Imam Muslim : 3321
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ هِلَالٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُغَفَّلٍ يَقُولُا رُمِيَ إِلَيْنَا جِرَابٌ فِيهِ طَعَامٌ وَشَحْمٌ يَوْمَ خَيْبَرَ فَوَثَبْتُ لِآخُذَهُ قَالَ فَالْتَفَتُّ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ و حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ جِرَابٌ مِنْ شَحْمٍ وَلَمْ يَذْكُرْ الطَّعَامَ
Atugambiire [Muhammad bin Basyar] atugambiire [Bahz bin Asad] atugambiire [Syu’bah] akangira [Humaid bin Hilal] akagira ati; Nkahurira [Abdullah bin Mughaffal] arikugira ati, ‘Omu bwire bw’okusingura orurembo rwa Khaibar, enshaho y’oruhu erimu eby’okurya n’ebishaju ekatuteerwa, reero nkaguruka ngu ahonaaho ngikwate, reero nkahinduka kandi hakaba hariho omutumwa wa Allah sallallalahal ‘ala’alatilid akaba ari. Kandi atugambiire [Muhamad bin Al Mutsanna] atugambiire [Abu Daud] atugambiire [Syu’bah] na isnad egi, kwonka akagamba ati, ‘Ensaho y’oruhu eijwiire ebishaju,’ kandi taragambire ati, ‘Eby’okurya’’.
Imam Muslim : 3322
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ رَافِعٍ قَالَ ابْنُ رَافِعٍ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا و قَالَ الْآخَرَانِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ أَخْبَرَهُ مِنْ فِيهِ إِلَى فِيهِ قَالَ انْطَلَقْتُ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا بِالشَّأْمِ إِذْ جِيءَ بِكِتَابٍ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى هِرَقْلَ يَعْنِي عَظِيمَ الرُّومِ قَالَ وَكَانَ دَحْيَةُ الْكَلْبِيُّ جَاءَ بِهِ فَدَفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ عَظِيمُ بُصْرَى إِلَى هِرَقْلَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَلْ هَاهُنَا أَحَدٌ مِنْ قَوْمِ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَدُعِيتُ فِي نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا مِنْ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا فَأَجْلَسُونِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَجْلَسُوا أَصْحَابِي خَلْفِي ثُمَّ دَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ لَهُ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ قَالَ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلَا مَخَافَةُ أَنْ يُؤْثَرَ عَلَيَّ الْكَذِبُ لَكَذَبْتُ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ سَلْهُ كَيْفَ حَسَبُهُ فِيكُمْ قَالَ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو حَسَبٍ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ وَمَنْ يَتَّبِعُهُ أَشْرَافُ النَّاسِ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قَالَ قُلْتُ لَا بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ سَخْطَةً لَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قَالَ قُلْتُ تَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالًا يُصِيبُ مِنَّا وَنُصِيبُ مِنْهُ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ صَانِعٌ فِيهَا قَالَ فَوَاللَّهِ مَا أَمْكَنَنِي مِنْ كَلِمَةٍ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرَ هَذِهِ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ حَسَبِهِ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو حَسَبٍ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي أَحْسَابِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ فِي آبَائِهِ مَلِكٌ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ وَسَأَلْتُكَ عَنْ أَتْبَاعِهِ أَضُعَفَاؤُهُمْ أَمْ أَشْرَافُهُمْ فَقُلْتَ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ يَذْهَبَ فَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ عَنْ دِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَهُ سَخْطَةً لَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ إِذَا خَالَطَ بَشَاشَةَ الْقُلُوبِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ فَزَعَمْتَ أَنَّكُمْ قَدْ قَاتَلْتُمُوهُ فَتَكُونُ الْحَرْبُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سِجَالًا يَنَالُ مِنْكُمْ وَتَنَالُونَ مِنْهُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمْ الْعَاقِبَةُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ لَا يَغْدِرُ وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ ائْتَمَّ بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ قَالَ ثُمَّ قَالَ بِمَ يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّلَةِ وَالْعَفَافِ قَالَ إِنْ يَكُنْ مَا تَقُولُ فِيهِ حَقًّا فَإِنَّهُ نَبِيٌّ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ وَلَمْ أَكُنْ أَظُنُّهُ مِنْكُمْ وَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَأَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمَيْهِ وَلَيَبْلُغَنَّ مُلْكُهُ مَا تَحْتَ قَدَمَيَّ قَالَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ وَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ { يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ } فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ ارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ عِنْدَهُ وَكَثُرَ اللَّغْطُ وَأَمَرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا قَالَ فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ خَرَجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ لَيَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ قَالَ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا بِأَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ و حَدَّثَنَاه حَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ شُكْرًا لِمَا أَبْلَاهُ اللَّهُ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَقَالَ إِثْمَ الْيَرِيسِيِّينَ وَقَالَ بِدَاعِيَةِ الْإِسْلَامِ
Kitugambirwe [Ishaq bin Ibrahim Al Hanzhali] na [Ibnu Abu Umar] hamwe na [Muhammad bin Rafi’] na [Abd bin Humaid] obwo lafadz kuruga ahari Ibnu Rafi’, Ibnu Rafi’ na Ibnu Abu Umar barikugira ngu; atugambiire, obwo abandi babiri barikugira ngu; akatugambira [Abdurrazaq] akatugambira [Ma’mar] kuruga ahari [Az Zuhri] kuruga ahari [Ubaidullah bin Abdullah bin ‘Utbah] kuruga ahari [Ibn Abbas] ngu [Abu Sufyan] akashoboorora kuruga omu kanwa ke ahabwe nk’oku kiri ahaifo, ‘Omu bwire bw’endagaano y’obusingye ahagati yangye na Allah, . eby’obushuubuzi omu nsi ya Siria. Ku nabaire ndiyo, omuntu akatuma ebaruha kuruga ahari Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ahari emperor Heraclius, omutegyeki mukuru wa Rooma, owaareetsire ebaruha, Dihyah Al Kalbi, aha bakuru ba Bushra, bwanyima abakuru ba Bushra bakagihitsya ahari Heraclius. Bwanyima Heraclius akabuuza ati, ‘Hariho omuntu weena hanu kuruga omu ruganda rwe orikwegambaho nk’omurangi ogu - Rasulullah -? ’ bakagarukamu bati, ‘Eego’. Bwanyima nkeetwa kweyoreka omu maisho ga Heraclius hamwe na bamwe ahari banywani bangye kuruga omu ruganda rwa Quraysh, tukataaha twashutama tureebaine na Hiraclius. Heraclius bwanyima akabuuza ati: ‘N’oha omuriimwe oine omukago gw’eshagama n’omuntu orikwegambaho nk’Omurangi?’ Abu Sufyan akagira ati: Reero nkagarukamu nti, ndi. Reero nkashutama omu maisho, kandi banywani bangye bakashutama enyima yangye. Reero akeeta omuvunuuzi we, bwanyima yagambira omuvunuuzi we ati, ‘Bagambire, ngu nkababuuza aha mushaija orikwegambaho kuba Nabi, ku araabe naabeiha, gira ngu abeiha’. Abu Sufyan akagira ati: 'Na Allah, kuri ntarikutiina kuhandiikwa nk'omubeihi, nkaba ninza kubabeihabeiha.' Bwanyima Heraclius akagambira omuvunuuzi we ati, ‘Mubuuze omuntu ogwo omuriimwe ow’eihanga ki’. Abu Sufyan akagira ati: ‘Nkagarukamu nti, ‘N’omuntu w’ekitiinisa omuriitwe’. Akabuuza ati: Naaruga omu ruganda rw’obugabe? Nkagarukamu nti, 'Ngaaha'. Akabuuza ati 'Okamweta omubeihi atakahindukire Nabi?' Nkagarukamu nti, 'Ngaaha'. Akabuuza ati abantu abarikumukuratira nibaruga omu bakuru nari abantu bakye bonka? Nkagarukamu nti, ‘Abantu bakye bonka’. Akabuuza ati: ‘Okukuratira kwe butoosha nikweyongyera?’ Nkagarukamu nti, ‘Buriijo nibeeyongyera’. Akabuuza ati: ‘Mbwenu shi hariho omu bakuratsi be abahakani ahabw’okugira ngu nibanga ediini ei yaatandikireho?’ Nkagarukamu nti, 'Ngaaha'. Yaabuuza ati: ‘Okamurwanisa?’ Nkagarukamu nti, 'Eego, nyine'. Akabuuza ati: ‘Orutaro rwawe orwabaire naamurwanisa rukagyenda ruta?’ Nkagarukamu nti, ‘Orutaro rwaitu niruhindukahinduka ahagati y’okusinga n’okusingurwa. Obumwe nitusinga nawe asingwa, kandi obumwe nitusinga nawe asingwire’. Akabuuza ati: ‘Mbwenu shi akahikiiriza ekigambo kye?’ Nkagarukamu nti: Ngaaha, omu mazima obwahati turi omu ndagaano y’obusingye, nikwo kugira ngu titurikwija kumuteera. Tindikumanya eki araakore aha ndagaano'. Abu Sufyan akakuratiraho ati, ‘Na Allah, tihaine sentensi endiijo ei turikubaasa kugamba okwihaho ezi’. Akabuuza ati, hakaba hariho ondiijo muntu owaabaire amubandiize, owaabaire naagira ngu n’omurangi nkawe? Nkagarukamu nti, 'Ngaaha'. Bwanyima akagambira omuvunuuzi we ati, 'Mugambire oti, 'Nkakubuuza aha ihanga rye - embeera ye omu bantu -, reero okagira ngu n'ow'abanyabutegyeki. Buzima, eki nikyo kyabaire aha ntumwa zoona, bakaruga omu bakuru b’abantu baabo. naanye ninkubuuza nti: naaruga omu ruzaaro rw'abagabe? Eky’okugarukamu kyawe ni ‘ngaaha’, kuri ishe na ishekuru baabaire bari omugabe, buzima hariho okuteekateeka ngu akaba naija kwenda kugaruraho obushoboorozi bwa baishenkuru. Kandi nkabuuza aha bakuratsi be, bakaba bari abantu bakye nari abantu bakuru? Okagarukamu ngu ‘kirimu abantu bakye bonka’, buzima n’abakuratsi b’oruganda . ul. Kandi ninbuuza, okamujunaana ngu n'omubeihi enyima? Okagarukamu ngu ‘ngaaha’, nimmanya, ngu tarikwija kubeihabeiha abantu, n’okubeihabeiha Ruhanga. Ninkushaba nti; hariho omu bakuratizi baayo owaayehagwire nari bakanga ediini ensya bwanyima y’okugiikiriza? Eky’okugarukamu kyawe ni ‘ngaaha’, nikwo kiri, okwikiriza kwaba kubiirwe omu mutima gw’omuntu. Ninkubuuza, abakuratsi be nibeyongyera kukyendeera? Okagarukamu oti ‘omu mazima butoosha nizeyongyera’, nikwo okwikiriza kuri okuhitsya obu kurakure kuhikire. Kandi nkabuuza nti, okakirwanisa? Eky’okugarukamu kyawe ni ‘eego niturwana, kandi entaro niziija zigyende, obumwe nitusinga kandi obumwe nitufeerwa’. Buzima eki nikyo kyabaireho, entumwa zikaba zigyezibwa obwire bwona. Kwonka, obusinguzi bw’aha muheru butoosha buri aha rubaju rwabo. Kandi nkabuuza nti, akahenda endagaano? Eky’okugarukamu kyawe ni ‘tihariho’, n’amazima entumwa zikaba zitarikubaasa kuhenda ebi baraganiise. Kandi ninkubuuza, hakaba hariho ondiijo muntu owabaire naabanza kwegambaho kuba Nabi nkawe? Ekyokugarukamu kyawe ni ‘ngaaha’, nikwo kiri, ku haraabe haabaireho omuntu owabandize owaabaire nayegambaho nk’omurangi nkawe, obundi akaba naakuratira kwonka n’omuntu ogwo owabandize’. Reero yaabuuza ati: Akakuragiira ki? Nkagarukamu nti, 'Akatugira ngu tushabe, tushashure zakat, tuteho enkoragana z'obunywani kandi turinde ekitiinisa kyaitu'. akagira ati, ebi murikugamba byona ku biraabe biri amazima, obwo tihaine kubangaanisa ngu ogu mushaija ni Nabi, nkaba nimmanya ngu naija kweyoreka, kwonka nkaba ntarikumanya ngu naija kweyoreka kuruga omuriimwe, ku ndaabe naabaasa kumubugana, obu naabaire ndi aharubaju rwe obwo buzima nkaba ninza kumunabisa ebigyere. Kandi omu biro by’omumaisho ekicweka kye nikiija kwija omu kicweka kyangye’. Abu Sufyan akagira ati: ‘Bwanyima akashaba ebaruha kuruga ahari Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam kandi yaagishoma, omuriyo hakaba hahandiikirwe ngu: ‘Omu iziina rya Allah, ow’embabazi, ow’embabazi, kuruga ahari Muhammad Rasulullah kuza ahari Heraclius, omutegyeki wa Rooma. Obukuumi ahari abo abarikukuratira ebiragiro, omu mazima ninkweta kuhinduka omu Busiraamu, otaahe omu Busiraamu buzima noija kuba oine oburinzi. Wahinduka omubusiraamu, Allah naija kukuha ebihembo emirundi mingi. Ku muraabe mwayanga, obwo nibwo muryayekorera ebibi bya ‘arisyiyun. '-Imwe bantu b'ekitabo, reka -tuhamire- aha sentensi -ekiragiro- ngu tihaine okuhakana ahagati yeitu naimwe, ngu titurikwija kuramya omuntu weena okwihaho Allah kandi titurikwija kukwatanisa nawe ekintu kyona kandi kandi tihariho n'omwe omuriitwe oratware abandi nka Baaruhanga abandi kureka Allah. ku barayangye, obwo Obagambire oti: Reeba, itwe turi abo abarikwehayo - ahari Allah-’ -Qs. Ali Imran: 64- Bwanyima y’okuheza kushoma ebaruha, ahonaaho hakabaho akavuyo akamwehinguririize. Akaturagiira ngu tuzeyo. Ku naahikire aheeru, nkagambira banywani bangye nti, ‘Ka n’enshonga y’omutaano Ibn Abu Kabsyah – ekirikumanyisa Omutumwa wa Allah – akaba ari, kuhitsya obu yaakuratiirwe omugabe wa Bani Ashfar – eihanga ry’abantu b’oruhu rwa kyenju – n’ahabw’ekyo nkaba ntuura ninikiriza ngu ediini ya Nabi ekaba eri ey’obuhabuzi bw’aha muheru kandi ey’obusiraamu sallallaalaahu. omu mutima gwangye’. Kandi atugambiire [Hasan Al Khulwani] na [Abd bin Humaid] bombi bakagira ngu; akatugambira [Ya’qub] - nikwo kugira ngu Ibn Ibrahim bin Sa’d - akatugambira [taata] kuruga ahari [Salih] kuruga ahari [Ibn Shihab] na isnad egi, kandi yayongyeraho omu hadiisi ye ati, ‘Bwanyima ya Allah kusinga okugyezibwa kw’amahe g’Abaperesi ahariwe, Omugabe akagyendera kuruga omu kicweka kya Himsha eky’okusiima kya Allah’. Kandi omuri hadiisi egyo nayo nikigambwa ngu, ‘Kuruga ahari Muhammad, omuheereza wa Allah kandi omutumwa we’. Kandi akagamba n’aha, ‘Ebibi by’Abayarisiyin’. Kandi akagira ati, ‘N’okweta kw’obusiraamu’.
Imam Muslim : 3323
حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى كِسْرَى وَإِلَى قَيْصَرَ وَإِلَى النَّجَاشِيِّ وَإِلَى كُلِّ جَبَّارٍ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى وَلَيْسَ بِالنَّجَاشِيِّ الَّذِي صَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرُّزِّيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ وَلَمْ يَقُلْ وَلَيْسَ بِالنَّجَاشِيِّ الَّذِي صَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و حَدَّثَنِيهِ نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ أَخْبَرَنِي أَبِي حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ وَلَمْ يَذْكُرْ وَلَيْسَ بِالنَّجَاشِيِّ الَّذِي صَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Kikagambirwa nyowe [Yusuf bin Hammad Al Ma’ni] akatugambira [Abdul A’la] kuruga [Sa’id] kuruga [Qatadah] kuruga [Anas], ngu omurangi saw. abategyeki b’ekinyamahe. Akabashaba kwikiririza omuri Allah Ta’ala. Omugabe Najasyi tarashabirwe nabi saww -obu yaafa-?'. Kandi atugambiire [Muhammad bin Abdullah Ar Ruzzi] atugambiire [Abdul Wahhab bin ‘Atha] kuruga [Sa’id] kuruga [Qatadah], atugambiire [Anas bin Malik] kuruga ahari nabi saw. Omurangi sallallaahu 'alaihi wasallam? ''Kandi kikangambirwa [Nashr bin Ali Al Jahdlami] yangira [taata] yangira [Khalid bin Qais] kuruga [Qatadah] kuruga [Anas], kandi nawe taragambire ngu, 'Kandi shi omugabe wa Najasyi akaba atari kushabirwa omurundi gumwe 'Nabi sallalahallah? ''.
Imam Muslim : 3324
و حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَ قَالَ عَبَّاسٌ شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَلَزِمْتُ أَنَا وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ نُفَارِقْهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَغْلَةٍ لَهُ بَيْضَاءَ أَهْدَاهَا لَهُ فَرْوَةُ بْنُ نُفَاثَةَ الْجُذَامِيُّ فَلَمَّا الْتَقَى الْمُسْلِمُونَ وَالْكُفَّارُ وَلَّى الْمُسْلِمُونَ مُدْبِرِينَ فَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْكُضُ بَغْلَتَهُ قِبَلَ الْكُفَّارِ قَالَ عَبَّاسٌ وَأَنَا آخِذٌ بِلِجَامِ بَغْلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكُفُّهَا إِرَادَةَ أَنْ لَا تُسْرِعَ وَأَبُو سُفْيَانَ آخِذٌ بِرِكَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ عَبَّاسُ نَادِ أَصْحَابَ السَّمُرَةِ فَقَالَ عَبَّاسٌ وَكَانَ رَجُلًا صَيِّتًا فَقُلْتُ بِأَعْلَى صَوْتِي أَيْنَ أَصْحَابُ السَّمُرَةِ قَالَ فَوَاللَّهِ لَكَأَنَّ عَطْفَتَهُمْ حِينَ سَمِعُوا صَوْتِي عَطْفَةُ الْبَقَرِ عَلَى أَوْلَادِهَا فَقَالُوا يَا لَبَّيْكَ يَا لَبَّيْكَ قَالَ فَاقْتَتَلُوا وَالْكُفَّارَ وَالدَّعْوَةُ فِي الْأَنْصَارِ يَقُولُونَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ قَالَ ثُمَّ قُصِرَتْ الدَّعْوَةُ عَلَى بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ فَقَالُوا يَا بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ يَا بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى بَغْلَتِهِ كَالْمُتَطَاوِلِ عَلَيْهَا إِلَى قِتَالِهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا حِينَ حَمِيَ الْوَطِيسُ قَالَ ثُمَّ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَصَيَاتٍ فَرَمَى بِهِنَّ وُجُوهَ الْكُفَّارِ ثُمَّ قَالَ انْهَزَمُوا وَرَبِّ مُحَمَّدٍ قَالَ فَذَهَبْتُ أَنْظُرُ فَإِذَا الْقِتَالُ عَلَى هَيْئَتِهِ فِيمَا أَرَى قَالَ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلَّا أَنْ رَمَاهُمْ بِحَصَيَاتِهِ فَمَا زِلْتُ أَرَى حَدَّهُمْ كَلِيلًا وَأَمْرَهُمْ مُدْبِرًا و حَدَّثَنَاه إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ جَمِيعًا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَهُ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَرْوَةُ بْنُ نُعَامَةَ الْجُذَامِيُّ وَقَالَ انْهَزَمُوا وَرَبِّ الْكَعْبَةِ انْهَزَمُوا وَرَبِّ الْكَعْبَةِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ حَتَّى هَزَمَهُمْ اللَّهُ قَالَ وَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْكُضُ خَلْفَهُمْ عَلَى بَغْلَتِهِ و حَدَّثَنَاه ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ وَسَاقَ الْحَدِيثَ غَيْرَ أَنَّ حَدِيثَ يُونُسَ وَحَدِيثَ مَعْمَرٍ أَكْثَرُ مِنْهُ وَأَتَمُّ
