Imam Muslim : 3421
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَحْيَى بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ سَمِعْتُ جَدَّتِي تُحَدِّثُ أَنَّهَا سَمِعَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ وَهُوَ يَقُولُ وَلَوْ اسْتُعْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ يَقُودُكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا و حَدَّثَنَاه ابْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ شُعْبَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَقَالَ عَبْدًا حَبَشِيًّا و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ عَنْ شُعْبَةَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَقَالَ عَبْدًا حَبَشِيًّا مُجَدَّعًا و حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ حَبَشِيًّا مُجَدَّعًا وَزَادَ أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى أَوْ بِعَرَفَاتٍ
Atugambiire [Muhammad bin Mutsanna] atugambiire [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] kuruga ahari [Yahya bin Hushain] akagira ati, nkahurira [nyinakuru] arikugambira ngu akahurira nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam arikubuurira omu bwire bwa hajj wada’, akagira ati: ekitabo kya Allah, reero omuhurikize kandi omumworobere’. Kandi atugambiire [Ibn Basyar] atugambiire [Muhammad bin Ja’far] na [Abdurrahman bin Mahdi] kuruga [Syu’bah] n’isnad nk’egi, kandi akagira ati: ‘Omuhuuku wa Habsyi’. Kandi atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Waki’ bin Jarrah] kuruga [Syu’bah] n’isnad egi, kwonka taragambire ngu, ‘Omuhuuku wa Habshi oine enyindo y’okushekyerera’. Kandi atugambiire [Abdurrahman bin Bisyr] atugambiire [Bahz] atugambiire [Syu’bah] na sanad egi, kwonka taragambire ati: ‘...Habshii oine enyindo y’okushekyerera’. akayongyeraho, ngu nyinenkuru akahurira Rasulullah obu yaabaire ari omuri Mina nari omuri ‘Arafah’.
Imam Muslim : 3422
و حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ أَعْيَنَ حَدَّثَنَا مَعْقِلٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ عَنْ يَحْيَى بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ جَدَّتِهِ أُمِّ الْحُصَيْنِ قَالَ سَمِعْتُهَا تَقُولُ حَجَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَجَّةَ الْوَدَاعِ قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَوْلًا كَثِيرًا ثُمَّ سَمِعْتُهُ يَقُولُ إِنْ أُمِّرَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ مُجَدَّعٌ حَسِبْتُهَا قَالَتْ أَسْوَدُ يَقُودُكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا
Kandi kikagambirwa nyowe [Salamah bin Syabib] akatugambira [Al Hasan bin A’yan] yta [Ma’qil] kuruga ahari [Zaid bin Abi Unaisah] kuruga ahari [Yahya bin Hushain] kuruga ahari nyinenkuru [Ummu Al Hushain] we -Yahya bin Hushain- akagira ati, ‘Nkahurira owamu- Hajj’ na Rasulullah sallallahu ‘alaihi wasallam’. Umm Hushain akagira ati: ‘Omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam akakora endagaano erimu endagaano nyingi, obwo nkahurira nagira ati: ‘Ku waakuba oyebembeirwe omuheereza - omuhuuku - owaabaire ari pug - kwonka nkateekateeka ngu we - nyinenkuru - akagira ati; black- n’ekitabo kya Allah, mbwenu muhurikize kandi mumorobere’.
Imam Muslim : 3423
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ فِيمَا أَحَبَّ وَكَرِهَ إِلَّا أَنْ يُؤْمَرَ بِمَعْصِيَةٍ فَإِنْ أُمِرَ بِمَعْصِيَةٍ فَلَا سَمْعَ وَلَا طَاعَةَ و حَدَّثَنَاه زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا يَحْيَى وَهُوَ الْقَطَّانُ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي كِلَاهُمَا عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Kitugambirwe [Qutaibah bin Sa’id] akatugambira [Laits] kuruga ahari [‘Ubaidullah] kuruga ahari [Nafi’] kuruga ahari [Ibn Umar] kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, ngu akagira ati: ‘Nikiba kiri kiragiro ahari buri omwe kuhurira n’okworobera, yaaba ekintu ekitariho eki arikukunda nari ha, obujunaanizibwa bw’okuhurira n’okworobera’. Kandi kitugambirwe [Zuhair bin Harb] na [Muhammad bin Al Mutsanna] bombi bakagira ngu; atugambiire [Yahya] -nikwo kugira ngu Al Qatthan-. -omu muringo ogundi nikigambwa- Atugambiire [Ibn Numair] atugambiire [taata] bombi ba [‘Ubaidullah] na isnad nk’egi’.
Imam Muslim : 3424
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ زُبَيْدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَلِيٍّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ جَيْشًا وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ رَجُلًا فَأَوْقَدَ نَارًا وَقَالَ ادْخُلُوهَا فَأَرَادَ نَاسٌ أَنْ يَدْخُلُوهَا وَقَالَ الْآخَرُونَ إِنَّا قَدْ فَرَرْنَا مِنْهَا فَذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لِلَّذِينَ أَرَادُوا أَنْ يَدْخُلُوهَا لَوْ دَخَلْتُمُوهَا لَمْ تَزَالُوا فِيهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَقَالَ لِلْآخَرِينَ قَوْلًا حَسَنًا وَقَالَ لَا طَاعَةَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ
Kitugambirwe [Muhammad bin Mutsanna] na [Ibn Basyar] obwo lafadz eri kuruga ahari Ibn Mutsanna, bombi bakagira ngu; atugambiire [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] kuruga ahari [Zubaid] kuruga ahari [Sa’d bin ‘Ubaidah] kuruga ahari [Abu Abdurrahman] kuruga ahari [Ali], ngu rimwe nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akatuma eihe kandi yaatoorana omushaija kuba omukuru waaryo. Bwanyima yaata omuriro, yagira ati, 'Taaha omu muriro'. Nahabwekyo abamwe aha bashaija be bakaba nibenda kutaaha omu muriro, obwo abamwe aha bashaija be abandi barikugira ngu 'tushemerire kwetantara omuriro'. Reero ekikorwa eki kikagambirwa nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, reero yagambira abantu abaabaire bari haihi kugurukira omu muriro ati: ‘Ku muraaze omu muriro, muryaguma murimu kuhitsya aha kiro ky’okucwerwa orubanja’. Bwanyima nawe akagambira abandi mpora, ati: ‘Tihariho kworobera omu kugomera Allah, okworoba omu mitwarize mirungi yonka’.
