali atugambye [Hanzhalah] yagamba nti, ‘Nnawulira [Ikrimah bin Khalid] ng’ategeeza Thawus hadiisi nti omusajja yagamba [Abdullah bin Umar] nti, ‘Lwaki temulwana? ' Yaddamu nti, 'Mazima nawulira Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n'emirembe bibeere ku ye) ng'agamba nti: 'Mazima obusiraamu bwatandikibwawo ku misingi etaano: Obujulizi nti tewali katonda agwanidde kusinzibwa okuggyako Allah, okussaawo esswala, okusasula zaka, okusiiba mu Ramadhan, n'okulamaga enyumba ya Allah''.
Imam Muslim : 23
حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ح و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى وَاللَّفْظُ لَهُ أَخْبَرَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا هَذَا الْحَيَّ مِنْ رَبِيعَةَ وَقَدْ حَالَتْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ فَلَا نَخْلُصُ إِلَيْكَ إِلَّا فِي شَهْرِ الْحَرَامِ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ نَعْمَلُ بِهِ وَنَدْعُو إِلَيْهِ مَنْ وَرَاءَنَا قَالَ آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ الْإِيمَانِ بِاللَّهِ ثُمَّ فَسَّرَهَا لَهُمْ فَقَالَ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَأَنْ تُؤَدُّوا خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُقَيَّرِ زَادَ خَلَفٌ فِي رِوَايَتِهِ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَعَقَدَ وَاحِدَةً
Atugambye [Khalaf bin Hisham] atugambye [Hammad bin Zaid] okuva ku [Abu Jamrah] yagamba nti, mpulidde [Ibn Abbas]. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era atubuulidde [Yahya bin Yahya] era ono lafazh ye, atuloopedde [Abbad bin Abbad] okuva ku [Abu Jamrah] okuva ku [Ibn Abbas] yagamba nti, ‘Abdul Qais’ omubaka yagenda ewa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam nebagamba nti, ‘Owange Rasulullah, mazima ekyalo kino kitundu kya Ekika kya Rabi’ah, era ddala abatakkiriza ba Mudlar bayimiridde wakati waffe naawe, kale tetusobola kuba batebenkevu okuva gye muli okuggyako mu mwezi gwa Haram, kale tulagire tukole ekiragiro era tujja kukibuulira abo abali emabega waffe’. Yagamba nti: ‘Nkulagira n’ebintu bina era mbagaana ku bintu bina: Okugeza okukkiriza Allah,’ olwo n’abivvuunula nti: ‘Muwe obujulizi nti tewali katonda yenna - agwanidde okusinzibwa - okuggyako Allah era nti Muhammad ye mubaka wa Allah, assaawo esswala, asasula zaka, era asasula kimu kyakutaano ku munyago gw’olutalo. Era mbagaana obutakola wayini enyigirizibwa mu ad-Duba`, al-Hantam, Naqir ne al-Muqayyar’. Khalaf yagattako mu byafaayo bye nti, ‘Obujulizi nti tewali katonda yenna - agwanidde okusinzibwa - okuggyako Allah. Era ogisibe omulundi gumu'.
Imam Muslim : 24
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَأَلْفَاظُهُمْ مُتَقَارِبَةٌ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ و قَالَ الْآخَرَانِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ قَالَ كُنْتُ أُتَرْجِمُ بَيْنَ يَدَيْ ابْنِ عَبَّاسٍ وَبَيْنَ النَّاسِ فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ تَسْأَلُهُ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ فَقَالَ إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ الْوَفْدُ أَوْ مَنْ الْقَوْمُ قَالُوا رَبِيعَةُ قَالَ مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ أَوْ بِالْوَفْدِ غَيْرَ خَزَايَا وَلَا النَّدَامَى قَالَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَأْتِيكَ مِنْ شُقَّةٍ بَعِيدَةٍ وَإِنَّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَيَّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ وَإِنَّا لَا نَسْتَطِيعُ أَنْ نَأْتِيَكَ إِلَّا فِي شَهْرِ الْحَرَامِ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ فَصْلٍ نُخْبِرْ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا نَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ قَالَ فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ قَالَ أَمَرَهُمْ بِالْإِيمَانِ بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَقَالَ هَلْ تَدْرُونَ مَا الْإِيمَانُ بِاللَّهِ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَأَنْ تُؤَدُّوا خُمُسًا مِنْ الْمَغْنَمِ وَنَهَاهُمْ عَنْ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ قَالَ شُعْبَةُ وَرُبَّمَا قَالَ النَّقِيرِ قَالَ شُعْبَةُ وَرُبَّمَا قَالَ الْمُقَيَّرِ وَقَالَ احْفَظُوهُ وَأَخْبِرُوا بِهِ مِنْ وَرَائِكُمْ و قَالَ أَبُو بَكْرٍ فِي رِوَايَتِهِ مَنْ وَرَاءَكُمْ وَلَيْسَ فِي رِوَايَتِهِ الْمُقَيَّرِ و حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي ح و حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَا جَمِيعًا حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا الْحَدِيثِ نَحْوَ حَدِيثِ شُعْبَةَ وَقَالَ أَنْهَاكُمْ عَمَّا يُنْبَذُ فِي الدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ وَزَادَ ابْنُ مُعَاذٍ فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْأَشَجِّ أَشَجِّ عَبْدِ الْقَيْسِ إِنَّ فِيكَ خَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ الْحِلْمُ وَالْأَنَاةُ
