Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith
Hadith
Imam Muslim : 221
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ مِينَاءَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاللَّهِ لَيَنْزِلَنَّ ابْنُ مَرْيَمَ حَكَمًا عَادِلًا فَلَيَكْسِرَنَّ الصَّلِيبَ وَلَيَقْتُلَنَّ الْخِنْزِيرَ وَلَيَضَعَنَّ الْجِزْيَةَ وَلَتُتْرَكَنَّ الْقِلَاصُ فَلَا يُسْعَى عَلَيْهَا وَلَتَذْهَبَنَّ الشَّحْنَاءُ وَالتَّبَاغُضُ وَالتَّحَاسُدُ وَلَيَدْعُوَنَّ إِلَى الْمَالِ فَلَا يَقْبَلُهُ أَحَدٌ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ލައިތު] އަށް [ސަޢީދު ބިން އަބޫ ސަޢީދު] ގެ އަރިހުން [ޢަތާޢު ބިން މިނާ’] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވީ، ‘الله ގެ ރަސޫލާ، الله ތަޢާލާ އޭނާއަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެއްވައި، ވިދާޅުވިއެވެ ކާފަރުން -، ޒުވާން ޖަމަލުތައް ދޫކޮށްލާފައި، އެމީހުން ހޯދަން މަސައްކަތް ނުކުރާށެވެ، ޢަދާވާތްތެރިކަން ނެތިގެންދާނެ، ނަފްރަތާއި ހަސަދަވެރިކަން ނެތިގެންދާނެ، އަދި މުއްސަނދިކަން - ޞަދަޤާތް - ޤަބޫލުކުރުމަށް ގޮވާލާނެއެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 222
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيِّ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ ابْنُ مَرْيَمَ فِيكُمْ وَإِمَامُكُمْ مِنْكُمْ
އަޅުގަނޑަށް [ޙަރުމަލާ ބިން ޔަޙްޔާ] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [އިބްނު ވަޙާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔޫނުސް] [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، އަބޫ ޤަތަދާ އަލްއަންސާރީގެ ކުރީގެ އަޅާ އަޅުގަނޑަށް [ނާފީޢު] އަށް ވާރިދުވެފައި އޮތީ، [އަބޫ ޙުރައިރާ] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވިއެވެ މަރިޔަމްގެފާނުގެ ދަރިކަލުން އީސާގެފާނު ތިބާގެ މައްޗަށް ފައިބައިވަޑައިގެން ތިބާގެ ލީޑަރަކަށް ވެވަޑައިގަންނަވާއިރު ހެއްޔެވެ؟'
Hadith
Imam Muslim : 223
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ ابْنُ مَرْيَمَ فِيكُمْ وَأَمَّكُمْ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޙާތިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ޔަޢުޤޫބު ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު އަޚީ އިބްނު ޝިހާބު] [އޭނާގެ ދޮންބައްޕަގެ ފަރާތުން] ވިދާޅުވީ، [ނާފީޢު] - އަބޫ ޤަތަދާލް އަންސާރީގެ ކުރީގެ އަޅުން - އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި އޭނާއަށް އަޑުއިވިފައި އޮތީ [އަބޫ ޙުރައިރާ] ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ. 'މަރިޔަމްގެފާނުގެ ދަރިކަލުން އީސާގެފާނު ތިބާގެ މައްޗަށް ފައިބައިވަޑައިގެން ތިބާގެ ލީޑަރަކަށް ވެވަޑައިގަތުމުން ތިބާ ހުންނާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟'
Hadith
Imam Muslim : 224
و حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ نَافِعٍ مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَيْفَ أَنْتُمْ إِذَا نَزَلَ فِيكُمْ ابْنُ مَرْيَمَ فَأَمَّكُمْ مِنْكُمْ فَقُلْتُ لِابْنِ أَبِي ذِئْبٍ إِنَّ الْأَوْزَاعِيَّ حَدَّثَنَا عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَإِمَامُكُمْ مِنْكُمْ قَالَ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ تَدْرِي مَا أَمَّكُمْ مِنْكُمْ قُلْتُ تُخْبِرُنِي قَالَ فَأَمَّكُمْ بِكِتَابِ رَبِّكُمْ تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَسُنَّةِ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އަލްވަލިދު ބިން މުސްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އިބްނު އަބޫ ޟިޢުބީން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [އިބްނު ޝިހާބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ، [ނާފީޢު] އަބޫ ޤަޠަދާގެ އަޅުން، [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން، الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ވިދާޅުވި އިރު: ‘މަރިޔަމްގެފާނުގެ ދަރިކަލުން އީސާގެފާނު ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ. ތިބާގެ މައްޗަށް ފައިބައިގެން ތިބާގެ ލީޑަރަކަށް ވެގެންދެއެވެ'. ދެން އަޅުގަނޑު [އިބްނު އަބޫ ޟިޢުބު] އަށް ބުނީމެވެ، [އަލްޢައުޒާޢީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވީ، [އަޒްޒުހްރީ] އިން [ނަފީޢު] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން، ‘ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިޔަކު ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ހުންނާނީ’ ކަމަށެވެ. [އިބްނު އަބޫ ޟިޢުބު] ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، 'އަހަންނަށް އެކަން އަންގާނަންތަ؟' އިބްނު އަބޫ ޟިޢުބު ވިދާޅުވެފައިވަނީ، الله ގެ ފޮތާއި ކަލޭގެފާނުގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ސުންނަތްތަކާ އެއްގޮތަށް އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް މަގުދައްކަވާނެއެވެ''.
Hadith
Imam Muslim : 225
حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ شُجَاعٍ وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَحَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ قَالُوا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي يُقَاتِلُونَ عَلَى الْحَقِّ ظَاهِرِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ قَالَ فَيَنْزِلُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَقُولُ أَمِيرُهُمْ تَعَالَ صَلِّ لَنَا فَيَقُولُ لَا إِنَّ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ أُمَرَاءُ تَكْرِمَةَ اللَّهِ هَذِهِ الْأُمَّةَ
އަލްވަލިދު ބިން ޝުޖާޢު އާއި ޙާރޫން ބިން ޢަބްދުالله އަދި ހައްޖާޖު ބިން އަޝްޞޔާޢިރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އަލްޙައްޖާޖު - އެއީ އިބްނު މުޙައްމަދު - އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ އިބްނު ޖުރައިޖުގެ އަރިހުންނެވެ of Allah be upon him) ވިދާޅުވަނީ: 'އަޅުގަނޑުގެ ޤައުމުގެ ތެރެއިން އަބަދުވެސް ޙަޤީޤަތުގެ މަގުގައި ހަނގުރާމަކުރާ ބައެއް މީހުން ތިބޭނެ، އަދި އެމީހުން އަބަދުވެސް ޤިޔާމަތް ދުވަހާއި ހަމައަށް ފެންނާނެއެވެ.' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ދެން މަރިޔަމްގެފާނުގެ ދަރިކަލުން އީސާގެފާނު ފައިބައިވަޑައިގަތުމުން، އެމީހުންގެ ލީޑަރު ވިދާޅުވީ، 'އަހަރެމެން ދުޢާކުރުމުގައި ގެންދަވާށެވެ.' އީސާގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 226
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا إِسْمَعِيلُ يَعْنُونَ ابْنَ جَعْفَرٍ عَنْ الْعَلَاءِ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا فَإِذَا طَلَعَتْ مِنْ مَغْرِبِهَا آمَنَ النَّاسُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ فَيَوْمَئِذٍ { لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا } حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَابْنُ نُمَيْرٍ وَأَبُو كُرَيْبٍ قَالُوا حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ ح و حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ كِلَاهُمَا عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ذَكْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِ حَدِيثِ لْعَلَاءِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