Imam Muslim : 3425
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَأَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ وَتَقَارَبُوا فِي اللَّفْظِ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَلِيٍّ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَرِيَّةً وَاسْتَعْمَلَ عَلَيْهِمْ رَجُلًا مِنْ الْأَنْصَارِ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَسْمَعُوا لَهُ وَيُطِيعُوا فَأَغْضَبُوهُ فِي شَيْءٍ فَقَالَ اجْمَعُوا لِي حَطَبًا فَجَمَعُوا لَهُ ثُمَّ قَالَ أَوْقِدُوا نَارًا فَأَوْقَدُوا ثُمَّ قَالَ أَلَمْ يَأْمُرْكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تَسْمَعُوا لِي وَتُطِيعُوا قَالُوا بَلَى قَالَ فَادْخُلُوهَا قَالَ فَنَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ فَقَالُوا إِنَّمَا فَرَرْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ النَّارِ فَكَانُوا كَذَلِكَ وَسَكَنَ غَضَبُهُ وَطُفِئَتِ النَّارُ فَلَمَّا رَجَعُوا ذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَوْ دَخَلُوهَا مَا خَرَجُوا مِنْهَا إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ
Kandi kitugambirwe [Muhammad bin Abdullah bin Numair] na [Zuhair bin Harb] na [Abu Sa’id Al Asyaj] obwo lafadz zaabo ziri haihi, bakagira ngu; atugambiire [Waki’] atugambiire [Al A’masy] kuruga ahari [Sa’d bin ‘Ubaidah] kuruga ahari [Abu Abdurrahman] kuruga ahari [’Ali] akagira ati, ‘Omutumwa wa Allah sallallaahu oalaihi wasallam rimwe akatuma orugyendo rw’ekiniga kandi yaatoorana omushaija kuruga omu Ansar nk’omwebembezi waayo, bakaba baragiire kuhandiika abashaija be. enshonga, akagira ati, ‘Muteerane enku’. Bwanyima y’okuteera enku akagira ati: Omutumwa wa Allah (saww) tarabaragiire kunhurikiza kandi onyorobere? bakagarukamu bati: Eego. Akagira ati, ‘Nahabwekyo, otaahe omu muriro’. Ali akagira ati: Reero abamwe aha bandi bakareebana, bagira ngu twine kwirukira omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam kuruga omu muriro’. Abashaija be bakaba bakiri - omu kubanganisa - batyo, okuhitsya obu ekiniga kye kyakyendeera kandi omuriro gwazimwa. Ku baagarukire, bakagambira nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ekikorwa eki, reero yagira ati: ‘Ku oraataahiremu, buzima torikubaasa kuruga omu muriro, okworoba kuri omu mitwarize mirungi yonka’. Kandi atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Waki’] na [Abu Mu’awiyah] kuruga [Al A’masy] na isnad nk’egi’.
Imam Muslim : 3426
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي الْعُسْرِ وَالْيُسْرِ وَالْمَنْشَطِ وَالْمَكْرَهِ وَعَلَى أَثَرَةٍ عَلَيْنَا وَعَلَى أَنْ لَا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ وَعَلَى أَنْ نَقُولَ بِالْحَقِّ أَيْنَمَا كُنَّا لَا نَخَافُ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لَائِمٍ و حَدَّثَنَاه ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ إِدْرِيسَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلَانَ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ فِي هَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ و حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ عَنْ يَزِيدَ وَهُوَ ابْنُ الْهَادِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ أَبِيهِ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ بَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ إِدْرِيسَ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Abdullah bin Idris] kuruga ahari [Yahya bin Sa’id] na [Ubaidullah bin Umar] kuruga ahari [‘Ubadah bin Walid bin ‘Ubadah] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [ishekuru] akagira ati, ‘Tukagira ati: ‘Tukagira ngu, ‘Obwire bumwe tukagira ati wasallam okworobera n’okuhurikiza yaaba omu mbeera mpango nari nkye, omu mbeera y’okushemererwa nari okugyemeserezibwa n’okwebembeza ebirungi bye omu mwanya gw’ebye, obutahakanisa ebiragiro kuruga omu b’obushoboorozi n’okugamba amazima hoona ahu turi, kandi obutatiina - omu kuhamya ekigambo kya Allah reproachi the’ of the’. Kandi atugambiire [Ibn Numair] atugambiire [Abdullah] - nikwo kugira ngu Ibn Idris - atugambiire [Ibn Ajlan] na [Ubaidullah bin Umar] na [Yahya bin Sa’id] kuruga [‘Ubadah bin Walid] n’isnad nk’egi’. Kandi atugambiire [Ibn Abu Umar] atugambiire [Abdul Aziz] - nikwo kugira ngu Ad Darawardi - kuruga ahari [Yazid] nikwo kugira ngu - Ibnu Abdul Hadi - kuruga ahari [‘Ubadah bin Walid bin ‘Ubadah bin Shamit] kuruga ahari [ishe] akangambira [ishe] akagira ati: wasallam nk’oku kiri omu hadiisi ya Ibn Idris’.