Atugambye [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ne [Muhammad bin al-Mutsanna] ne [Muhammad bin Basysyar] ne lafazh yaabwe bali kumpi ne munne, [Abu Bakr] yagamba, atubuulidde [Ghundar] okuva mu [Shu’bah] so nga abantu abalala ababiri bagamba, batugambye [Muhammad bin Ja’far] atubuulidde [Shu’bah] okuva [Abu Jamrah] yagamba nti, ‘Nze nali muvvuunuzi wakati wa [Ibnu Abbas] n’abantu, olwo omukazi n’ajja n’abuuza ku mubisi gwa Nabidz - ekika ky’omwenge - ogwakuumibwa mu kibya eky’ebbumba, bwatyo n’addamu nti, ‘Mazima omubaka wa Abd al-Qais yajja eri Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, olwo Omubaka wa Allah n’agamba nti: 'Omubaka oyo y'ani - oba abantu abo y'ani? - ne baddamu nti, ‘Rabi’ah’. Yagamba nti: ‘Muyanirize abantu - oba omubaka - awatali kwetaaga kulonzalonza wadde okwejjusa’. Omunyumya yagamba nti, ‘Bagamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, mazima tuzze gy’oli okuva mu kifo ekyewala. Wakati waffe naawe waliwo abatakkiriza ba Mudlar tuleme kujja gy’oli okuggyako mu myezi gya haram, kale tulagire tusalewo ekintu kye tusobola okubuulira abantu be tukulembera mwe tusobola okuyingira mu ggulu’. Omunyumya yagamba nti, ‘Kale Omubaka wa Allah yabalagira ebintu bina era n’abagaana ebintu bina’. Omunyumya nate yagamba nti, ‘Omubaka wa Allah yabalagira okukkiriza Allah yekka, ng’agamba nti, ‘Omanyi okukkiriza Allah kye ki? ' Ne baddamu nti, 'Allah n'omubaka we be basinga okumanya'. Yagamba nti: ‘Muwe obujulizi nti tewali katonda yenna okuggyako Allah, era nti Muhammad ye mubaka wa Allah, muteekewo esswala, musasule zaka, musiibe Ramadlan, era musasula kimu kyakutaano ku ghanimah, era mubagaani ad-Duba`, al-Hantam ne al-Muzaffat’. Syu’bah yagamba nti, ‘osanga yagamba nti ‘an-Naqir’ era kiyinza okuba nga ‘al-Muqayyar’, yagamba nti: ‘Mumukuume era mutegeeze abantu bo’. Abu Bakr yayogera mu nnyiriri ze nti, ‘Omuntu gw’akulembera emabega wo’ nga tayogera ku ‘al-Muqayyar’. Era kintegeezeddwa nti [Ubaidullah bin Mu’adz] akitubuulidde [taata wange]. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era atubuulidde [Nashr bin Ali al-Jahdlami] yagamba, ambuulidde [taata wange] bombi yagamba, atubuulidde [Qurrah bin Khalid] okuva ku [Abu Jamrah] okuva ku [Ibn Abbas] okuva ku Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ne hadith eno efaananako ne hadith [Syu’bah], nga agamba nti: ‘Nze okukugaana ku kintu kyonna ekiragiddwa mu ad-Duba`, an-Naqir, al-Hantam ne al-Muzaffat’. Era [Ibn Mu’adz] yagattako mu hadith ye okuva ewa [kitaawe], yagamba nti, ‘Era Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba al-Asyyaj Asyajj Abd al-Qais nti: ‘Mazima mu mmwe mulimu empisa bbiri Allah z’ayagala, kwe kugamba okugumiikiriza n’okwegendereza''.
Imam Muslim : 25
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مَنْ لَقِيَ الْوَفْدَ الَّذِينَ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ قَالَ سَعِيدٌ وَذَكَرَ قَتَادَةُ أَبَا نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ فِي حَدِيثِهِ هَذَا أَنَّ أُنَاسًا مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّا حَيٌّ مِنْ رَبِيعَةَ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ وَلَا نَقْدِرُ عَلَيْكَ إِلَّا فِي أَشْهُرِ الْحُرُمِ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ نَأْمُرُ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا وَنَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ إِذَا نَحْنُ أَخَذْنَا بِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ اعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَصُومُوا رَمَضَانَ وَأَعْطُوا الْخُمُسَ مِنْ الْغَنَائِمِ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ عَنْ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ وَالنَّقِيرِ قَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا عِلْمُكَ بِالنَّقِيرِ قَالَ بَلَى جِذْعٌ تَنْقُرُونَهُ فَتَقْذِفُونَ فِيهِ مِنْ الْقُطَيْعَاءِ قَالَ سَعِيدٌ أَوْ قَالَ مِنْ التَّمْرِ ثُمَّ تَصُبُّونَ فِيهِ مِنْ الْمَاءِ حَتَّى إِذَا سَكَنَ غَلَيَانُهُ شَرِبْتُمُوهُ حَتَّى إِنَّ أَحَدَكُمْ أَوْ إِنَّ أَحَدَهُمْ لَيَضْرِبُ ابْنَ عَمِّهِ بِالسَّيْفِ قَالَ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ أَصَابَتْهُ جِرَاحَةٌ كَذَلِكَ قَالَ وَكُنْتُ أَخْبَؤُهَا حَيَاءً مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ فَفِيمَ نَشْرَبُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فِي أَسْقِيَةِ الْأَدَمِ الَّتِي يُلَاثُ عَلَى أَفْوَاهِهَا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَرْضَنَا كَثِيرَةُ الْجِرْذَانِ وَلَا تَبْقَى بِهَا أَسْقِيَةُ الْأَدَمِ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنْ أَكَلَتْهَا الْجِرْذَانُ وَإِنْ أَكَلَتْهَا الْجِرْذَانُ وَإِنْ أَكَلَتْهَا الْجِرْذَانُ قَالَ وَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَشَجِّ عَبْدِ الْقَيْسِ إِنَّ فِيكَ لَخَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا اللَّهُ الْحِلْمُ وَالْأَنَاةُ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ حَدَّثَنِي غَيْرُ وَاحِدٍ لَقِيَ ذَاكَ الْوَفْدَ وَذَكَرَ أَبَا نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ عُلَيَّةَ غَيْرَ أَنَّ فِيهِ وَتَذِيفُونَ فِيهِ مِنْ الْقُطَيْعَاءِ أَوْ التَّمْرِ وَالْمَاءِ وَلَمْ يَقُلْ قَالَ سَعِيدٌ أَوْ قَالَ مِنْ التَّمْرِ