ޔަޙްޔާ ބިން އައްޔޫބު އާއި ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދާއި ޢަލީ ބިން ޙުޖުރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، އިސްމާޢީލް ބިން ޔަޢުނުނު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، އިބްނު ޖަޢުފަރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، އަލްޢަލާގެ އަރިހުން، އިބްނު ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، އޭނާގެ ބައްޕަގެ އަރިހުން، އަބޫ ޙުރައިރާގެ އަރިހުން، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ ހުޅަނގުން އިރު އަރަންދެންނެވެ. ހުޅަނގުން އިރު އަރާއިރު، ހުރިހާ މީހުންވެސް الله އަށް އީމާންވާނެ، އޭގެ ކުރިން: "ކުރިން އީމާންނުވި ނުވަތަ އީމާންތެރިކަމުގައި ހެޔޮކަމަށް މަސައްކަތް ނުކުރާ މީހެއްގެ އީމާންތެރިކަމުގައި އެއްވެސް ފައިދާއެއް ނެތެވެ." - އަލްއަންޢާމް: 158. އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ އާއި އިބްނު ނޫމައިރާއި އަބޫ ކުރައިބް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، އިބްނު ފުދުލައިލް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވެއެވެ. -އަނެއްކާ ރިވާޔަތެއްގައި އެވާހަކަ އަންގަވާފައި ވެއެވެ- އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޖަރީރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، އެދެމީހުންނަށްވެސް، [ޢުމަރަ ބިން އަލްޤަޢުޤާޢު] އިން [އަބޫ ޛުރާޙު] އިން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން. -އަނެއްކާވެސް ރިވާޔަތެއްގައި ބަޔާންވެގެންވާ- އަދި [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޙުސައިން ބިން ޢަލީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [ޒައިދާއިން] [ޢަބްދުﷲ ބިން ދަކްވާން] އިން [ޢަބްދުއްރަޙްމާން އަލްއަޢްރާޖް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހުން. -އަނެއްކާވެސް ރިވާޔަތެއްގައި އެވާހަކަ އަންގަވާފައި ވެއެވެ- އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙަދީޘްކުރެއްވި، [ޢަބްދުއްރައްޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، [މާޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 227
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ح و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْرَقُ جَمِيعًا عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ ح و حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ وَاللَّفْظُ لَهُ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثٌ إِذَا خَرَجْنَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَالدَّجَّالُ وَدَابَّةُ الْأَرْضِ
އަދި [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އާއި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. -އަނެއްކާވެސް ރިވާޔަތެއްގައި އެކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވަނީ- އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ އެއީ [އިޝާޤު ބިން ޔޫސުފްލް އަޒްރާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ހުރިހާ ކަމެއްވެސް [ފުދުލައިލް ބިން ޣަޒްވާން] އިންނެވެ. -އަނެއްކާވެސް ރިވާޔަތެއްގައި ބަޔާންވެގެން- އަދި [އަބޫ ކުރުއިބް މުޙައްމަދު ބިން އަލްޢަލާ'] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި އަދި ބަސްފުޅަކީ އޭނާގެ، [އިބްނު ފުދުލައިލް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ އަރިހުން] [އަބޫ ޙާޒިމް] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޙުރައިރާ] ގެ އަރިހުން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ ކުރިން އޭނާގެ އީމާންތެރިކަން ގަބޫލުކުރި ނުވަތަ ހެޔޮކަން ކުރަން މަސައްކަތްކުރި މީހެއްގެ އީމާންތެރިކަމަށް ފައިދާ ކުރާނެ، އެއީ: ހުޅަނގުން އިރު އަރައި، ދައްޖަލް އުފެދުމާއި، ބިމުގައި އުދުހެމުންދާ މަޚްލޫޤުން''.