Imam Muslim : 3427
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبِ بْنِ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا عَمِّي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ حَدَّثَنِي بُكَيْرٌ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَهُوَ مَرِيضٌ فَقُلْنَا حَدِّثْنَا أَصْلَحَكَ اللَّهُ بِحَدِيثٍ يَنْفَعُ اللَّهُ بِهِ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ دَعَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَايَعْنَاهُ فَكَانَ فِيمَا أَخَذَ عَلَيْنَا أَنْ بَايَعَنَا عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي مَنْشَطِنَا وَمَكْرَهِنَا وَعُسْرِنَا وَيُسْرِنَا وَأَثَرَةٍ عَلَيْنَا وَأَنْ لَا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ قَالَ إِلَّا أَنْ تَرَوْا كُفْرًا بَوَاحًا عِنْدَكُمْ مِنْ اللَّهِ فِيهِ بُرْهَانٌ
Atugambiire [Ahmad bin Abdurrahman bin Wahb bin Muslim] atugambiire shwenkazi wangye [Abdullah bin Wahb] atugambiire [Amru bin Al Harith] akangambira [Bukair] kuruga [Busr bin Sa’id kutaayaayira] kuruga [Junadah bin Abu Umayyah] owaabaire ari bi, bwanyima akagira ati, Allah akuboneze embeera yaawe, ngambira hadiisi ei waahuriire kuruga aha Mutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam’. Akagarukamu ati: ‘Omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam akatweta rimwe, reero twamuraganisa. Kandi omu bintu ebi twaraganiise harimu, okuraganisa obwesigwa obutoosha kworobera n’okuhurikiza, yaaba ori omu bwetaago nari ori omu kugyemeserezibwa, okwebembeza ebirungi bye okukira ebirungi bye, n’okutagomera gavumenti eri omu bushoboorozi.’ Akagira ati: ‘Kureka mwareeba ngu akozire obuhakani oburikworeka gye, kandi mwine obuhame kuruga ahari Allah’.
Imam Muslim : 3428
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ عَنْ مُسْلِمٍ حَدَّثَنِى زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ حَدَّثَنِي وَرْقَاءُ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّمَا الْإِمَامُ جُنَّةٌ يُقَاتَلُ مِنْ وَرَائِهِ وَيُتَّقَى بِهِ فَإِنْ أَمَرَ بِتَقْوَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَعَدَلَ كَانَ لَهُ بِذَلِكَ أَجْرٌ وَإِنْ يَأْمُرْ بِغَيْرِهِ كَانَ عَلَيْهِ مِنْهُ
Atugambiire Ibrahimu kuruga omu Musiraamu akangambira [Zuhair bin Harb] akangambira [Syababah] akangambira [Warqa`] kuruga [Abu Az Zinad] kuruga [Al A’raj] kuruga [Abu Hurairah] kuruga ahari Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, akagira ati: ‘Omumamu ari nk’omurinzi we. -kuruga omuzigu- na -amaani ge. Imam -omwebembezi- ku aragiire kutiina Allah 'azza wajalla n'okukora eby'oburingaaniza, obwo we -imam- naija kutunga ekihembo ahabw'ekyo, kandi -imam- ku aragiire ekintu kyona ekindi ekitari ekyo, obwo naija kutunga okubonabonesibwa'.
Imam Muslim : 3429
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ فُرَاتٍ الْقَزَّازِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ قَالَ قَاعَدْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ خَمْسَ سِنِينَ فَسَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمْ الْأَنْبِيَاءُ كُلَّمَا هَلَكَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ وَإِنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي وَسَتَكُونُ خُلَفَاءُ تَكْثُرُ قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ فُوا بِبَيْعَةِ الْأَوَّلِ فَالْأَوَّلِ وَأَعْطُوهُمْ حَقَّهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ سَائِلُهُمْ عَمَّا اسْتَرْعَاهُمْ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَرَّادٍ الْأَشْعَرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ فُرَاتٍ عَنْ أَبِيهِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Atugambiire [Muhammad bin Basyar] atugambiire [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] kuruga [Furat Al Qazzaz] kuruga [Abu Hazim] akagira ati, ‘Obwire obumwe nkashutama -nk’omwegi wa- [Abu Hurairah] kumara emyaka etaano, obumwe nkahurira arikugira ati: abaana ba Israeli bakaba beebemberwa abarangi, Buri murundi ogu nabi arikufa, nabi ondiijo naija kuza omu mwanya gwe bwanyima. Kandi buzima, tiharikwija kubaho Barangi bwanyima yangye, kureka nihaija kubaho aba Khalifa - abakuru ba gavumenti - abarikwija kukora ebibi bingi’. Abanywani bakabuuza bati: Noturagiira kukora ki ekyo kyabaho? Akagarukamu ati: ‘Endahiro y’okubanza ogikirize, okurate ey’enyima. Kandi bahikiirize obugabe bwabo, ahabwokuba Allah naija kubabuuza aha bikwatiraine na gavumenti yaabo’. Kandi kikatugambirwa [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [Abudulah bin Barrad Al Asy’ari] bombi bakagira ngu; atugambiire [Abdullah bin Idris] kuruga ahari [Al Hasan bin Furrat] kuruga ahari [ishe] n’isnad nk’egi’.