Atubuulidde [Yahya bin Ayyub] atubuulidde [Ibn Ulayyah] atubuulidde [Sa’id bin Abu Arubah] okuva [Qatadah] yagamba nti, ‘Omuntu eyasisinkana omubaka okuva mu nkulungo ya Abdul Qais eyajja mu maaso g’omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yatugamba, [Sa’id] yagamba, [Qatadah] yayogera ku [Abu Dlamrah]. okuva ku [Abu Sa’id al-Khudri] mu hadith eno, nti abantu okuva mu Abdul Qais baasemberera Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam nebagamba nti, ‘Ayi Nabbi wa Allah, mazima tuli bantu ba kyalo okuva mu kika kya Rabi’ah, era mazima aba Mudlar -abakaafiiri bayimiridde wakati waffe naawe, tuleme -kusemberera mu bukuumi okujjako mu mwezi gwa Haram, kale tulagire okutuukiriza ekiragiro tusobole okukibuulira abantu abali emabega waffe tusobole okukiyingira mu jjana singa tukinywererako’. Yagamba nti: ‘Nkulagira n’ebintu bina era mbagaana ku bintu bina: kwe kugamba, musinza Allah, era temumwewala na kintu kyonna, musaale esswala, musasula zaka, musiiba mu Ramadhan, era muwe kimu kyakutaano eky’omuwendo gwa ghanimah, era mbagaana okukola ebyuma ebikuba omwenge mu ad-Duba`, al-Hantam, al-Muzaffat ne an-Naqir’. Nebabuuza nti, ‘Ayi Nabbi wa Allah, okumanya kwo ku an-Naqir kuli kutya? ' Yagamba nti: 'Ekikolo ky'omuti kiyoolebwa - ne kifuumuulwamu ebituli - olwo n'okiteekamu enkovu'. Sa’id yagamba nti, ‘Oba yagamba nti: ‘okuva ku muti gw’enkindu. Olwo n’ogiteekamu amazzi okutuusa ng’amazzi agabuguma gakkakkana, olwo n’oganywa okutuusa ng’omu ku mmwe - oba omu ku bo - mu butuufu akuba kojja we ekitala’, n’agamba nti, ‘Era mu kibinja ekyo mulimu omusajja naye alumiziddwa’. Yaddamu n’agamba nti, ‘Nakikweka kubanga nakwatibwa ensonyi olw’Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, olwo ne mbuuza nti, ‘Kale mu kibya ki kye tuyinza okunywa, ggwe omubaka wa Allah? ' Yaddamu nti, 'Mu kibya eky'amaliba ekitangalijja nga akamwa kaakyo kaggaddwa'. Babuuza nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, mazima ensi yaffe ejjudde envunza, kale nga tewali kyakunywa kisigadde mu bibya eby’amaliba ebitangiddwa,’ olwo Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’agamba nti: ‘Era ne bwe kiba nga kiriibwa envunza, era ne bwe kiba nga kiriibwa envunza, era ne bwe kiba nga kiriibwa envunza’. Omunyumya yagamba nti, ‘Era Nabbi wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba Asyajj Abdul Qais nti: ‘Mazima mu ggwe mulimu engeri bbiri Allah z’ayagala, ze zino; beera mugumiikiriza era mwegendereze''. Atubuulidde [Muhammad bin al-Mutsanna] ne [Ibn Basysiyar] bombi yagamba, atubuulidde [Ibn Abu Adi] okuva ku [Sa’id] okuva mu [Qatadah] yagamba, atugambye nti si munyumya omu yekka yasisinkana omubaka. Era [Abu Nadlrah] yayogera okuva ku [Abu Sa’id al-Khudri], nti omubaka Abdul Qais bwe yali ayolekedde Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ne hadith nga [Ibn Ulayyah], mu yo yokka mwe mwalagirwa nti, ‘Era mu yo mwetabula n’ensukusa, oba ensukusa n’amazzi,’ era teyagamba nti, ‘[Said] yagamba,’ oba yagamba nti, ‘with ennaku z'omwezi''.
Imam Muslim : 26
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ح و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو قَزَعَةَ أَنَّ أَبَا نَضْرَةَ أَخْبَرَهُ وَحَسَنًا أَخْبَرَهُمَا أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا أَتَوْا نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ جَعَلَنَا اللَّهُ فِدَاءَكَ مَاذَا يَصْلُحُ لَنَا مِنْ الْأَشْرِبَةِ فَقَالَ لَا تَشْرَبُوا فِي النَّقِيرِ قَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ جَعَلَنَا اللَّهُ فِدَاءَكَ أَوَ تَدْرِي مَا النَّقِيرُ قَالَ نَعَمْ الْجِذْعُ يُنْقَرُ وَسَطُهُ وَلَا فِي الدُّبَّاءِ وَلَا فِي الْحَنْتَمَةِ وَعَلَيْكُمْ بِالْمُوكَى
Ategeezezza nti [Muhammad bin Bakkar al-Basri] atubuulidde [Abu Ashim] okuva ku [Ibn Juraij]. -mu nnyiriri endala kigambibwa-, Era yangamba [Muhammad bin Rafi’] era lafazh yali eyiye. Atugambye [Abdurrazzaq] atugambye [Ibn Juraij] yagamba, atugambye [Abu Qaza’ah] nti [Abu Nadlrah] yakitegeeza, era al-Hasan yabategeeza bombi, nti [Abu Sa’id al-Khudri] yamuloopa, nti omubaka Abdul Qais bweyajja eri Nabbi wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti, ‘O Nabbi wa Allah Allah atufuule ekinunulo kyo, kyakunywa ki ekituganyula?' Yaddamu nti: ‘Tonywa ku an-Naqir’. Nebabuuza nti, ‘Ayi Nabbi wa Allah Allah atufuule ekinunulo kyo, omanyi an-Naqir kye ki?’. Yaddamu nti: ‘Yee, ekikolo ky’omuti kirina wakati waakyo ekiyooleddwa, era tolina kunywa mu ad-Duba` oba mu al-Hantam, era mulina -okunywa ebyokunywa ebiterekeddwa mu bibya nga emitwe gibikkiddwa’.