Kandi ku yaaherize kungambira [Abu At Thahir Ahmad bin Amru bin Sarh] akaba atugambiire [Ibnu Wahb] akaba angambiire [Yunus] kuruga ahari [Ibn Shihab] akagira ati; akangambira [Katsir bin Abbas bin Abdul Mutthalib] akagira ati; [Abbas] akagira ati, ‘Obwire obumwe nkaba nyejumba omu rutaro rwa Hunain na Rasulullah, n’ahabw’ekyo nyowe na Abu Sufyan bin Harith bin Abdul Mutthalib tukaba tuguma nituhereeza Rasulullah kandi titukataanire nawe. Omubwire obwo nabi akaba ari aha bighal ye erikwera, ekiconco kuruga ahari Farwah bin Nufatsah Al Judzami. Imwe abasiraamu n’eihe rya Kafir ku mwareebaine, abasiraamu bakagaruka enyima, n’ahabw’ekyo Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akateera hal ye mpango kuza ahari Kufar’. Abbas ati kwonka nkakwata enkoni za bighal ye, nkamuzibira ngu arekye kwiruka munonga. Omu bwire obwo, Abu Sufyan nawe akakwata ekitebe kya Rasulullah, reero Rasulullah akagira ati: ‘Ei Abbas, yeta ekibiina kya Samura!’ Abbas - akaba ari omushaija w'eiraka rihango - akagira ati, 'Reero nabeeta n'eiraka ryangye rihango nti, 'Tiimu ya Samura eri nkahe...! ’ Mbwenu ahari Allah, ka baije ahonaaho bwanyima y’okuhurira okweta kwangye, nk’ente nyina erikwiruka ku erikuhurira eiraka ry’omwana gwayo. Baheza bagira bati, 'Eego, turiyo nituza, turiyo nituza'. Abbas ati: Reero bakarwanisa abakaafiire. Reero okweta kwarugayo kwaza omu Ansar, 'Imwe Ansar, Imwe Ansar!' Abbas akagumizamu ati, 'Bwanyima okweta kukahindurwa kwa Banu Harith bin Khazraj, 'Iwe Bani Al Harith bin Khazraj, Iwe Bani Al Harith bin Khazraj!' Reero Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akareeba oku orutaro rwabaire nirugyenda omumaisho ari ahaiguru ya bighal ye, nk’oku kyabaire nikigaruramu amaani omwoyo gw’abaserukare abaabaire nibarwana. Akagira ati: ‘Oku nikwo kiri orutaro rwaba nirutandika’. Abbas akagira ati: Reero yakwata amabaare maingi, yaagateera abakafiiri, arikugira ati: Na Rabb Muhammad, mwafeerwa...! Abbas akagira ati, 'Na Allah, nkareeba oku orutaro ruriyo nirugyenda omumaisho, kandi omutumwa wa Allah sallallaahu 'alaihi wasallam taraziteera kureka akateera amabaare makye gonka, kandi nkagumizamu ninreeba nizifeerwa mpora mpora kandi nizihunga topsy-turvy'. Kandi atugambiire [Ishaq bin Ibrahim] na [Muhammad bin Rafi’] na [Abd bin Humaid] boona kuruga [Abdurrazaq] batugambiire [Ma’mar] kuruga [Az Zuhri] na isnad nk’egi, kwonka akagira ati, ‘Farwah bin Nu’amah Al Judzay akagira ati, ‘iwe boona. Kandi omu hadiisi ayongyeraho ati, ‘Nahabwekyo Allah naabacwekyereza’. Abbas akagira ati, 'Kikaba kiri nk'oku narebire nabi sallallaahu 'alaihi wasallam arikuha omwoyo gw'okurwana enyima y'amahe kuruga ahaiguru ya hal ye mpango.' Kandi kitugambirwe [Ibn Abu Umar] atugambiire [Sufyan bin Uyainah] kuruga [Az Zuhri] akagira ati; akaba anmanyiise [Katsir bin Al Abbas] kuruga ahari [ishe] akagira ati, ‘Nkaba ndi na nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam omu rutaro rwa Hunain...bwanyima akagumizamu na hadiisi, kwonka omu hadiisi ya Yunus na hadiisi ye Ma’mar ni mureingwa kandi nahikiirira kukira hadiisi egyo’.
Imam Muslim : 3325
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ قَالَ رَجُلٌ لِلْبَرَاءِ يَا أَبَا عُمَارَةَ أَفَرَرْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لَا وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكِنَّهُ خَرَجَ شُبَّانُ أَصْحَابِهِ وَأَخِفَّاؤُهُمْ حُسَّرًا لَيْسَ عَلَيْهِمْ سِلَاحٌ أَوْ كَثِيرُ سِلَاحٍ فَلَقُوا قَوْمًا رُمَاةً لَا يَكَادُ يَسْقُطُ لَهُمْ سَهْمٌ جَمْعَ هَوَازِنَ وَبَنِي نَصْرٍ فَرَشَقُوهُمْ رَشْقًا مَا يَكَادُونَ يُخْطِئُونَ فَأَقْبَلُوا هُنَاكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَقُودُ بِهِ فَنَزَلَ فَاسْتَنْصَرَ وَقَالَ أَنَا النَّبِيُّ لَا كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ثُمَّ صَفَّهُمْ
Atugambiire [Yahya bin Yahya] atugambiire [Abu Khaitsamah] kuruga ahari [Abu Ishaq] akagira ati; omushaija akabuuza [Barra] ati: ‘Iwe Abu Umarah, okahungaho orutaro rwa Hunain?’. akagarukamu ati, ‘Ngaaha, ahabwa Allah - amahe g’omutumwa wa Allah (okusaaww) tigakahungaga, kwonka omu bwire obwo we n’eminyeeto etari emwe n’emwe kuruga omu banywani be, hamwe n’abantu abaabaire bamuhereize, bakaza omu rutaro omu bwangu batareetsire eby’okurwanisa n’ebintu ebihikire. Coincidentally bakabugana ekibinja ky'abateezi b'obuta kuruga omu muzigu, ku baateire amasasi haihi tibarikufeerwa ekigyendererwa na kakye. Nikwo kugira ngu amahe ga Bani Hawazin na Bani Nashr agateeraine. Reero abateezi b'obuta ahonaaho babateera amasasi - abasiraamu - n'ahabw'ekyo bakagyemeserezibwa kuhindukira Rasulullah, obwo omu bwire obwo Rasulullah ari aha bighal ye erikwera, kandi Abu Sufyan bin Harith bin Abdul Mutthalib arikumurinda. Bwanyima akaruga omu bighal ye yashaba Allah obuhwezi, yagira ati: ‘Ndi nabi, ti mubeihi, ndi mutabani wa Ibn Abdul Mutthalib’. Bwanyima y'ekyo akaboneza enshonda zaabo.
Imam Muslim : 3326
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ جَنَابٍ الْمِصِّيصِيُّ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنْ زَكَرِيَّاءَ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى الْبَرَاءِ فَقَالَ أَكُنْتُمْ وَلَّيْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ يَا أَبَا عُمَارَةَ فَقَالَ أَشْهَدُ عَلَى نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا وَلَّى وَلَكِنَّهُ انْطَلَقَ أَخِفَّاءُ مِنْ النَّاسِ وَحُسَّرٌ إِلَى هَذَا الْحَيِّ مِنْ هَوَازِنَ وَهُمْ قَوْمٌ رُمَاةٌ فَرَمَوْهُمْ بِرِشْقٍ مِنْ نَبْلٍ كَأَنَّهَا رِجْلٌ مِنْ جَرَادٍ فَانْكَشَفُوا فَأَقْبَلَ الْقَوْمُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ يَقُودُ بِهِ بَغْلَتَهُ فَنَزَلَ وَدَعَا وَاسْتَنْصَرَ وَهُوَ يَقُولُ أَنَا النَّبِيُّ لَا كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ اللَّهُمَّ نَزِّلْ نَصْرَكَ قَالَ الْبَرَاءُ كُنَّا وَاللَّهِ إِذَا احْمَرَّ الْبَأْسُ نَتَّقِي بِهِ وَإِنَّ الشُّجَاعَ مِنَّا لَلَّذِي يُحَاذِي بِهِ يَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Atugambiire [Ahmad bin Jannab Al Mishishi] atugambiire [Isa bin Yunus] kuruga [Zakaria] kuruga [Abu Ishaq] akagira ati, ‘Omushaija akaija ahari [Al Barra] yaabuuza ati, ‘Iwe Abu Umarah, okahungaho orutaro rwa Hunain?’ obwo akagarukamu ati, 'Ninhamya nabi Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, -amahe ge- tigahungire, kwonka omu bwire obwo abantu - abaabaire nibeejumbiramu - bakairuka bataine by'okurwanisa ebihikire kuza omu kyaro kya Bani Hawazin, n'obu baraabe baabaire bari ekibinja ky'abateezi b'obuta, obwo abasiraamu nka bo - ekibunu ky’enzigye. Nahabwekyo abasiraamu bakaba bari omu kavuyo kandi bakagyemeserezibwa kuhindukira Rasulullah, obwo Abu Sufyan akaba namurinda akwaitse bighal ye. Bwanyima akashuuma yashaba obuhwezi, yagira ati: ‘Ndi nabi, ti mubeihi, ndi mutabani wa Abdul Muttalib. Ai Allah... osindikye abaserukare baawe'. Barra akagira ati, ‘Na Allah, obwire obwo tukaba twerarikiriire munonga ahabw’obuhango bw’orutaro, kandi abantu abaine obumanzi bakaba bari abantu abaabaire bari haihi n’orutaro, nikwo kugira ngu nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam’.
Imam Muslim : 3327
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ وَاللَّفْظُ لِابْنِ الْمُثَنَّى قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ وَسَأَلَهُ رَجُلٌ مِنْ قَيْسٍ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ حُنَيْنٍ فَقَالَ الْبَرَاءُ وَلَكِنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَفِرَّ وَكَانَتْ هَوَازِنُ يَوْمَئِذٍ رُمَاةً وَإِنَّا لَمَّا حَمَلْنَا عَلَيْهِمْ انْكَشَفُوا فَأَكْبَبْنَا عَلَى الْغَنَائِمِ فَاسْتَقْبَلُونَا بِالسِّهَامِ وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَإِنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ الْحَارِثِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا وَهُوَ يَقُولُ أَنَا النَّبِيُّ لَا كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلَّادٍ قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ قَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا عُمَارَةَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَهُوَ أَقَلُّ مِنْ حَدِيثِهِمْ وَهَؤُلَاءِ أَتَمُّ حَدِيثًا
Kandi kikatugambirwa [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] obwo lafadz eri kuruga ahari Ibn Mutsanna, bombi bakagira ngu; atugambiire [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] kuruga ahari [Abu Ishaq] akagira ati; Ndahurikiza? [Al Barra] akabuuzibwa omushaija kuruga Qais ati, ‘Okahungaho Rasulullah omu bwire bw’orutaro rwa Hunain?’ Al Barra akagarukamu ati, '-eihe ry'omutumwa wa Allah saw tirahunga orutaro, obwire obwo aba Bani Hawazin bakaba baine ekibinja ky'abateezi b'obuta abakugu. Kandi ku twabataahirira, bakairuka bari aha mutwe-turvy n’ahabw’ekyo tukateerana kutwara ghanimah, hatakahingwireho obwire buraingwa bakatuteera obusaasi, buzima omu bwire obwo nkareeba Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ari aha bighal ye erikwera, obwo Abu Sufyan bin Harith arikukwaata ekijwaro kye. Akagira ati: ‘Ndi Nabi, ti mubeihi, ndi mutabani wa Abdul Muttalib’. Kandi kikangambirwa [Zuhair bin Harb] na [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Abu Bakr bin Khallad] bakagira ngu; atugambiire [Yahya bin Sa’id] kuruga ahari [Sufyan] akagira ati; akangambira [Abu Ishaq] kuruga [Al Barra] akagira ati, ‘Omushaija omwe akamubuuza rimwe ati, ‘Iwe Abu Umarah...bwanyima akagamba ahari hadiisi egyo, obwo hadiisi yaabo ehikire kukira hadiisi ye’.