Imam Muslim : 3430
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ وَوَكِيعٌ ح و حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ وَابْنُ نُمَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ح و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ قَالَا أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ كُلُّهُمْ عَنْ الْأَعْمَشِ ح و حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهَا سَتَكُونُ بَعْدِي أَثَرَةٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تَأْمُرُ مَنْ أَدْرَكَ مِنَّا ذَلِكَ قَالَ تُؤَدُّونَ الْحَقَّ الَّذِي عَلَيْكُمْ وَتَسْأَلُونَ اللَّهَ الَّذِي لَكُمْ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Abu Al Ahwash] na [Waki’]. -omu murongooti ogundi nikigambwa- Akangambira [Abu Sa’id Al Asyaj] atugambiire [Waki’]. -omu muringo ogundi nikigambwa- Kitugambirwe ngu [Abu Kuraib] na [Ibn Numair] bombi bakagira ngu; akatugambira [Abu Mu’awiyah]. -omu muringo ogundi nikigambwa- Kitugambirwe ngu [Ishaq bin Ibrahim] na [Ali bin Khasyram] bombi bakagira ngu; atugambiire [Isa bin Yunus] buri kimwe kuruga ahari [Al A’masy]. -omu muringo ogundi nikigambwaho- Atugambiire [Uthman bin Abu Syaibah] obwo lafadz eri kuruga ahariwe, atugambiire [Jarir] kuruga ahari [Al A’masy] kuruga ahari [Zaid bin Wahb] kuruga ahari [Abdullah] akagira ati, ‘Rasulullah orikukora n’omwe kandi bwanyima y’okukoraho, enkora ezitarikukunda’. Abashaija bakabuuza bati: Iwe Mutumwa wa Allah, mbwenu shi okaturagiira kukora ki obu twatunga ekikorwa eki? Akagarukamu ati: ‘Kora obujunaanizibwa bwawe kandi oshabe Allah obugabe bwawe’.
Imam Muslim : 3431
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا و قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ رَبِّ الْكَعْبَةِ قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ جَالِسٌ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَالنَّاسُ مُجْتَمِعُونَ عَلَيْهِ فَأَتَيْتُهُمْ فَجَلَسْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَنَزَلْنَا مَنْزِلًا فَمِنَّا مَنْ يُصْلِحُ خِبَاءَهُ وَمِنَّا مَنْ يَنْتَضِلُ وَمِنَّا مَنْ هُوَ فِي جَشَرِهِ إِذْ نَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلَاةَ جَامِعَةً فَاجْتَمَعْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ قَبْلِي إِلَّا كَانَ حَقًّا عَلَيْهِ أَنْ يَدُلَّ أُمَّتَهُ عَلَى خَيْرِ مَا يَعْلَمُهُ لَهُمْ وَيُنْذِرَهُمْ شَرَّ مَا يَعْلَمُهُ لَهُمْ وَإِنَّ أُمَّتَكُمْ هَذِهِ جُعِلَ عَافِيَتُهَا فِي أَوَّلِهَا وَسَيُصِيبُ آخِرَهَا بَلَاءٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا وَتَجِيءُ فِتْنَةٌ فَيُرَقِّقُ بَعْضُهَا بَعْضًا وَتَجِيءُ الْفِتْنَةُ فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ هَذِهِ مُهْلِكَتِي ثُمَّ تَنْكَشِفُ وَتَجِيءُ الْفِتْنَةُ فَيَقُولُ الْمُؤْمِنُ هَذِهِ هَذِهِ فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ يُزَحْزَحَ عَنْ النَّارِ وَيُدْخَلَ الْجَنَّةَ فَلْتَأْتِهِ مَنِيَّتُهُ وَهُوَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلْيَأْتِ إِلَى النَّاسِ الَّذِي يُحِبُّ أَنْ يُؤْتَى إِلَيْهِ وَمَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ فَلْيُطِعْهُ إِنْ اسْتَطَاعَ فَإِنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا عُنُقَ الْآخَرِ فَدَنَوْتُ مِنْهُ فَقُلْتُ لَهُ أَنْشُدُكَ اللَّهَ آنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَهْوَى إِلَى أُذُنَيْهِ وَقَلْبِهِ بِيَدَيْهِ وَقَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي فَقُلْتُ لَهُ هَذَا ابْنُ عَمِّكَ مُعَاوِيَةُ يَأْمُرُنَا أَنْ نَأْكُلَ أَمْوَالَنَا بَيْنَنَا بِالْبَاطِلِ وَنَقْتُلَ أَنْفُسَنَا وَاللَّهُ يَقُولُ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا } قَالَ فَسَكَتَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ أَطِعْهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ وَاعْصِهِ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَابْنُ نُمَيْرٍ وَأَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ كِلَاهُمَا عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُنْذِرِ إِسْمَعِيلُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَقَ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ رَبِّ الْكَعْبَةِ الصَّائِدِيِّ قَالَ رَأَيْتُ جَمَاعَةً عِنْدَ الْكَعْبَةِ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ الْأَعْمَشِ