Imam Muslim : 27
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ وَكِيعٍ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ زَكَرِيَّاءَ بْنِ إِسْحَقَ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ أَبُو بَكْرٍ رُبَّمَا قَالَ وَكِيعٌ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ مُعَاذًا قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُرَدُّ فِي فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ إِسْحَقَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ عَنْ زَكَرِيَّاءَ بْنِ إِسْحَقَ عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ إِنَّكَ سَتَأْتِي قَوْمًا بِمِثْلِ حَدِيثِ وَكِيعٍ
Atubuulidde [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ne [Abu Kuraib], ne [Ishaq bin Ibrahim] bonna okuva mu [Waki’], [Abu Bakr] yagamba, atubuulidde [Waki’] okuva ku [Zakariya bin Ishaq] yagamba, yantegeezezza [Yahya bin Abdullah bin Shaifi] okuva ku [Abu Ma’bad] okuva ku [Ibn Abbas] okuva [Mu’adz bin Jabal], Abu Bakr yagamba nti, ‘Oboolyawo,’ Waki’ yagamba, okuva ewa Ibn Abbas, nti Mu’adz yagamba nti, ‘Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yansindika. Yagamba nti: ‘Mazima ojja kujja eri abantu b’abantu b’Ekitabo, kale mubayite bawe obujulizi nti tewali katonda yenna - agwanidde okusinzibwa - okuggyako Allah, era nti nze ndi mubaka wa Allah. Bwe baba bakugondera mu nsonga eno, olwo mubategeeze nti Allah yabakakatako okusaala emirundi etaano buli misana n’ekiro. Bwe baba bakugondera mu nsonga eno, olwo mubategeeze nti Allah yabakakatako sadaka eziggyibwa ku bagagga ne zigabira abaavu mu bo. Bwe banaakugondera bwe batyo, olwo ojja kwewala eby’obugagga byabwe eby’ekitiibwa. Mutya esswala z'abo abasobezeddwako, kubanga tewali kiziyiza wakati we ne Allah''. Atugambye nti [Ibn Abu Umar] atugambye nti [Bisyr bin as-Sari] atugambye [Zakariya’ bin Ishaq]. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era kitugambye nti [Abd bin Humaid] atubuulidde [Abu Ashim] okuva ku [Zakariya’ bin Ishaq] okuva ku [Yahya bin Abdullah bin Shaifi] okuva ku [Abu Ma’bad] okuva ku [Ibn Abbas], nti Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam yatuma Mu’adz e Yemen, kale n’agamba nti: ‘Nze mujja mujje mu bantu'. Nga bwekiri mu hadith ya Waki’.
Imam Muslim : 28
حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ وَهُوَ ابْنُ الْقَاسِمِ عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ قَالَ إِنَّكَ تَقْدَمُ عَلَى قَوْمٍ أَهْلِ كِتَابٍ فَلْيَكُنْ أَوَّلَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ عِبَادَةُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِذَا عَرَفُوا اللَّهَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي يَوْمِهِمْ وَلَيْلَتِهِمْ فَإِذَا فَعَلُوا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ فَرَضَ عَلَيْهِمْ زَكَاةً تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ فَإِذَا أَطَاعُوا بِهَا فَخُذْ مِنْهُمْ وَتَوَقَّ كَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ
Atugambye [Umayyah bin Bistham al-Aisyi] atugambye [Yazid bin Zura’i`] atugambye [Rauh] - kwe kugamba Ibn al-Qasim - okuva ku [Ismail bin Umayyah] okuva ku [Yahya bin Abdullah bin Shaifi] okuva ku [Abu Ma’bad] okuva ku [Ibn Abbas] nti Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam bwe yasindika Mu’adz e Yemen, yagamba nti: ‘Mazima muyolekedde abantu b’Abantu b’Ekitabo, olwo ekiraamo ekisooka nti mubabuulira kwe kusinza Allah azza wa jalla, bwe baba nga bamanyi Allah, olwo mubategeeze nti Allah yabakakatako okusaala emirundi etaano emisana n’ekiro. Bwe baba bakugondera mu ngeri eno, olwo mubaggyeeko zaka era mutya obugagga bwabwe obw’ekitiibwa’.
Imam Muslim : 29
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَهُ وَكَفَرَ مَنْ كَفَرَ مِنْ الْعَرَبِ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ لِأَبِي بَكْرٍ كَيْفَ تُقَاتِلُ النَّاسَ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَمَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلَّا بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَاللَّهِ لَأُقَاتِلَنَّ مَنْ فَرَّقَ بَيْنَ الصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ فَإِنَّ الزَّكَاةَ حَقُّ الْمَالِ وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عِقَالًا كَانُوا يُؤَدُّونَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَى مَنْعِهِ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلَّا أَنْ رَأَيْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَدْ شَرَحَ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ لِلْقِتَالِ فَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ
Atugambye [Qutaibah bin Sa’id] atubuulidde [Laits bin Sa’ad] okuva ku [Uqail] okuva ku [az-Zuhri] yagamba, atugambye [Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah bin Mas’ud] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam bwe yafa, era Abu Bakr n’alondebwa khalifa oluvannyuma lwe, n’abatakkiriza okuva mu Bawalabu ne bakola obutakkiriza, olwo [Umar bin al-Khaththab] n’agamba Abu Bakr nti, ‘Oyinza otya okulwanyisa abantu, ng’ate omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam agambye nti: ‘Nnalagirwa okulwana n’abantu okutuusa lwe bagamba nti, ‘Tewali katonda - asaanira okusinzibwa - wabula Allah’, kale oyo yenna agamba nti, ‘Waliwo tewali katonda - agwanidde kusinzibwa - wabula Allah’, olwo mazima akuumye ebintu bye n’omwoyo gwe okuva ku - kulumba nze - okujjako mu butuufu. Obusiraamu, n’okubalirira kwabwo kukwasibwa Allah’. Kale [Abu Bakr] yagamba nti, ‘Ya Allah, ddala nja kulwanyisa abo abaawulamu esswala ne zaka, kubanga zaka -kwewozaako- ddembe ly’ebintu. Ellaka Allah, bwe banziyiza olw’obutayagala bwabwe newankubadde nga bakisasudde Omubaka wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emirembe bibeere ku ye), nja kukyabalwanyisa olw’obutayagala kwabwe.’ Kale [Umar bin al-Khaththab] yagamba nti, ‘Ya Allah si ye wabula nti nalaba Allah ng’agguddewo ekifuba kya Abu Bakr okulwana - bo - olwo ne mmanya nti ye mazima''.