Imam Muslim : 3328
و حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْحَنَفِيُّ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ حَدَّثَنِي إِيَاسُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا فَلَمَّا وَاجَهْنَا الْعَدُوَّ تَقَدَّمْتُ فَأَعْلُو ثَنِيَّةً فَاسْتَقْبَلَنِي رَجُلٌ مِنْ الْعَدُوِّ فَأَرْمِيهِ بِسَهْمٍ فَتَوَارَى عَنِّي فَمَا دَرَيْتُ مَا صَنَعَ وَنَظَرْتُ إِلَى الْقَوْمِ فَإِذَا هُمْ قَدْ طَلَعُوا مِنْ ثَنِيَّةٍ أُخْرَى فَالْتَقَوْا هُمْ وَصَحَابَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَلَّى صَحَابَةُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَرْجِعُ مُنْهَزِمًا وَعَلَيَّ بُرْدَتَانِ مُتَّزِرًا بِإِحْدَاهُمَا مُرْتَدِيًا بِالْأُخْرَى فَاسْتَطْلَقَ إِزَارِي فَجَمَعْتُهُمَا جَمِيعًا وَمَرَرْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُنْهَزِمًا وَهُوَ عَلَى بَغْلَتِهِ الشَّهْبَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ رَأَى ابْنُ الْأَكْوَعِ فَزَعًا فَلَمَّا غَشُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَزَلَ عَنْ الْبَغْلَةِ ثُمَّ قَبَضَ قَبْضَةً مِنْ تُرَابٍ مِنْ الْأَرْضِ ثُمَّ اسْتَقْبَلَ بِهِ وُجُوهَهُمْ فَقَالَ شَاهَتْ الْوُجُوهُ فَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْهُمْ إِنْسَانًا إِلَّا مَلَأَ عَيْنَيْهِ تُرَابًا بِتِلْكَ الْقَبْضَةِ فَوَلَّوْا مُدْبِرِينَ فَهَزَمَهُمْ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَنَائِمَهُمْ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ
Atugambiire [Zuhair bin Harb] atugambiire [‘Umar bin Yunus Al Hanafi] atugambiire [Ikrimah bin ‘Ammar] akangira [Iyas bin Salamah] akangira [taata] akagira ati, ‘Obwire obumwe tukaba twejumba omu rutaro rwa Hunain n’omutumwa wa Allah saw. Ku twabaire nitureebana n’omuzigu, nkabanza naaza omu maisho n’okutemba orushozi, ahonaaho nkabugana omuzigu reero naamuteera omusyo gwangye, kwonka akabura ahonaaho n’ahabw’ekyo nkaba ntarikumanya eki yaabaire naakora. Ku naareebire abazigu, kyashangwa ngu bakaba baherize kuhika aha rushozi orundi. Bwanyima bakarwana na banywani ba nabi sallallaahu 'alaihi wasallam. Banywani bangye bakarugaho kandi naanye nkarugaho omu kavuyo. Omubwire obwo nkaba njwaire ebijwaro bibiri bya burdah, kimwe nkakijwara nka sarong kandi ekindi nkakijwara aha ibega. Ahonaaho sarong yangye ekarugaho, reero naboha ebicweka bibiri by’ekijwaro hamwe. Nkahingura omu maisho ga Rasulullah ndikwiruka, obwo ari aha bighal ye erikwera, Rasulullah akagira ati: ‘Nikireebeka Ibn Akwa’ akareeba ekintu ekirikutiinisa’. Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam ku yaayehinguririziibwe, akaruga omu bighal ye, bwanyima yakwata omukono gw’itaka yaaguteera omuzigu, arikugira ati: ‘Amaisho mabi’. Nahabwekyo Allah tararekire n'omwe aharibo kureka amaisho gaabo gakaba gaijwire obucupa bw'emikono. Bwanyima bakairuka barikuteerana. Allah Azza Wa Jalla niwe abasingire. Reero Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam akagaba ghanimah aha basiraamu.
Imam Muslim : 3329
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَابْنُ نُمَيْرٍ جَمِيعًا عَنْ سُفْيَانَ قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ الشَّاعِرِ الْأَعْمَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ حَاصَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْلَ الطَّائِفِ فَلَمْ يَنَلْ مِنْهُمْ شَيْئًا فَقَالَ إِنَّا قَافِلُونَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ قَالَ أَصْحَابُهُ نَرْجِعُ وَلَمْ نَفْتَتِحْهُ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اغْدُوا عَلَى الْقِتَالِ فَغَدَوْا عَلَيْهِ فَأَصَابَهُمْ جِرَاحٌ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّا قَافِلُونَ غَدًا قَالَ فَأَعْجَبَهُمْ ذَلِكَ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ku yaaherize kutugambira [Abu Bakar bin Abu Syaiba] na [Zuhair bin Harb] na [Ibnu Numair] boona kuruga ahari [Sufyan], [Zuhair] akagira ati; atugambiire [Sufyan bin ‘Uyainah] kuruga [‘Amru] kuruga [Abu Al Abbas Asy Sya’ir Al A’ma] kuruga [Abdullah bin ‘Amru] akagira ati, ‘Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam rimwe akehinguririize abantu ba Tha`if, kwonka taratungire kintu kyona kuruga aharibo’. Bwanyima akagira ati: ‘Ruhanga ku araabe naayenda nyenkyakare nitugaruka omuka’. Banywani be bakabuuza bati nitugarukayo n’obu turaabe tutaine eki twasingura? Rasulullah Sallallaahu ‘alaihi wasallam akabagira ati: ‘Reero, muze nyenkyakare omu kasheeshe kubarwanisa’. Ekiro ekyakuratsireho bakaza omu rutaro n’ahabw’ekyo baingi bakahutaara. Reero omurangi sallallaahu alaihi wasallam yaabagira ati: Nyenkyakare nitwija kugaruka omuka. Abdullah bin Amru akagira ati, ‘Eki bakatangaara. Reero Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam akasheka.
Imam Muslim : 3330
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَاوَرَ حِينَ بَلَغَهُ إِقْبَالُ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ تَكَلَّمَ عُمَرُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ فَقَالَ إِيَّانَا تُرِيدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَمَرْتَنَا أَنْ نُخِيضَهَا الْبَحْرَ لَأَخَضْنَاهَا وَلَوْ أَمَرْتَنَا أَنْ نَضْرِبَ أَكْبَادَهَا إِلَى بَرْكِ الْغِمَادِ لَفَعَلْنَا قَالَ فَنَدَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّاسَ فَانْطَلَقُوا حَتَّى نَزَلُوا بَدْرًا وَوَرَدَتْ عَلَيْهِمْ رَوَايَا قُرَيْشٍ وَفِيهِمْ غُلَامٌ أَسْوَدُ لِبَنِي الْحَجَّاجِ فَأَخَذُوهُ فَكَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْأَلُونَهُ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ وَأَصْحَابِهِ فَيَقُولُ مَا لِي عِلْمٌ بِأَبِي سُفْيَانَ وَلَكِنْ هَذَا أَبُو جَهْلٍ وَعُتْبَةُ وَشَيْبَةُ وَأُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ فَإِذَا قَالَ ذَلِكَ ضَرَبُوهُ فَقَالَ نَعَمْ أَنَا أُخْبِرُكُمْ هَذَا أَبُو سُفْيَانَ فَإِذَا تَرَكُوهُ فَسَأَلُوهُ فَقَالَ مَا لِي بِأَبِي سُفْيَانَ عِلْمٌ وَلَكِنْ هَذَا أَبُو جَهْلٍ وَعُتْبَةُ وَشَيْبَةُ وَأُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ فِي النَّاسِ فَإِذَا قَالَ هَذَا أَيْضًا ضَرَبُوهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يُصَلِّي فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ انْصَرَفَ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَضْرِبُوهُ إِذَا صَدَقَكُمْ وَتَتْرُكُوهُ إِذَا كَذَبَكُمْ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا مَصْرَعُ فُلَانٍ قَالَ وَيَضَعُ يَدَهُ عَلَى الْأَرْضِ هَاهُنَا هَاهُنَا قَالَ فَمَا مَاطَ أَحَدُهُمْ عَنْ مَوْضِعِ يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [‘Affan] atugambiire [Hammad bin Salamah] kuruga [Thabit] kuruga [Anas], ngu Omutumwa wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emigisha ya Allah ebe ahariwe) akagira okugaaniira obu amakuru gaamuhikireho ag’okuhika kwa karavani ya Afyan Sufyas. Anas akagira ati: Reero Abu Bakr akagamba, kwonka tarakifaho, bwanyima Umar akagamba, kandi tarakifaho, bwanyima Sa'd bin Ubadah yayemerera yagira ati, 'Nitwe abo orikwenda, iwe Mutumwa wa Allah, na Allah Ow'omu mukono gwe omutima gwangye guri, waaba nooragiira cera kuturagiira. okuza aha nshonda zoona z’ensi, buzima nitwija kuzayo’. Anas akagumizamu ati, ‘Bwanyima Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam akeeta abantu kweteerana, bwanyima y’ekyo bakarugayo kuhitsya obu baahikire Badr. Aho bakabugana abasheruzi b’amaizi g’abantu ba Quraish. Omuri abo hakaba harimu omuhuuku omujungu owa Bani Hajjaj, kandi bakamukwata. Bwanyima bagyenzi ba Rasulullah sallallahu 'alaihi wasallam bakamubuuza ahari Abu Sufyan n'abaserukare be. Akagarukamu ati, ‘Tindikumanya ahari Abu Sufyan, kwonka eki ndikumanya ni Abu Jahal, ‘Utbah, Syaibah na Umayyah bin Khalaf hamwe n’ekibinja ky’abantu -abaserukare-’. Buri murundi ogu yaabaire agamba ekintu nk’ekyo, bakaba bamuteera, kuhitsya obu yaabaire agira ati, ‘Eego, nkakugambira, Abu Sufyan nawe ariho’. Bwanyima bakareka omuhuuku ogwo, hatakahingwireho obwire buraingwa bakagaruka babuuza ahari Abu Sufyan, bwanyima yagarukamu ati, ‘Tindikumanya ahu Abu Sufyan ari, hariho Abu Jahal, ‘Utbah, Syaibah na Umayyah bin Khalaf hamwe n’ekibinja ky’abantu -abaserukare-’. Buri murundi ogu yaabaire agarukamu atyo, bakaba bateera omuhuuku’. Omubwire obwo nabi sallallaahu 'alaihi wasallam akaba ayemereire arikushaba, ku yaaherize kushaba kandi akareeba ekyabaireho, akagira ati: 'N'omutima gwangye oguri omu mikono ye, ahabwenki nimuteera yaaba naagamba amazima, kandi mukamureka wenka yaaba naabeiha?' Ekindi, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Ogwo nigwo mwanya ogu fulani na fulani baitsirwemu - obwo barikworeka ahansi - hanu, kandi hanu’. Anas akagira ati, ‘Kandi tihaine n’emwe aha myanya ei yaayorekire eyabaire eri hare n’emyanya ei abantu bafiiremu eyaabaire eyorekwa emikono ya nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam’.