Atugambiire [Zuhair bin Harb] na [Ishaq bin Ibrahim], Ishaq akagira ati; atumanyiise, obwo Zuhair arikugira ngu; atugambiire [Jarir] kuruga [Al A’masy] kuruga [Zaid bin Wahb] kuruga [Abdurrahman bin Abd Rabbil Kaaba] akagira ati, ‘Ku naataahire omu muzigiti, nkareeba [Abdullah bin ‘Amru bin ‘Ash] asitami omu kicuucu kya Kaaba ayehinguririziibwe abantu baingi. Bwanyima nkaza aharibo, nashutama haihi na Abadullah. Akagira ati: ‘Obwire obumwe tukaza omu rugyendo na nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, reero aha mwanya gw’okwemereramu tukayemerera. Abamwe tukaba tuboneza ebitanda, abandi twegyezamu okuteera obuta, abandi bariisa amatungo n’ebindi. Ahonaaho tukahurira omutumwa wa Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam arikweta, arikutweta kushaba hamwe, reero twateerana haihi nawe. Akagira ati: ‘Abarangi ababandize nyowe bakatumwa abayebembeire abantu baabo aha burungi obu Allah yaabaire abeegyeise, kandi bakabarabura aha kabi akaabaire nikabatiinatiinisa. Ummah yangye ehikire kandi erimu oburinzi n’omurembe gw’okubanza, eminyeeto bwanyima y’ekyo neija kuteerwa okugyezibwa okutarikushushana omu muringo gw’ebintu ebi batarikukunda, nk’okurugayo kw’okubeihabeiha. Buri hamwe bamwe aharibo nibajuma abandi, n’ahabw’ekyo nihabaho ebihikiirizi. Abaikiriza nibagira ngu ‘eki nikyo kirikwija kuncwekyereza’. Bwanyima y’ekihikiirizi ekyo kuhwaho, hakabaho ekindi kihikiirizi. Kandi abaikiriza bati eki..! Eki..!' Omuntu weena orikwenda kuruga omu muriro ogutaraara kandi arikwenda kutaaha omu iguru, abugane okufa kwe omu kwikiriza Allah n’aha muheru, kandi aheereze abantu kurugiirira aha ki ekibiina ekyo kirikwenda. Omuntu weena orikukora gye n’omwebembezi - omutegyeki - kandi akahikiiriza obwesigwa bwe n’omutima gwe gwona, ayorobere omwebembezi ogwo nk’oku arikubaasa. Abandi ku baraije kugoma, mubateme ebitsya’. Abdurrahman akagira ati, nkahika haihi na Amru, bwanyima nagira nti, omu iziina rya Allah, ninkubuuza nti, hadiisi egi iwe wenka okagihurira kuruga aha Mutumwa wa Allah sallallaahu alaihi wasallam? ’ yayoreka omukono gwe aha matu ge n’omutima gwe arikugira ati, ‘Nkakihurira n’amatu gangye gombi kandi nkakibiika omu mutima gwangye’. Reero naamugira nti: Ogu n'omwana wa shwenkazi waawe, Mu'awiyah! Akaturagiira kuryana eby’obugaiga omu miringo etari y’omu mateeka kandi yaaturagiira kwitana. N’obu Allah araabe yaagizire ati: ‘-Imwe abaikiriza, mutarya ebintu bya mutaahi waawe omu muringo gwa haram, okwihaho okugura n’okuguza nk’oku mutaahi waawe arikwenda, kandi otaita murumuna waawe -omusiraamu mugyenzi waawe-. Buzima, Allah aine embabazi nyingi ahariimwe-’ -Ks. Nisaa`: 29-. 'Amru akahunama kumara akaire kakye reero yagira ati, 'Mworobere ebiragiro bye byaba nibihikaana n'ebiragiro bya Allah kandi mugome ebiragiro bye byaba nibihenda ebiragiro bya Allah!' Kandi kitugambirwe [Abu Bakar bin Abu Syaiba] na [Ibn Numair] na [Abu Sa’id Al Asyaj] bakagira ngu; atugambiire [Waki’]. -omu muringo ogundi nikigambwa- Kitugambirwe [Abu Kuraib] atugambiire [Abu Mu’awiyah] bombi kuruga [Al A’masy] na isnad nk’egi’. Kandi angambiire [Muhammad bin Rafi’] atugambiire [Abu Al Mundzir Isma’il bin ‘Umar] atugambiire [Yunus bin Abu Ishaq Al Hamdani] atugambiire [Abdullah bin Abu As Safar] kuruga [Amir] kuruga [Abdurrahman bin Abd Safar’ akagira ekibiina ky’abantu,’ orubaju rwa Kaaba...bwanyima akagamba nka hadiisi ya Al A’masy’.
Imam Muslim : 3432
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ أَنَّ رَجُلًا مِنْ الْأَنْصَارِ خَلَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَلَا تَسْتَعْمِلُنِي كَمَا اسْتَعْمَلْتَ فُلَانًا فَقَالَ إِنَّكُمْ سَتَلْقَوْنَ بَعْدِي أَثَرَةً فَاصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوْنِي عَلَى الْحَوْضِ و حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بْنُ الْحَجَّاجِ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا يُحَدِّثُ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ أَنَّ رَجُلًا مِنْ الْأَنْصَارِ خَلَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ و حَدَّثَنِيهِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَلَمْ يَقُلْ خَلَا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Kitugambirwe ngu [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Muhammad bin Basyar] bombi bakagira ngu; atugambiire [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] akagira ati; Obwire obumwe nkahurira [Qatadah] arikugambira [Anas bin Malik] kuruga ahari [Usaid bin Khudlair], ngu omushaija kuruga omu Ansar akabugana Rasulullah saw. Akagira ati: ‘Buzima, bwanyima y’okufa kwangye, noija kubugana abategyeki abarikwekorera. Mbwenu gumisiriza okuhisya obu orambugane aha nyanja'. Kandi angambiire [Yahya bin Habib Al Haritsi] atugambiire [Khalid] - nikwo kugira ngu Ibn Al Harith - atugambiire [Syu’bah bin Al Hajaj] kuruga [Qatadah] akagira ati; Nkahurira [Anas] arikugamba ekitebyo kuruga ahari [Usaid bin Hudlair], ngu omushaija w’omu Ansar akabugana Rasulullah wenka...nk’oku kiri omu hadiisi eri ahaiguru’. Kandi kikangambirwa [‘Ubaidullah bin Mu’ad] atugambiire [taata] atugambiire [Syu’bah] na isnad egi, kwonka taragambire ngu, ‘Akabugana Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam wenka’.