Imam Muslim : 30
و حَدَّثَنَا أَبُو الطَّاهِرِ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى وَأَحْمَدُ بْنُ عِيسَى قَالَ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَمَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ عَصَمَ مِنِّي مَالَهُ وَنَفْسَهُ إِلَّا بِحَقِّهِ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ
Era kintegeezezza [Abu ath-Tahir] ne [Harmalah bin Yahya] ne [Ahmad bin Isa], [Ahmad] yagamba nti, ‘Katugambye’. Nga abantu abalala babiri bagamba nti, ‘Yatugamba [Ibn Wahb] yagamba, yantegeeza [Yunus] okuva ku [Ibn Shihab] yagamba, yantegeeza [Sa’id bin al-Musayyab] nti [Abu Hurairah] yamugamba nti Omubaka wa Allah (okusaasira n’emirembe bibeere ku ye) yagamba nti: ‘Nnalagirwa okulwana n’abantu okutuusa lwe bagamba nti, ‘Tewali lugendo - . agwanidde okusinzibwa - wabula Allah’, olwo oyo yenna agamba nti, ‘Tewali katonda yenna - agwanidde okusinzibwa - wabula Allah’, olwo ddala akuumye ebintu bye n’obulamu bwe okuva ku - kulumba kwange - okuggyako olw’eddembe ly’Obusiraamu, era n’okubala kwe kulekebwa Allah’.
Imam Muslim : 31
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ عَنْ الْعَلَاءِ ح و حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا رَوْحٌ عَنْ الْعَلَاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَيُؤْمِنُوا بِي وَبِمَا جِئْتُ بِهِ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ
Atugambye nti [Ahmad bin Abdah adl-Dlabbi] atugambye [Abdul Aziz] -kwe kugamba ad-Darawardi- okuva ku [al-Ala’]. -mu nnyiriri endala kyogerwako- Era atubuulidde [Umayyah bin Bistham] era lafazh ye, atubuulidde [Yazid bin Zura’i] atubuulidde [Rauh] okuva ku [al-Ala’ bin Abdurrahman bin Ya’qub] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abu Hurairah] okuva ewa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam, yagamba: 'Nnalagirwa okulwana n'abantu okutuusa lwe bawa obujulizi nti tewali katonda - alina eddembe okusinzibwa - wabula Allah n'okunzikiriza ne mu Kur'ani gye nzize, olwo bwe baba nga boogera bwe batyo, olwo ddala baba bakuumye ebintu byabwe n'omwoyo gwabwe okuva ku - kulumba kwange - okujjako nga kivudde ku ddembe ly'Obusiraamu. Era okubalirira kwabwe kulekebwa Allah’.
Imam Muslim : 32
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ جَابِرٍ وَعَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ح و حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ح و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ قَالَا جَمِيعًا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَإِذَا قَالُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ ثُمَّ قَرَأَ { إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُسَيْطِرٍ }
Era kitugambye nti [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atubuulidde [Hafsh bin Ghiyats] okuva ku [al-A’masy] okuva ku [Abu Sufyan] okuva ku [Jabir] okuva ku [Abu Salih] okuva ku [Abu Hurairah] bombi baagamba nti, ‘Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba nti: ‘Nnalagirwa okulwana n’abantu’ okusinziira ku hadith ya Iban al-Musayyab okuva e Abu Hurairah. -mu nnyiriri endala kyogerwako- Era kinyogeddwa [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atubuulidde [Waki’]. -mu nnyiriri endala kyogerwako- Era kintegeezeddwa [Muhammad bin al-Mutsanna] atubuulidde [Abdurrahman] -kwe kugamba bin Mahdi- bombi bagamba, batubuulidde [Sufyan] okuva ku [Abu az-Zubair] okuva ku [Jabir] yagamba nti, ‘Omubaka wa Allah yagamba: ‘Nnalagirwa okulwana n’abantu okutuusa lwe bagamba nti, ‘Tewali lugendo -who alina eddembe okusinzibwa- wabula Allah’, bwebatyo nebagamba nti, ‘Tewali katonda -alina eddembe okusinzibwa- wabula Allah’, olwo mazima bakuumye ebintu byabwe n’emyoyo gyabwe okuva ku -kulumbibwa kwange- okujjako olw’eddembe ly’Obusiraamu. Era okubalirira kwabwe kulekebwa Allah. Awo n’asoma nti: ‘-Mazima ggwe -wokka- mulabuzi. Tolina buyinza bwonna ku bo- ' -Qs. Al Ghaasyiyah: 21-22-.
Imam Muslim : 33
حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِىُّ مَالِكُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الصَّبَّاحِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ فَإِذَا فَعَلُوا عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّهَا وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ
Atubuulidde [Abu Ghassan al-Misma’i Malik bin Abdul Wahid] atubuulidde [Abdul Malik bin ash-Shabbah] okuva ku [Syu’bah] okuva ku [Waqid bin Muhammad bin Zaid bin Abdullah bin Umar] okuva ku [kitaawe] okuva ku [Abdullah bin Umar] yagamba nti: ‘Nnalagirwa okulwanyisa abantu okutuusa lwe baawa obujulizi nti tewali katonda - . asaanira okusinzibwa - naye Allah era nti Muhammad ye mubaka wa Allah, baateekawo okusaba, n’okusasula zaka. Kale bwebakola kino, olwo ddala bakuumye ebintu byabwe n’emyoyo gyabwe okuva ku -bilumba byange-, okujjako olw’eddembe ly’Obusiraamu. Era okubalirira kwabwe kulekebwa Allah’.