Imam Muslim : 3331
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ وَفَدَتْ وُفُودٌ إِلَى مُعَاوِيَةَ وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ فَكَانَ يَصْنَعُ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ الطَّعَامَ فَكَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ مِمَّا يُكْثِرُ أَنْ يَدْعُوَنَا إِلَى رَحْلِهِ فَقُلْتُ أَلَا أَصْنَعُ طَعَامًا فَأَدْعُوَهُمْ إِلَى رَحْلِي فَأَمَرْتُ بِطَعَامٍ يُصْنَعُ ثُمَّ لَقِيتُ أَبَا هُرَيْرَةَ مِنْ الْعَشِيِّ فَقُلْتُ الدَّعْوَةُ عِنْدِي اللَّيْلَةَ فَقَالَ سَبَقْتَنِي قُلْتُ نَعَمْ فَدَعَوْتُهُمْ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَلَا أُعْلِمُكُمْ بِحَدِيثٍ مِنْ حَدِيثِكُمْ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ ثُمَّ ذَكَرَ فَتْحَ مَكَّةَ فَقَالَ أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَبَعَثَ الزُّبَيْرَ عَلَى إِحْدَى الْمُجَنِّبَتَيْنِ وَبَعَثَ خَالِدًا عَلَى الْمُجَنِّبَةِ الْأُخْرَى وَبَعَثَ أَبَا عُبَيْدَةَ عَلَى الْحُسَّرِ فَأَخَذُوا بَطْنَ الْوَادِي وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي كَتِيبَةٍ قَالَ فَنَظَرَ فَرَآنِي فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ لَا يَأْتِينِي إِلَّا أَنْصَارِيٌّ زَادَ غَيْرُ شَيْبَانَ فَقَالَ اهْتِفْ لِي بِالْأَنْصَارِ قَالَ فَأَطَافُوا بِهِ وَوَبَّشَتْ قُرَيْشٌ أَوْبَاشًا لَهَا وَأَتْبَاعًا فَقَالُوا نُقَدِّمُ هَؤُلَاءِ فَإِنْ كَانَ لَهُمْ شَيْءٌ كُنَّا مَعَهُمْ وَإِنْ أُصِيبُوا أَعْطَيْنَا الَّذِي سُئِلْنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرَوْنَ إِلَى أَوْبَاشِ قُرَيْشٍ وَأَتْبَاعِهِمْ ثُمَّ قَالَ بِيَدَيْهِ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى ثُمَّ قَالَ حَتَّى تُوَافُونِي بِالصَّفَا قَالَ فَانْطَلَقْنَا فَمَا شَاءَ أَحَدٌ مِنَّا أَنْ يَقْتُلَ أَحَدًا إِلَّا قَتَلَهُ وَمَا أَحَدٌ مِنْهُمْ يُوَجِّهُ إِلَيْنَا شَيْئًا قَالَ فَجَاءَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُبِيحَتْ خَضْرَاءُ قُرَيْشٍ لَا قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ ثُمَّ قَالَ مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ فَقَالَتْ الْأَنْصَارُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ أَمَّا الرَّجُلُ فَأَدْرَكَتْهُ رَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ وَرَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَجَاءَ الْوَحْيُ وَكَانَ إِذَا جَاءَ الْوَحْيُ لَا يَخْفَى عَلَيْنَا فَإِذَا جَاءَ فَلَيْسَ أَحَدٌ يَرْفَعُ طَرْفَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يَنْقَضِيَ الْوَحْيُ فَلَمَّا انْقَضَى الْوَحْيُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ قَالُوا لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ قُلْتُمْ أَمَّا الرَّجُلُ فَأَدْرَكَتْهُ رَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ قَالُوا قَدْ كَانَ ذَاكَ قَالَ كَلَّا إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ هَاجَرْتُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَيْكُمْ وَالْمَحْيَا مَحْيَاكُمْ وَالْمَمَاتُ مَمَاتُكُمْ فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَبْكُونَ وَيَقُولُونَ وَاللَّهِ مَا قُلْنَا الَّذِي قُلْنَا إِلَّا الضِّنَّ بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُصَدِّقَانِكُمْ وَيَعْذِرَانِكُمْ قَالَ فَأَقْبَلَ النَّاسُ إِلَى دَارِ أَبِي سُفْيَانَ وَأَغْلَقَ النَّاسُ أَبْوَابَهُمْ قَالَ وَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَقْبَلَ إِلَى الْحَجَرِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ قَالَ فَأَتَى عَلَى صَنَمٍ إِلَى جَنْبِ الْبَيْتِ كَانُوا يَعْبُدُونَهُ قَالَ وَفِي يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَوْسٌ وَهُوَ آخِذٌ بِسِيَةِ الْقَوْسِ فَلَمَّا أَتَى عَلَى الصَّنَمِ جَعَلَ يَطْعُنُهُ فِي عَيْنِهِ وَيَقُولُ { جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ } فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ طَوَافِهِ أَتَى الصَّفَا فَعَلَا عَلَيْهِ حَتَّى نَظَرَ إِلَى الْبَيْتِ وَرَفَعَ يَدَيْهِ فَجَعَلَ يَحْمَدُ اللَّهَ وَيَدْعُو بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَ و حَدَّثَنِيهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ ثُمَّ قَالَ بِيَدَيْهِ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى احْصُدُوهُمْ حَصْدًا وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ قَالُوا قُلْنَا ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَمَا اسْمِي إِذًا كَلَّا إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ
Atugambiire [Syaiban bin Farruh] atugambiire [Slaiman bin Al Mughirah] atugambiire [Thabit Al Bunani] kuruga ahari [Abdullah bin Rabbah] kuruga ahari [Abu Hurairah] akagira ati, ‘Ekigombe kikaija Mu’awiyah omu kwezi kwa Ramadhan, n’ahabw’ekyo abamwe omuriitwe bakaba bari omu by’okurya abandi abaabaire nibakora munonga. akatweta omu mwanya gwe -omuka ye-, reero naamugira nti: 'Ngaaha Nikigasha ku naakore eby'okurya reero nkabashaba kurya omuka yangye?' obwo nkagambira -eka yangye- ngu bakore eby'okurya'. Omu mwabazyo, nkabugana Abu Hurairah, namugira nti, 'Hati kurya kyakiro omuka yangye'. Abu Hurairah akagarukamu ati: ‘Okanbanza’. Nkagira nti; 'Eego, nkabanza naakubanza, kandi nanye nkabayeta boona'. Bwanyima y’ekyo, Abu Hurairah akagira ati; 'Noobaasa kukunda kubagambira ekintu ekyabaho ahariimwe, imwe bantu ba Ansar?' bwanyima akagamba aha kusingura orurembo rwa Makkah, yagira ati, ‘Obwire obwo omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam akarugayo kuhitsya obu yaahikire Makkah. Bwanyima yatorana Zubair kwebembera eibaare rimwe -amahe-, Khalid kwebembera eibaare erindi, kandi yatorana Abu 'Ubaidah kwebembera abaserukare abaabaire batajwaire eby'okurwanisa. Bakataaha omu kihanga, obwo nabi saww ari omu tiimu emwe. Abu Hurairah akagira ati: Reero yanreeba yagira ati: ‘Ei Abu Hurairah’. Nkagarukamu nti: Eego, iwe Mutumwa wa Allah! Akagira ati: ‘Otaikiriza omuntu weena kunhikaho okwihaho Ansar’. -akayongyeraho- 'Okwihaho Syaiban'. Akagumizamu ati: ‘Gambira aba Ansar ngu baije haihi naanye’. Abu Hurairah akagumizamu ati, ‘Ahonaaho bakamwetoroora, obwo abantu ba Quraysh nabo bakozire enshonda zoona omu mahe gatari gamwe na gamwe. Aba Quraysh bakagira bati, 'Reka batubandize, baaba baine omugisha, obwo nitwija kuba nabo, kwonka baaba bari ab'akabi, obwo nitwija kubaha eki barikushaba'. Rasulullah akagira ati: 'Noreeba amahe ga Quraysh n'abakuratsi baabo!' bwanyima yaakora akamanyiso n’emikono yombi, emwe aha mutwe gw’eyindi - ekirikumanyisa okurinda n’okurindana -, bwanyima yaagaruka yagira ati: ‘Nitureebana omuri Shaffa’. Abu Hurairah akagira ati, ‘Tukagumizamu nitugyendera, kandi tihaine n’omwe omuriitwe owaitsire, okwihaho omu Quraysh owaitsire’. Kikashangwa ngu tihaine okuhakanisa okwabaire kututeireho. Reero Abu Sufyan akaija yagira ati: ‘Ei Mutumwa wa Allah, aba Quraysh ku baraitwe, tihaine aba Quraysh abarikwija kubaho bwanyima y’eki’. -Nikimanyisa; aba Quraysh bakeehayo bataine shagama, n’ahabw’ekyo akagira ati: ‘Orikutaaha omu nju ya Abu Sufyan naija kuba aine oburinzi’. Nahabwekyo abantu ba Ansar bakagirana bati, ‘Nikireebeka ngu ogu mushaija atwire nakwatwaho enyehurira z’okwenda orurembo rwe n’ahabw’ekyo enyehurira za rukundo ahari abanyabuzaare be zikabaho’. Abu Hurairah akagira ati: ‘Obu okushururwa okwo kwaizire. Okushururwa ku kwakubaire nikushuuma, tihaine n’omwe omuriitwe owaabaire naija kureeba omutumwa wa Allah (saww) okuhisya obu okushururwa kuraabe kwaherize kushuuma. Okushururwa ku kwaherize kushuuma, Rasulullah saw. Bagarukamu bati: Itwe, iwe Mutumwa wa Allah? akagira ati: ‘Niiwe owaagambire ngu omushaija ogu nashusha ngu akakwatwaho enyehurira z’okukunda eka?’ bakagarukamu bati, ‘Batul’ Yagira ati: ‘Tikwo kiri buzima, ndi omuheereza wa Allah kandi omutumwa we. Nkafuruka ahari Allah kandi ahariimwe mwena, amagara gangye n’okufa kwangye nabyo biri hamwe naimwe’. Bwanyima y’okuhurira ekyo bakaija ahariwe, barikurira barikugira ngu ‘Na Allah, ekyo titurikukigamba kwonka twine eitima ahari Allah n’omutumwa we’. Nahabwekyo nabi sallallaahu alayihi wasallam akagira ati: Buzimazima Allah n’omutumwa we . murekye mwena mwetonganire kandi mubasaasire’. Abu Hurairah akagira ati: Reero abantu - abaturagye ba Makkah - bakaija omuka ya Abu Sufyan, kandi bakingaho enyiigi z'amaju gaabo. Reero nabi sallallaahu 'alaihi wasallam akagyendera okuhitsya obu yaahikire aha ibaare erikwiragura yaarinywegyera, bwanyima y'ekyo akakora Tawaf okwehinguririza Kaaba. Abu Hurairah akagira ati: ‘Nawe akaza omu bishushani ebyabaire biramibwa abantu ba Quraish ebyabaire biri okwehinguririza Kaaba, bwanyima yaabacumita amaisho n’obuta omu ngaro ze obwo arikugira ati: ‘Amazima gaizire, kandi ebishuba byabura’. Bwanyima y’okuheza Tawaf, akaza aha rushozi Shafa reero yaaza ahaiguru. Ku yaahikire ahaiguru, yaareeba Kaaba, bwanyima yaimutsya emikono yombi obwo arikuhimbisa Allah kandi arikushaba eshaara ei yaabaire naayenda. Kandi angambiire [Abdullah bin Hasyim] atugambiire [Bahz] atugambiire [Sulaiman bin Al Mughirah] n’isnad nk’egi, kandi omu hadiisi akayongyeraho ati, ‘bwanyima akamanyisa n’emikono yombi, emwe n’eyindi erikuhamya -erikurinda-’. Kandi akagamba omu hadiisi ye ati: ‘Bakagira ngu buzimazima ekyo tukigamba, iwe Mutumwa wa Allah’. Akagira ati: ‘Mwebirwe eki ndi, buzimazima, ndi omuheereza wa Allah n’omutumwa we’.