Imam Muslim : 3433
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَأَلَ سَلَمَةُ بْنُ يَزِيدَ الْجُعْفِيُّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ قَامَتْ عَلَيْنَا أُمَرَاءُ يَسْأَلُونَا حَقَّهُمْ وَيَمْنَعُونَا حَقَّنَا فَمَا تَأْمُرُنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ سَأَلَهُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ سَأَلَهُ فِي الثَّانِيَةِ أَوْ فِي الثَّالِثَةِ فَجَذَبَهُ الْأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ وَقَالَ اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا فَإِنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا شَبَابَةُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سِمَاكٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَقَالَ فَجَذَبَهُ الْأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا فَإِنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ
Kitugambirwe ngu [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Muhammad bin Basyar] bombi bakagira ngu; akatugambira [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] kuruga ahari [Simak bin Harb] kuruga ahari [’Alqamah bin Al Wa’il Al Hadlrami] kuruga ahari [ishe] akagira ati, ‘Salamah bin Yazid Al Ja’fi rimwe akabuuza Rasulullah sallallahu ‘alaihi rusallamu nooteekateeka ki owa Allah, ‘ nibagira ngu baine obugabe bwabo ahariitwe kwonka tibarikwenda kuhikiiriza obugabe bwaitu, Ni mitwarize ki ei orikutuhabura?’ Nahabwekyo akahinduka, reero yagaruka yamubuuza kandi yaguma atarikwenda kugarukamu kuhisya obu ekibuuzo kyamubuuziibwe emirundi ebiri nari eshatu, reero Al Aty'ats bin Qa`is yakwata Salamah bin Zayid. Bwanyima akagira ati: ‘Muhurire kandi mworobere, buzima nibaija kujunaanizibwa aha bikorwa byabo byona nk’oku naimwe muraabe nimujunaanizibwa aha bikorwa byanyu byona’. Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Syababah] atugambiire [Syu’bah] kuruga [Simak] na sanad nk’egi, akagira ati, ‘Reero Al Asy’ats bin Qa’is akakurura Usamah bin Zayid nawe, reero akagarukamu ati: ‘Muhurire kandi mworobere ahabw’ebikorwa byabo byona, inde ebikorwa byawe byona’.
Imam Muslim : 3434
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا إِدْرِيسَ الْخَوْلَانِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ حُذَيْفَةَ بْنَ الْيَمَانِ يَقُولُا كَانَ النَّاسُ يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْخَيْرِ وَكُنْتُ أَسْأَلُهُ عَنْ الشَّرِّ مَخَافَةَ أَنْ يُدْرِكَنِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا فِي جَاهِلِيَّةٍ وَشَرٍّ فَجَاءَنَا اللَّهُ بِهَذَا الْخَيْرِ فَهَلْ بَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ شَرٌّ قَالَ نَعَمْ فَقُلْتُ هَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الشَّرِّ مِنْ خَيْرٍ قَالَ نَعَمْ وَفِيهِ دَخَنٌ قُلْتُ وَمَا دَخَنُهُ قَالَ قَوْمٌ يَسْتَنُّونَ بِغَيْرِ سُنَّتِي وَيَهْدُونَ بِغَيْرِ هَدْيِي تَعْرِفُ مِنْهُمْ وَتُنْكِرُ فَقُلْتُ هَلْ بَعْدَ ذَلِكَ الْخَيْرِ مِنْ شَرٍّ قَالَ نَعَمْ دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ مَنْ أَجَابَهُمْ إِلَيْهَا قَذَفُوهُ فِيهَا فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صِفْهُمْ لَنَا قَالَ نَعَمْ قَوْمٌ مِنْ جِلْدَتِنَا وَيَتَكَلَّمُونَ بِأَلْسِنَتِنَا قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَرَى إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ قَالَ تَلْزَمُ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَإِمَامَهُمْ فَقُلْتُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ لَهُمْ جَمَاعَةٌ وَلَا إِمَامٌ قَالَ فَاعْتَزِلْ تِلْكَ الْفِرَقَ كُلَّهَا وَلَوْ أَنْ تَعَضَّ عَلَى أَصْلِ شَجَرَةٍ حَتَّى يُدْرِكَكَ الْمَوْتُ وَأَنْتَ عَلَى ذَلِكَ
Akangambira [Muhammad bin Al Mutsanna] atugambiire [Al Walid bin Maslim] atugambiire [Abdurrahman bin Yazid bin Jabir] akangambira [Busr bin Ubaidullah Al Hadlrami] ngu akahurira [Abu Idris Al Haulani] arikugira ati; Nkahurira [Hudzaifah bin Yaman] arikugira ati, ‘Obwire obwingi abantu nibabuuza Rasulullah aha bikwatiraine n’oburungi. Kwonka omu mwanya gw’ekyo nkamubuuza aha mushango, ahabw’okuba nkaba nintiina ngu nigwija kunhikaho. Reero naabuuza nti: ‘Ei Mutumwa wa Allah! Tukaba turi omu butamanya n'obubi, niyo nshonga ahabwenki Allah Ta'ala yatushuumireho oburungi obu -ediini-. Mbwenu shi nikibaasa kuba ngu bwanyima y’eki nihaija kubaho emishango endiijo?’ akagarukamu ati: ‘Eego’. Nkagaruka naabuuza nti: ‘Hariho ekirungi bwanyima y’ekyo?’ akagarukamu ati: ‘Eego, kwonka hariho akamogo! Nkabuuza nti: ‘Ekizibu n’enki?’ Akagira ati: ‘Abo abarikukora sunnah ezindi ezitari sunnah yangye, kandi bakeebembera bataine buhabuzi bwangye, nimubamanya kwonka nimubehakana’. Nkabuuza nti: ‘Bwanyima y’ekyo nihaija kubaho emishango endiijo?’ Akagarukamu ati: ‘Eego. Abo nibo barikweta Gehena, Gehena, weena orahikiirize okweta kwe naija kunagwa omuri Gehena.’ Nahabwekyo nkagaruka nabuuza nti, ‘Ei Mutumwa wa Allah! Tworekye emitwarize yaabo'. Akagarukamu ati: ‘Kare. Oruhu rwabo ni nk'orwaitu kandi nibagamba orurimi rwaitu'. Nkagaruka nabuuza nti, iwe Mutumwa wa Allah, noija kunhabura ota ku ndaabe naatunga ekintu nk’ekyo? Akagarukamu ati: ‘Mugume n’ekibiina ky’abasiraamu na imam waabo - omwebembezi waabo’. Nkagaruka nabuuza nti, 'Ku haraabe hatariho ekibiina na imam?' Akagarukamu ati: ‘Murekye guruupu zoona n’obu mwaruma emizi y’omuti okuhitsya obu okufa kuraije, nimwija kuguma mwemereire’.