Imam Muslim : 34
و حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالَا حَدَّثَنَا مَرْوَانُ يَعْنِيَانِ الْفَزَارِيَّ عَنْ أَبِي مَالِكٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَكَفَرَ بِمَا يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَرُمَ مَالُهُ وَدَمُهُ وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ ح وَحَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ كِلَاهُمَا عَنْ أَبِي مَالِكٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ وَحَّدَ اللَّهَ ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِهِ
Era kitutegeezeddwa [Suwaid bin Sa’id] ne [Ibn Abu Umar] bombi yagamba, atugambye [Marwan] bombi baali bategeeza Marwan al-Fazari, okuva ku [Abu Malik] okuva ku [kitaawe] yagamba nti, ‘Nawulira Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’agamba nti: ‘Oyo yenna agamba nti tewali katonda -alina eddembe okusinzibwa- wabula Allah, n’okuvvoola ekintu kyonna ekisinzibwa ekitali Allah, olwo obugagga bwe n’omusaayi gwe biba haram, n’empeera yaabwe eri eri Allah’. Era kitugambye nti [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambye [Abu Khalid al-Ahmar]. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era ambuuliddeko [Zuhair bin Harb] atugambye [Yazid bin Harun] bombi aba [Abu Malik] ne [kitaawe] nti yawulira Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam nga agamba nti: ‘Oyo yenna eyeesiga Allah,’ olwo n’ayogera ekintu ng’ekyo’.
Imam Muslim : 35
و حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ لَمَّا حَضَرَتْ أَبَا طَالِبٍ الْوَفَاةُ جَاءَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ عِنْدَهُ أَبَا جَهْلٍ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أُمَيَّةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا عَمِّ قُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ كَلِمَةً أَشْهَدُ لَكَ بِهَا عِنْدَ اللَّهِ فَقَالَ أَبُو جَهْلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ يَا أَبَا طَالِبٍ أَتَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْرِضُهَا عَلَيْهِ وَيُعِيدُ لَهُ تِلْكَ الْمَقَالَةَ حَتَّى قَالَ أَبُو طَالِبٍ آخِرَ مَا كَلَّمَهُمْ هُوَ عَلَى مِلَّةِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَأَبَى أَنْ يَقُولَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا وَاللَّهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ مَا لَمْ أُنْهَ عَنْكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ } وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِي أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ { إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ } و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ح و حَدَّثَنَا حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ صَالِحٍ كِلَاهُمَا عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّ حَدِيثَ صَالِحٍ انْتَهَى عِنْدَ قَوْلِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِيهِ وَلَمْ يَذْكُرْ الْآيَتَيْنِ وَقَالَ فِي حَدِيثِهِ وَيَعُودَانِ فِي تِلْكَ الْمَقَالَةِ وَفِي حَدِيثِ مَعْمَرٍ مَكَانَ هَذِهِ الْكَلِمَةِ فَلَمْ يَزَالَا بِهِ
Era yangamba [Harmalah bin Yahya at-Tujibi] yangamba [Abdullah bin Wahb] yagamba, yangamba [Yunus] okuva ku [Ibn Shihab] yagamba, yangamba [Said bin al-Musayyab] okuva ku [kitaawe] yagamba nti, ‘Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yakyalira Abu Talib mu kiseera nga ayolekedde okufa. Yasanga Abu Jahl ne Abdullah bin Abu Umaiyyah bin al-Mughirah nabo awo. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba: ‘Kojja! Gamba sentensi ebbiri ez’Enzikiriza nti, nja kuba mujulizi wo mu maaso ga Allah’. Awo Abu Jahl ne Abdullah bin Abu Umayyah nebagamba nti, ‘Ayi Abu Talib, osobola okusuula eddiini ya Abdul Muthtalib? ' Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam teyaggwaamu maanyi era mu kifo ky'ekyo yagenda mu maaso n'okumuyigiriza okusoma Enzikiriza za Kalimah Ebbiri era n'aziddiŋŋana emirundi mingi. Kale Abu Talib n’addamu ng’ebigambo bye ebisembayo gye bali, nti yasigala n’eddiini ya Abdul MuTalib, era nga tayagala kwatula Kalimah Shahadat. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam era yagamba nti: ‘Ya Allah, nja kusaba Allah okusonyiyibwa ku lwammwe,’ kale Allah n’ajula aya eno nti: ‘-Tekikkirizibwa eri Nabbi n’abo abakkiriza okusaba okusonyiyibwa eri abo aba shirk, ne bwe baba nga ba luganda lwabwe bennyini oluvannyuma lw’okubategeerera nti aba shirk bakugu mu Jahannam-’ -Qs. Ku Taubah: 113-. Olwo Allah n’assa wansi ebigambo bye ebikwata ku byaliwo ku Abu Talib: ‘Mazima ggwe, ggwe Muhammad, tolina buyinza kuwa bulagirizi eri omuntu yenna gw’oyagala alyoke akkirize Obusiraamu, naye Allah y’alina obuyinza okuwa obulagirizi eri abo b’ayagala, era y’asinga okumanya nga be bantu -abeetegefu- okufuna obulagirizi okukkiriza obusiraamu-’. -Qs. Al Qashash: 56-. Era atubuulidde [Ishaq bin Ibrahim] ne [Abd bin Humaid] bombi bagamba, atugambye [Abdurrazzaq] atubuulidde [Ma’mar]. -mu nnyiriri endala kigambibwa- Era atubuulidde [Hasan al-Hulwani] ne [Abd bin Humaid] bombi bagamba, atubuulidde [Ya’qub] -kwe kugamba Ibn Ibrahim bin Sa’ad- yagamba, atubuulidde [kitange] okuva ku [Salih] bombi okuva mu [az-Zuhri] ne sanad eno okugeza. Kyokka hadith ya Salih ekoma n'ebigambo nti, "Awo Allah n'abikkula ekigambo kye ekimukwatako," era tayogera ku Aya zino ebbiri. Era ayogera mu hadith ye nti, "Era bombi baddiŋŋana ebigambo bye bimu," mu hadith ya Ma'mar, edda mu kifo kya sentensi eno. Era bombi ne bakinywererako."