Imam Muslim : 3332
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ قَالَ وَفَدْنَا إِلَى مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ وَفِينَا أَبُو هُرَيْرَةَ فَكَانَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا يَصْنَعُ طَعَامًا يَوْمًا لِأَصْحَابِهِ فَكَانَتْ نَوْبَتِي فَقُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ الْيَوْمُ نَوْبَتِي فَجَاءُوا إِلَى الْمَنْزِلِ وَلَمْ يُدْرِكْ طَعَامُنَا فَقُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ لَوْ حَدَّثْتَنَا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يُدْرِكَ طَعَامُنَا فَقَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَجَعَلَ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ عَلَى الْمُجَنِّبَةِ الْيُمْنَى وَجَعَلَ الزُّبَيْرَ عَلَى الْمُجَنِّبَةِ الْيُسْرَى وَجَعَلَ أَبَا عُبَيْدَةَ عَلَى الْبَيَاذِقَةِ وَبَطْنِ الْوَادِي فَقَالَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ادْعُ لِي الْأَنْصَارَ فَدَعَوْتُهُمْ فَجَاءُوا يُهَرْوِلُونَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ هَلْ تَرَوْنَ أَوْبَاشَ قُرَيْشٍ قَالُوا نَعَمْ قَالَ انْظُرُوا إِذَا لَقِيتُمُوهُمْ غَدًا أَنْ تَحْصُدُوهُمْ حَصْدًا وَأَخْفَى بِيَدِهِ وَوَضَعَ يَمِينَهُ عَلَى شِمَالِهِ وَقَالَ مَوْعِدُكُمْ الصَّفَا قَالَ فَمَا أَشْرَفَ يَوْمَئِذٍ لَهُمْ أَحَدٌ إِلَّا أَنَامُوهُ قَالَ وَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّفَا وَجَاءَتْ الْأَنْصَارُ فَأَطَافُوا بِالصَّفَا فَجَاءَ أَبُو سُفْيَانَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُبِيدَتْ خَضْرَاءُ قُرَيْشٍ لَا قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ أَلْقَى السِّلَاحَ فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ أَغْلَقَ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ فَقَالَتْ الْأَنْصَارُ أَمَّا الرَّجُلُ فَقَدْ أَخَذَتْهُ رَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ وَرَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ وَنَزَلَ الْوَحْيُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُمْ أَمَّا الرَّجُلُ فَقَدْ أَخَذَتْهُ رَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ وَرَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ أَلَا فَمَا اسْمِي إِذًا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ أَنَا مُحَمَّدٌ عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ هَاجَرْتُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَيْكُمْ فَالْمَحْيَا مَحْيَاكُمْ وَالْمَمَاتُ مَمَاتُكُمْ قَالُوا وَاللَّهِ مَا قُلْنَا إِلَّا ضِنًّا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُصَدِّقَانِكُمْ وَيَعْذِرَانِكُمْ
Akangambira [Abdullah bin Abdurrahman Ad Darimi] atugambiire [Yahya bin Hasan] atugambiire [Hammad bin Salamah] atugambiire [Thabit] kuruga ahari [Abdullah bin Rabah] akagira ati, ‘Tukaija nk’ekigombe ahari Mu’awiyah bin Abu Us Sufyan], kandi omuri HubuAraiyah [ Tukaba tuhindurana kuteeka ekiihuro kimwe buri izooba. Ku kyahikire omurundi gwangye gw’okuteeka, nkagira nti, ‘Ei Abu Hurairah, erizooba n’omurundi gwangye gw’okuteeka’. Tihariho bwire buraingwa bakaija omu mwanya gwangye, kwonka eby’okurya bikaba bitakahikire, mbwenu nkagira nti: Iwe Abu Hurairah, kikaba nikiija kuba kirungi waatugambira aha Mutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam kuhitsya obu eby’okurya byaitu birahebwe!’ Akagira ati: ‘Obwire obumwe tukaza hamwe na Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam aha izooba ry’okusingura orurembo Mecca, akatoorana Khalid bin Walid kuba omukuru w’amahe g’aha rubaju rwa buryo, kandi yaatoorana Zubair kuba omukuru w’amahe g’aha rubaju rwa bumosho abaabaire bari omukuru w’amahe ga U. oruhanga. Bwanyima akagira ati: Iwe Abu Hurairah, yeta abantu ba Ansar ngu baije haihi naanye! Ahonaaho nkabateera esimu kugira ngu ahonaaho bateeranire haihi nawe, reero yagira ati: Imwe bantu ba Ansar, mwareeba eihe rya Quraysh? bakagarukamu bati: Eego. Akagira ati: ‘Mute omutima munonga, mwababugana nyenkyakare, reero mubamare’. obwo arikukora obubonero n‘emikono yombi -okuta eya buryo ahaiguru y‘eya bumosho-. Reero akagira ati: ‘Tukareebana ahari Shafa’. Abu Hurairah akagira ati: ‘Kandi omubwire obwo tihaine owaabaire naabahikaho kureka bakabaita’. Abu Hurairah akagumizamu ati, ‘Bwanyima Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam akaza aha rushozi rwa Shafa, kandi abantu ba Ansar baija bamwehinguririize ahari Shafa, obwo bari ahari Shafa, ahonaaho Abu Sufyan akaija yagira ati, ‘Ai Rasulullah, abantu ba Quraysh boona ku baraabe bacwekyereziibwe bwanyima y’eki Quray, obwo nihaija kubaho abantu abandi’. Abu Sufyan akagira ati: Reero Rasulullah shallallahu alaihi wasallam akagira ati: ‘Orikutaaha omunju ya Abu Sufyan aine oburinzi, orikutaho ekyokurwanisa kye aine oburinzi, orikukinga orwigi aine oburinzi’. Bwanyima y’ekyo, abantu abo bonka aba Ansar bakagira bati, ‘Nikireebeka ngu omushaija ogu - Rasulullah - atwire nakwatwaho enyehurira za rukundo aha ka ye kuhika aha kuhurira rukundo aha banyabuzaare be’. Mbwenu okushururwa kukaija ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, yagira ati: ‘Niiwe owagambire ati, ‘Nikireebeka ngu omushaija ogu atwire nakwatwaho enyehurira za rukundo aha ka ye kuhika aha nshonga y’okutunga enyehurira za rukundo aha banyabuzaare be? Okagira ngu oyebirwe eki ndi? -akakigamba emirundi eshatu- Ndi Muhammad, omuheereza wa Allah kandi omutumwa we, nkafuruka ahari Allah na ahariimwe mwena, n’ahabw’ekyo amagara gangye n’okufa kwangye biri naimwe’. Baheza bagira bati: 'Na Allah, eki titurikukigamba kureka ahabw'okugira ngu twine eitima ahari Allah n'omutumwa we'. Akagira ati: ‘Buzima, Allah n’omutumwa we nibahamya ebi murikugamba kandi nibasaasira ebikorwa byanyu’.
Imam Muslim : 3333
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَعَمْرٌو النَّاقِدُ وَابْنُ أَبِي عُمَرَ وَاللَّفْظُ لِابْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ وَحَوْلَ الْكَعْبَةِ ثَلَاثُ مِائَةٍ وَسِتُّونَ نُصُبًا فَجَعَلَ يَطْعُنُهَا بِعُودٍ كَانَ بِيَدِهِ وَيَقُولُ { جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا } { جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ } زَادَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ يَوْمَ الْفَتْحِ و حَدَّثَنَاه حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ كِلَاهُمَا عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا الثَّوْرِيُّ عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ إِلَى قَوْلِهِ زَهُوقًا وَلَمْ يَذْكُرْ الْآيَةَ الْأُخْرَى وَقَالَ بَدَلَ نُصُبًا صَنَمًا
Kitugambirwe [Abu Bakr bin Abu Syaibah] na [‘Amru An Naqid] na [Ibnu Abu Umar] obwo lafadz erikuruga ahari Ibn Abu Syaibah, bakagira ngu; atugambiire [Sufyan bin ‘Uyainah] kuruga ahari [Ibn Abu Najih] kuruga ahari [Mujahid] kuruga ahari [Abu Ma’mar] kuruga ahari [Abdullah] akagira ati, ‘Obu nabi saw yaataahire omuri Maka, omu bwire obwo hakaba hariho ebishushani magana ashatu na makumi mukaaga ebyabaire byehinguririize Kaaba. Reero n’omuhoro gwe yaateera ekishushani obwo arikushoma ati: ‘Amazima gaizire kandi ebishuba byabura, buzima ebishuba nibiija kubura buzima...- ’ -Ks. Al Israa: 81- '-Amazima gaizire kandi ebishuba tibirikwija kutandika kandi tibirikwija -nari- kugaruka-' -Ebibuuzo. Saba: 49-. Ibn Abu Umar akayongyeraho ati, ‘Obu eizooba ry’okusingura orurembo Makkah’. Kandi kitugambirwe [Hasan bin Ali Al Khulwani] na [Abd bin Humaid] bombi kuruga [Abdurrazaq] batugambiire [Aha Tsauri] kuruga [Ibn Abu Najih] n’isnad egi kuhika aha kugira ngu, ‘-n’ebishuba- buzima nibiija kuhwaho’. Kandi atagambire aha runyiriri orundi, akagira ngu, ‘Ekibumbe’ omu mwanya gw’okugira ngu ‘Ekibumbe’.