Imam Muslim : 3435
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ التَّمِيمِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ أَخْبَرَنَا يَحْيَى وَهُوَ ابْنُ حَسَّانَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ يَعْنِي ابْنَ سَلَّامٍ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ سَلَّامٍ عَنْ أَبِي سَلَّامٍ قَالَ قَالَ حُذَيْفَةُ بْنُ الْيَمَانِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا بِشَرٍّ فَجَاءَ اللَّهُ بِخَيْرٍ فَنَحْنُ فِيهِ فَهَلْ مِنْ وَرَاءِ هَذَا الْخَيْرِ شَرٌّ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ هَلْ وَرَاءَ ذَلِكَ الشَّرِّ خَيْرٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَهَلْ وَرَاءَ ذَلِكَ الْخَيْرِ شَرٌّ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ كَيْفَ قَالَ يَكُونُ بَعْدِي أَئِمَّةٌ لَا يَهْتَدُونَ بِهُدَايَ وَلَا يَسْتَنُّونَ بِسُنَّتِي وَسَيَقُومُ فِيهِمْ رِجَالٌ قُلُوبُهُمْ قُلُوبُ الشَّيَاطِينِ فِي جُثْمَانِ إِنْسٍ قَالَ قُلْتُ كَيْفَ أَصْنَعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَدْرَكْتُ ذَلِكَ قَالَ تَسْمَعُ وَتُطِيعُ لِلْأَمِيرِ وَإِنْ ضُرِبَ ظَهْرُكَ وَأُخِذَ مَالُكَ فَاسْمَعْ وَأَطِعْ
Akangambira [Muhammad Ibnu Sahl bin ‘Askar At Tamimi] akatugambira [Yahya bin Hasan]. -omu muringo ogundi nikigambwa- Atugambiire [Abdullah bin Abdurrahman Ad Darimi] atugambiire [Yahya] -nikwo kugira ngu Ibn Hassan- atugambire [Mu’awiyah] -nikwo kugira ngu Ibn Salam- atugambire [Zaid bin Sallam] kuruga ahari [Abu Sallam] akagira ati; [Hudzaifah bin Yaman] akagira ati, ‘Nkabuuza nti, ‘Iwe Mutumwa wa Allah, ntakahikire omu bubi, obwo Allah akatushuumya oburungi – ediini y’obusiraamu –, bwanyima y’oburungi obu hakagaruka haija obubi?’ akagarukamu ati: ‘Eego’. Nkagaruka naabuuza nti, oburungi nibwija kubaho bwanyima y’obubi obu? akagarukamu ati: ‘Eego’. Nkagaruka naabuuza nti: Hariho ekibi bwanyima y’oburungi obu? akagarukamu ati: ‘Eego’. Nkabuuza nti: ‘Kikaba kiri kita?’ Akagarukamu ati: ‘Bwanyima yangye nihaija kubaho abeebembezi abatarikwebembera kurugiirira aha buhabuzi bwangye kandi bakatwara sunnah batari kuruga omu sunnah yangye, obwo nihaija kubaho abashaija abamwe abaine emitima eri nk’emitima ya baadaimoni omu muringo gw’omuntu’. Hudzaifah akagira ati; Nkabuuza nti: Ai Mutumwa wa Allah, ekyo ku kiraabe kyanhikireho, noija kunragiira kukora ki? Akagarukamu ati: ‘Hurikiza kandi oyorobere omwebembezi waawe, n’obu yaakuteera akakutwara ebintu byawe, ohurire kandi oyorobere’.
Imam Muslim : 3436
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ يَعْنِي ابْنَ حَازِمٍ حَدَّثَنَا غَيْلَانُ بْنُ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي قَيْسِ بْنِ رِيَاحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ خَرَجَ مِنْ الطَّاعَةِ وَفَارَقَ الْجَمَاعَةَ فَمَاتَ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً وَمَنْ قَاتَلَ تَحْتَ رَايَةٍ عِمِّيَّةٍ يَغْضَبُ لِعَصَبَةٍ أَوْ يَدْعُو إِلَى عَصَبَةٍ أَوْ يَنْصُرُ عَصَبَةً فَقُتِلَ فَقِتْلَةٌ جَاهِلِيَّةٌ وَمَنْ خَرَجَ عَلَى أُمَّتِي يَضْرِبُ بَرَّهَا وَفَاجِرَهَا وَلَا يَتَحَاشَى مِنْ مُؤْمِنِهَا وَلَا يَفِي لِذِي عَهْدٍ عَهْدَهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَلَسْتُ مِنْهُ و حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ غَيْلَانَ بْنِ جَرِيرٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ رِيَاحٍ الْقَيْسِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِ حَدِيثِ جَرِيرٍ وَقَالَ لَا يَتَحَاشَ مِنْ مُؤْمِنِهَا
Kitugambirwe [Syaiban bin Farruh] atugambiire [Jarir] - nikwo kugira ngu Ibn Hazim - atugambiire [Ghailan bin Jarir] kuruga ahari [Abu Qais bin Riyah] kuruga ahari [Abu Hurairah] kuruga ahari nabi saw. bwanyima akafa, obwo okufa kwe kuri nk’okufa kw’obutamanya. Kandi orikufa ahansi y’ebendera y’obugomi, aine ekiniga ahabw’okukunda enganda nari ahabw’okwenda kuhwera eihanga reero akafa, obwo okufa kwe ni nk’okufa kw’obutamanya. Kandi weena orikuruga omu ummah yangye, reero akateera abantu barungi n’abooro atafayo aha bikiriza, kandi atarikuhurira ebi yaaraganiise, obwo tarikuteebwa omu guruupu yangye kandi nyowe tindi omu guruupu ye’. Kandi kikagambirwa ahariinye [‘Ubaidullah bin Umar Al Qawariri] akagambirwa [Hammad bin Zaid] akagambirwa [Ayyub] kuruga ahari [Ghailan bin Jarir] kuruga ahari [Ziyad bin Riyah Al Qaisi] kuruga ahari [Abu Hurairah] akagira ati, ‘Rasulullah sallahu akagira ati: ‘Kandi tarikufayo aha bikiriza be’.