Imam Muslim : 36
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ قَالَا حَدَّثَنَا مَرْوَانُ عَنْ يَزِيدَ وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَمِّهِ عِنْدَ الْمَوْتِ قُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ لَكَ بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَبَى فَأَنْزَلَ اللَّهُ { إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ } الْآيَةَ
Atubuulidde [Muhammad bin Abbad] ne [Ibn Abu Umar] bombi yagamba, atubuulidde [Marwan] okuva ku [Yazid] -kwe kugamba Ibn Kaisan- okuva ku [Abu Hazim] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba kojja we bwe yali anaatera okufa nti: ‘Gamba nti, ‘Tewali lugendo - . esaanira okusinzibwa okutali Allah’ mazima nja kubawa obujulizi n’ebigambo bino ku lunaku lw’amazuukira’. Naye yagaana, olwo Allah n’abikkula nti: ‘-Mazima temujja kusobola kulungamya abo be mwagala-’ -Qs. Al Qashash: 56-.
Imam Muslim : 37
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ مَيْمُونٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ عَنْ أَبِي حَازِمٍ الْأَشْجَعِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَمِّهِ قُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ لَكَ بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ لَوْلَا أَنْ تُعَيِّرَنِي قُرَيْشٌ يَقُولُونَ إِنَّمَا حَمَلَهُ عَلَى ذَلِكَ الْجَزَعُ لَأَقْرَرْتُ بِهَا عَيْنَكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ { إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ }
Atubuulidde [Muhammad bin Hatim bin Maimun] atubuulidde [Yahya bin Sa’id] atubuulidde [Yazid bin Kaisan] okuva ku [Abu Hazim al-Asyja’i] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Omubaka wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam yagamba kojja we bwe yali anaatera okufa nti: ‘Gamba, ‘Tewali lugendo - . esaanira okusinzibwa okutali Allah’ mazima nja kubawa obujulizi n’ebigambo bino ku lunaku lw’amazuukira’. Yaddamu nti, ‘Singa si ba Quraysh banvuma nga bagamba nti, ‘Kino yakikola kubanga yali mweraliikirivu’, nnandibadde nkkiriziganya n’ekibonerezo ekyo n’amaaso go’. Awo Allah n’abikkula nti: ‘-Mazima temujja kusobola kulungamya abo be mwagala, naye nze nja kulungamya abo b’ayagala-’ -Qs. Al Qashash: 56-.
Imam Muslim : 38
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ كِلَاهُمَا عَنْ إِسْمَعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ عُثْمَانَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ مَاتَ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ الْوَلِيدِ أَبِي بِشْرٍ قَالَ سَمِعْتُ حُمْرَانَ يَقُولُ سَمِعْتُ عُثْمَانَ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مِثْلَهُ سَوَاءً
Atubuulidde [Abu Bakr bin Abu Syaibah] ne [Zuhair bin Harb] bombi okuva ku [Ismail bin Ibrahim], [Abu Bakr] yagamba, atubuulidde [Ibn Ulayyah] okuva ku [Khalid] yagamba, atugambye [al-Walid bin Muslim] okuva ku [Humran] okuva ku [Uthman] yagamba nti, ‘Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam yagamba: 'Buli afa ng'ate akimanyi nti tewali katonda - agwanidde kusinzibwa - okuggyako Allah, mazima ajja kuyingira mu ggulu'. Atugambye [Muhammad bin Abu Bakr al-Muqaddami] atubuulidde [Bisyr bin al-Mufadldlal] atubuulidde [Khalid al-Hadzdza’] okuva ku [al-Walid Abu Bisyr] yagamba nti, mpulidde [Humran] ng’agamba, mpulira [Uthman] ng’agamba, mpulidde Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ng’agamba kye kimu ekintu'.
Imam Muslim : 39
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ بْنِ أَبِي النَّضْرِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو النَّضْرِ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ الْأَشْجَعِيُّ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَسِيرٍ قَالَ فَنَفِدَتْ أَزْوَادُ الْقَوْمِ قَالَ حَتَّى هَمَّ بِنَحْرِ بَعْضِ حَمَائِلِهِمْ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ جَمَعْتَ مَا بَقِيَ مِنْ أَزْوَادِ الْقَوْمِ فَدَعَوْتَ اللَّهَ عَلَيْهَا قَالَ فَفَعَلَ قَالَ فَجَاءَ ذُو الْبُرِّ بِبُرِّهِ وَذُو التَّمْرِ بِتَمْرِهِ قَالَ وَقَالَ مُجَاهِدٌ وَذُو النَّوَاةِ بِنَوَاهُ قُلْتُ وَمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ بِالنَّوَى قَالَ كَانُوا يَمُصُّونَهُ وَيَشْرَبُونَ عَلَيْهِ الْمَاءَ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهَا حَتَّى مَلَأَ الْقَوْمُ أَزْوِدَتَهُمْ قَالَ فَقَالَ عِنْدَ ذَلِكَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ لَا يَلْقَى اللَّهَ بِهِمَا عَبْدٌ غَيْرَ شَاكٍّ فِيهِمَا إِلَّا دَخَلَ الْجَنَّةَ
Atugambye [Abu Bakr bin an-Nadlar bin Abu an-Nadlar] yagamba, atugambye [Abu an-Nadlar Hashim bin al-Qasim] atugambye [Ubaidullah al-Ashja’i] okuva ku [Malik bin Mighwal] okuva ku [Thalhah bin Musharrif] okuva ku [Abu Salih] okuva ku [Abu Hurairah] yagamba nti, ‘Twali ne Nabbi sallallaahu ‘alaihi wasallam ku lugendo’. Awo n’agamba nti, ‘olwo eby’okulya by’abantu ne biggwaawo’. Awo n’agamba nti, ‘Okutuusa lwe baali baagala okusala ebimu ku bisolo byabwe’. Omunyumya yagamba nti, ‘Awo Umar n’agamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, singa wakuŋŋaanya ebimu ku by’okulya by’abantu n’osaba Allah ku kyo - kyandibadde kirungi -’. Omunyumya yagamba nti, ‘Awo n’akikola’. Omunyumya yagamba nti, ‘Awo nnannyini ŋŋaano n’ajja n’eŋŋaano ye, nnannyini date n’ajja n’eŋŋaano ze’. Omunyumya yagamba nti, ‘Era Mujahid n’agamba nti, “Ne bannannyini mmere n’empeke zaabwe.” Namugamba nti, "Empeke baakola ki?" Yaddamu nti, "Baasonseka era ne banywa amazzi." Yagamba nti, “Awo Omubaka wa Allah n’abayita okutuusa lwe basobola okujjuza eby’okulya byabwe.” Omunyumya yagamba nti, "Kale Omubaka wa Allah yasaba mu kiseera ekyo nti: 'Nze mpa obujulizi nti tewali katonda yenna - agwanidde okusinzibwa - okuggyako Allah era nti nze ndi Mubaka wa Allah, tewali muddu asisinkana Allah ng'amunyweredde awatali kubuusabuusa kwonna ajja kuyingira ejjana.'"