Imam Muslim : 3334
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ وَوَكِيعٌ عَنْ زَكَرِيَّاءَ عَنْ الشَّعْبِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُطِيعٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ لَا يُقْتَلُ قُرَشِيٌّ صَبْرًا بَعْدَ هَذَا الْيَوْمِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَزَادَ قَالَ وَلَمْ يَكُنْ أَسْلَمَ أَحَدٌ مِنْ عُصَاةِ قُرَيْشٍ غَيْرَ مُطِيعٍ كَانَ اسْمُهُ الْعَاصِي فَسَمَّاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُطِيعًا
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Ali bin Mushir] na [Waki’] kuruga [Zakaria] kuruga [Nk’oku Sha’bi] yaagizire; akaba anshabire [Abdullah bin Muthi’] kuruga ahari [ishe] akagira ati, ‘Nkahurira nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam arikugira omu bwire bw’okusingura orurembo Mecca ati: ‘Aba Quraysh tibarikwija kwitwa ahabw’okubohwa n’okuteera amabaare kuhika aha kufa, bwanyima y’erizooba kuhitsya aha kiro ky’okuzooka’. Kitugambirwe [Ibn Numair] atugambiire [taata] atugambiire [Zakaria] n’isnad egi, n’okwongyeraho ngu, ‘Kandi hakaba hatariho n’omwe owaahonokireho kuruga omu bantu ba Quraish owaabaire aine obuzigu bw’amaani ahariwe okwihaho Muthi’, kandi obukomooko bw’eiziina rye bukaba buri Al ‘Ashi -omukozi w’eby’obuhangwa. akamweta Muthi' -omwe orikworobera-'.
Imam Muslim : 3335
حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُا كَتَبَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ الصُّلْحَ بَيْنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ فَكَتَبَ هَذَا مَا كَاتَبَ عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالُوا لَا تَكْتُبْ رَسُولُ اللَّهِ فَلَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ لَمْ نُقَاتِلْكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَلِيٍّ امْحُهُ فَقَالَ مَا أَنَا بِالَّذِي أَمْحَاهُ فَمَحَاهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ قَالَ وَكَانَ فِيمَا اشْتَرَطُوا أَنْ يَدْخُلُوا مَكَّةَ فَيُقِيمُوا بِهَا ثَلَاثًا وَلَا يَدْخُلُهَا بِسِلَاحٍ إِلَّا جُلُبَّانَ السِّلَاحِ قُلْتُ لِأَبِي إِسْحَقَ وَمَا جُلُبَّانُ السِّلَاحِ قَالَ الْقِرَابُ وَمَا فِيهِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُا لَمَّا صَالَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْلَ الْحُدَيْبِيَةِ كَتَبَ عَلِيٌّ كِتَابًا بَيْنَهُمْ قَالَ فَكَتَبَ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ثُمَّ ذَكَرَ بِنَحْوِ حَدِيثِ مُعَاذٍ غَيْرَ أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرْ فِي الْحَدِيثِ هَذَا مَا كَاتَبَ عَلَيْهِ
Akangira [Ubaidullah bin Mua’d Al ‘Anbari] atugambiire [taata] atugambire [Syu’bah] kuruga ahari [Abu Ishaq] akagira ati; Nkahurira [Al Barra bin ‘Azzib] arikugira ati, ‘Ali bin Abu Talib rimwe akahandiika endagaano y’obusingye ahagati ya nabi n’abantu ba Mushrik -Makkah- omu bwire bw’endagaano ya Hudaibiyyah. Ali akahandiika ati, ‘Egi n’endagaano eyahandiikirwe Muhammad Rasulullah’. Reero bagira ngu kuri twamanyire ngu ori omutumwa wa Allah, tukaba tutakurwaniise. Nahabwekyo omurangi akagambira Ali ati: ‘Ihamu ebigambo ebyo - ebigambo ‘Rasulullah’ -’. Ali akagarukamu ati, 'tindikwenda kukiihaho'. Nahabwekyo omurangi akakiihaho n’emikono ye’. Al Barra` agizire ngu, 'Ebiri omu ndagaano nibigira ngu, omu bintu ebindi, abasiraamu nibabaasa kutaaha n'okuguma omu rurembo Makkah kumara ebiro bishatu. Tihariho by’okurwanisa ebirikubaasa kutwarwa okwihaho byateebwa omu nshaho’. Nkabuuza Abu Ishaq nti, 'Ekijwaro ky'ekisyo nikimanyisa ki?' akagarukamu ati, ‘Nikyo kijwaro ky’ekisyo n’ekintu ekirimu’. Kitugambirwe ngu [Muhammad bin Al Mutsanna] na [Ibn Basyar] bombi bakagira ngu; atugambiire [Muhammad bin Ja’far] atugambiire [Syu’bah] kuruga ahari [Abu Ishaq] akagira ati; Nkahurira [Al Barra` bin ‘Azib] arikugira ati, ‘Omutumwa wa Allah saw.w.s.A. rimwe akakora endagaano ya Hudaibiyyah, bwanyima Ali akahandiika akapapura ahagati yaabo’. Al Barra` akagira ati, 'Bwanyima akahandiika; Muhammad Rasulullah...bwanyima akagamba ekintu nka hadiisi ya Mu’adz, kwonka omu hadiisi ye taragizire ngu ‘egi n’endagaano eyahandiikirwe we’.
Imam Muslim : 3336
حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ وَأَحْمَدُ بْنُ جَنَابٍ الْمِصِّيصِيُّ جَمِيعًا عَنْ عِيسَى بْنِ يُونُسَ وَاللَّفْظُ لِإِسْحَقَ أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّاءُ عَنْ أَبِي إِسْحَقَ عَنْ الْبَرَاءِ قَالَ لَمَّا أُحْصِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ الْبَيْتِ صَالَحَهُ أَهْلُ مَكَّةَ عَلَى أَنْ يَدْخُلَهَا فَيُقِيمَ بِهَا ثَلَاثًا وَلَا يَدْخُلَهَا إِلَّا بِجُلُبَّانِ السِّلَاحِ السَّيْفِ وَقِرَابِهِ وَلَا يَخْرُجَ بِأَحَدٍ مَعَهُ مِنْ أَهْلِهَا وَلَا يَمْنَعَ أَحَدًا يَمْكُثُ بِهَا مِمَّنْ كَانَ مَعَهُ قَالَ لِعَلِيٍّ اكْتُبْ الشَّرْطَ بَيْنَنَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذَا مَا قَاضَى عَلَيْهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ الْمُشْرِكُونَ لَوْ نَعْلَمُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ تَابَعْنَاكَ وَلَكِنْ اكْتُبْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَأَمَرَ عَلِيًّا أَنْ يَمْحَاهَا فَقَالَ عَلِيٌّ لَا وَاللَّهِ لَا أَمْحَاهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرِنِي مَكَانَهَا فَأَرَاهُ مَكَانَهَا فَمَحَاهَا وَكَتَبَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ فَأَقَامَ بِهَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَلَمَّا أَنْ كَانَ يَوْمُ الثَّالِثِ قَالُوا لِعَلِيٍّ هَذَا آخِرُ يَوْمٍ مِنْ شَرْطِ صَاحِبِكَ فَأْمُرْهُ فَلْيَخْرُجْ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ نَعَمْ فَخَرَجَ و قَالَ ابْنُ جَنَابٍ فِي رِوَايَتِهِ مَكَانَ تَابَعْنَاكَ بَايَعْنَاكَ
Atugambiire [Ishaq bin Ibrahim Al Hamzhali] na [Ahmad bin Janab Al Mishishi] buri kimwe kuruga ahari [Isa Bin Yunus] obwo lafadz ari kuruga ahari Ishaq, atugambiire [Isa Bin Yunus] atugambiire [Zakaria] kuruga ahari [Abu Ishaq] kuruga ahari [Al Barrahulla Wahen`] kikazibirwa kukora Hajj, abantu ba Makkah bakataaha omu ndagaano y’obusingye, nikwo kugira ngu; n’ahabw’ekyo akataaha akagumaho ebiro bishatu byonka, atarikutaaha -Makkah- kwonka n’ekisyo kye ekikiri omu nshaho yaakyo, buri omwe kuruga omu bantu be akaba atarikwikirizibwa kuruga nawe, kureka okutaana n’ekyo bakaba baikiriza banywani be ababaire nibenda kwija nabo -kuguma omuri Makka-. Bwanyima akagambira Ali ati: ‘Handika ebigambo ebiri ahagati yeitu nabo na Bismillahirrahmanirrahim, eki nikyo kirugire omu kucwamu okwateirweho Muhammad Rasulullah’. Nahabwekyo aba Mushriki bakamugira ngu kuri twamanyire ngu ori omutumwa wa Allah, tukaba nituza kukukuratira, kwonka ohandiike Muhammad bin Abdullah. Bwanyima akagambira Ali ngu agisaasire, kwonka Ali ati, 'By Allah, tindikwija kugisaasire'. Reero omurangi sallallaahu alaihi wasallam akagira ati: 'Ngambira omwanya ogu mwahandiikireho'. Nahabwekyo Ali akamugambira omwanya, bwanyima we wenka yagusazaho, kandi yagutaho Ibn Abdullah. Akamara ebiro bishatu, aha kiro kya kashatu, bo - aba Quraysh - bakagambira Ali bati, ‘Eki n’ekiro ky’aha muheru kurugiirira aha mbeera ezaateirweho murumuna waawe, mbwenu mugambire ngu agyende - kuruga Mecca -’. Reero Ali akagambira Belau ngu aha muheru akaruga Makkah. Kandi omu byafaayo bya Ibn Janab nikigambwa ngu, ‘Buzimazima nitwija kukukuratira kandi tukuraganise obwesigwa ahariiwe’.