Imam Muslim : 3437
و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ عَنْ غَيْلَانَ بْنِ جَرِيرٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ رِيَاحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ خَرَجَ مِنْ الطَّاعَةِ وَفَارَقَ الْجَمَاعَةَ ثُمَّ مَاتَ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً وَمَنْ قُتِلَ تَحْتَ رَايَةٍ عِمِّيَّةٍ يَغْضَبُ لِلْعَصَبَةِ وَيُقَاتِلُ لِلْعَصَبَةِ فَلَيْسَ مِنْ أُمَّتِي وَمَنْ خَرَجَ مِنْ أُمَّتِي عَلَى أُمَّتِي يَضْرِبُ بَرَّهَا وَفَاجِرَهَا لَا يَتَحَاشَ مِنْ مُؤْمِنِهَا وَلَا يَفِي بِذِي عَهْدِهَا فَلَيْسَ مِنِّي و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ غَيْلَانَ بْنِ جَرِيرٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ أَمَّا ابْنُ الْمُثَنَّى فَلَمْ يَذْكُرْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْحَدِيثِ وَأَمَّا ابْنُ بَشَّارٍ فَقَالَ فِي رِوَايَتِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ
Kandi angambiire [Zuhair bin Harb] atugambiire [Abdurrahman bin Mahdi] atugambiire [Mahdi bin Maimun] kuruga ahari [Ghailan bin Jarir] kuruga ahari [Ziyad bin Riyah] kuruga ahari [Abu Hurairah] akagira ati, ‘Omutumwa wa Ruhanga naamworobera kandi akagira ati: ‘ Jama'ah reero akafa, reero okufa kwe kuri nk'okufa. obutamanya. Omuntu weena orikwitwa ahansi y’ebendera y’obugomi, okuhoorera enzigu ahabw’obugomi, n’okurwana ahabw’eihanga, obwo tarikuteebwa omu ummah yangye. Kandi weena orikuruga omu ummah yangye akateera ummah yangye akaita abarungi n’abahikiriire, kandi atafayo aha bikiriza be kandi atarikuhurira ebi yaaraganiise, obwo tarikuteebwa omu guruupu yangye’. Kandi kitugambirwe ngu [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] bombi bakagira ngu; atugambiire [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] kuruga [Ghailan bin Jarir] na isnad egi, kwonka omu hadiisi ya Ibn Mutsanna tihariho ekirikugambwaho ngu, ‘Omurangi saw. Omubwire obwo, omubyafaayo bya Ibn Basyar akagira ati, ‘Omutumwa wa Allah saw akagira....nk’oku hadiisi yaabo’.
Imam Muslim : 3438
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ الْجَعْدِ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ يَرْوِيهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَأَى مِنْ أَمِيرِهِ شَيْئًا يَكْرَهُهُ فَلْيَصْبِرْ فَإِنَّهُ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ شِبْرًا فَمَاتَ فَمِيتَةٌ جَاهِلِيَّةٌ
Atugambiire [Hasan bin Rabi’] atugambiire [Hammad bin Zaid] kuruga ahari [Al Ja’d Abu Uthman] kuruga ahari [Abu Raja‘] kuruga omu nshoboorora ye [Ibn Abbas] akagira ati: ‘Omuntu weena orikureeba omu mwebembezi we ekintu eki arikwanga, ashemerire kuba omugumisiriza. by inci reero afa, obwo okufa kwe kuri nk’okufa kwa Jahiliyyah’.
Imam Muslim : 3439
و حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ حَدَّثَنَا الْجَعْدُ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيُّ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ كَرِهَ مِنْ أَمِيرِهِ شَيْئًا فَلْيَصْبِرْ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ النَّاسِ خَرَجَ مِنْ السُّلْطَانِ شِبْرًا فَمَاتَ عَلَيْهِ إِلَّا مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً
Kandi kitugambirwe [Syaiban bin Farruh] atugambiire [Abdul Warits] atugambiire [Al Ja’d] atugambiire [Abu Raja Al ‘Utharidi] kuruga ahari [Ibn Abbas] kuruga aha Mutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, akagira ati: ‘Omuntu weena orikwanga ekintu omu mwebembezi we -omusiraamu ashemerire kugumisiriza omwebembezi we. nangwa n’okumara inci, reero afa okwihaho yaafa nk’oku yaafa ahabw’obutamanya’.
Imam Muslim : 3440
حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ عَنْ جُنْدَبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قُتِلَ تَحْتَ رَايَةٍ عِمِّيَّةٍ يَدْعُو عَصَبِيَّةً أَوْ يَنْصُرُ عَصَبِيَّةً فَقِتْلَةٌ جَاهِلِيَّةٌ
Atugambiire [Huraim bin Abdul A’la] atugambiire [Al Mu’tamir] ati; Nkahurira [taata] arikugamba kuruga ahari [Abu Mijlaz] kuruga ahari [Jundab bin Abdullah Al Bajali] akagira ati: ‘Orikwitwa ahabw’okurwanirira ebendera y’obugomi erikweta eihanga nari okugishagika, okufa kwe nikwija kuba nk’okufa kwa Jahiliyah’.