Imam Muslim : 40
حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ عُثْمَانَ وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ جَمِيعًا عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ قَالَ أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَوْ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ شَكَّ الْأَعْمَشُ قَالَ لَمَّا كَانَ غَزْوَةُ تَبُوكَ أَصَابَ النَّاسَ مَجَاعَةٌ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَذِنْتَ لَنَا فَنَحَرْنَا نَوَاضِحَنَا فَأَكَلْنَا وَادَّهَنَّا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ افْعَلُوا قَالَ فَجَاءَ عُمَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ فَعَلْتَ قَلَّ الظَّهْرُ وَلَكِنْ ادْعُهُمْ بِفَضْلِ أَزْوَادِهِمْ ثُمَّ ادْعُ اللَّهَ لَهُمْ عَلَيْهَا بِالْبَرَكَةِ لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَ فِي ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَعَمْ قَالَ فَدَعَا بِنِطَعٍ فَبَسَطَهُ ثُمَّ دَعَا بِفَضْلِ أَزْوَادِهِمْ قَالَ فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَجِيءُ بِكَفِّ ذُرَةٍ قَالَ وَيَجِيءُ الْآخَرُ بِكَفِّ تَمْرٍ قَالَ وَيَجِيءُ الْآخَرُ بِكَسْرَةٍ حَتَّى اجْتَمَعَ عَلَى النِّطَعِ مِنْ ذَلِكَ شَيْءٌ يَسِيرٌ قَالَ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِ بِالْبَرَكَةِ ثُمَّ قَالَ خُذُوا فِي أَوْعِيَتِكُمْ قَالَ فَأَخَذُوا فِي أَوْعِيَتِهِمْ حَتَّى مَا تَرَكُوا فِي الْعَسْكَرِ وِعَاءً إِلَّا مَلَئُوهُ قَالَ فَأَكَلُوا حَتَّى شَبِعُوا وَفَضَلَتْ فَضْلَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ لَا يَلْقَى اللَّهَ بِهِمَا عَبْدٌ غَيْرَ شَاكٍّ فَيُحْجَبَ عَنْ الْجَنَّةِ
Atubuulidde [Sahl bin Uthman] ne [Abu Kuraib Muhammad bin al-Ala’] byonna okuva eri [Abu Muawiyah] bye yayogera. Abasiraamu baawulira enjala nnyo, nebagamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, wanditukkirizza okusala eŋŋamira yaffe, tusobole okulya ennyama yaayo ne tukozesa amasavu gaayo ng’amafuta - okubikka olususu, okulukuuma okuva ku bbugumu eryokya -? ' Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam yaddamu nti: 'Kikole'. Abu Hurairah yagamba nti, ‘Awo Umar n’ajja n’agamba nti, ‘Ayi Omubaka wa Allah, bw’okola ekyo, olwo omugongo gw’engamiya gujja kuggwa - ekidduka -! Naye kyandibadde kirungi singa osaba emmere yaabwe esigaddeyo n'oluvannyuma n'osaala Allah amuwe emikisa." Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam olwo n'agamba nti: 'Okay'. Olwo n'asaba okusaasaanya - ekoleddwa mu ddiba -, oluvannyuma lw'okugisaasaanya, n'asaba ebisigalira by'emmere yaabwe eyasigalawo.' Abu Hurairah n’agenda mu maaso n’agamba nti, ‘Awo waliwo omusajja eyajja n’omukono gwa kasooli, omulala n’ajja n’ensukusa entono, era waliwo n’abalala abajja n’ebikuta by’emmere, gamba ng’omugaati, bwe kityo Abu Hurairah n’akuŋŋaanyizibwa ku mmere entono ku kisusunku, ‘Awo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam n’asaba emikisa ku mmere, oluvannyuma n’agamba nti: ‘Take era jjuza ebibya byammwe eby’emmere’ Abu Hurairah n’agenda mu maaso n’agamba nti, ‘Awo ne bajjuza ebifo byabwe eby’okulya, ne kiba nti tewali mujaasi n’omu wabula ebifo byabwe eby’okulya ne bijjula’ Abu Hurairah n’agenda mu maaso n’agamba nti, ‘Oluvannyuma ne balya okutuusa lwe bajjula, era nga wakyaliwo emmere esigaddewo’ Omubaka wa Allah, tewali muddu asisinkana Allah, tabuusabuusa kibonerezo kino era oluvannyuma alemesebwa okuyingira mu ggulu’.