Imam Muslim : 3337
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ قُرَيْشًا صَالَحُوا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ سُهَيْلُ بْنُ عَمْرٍو فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَلِيٍّ اكْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ قَالَ سُهَيْلٌ أَمَّا بِاسْمِ اللَّهِ فَمَا نَدْرِي مَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ وَلَكِنْ اكْتُبْ مَا نَعْرِفُ بِاسْمِكَ اللَّهُمَّ فَقَالَ اكْتُبْ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ قَالُوا لَوْ عَلِمْنَا أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ لَاتَّبَعْنَاكَ وَلَكِنْ اكْتُبْ اسْمَكَ وَاسْمَ أَبِيكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اكْتُبْ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَاشْتَرَطُوا عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ مَنْ جَاءَ مِنْكُمْ لَمْ نَرُدَّهُ عَلَيْكُمْ وَمَنْ جَاءَكُمْ مِنَّا رَدَدْتُمُوهُ عَلَيْنَا فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَكْتُبُ هَذَا قَالَ نَعَمْ إِنَّهُ مَنْ ذَهَبَ مِنَّا إِلَيْهِمْ فَأَبْعَدَهُ اللَّهُ وَمَنْ جَاءَنَا مِنْهُمْ سَيَجْعَلُ اللَّهُ لَهُ فَرَجًا وَمَخْرَجًا
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Affan] atugambiire [Hammad bin Salamah] kuruga [Thabit] kuruga [Anas] ngu abantu ba Quraysh rimwe bakataaha omu ndagaano y’obusingye na nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam. Omu bwire obwo, omuri abo hakaba harimu Suhail bin ‘Amru. Nahabwekyo nabi akagambira Ali ati: 'Tulsilah Bismillahirrahmanirrahim'. Suhail akagira ati, 'Tindikumanya eki Bismillahirrahmanirrahim eri, kwonka handiika nk'oku turikumanya, nikwo kugira ngu 'Bismikallahuma'. Akagira ati: ‘Muhandiike kuruga ahari Muhammad Rasulullah’. Bagira ngu kuri twamanyire ngu ori omutumwa wa Allah, buzima tukaba nituza kukukuratira, kwonka ohandiike eiziina ryawe n’erya sho’. Reero omurangi nawe akagira ati: ‘Handika kuruga ahari Muhammad bin Abdullah’. Bwanyima bakataho obukwakurizo ahari nabi sallallaahu 'alaihi wasallam, omuri obwo hakaba buri, ngu omuntu weena orikuruga aharubaju rwawe, titurikwija kukugarurira, kwonka omuntu weena kuruga aharubaju rwaitu ku araabe yaija ahariiwe, obwo oine kutugarurira'. Mbwenu abashahawe bakabuuza bati: Iwe Mutumwa wa Allah, twine kuhandiika ebirikwetengyesa ebi? Akagarukamu ati: ‘Eego, ahabw’okuba abantu baitu nibaza aharibo, Allah naija kubabinga - aha mbabazi ze -, kwonka baaba nibaija ahariitwe, twine amatsiko ngu Allah naija kutuha omuhanda gw’okurugayo’.
Imam Muslim : 3338
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ ح و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ سِيَاهٍ حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ قَامَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍ يَوْمَ صِفِّينَ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا أَنْفُسَكُمْ لَقَدْ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ وَلَوْ نَرَى قِتَالًا لَقَاتَلْنَا وَذَلِكَ فِي الصُّلْحِ الَّذِي كَانَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ الْمُشْرِكِينَ فَجَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَسْنَا عَلَى حَقٍّ وَهُمْ عَلَى بَاطِلٍ قَالَ بَلَى قَالَ أَلَيْسَ قَتْلَانَا فِي الْجَنَّةِ وَقَتْلَاهُمْ فِي النَّارِ قَالَ بَلَى قَالَ فَفِيمَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا وَنَرْجِعُ وَلَمَّا يَحْكُمِ اللَّهُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ فَقَالَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ وَلَنْ يُضَيِّعَنِي اللَّهُ أَبَدًا قَالَ فَانْطَلَقَ عُمَرُ فَلَمْ يَصْبِرْ مُتَغَيِّظًا فَأَتَى أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ أَلَسْنَا عَلَى حَقٍّ وَهُمْ عَلَى بَاطِلٍ قَالَ بَلَى قَالَ أَلَيْسَ قَتْلَانَا فِي الْجَنَّةِ وَقَتْلَاهُمْ فِي النَّارِ قَالَ بَلَى قَالَ فَعَلَامَ نُعْطِي الدَّنِيَّةَ فِي دِينِنَا وَنَرْجِعُ وَلَمَّا يَحْكُمِ اللَّهُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ فَقَالَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ إِنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ وَلَنْ يُضَيِّعَهُ اللَّهُ أَبَدًا قَالَ فَنَزَلَ الْقُرْآنُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْفَتْحِ فَأَرْسَلَ إِلَى عُمَرَ فَأَقْرَأَهُ إِيَّاهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْ فَتْحٌ هُوَ قَالَ نَعَمْ فَطَابَتْ نَفْسُهُ وَرَجَعَ
Atugambiire [Abu Bakr bin Abu Syaibah] atugambiire [Abudulah bin Numair]. -omu muringo ogundi nikigambwaho- Atugambiire [Ibnu Numair] obwo aba lafadz bari haihi, atugambiire [taata] atugambiire [Abdul Aziz bin Siyah] atugambiire [Habib bin Abu Thabit] kuruga [Abu Wa`il] akagira ati, ' ‘Imwe bantu, mutereeze buri omwe omuriimwe. Endagaano ya Hudaibiyyah ku yaabaireho, tukaba turi hamwe na nabi saw. Kuri noogira ngu omu bwire obwo tukaba nitureeba obwitsi, tukaba nituza kuba turi omu rutaro. Eki kikabaho obu haabaireho endagaano y’obusingye ahagati ya nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’abantu ba Mushrik. Nahabwekyo Umar bin Khatthab akaija ahari nabi sallallaahu aalaihi wasallam yamugira ati: 'Ei Mutumwa wa Allah, itwe tituri omu mazima kandi bo bari omu bishuba?' akagira ati: ‘Eego’. Akagira ngu titurikwija kuza omu iguru twaba twitsirwe? kwonka ku baraabe baitsirwe, nibaija kuza omu muriro ogutaraara?’ akagarukamu ati: ‘Eego, nikwo kihikire’. Umar akabuuza ati, ahabwenki tushemerire kureka ediini yeitu, tukagaruka omuka yonka? N’obu Allah araabe ataine ki acwiremu ahagati yeitu nabo?’ Akagarukamu ati: ‘Iwe Ibnul Khattab, buzimazima ndi omutumwa wa Allah, kandi Allah tarikwija kunshiisha ebiro byoona’. Abu Wa’il akagira ati, ‘Umar bwanyima akarugaho atashemereirwe, nangwa n’okureebeka nk’oine ekiniga. Bwanyima akaija ahari Abu Bakr yagira ati: ‘Ai Abu Bakr, tituri ahaiguru y’ekihikire kandi bo bari omu bishuba’. Akagarukamu ati, 'Eego, ekyo kihikire'. Umar akabuuza ati: Ti mazima ngu twaba twitsirwe, nitwija kuza omu iguru, obwo bo baaba baitsirwe, nibaza omu muriro ogutaraara? Abu Bakr akagarukamu ati, 'Eego, ekyo kihikire'. Umar akagaruka yaabuuza ati, ‘Ahabw’enki turikureka ediini yaitu, tukagaruka omuka kwonka? N’obu Allah araabe ataine ki acwiremu ahagati yeitu nabo?’ Nahabwekyo Abu Bakr akagira ati: ‘Iwe Ibnul Khattab, buzima n’omutumwa wa Allah, kandi Allah tarikwija kumushiisha ebiro byoona’. Suhail akagira ati: Reero orunyiriri rwa Qur’an rukashuuma aha Mutumwa wa Allah, niyo Surah Al Fath. Nahabwekyo aragiire omuntu kushomera Umar, reero yabuuza ati, iwe omutumwa wa Allah, obusinguzi nikimanyisa ki? akagira ati: ‘Eego, ekyo kihikire’. Nibwo bwonka obu yayeteisa akagaruka’.
Imam Muslim : 3339
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ شَقِيقٍ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ يَقُولُا بِصِفِّينَ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَنِّي أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَرَدَدْتُهُ وَاللَّهِ مَا وَضَعْنَا سُيُوفَنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا إِلَى أَمْرٍ قَطُّ إِلَّا أَسْهَلْنَ بِنَا إِلَى أَمْرٍ نَعْرِفُهُ إِلَّا أَمْرَكُمْ هَذَا لَمْ يَذْكُرْ ابْنُ نُمَيْرٍ إِلَى أَمْرٍ قَطُّ و حَدَّثَنَاه عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ جَمِيعًا عَنْ جَرِيرٍ ح و حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ كِلَاهُمَا عَنْ الْأَعْمَشِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَفِي حَدِيثِهِمَا إِلَى أَمْرٍ يُفْظِعُنَا
Kitugambirwe ngu [Abu Kuraib Muhammad bin Al ‘Ala] na [Muhammad bin Abdullah bin Numair] bombi bakagira ngu; atugambiire [Abu Mu’awiyah] kuruga [Al A’masy] kuruga [Syaqiq] akagira ati; Nkahurira [Sahal bin Hunaif] arikugira obwo ari Shifin ati, ‘Imwe bantu, mwetereeze, ahabwa Allah, nyowe nyenka nkakireeba omu bwire bw’ekikorwa kya Abu Jandal, kuri naabaasize kwanga ekiragiro ky’omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, nkaba ninza kukiyanga -obutarwana-. Na Allah, omubwire obwo tukaba tutarwana na kakye, kwonka Allah akatworobera ebintu, bitarikushushana munonga n’ebirikubabaho hati!’ Ibn Numair taragizire ngu, ‘okuhisya obu ekintu kirikwerarikiriza’. Kandi atugambiire [Usman bin Abu Syaiba] na [Ishaq] buri kimwe kuruga [Jarir]. Kandi kigambirwe kuruga omu muhanda ogundi, kigambirwe nyowe [Abu Sa’id Al Asyaj] akatugambira [Waki’] bombi kuruga [Al A’masy] na isnad omu, kandi omu hadiisi ya kabiri nikigambwa ngu, ‘Okuhitsya obu ekintu ky’akabi munonga kirabeho’.
Imam Muslim : 3340
و حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ بِصِفِّينَ يَقُولُا اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَلَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا فَتَحْنَا مِنْهُ فِي خُصْمٍ إِلَّا انْفَجَرَ عَلَيْنَا مِنْهُ خُصْمٌ
Kandi yangira [Ibrahimu bin Sa’id Aljauhari] akatugambira [Abu Usamah] kuruga ahari [Malik bin Mighwal] kuruga ahari [Abu Hashin] kuruga ahari [Abu Wa`il] akagira ati; Nkahurira [Sahl bin Hunaif] arikugira obwo ari Shifin ati, ‘Mweteho omutima, buzima nimuza kumanya aha nshonga zaanyu z’ediini, buzimazima nkareeba ekyahikire ahari Abu Jandal, kuri naabaasa kwanga ekiragiro ky’omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam, tukaba nituza kuba giilven way out of out buzima, obuzima obu buzima tiburikwija kuba obw’obuzigu . okuguma’.