Hadith
Imam Muslim : 228
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ ابْنِ عُلَيَّةَ قَالَ ابْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يَزِيدَ التَّيْمِيِّ سَمِعَهُ فِيمَا أَعْلَمُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمًا أَتَدْرُونَ أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ الشَّمْسُ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ إِنَّ هَذِهِ تَجْرِي حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ فَتَخِرُّ سَاجِدَةً فَلَا تَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يُقَالَ لَهَا ارْتَفِعِي ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَرْجِعُ فَتُصْبِحُ طَالِعَةً مِنْ مَطْلِعِهَا ثُمَّ تَجْرِي حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ فَتَخِرُّ سَاجِدَةً وَلَا تَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى يُقَالَ لَهَا ارْتَفِعِي ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَرْجِعُ فَتُصْبِحُ طَالِعَةً مِنْ مَطْلِعِهَا ثُمَّ تَجْرِي لَا يَسْتَنْكِرُ النَّاسَ مِنْهَا شَيْئًا حَتَّى تَنْتَهِيَ إِلَى مُسْتَقَرِّهَا ذَاكَ تَحْتَ الْعَرْشِ فَيُقَالُ لَهَا ارْتَفِعِي أَصْبِحِي طَالِعَةً مِنْ مَغْرِبِكِ فَتُصْبِحُ طَالِعَةً مِنْ مَغْرِبِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَدْرُونَ مَتَى ذَاكُمْ ذَاكَ حِينَ { لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا } و حَدَّثَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ بَيَانٍ الْوَاسِطِيُّ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يُونُسَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمًا أَتَدْرُونَ أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ الشَّمْسُ بِمِثْلِ مَعْنَى حَدِيثِ ابْنِ عُلَيَّةَ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔަޙްޔާ ބިން އައްޔޫބު] އަދި [އިޝާޤު ބިން އިބްރާހީމް] އަށް [އިބްނު އުލައިއްޔާ] ގެ އަރިހުން ހުރިހާ ވާހަކައެއް ކިޔައިދީފައި، [އިބްނު އައްޔޫބު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު އުލައިއްޔާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޔޫނުސް] [އިބްރާހީމް ބިން ޔަޒީދު އައްތަމީމީ] ގެ އަރިހުން އެވާހަކަ އަޑުއަހާފައިވަނީ [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅުގެ ފަރާތުން] [އަބޫދާރު] ގެ އަރިހުން އެންމެ ރަނގަޅަށް އެނގޭ އެއްޗެއްގައި ކަމަށް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ صلى الله عليه وسلم އެއްދުވަހަކު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެއުރެން ޖަވާބު ދިނީ الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ މާ ރަނގަޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަމުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އެނބުރި އަންނަނީ އުފުލިގެންދާ ތަނުން އުފުލިގެންދާންދެން، ދެން ދުއްވާ ވަށައިގަނޑެއްގައި، އޭގެ އުފުލިފައިވާ ތަނުގައި، އެއީ ތަޚުތުގެ ދަށުގައި ހުއްޓިގެންދާންދެން، ކުޑަކޮށްވެސް އިންކާރު ނުކުރުމަށެވެ. އެހެންކަމުން ހުޅަނގުން އުފުލިގެންދެއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ اللَّه اللَّه ދެން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޢަބްދުލްޙަމީދު ބިން ބަޔާން އަލްވަސީތީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޚާލިދު] - އެއީ އިބްނު ޢަބްދުالله - [ޔޫނުސް] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހީމް އައްތައިމީ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] [އަބޫ ދަރުރު] ގެ އަރިހުން އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި، އެއްދުވަހަކު ރަސޫލާ ޝައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ވިދާޅުވި އެވެ އުލައިއްޔާ' އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 229
و حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ وَاللَّفْظُ لَأَبِي كُرَيْبٍ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَالِسٌ فَلَمَّا غَابَتْ الشَّمْسُ قَالَ يَا أَبَا ذَرٍّ هَلْ تَدْرِي أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَإِنَّهَا تَذْهَبُ فَتَسْتَأْذِنُ فِي السُّجُودِ فَيُؤْذَنُ لَهَا وَكَأَنَّهَا قَدْ قِيلَ لَهَا ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَطْلُعُ مِنْ مَغْرِبِهَا قَالَ ثُمَّ قَرَأَ فِي قِرَاءَةِ عَبْدِ اللَّهِ وَذَلِكَ مُسْتَقَرٌّ لَهَا
އަދި [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އާއި [އަބޫ ކުރުއިބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު ބަސްފުޅަކީ އަބޫ ކުރުއިބްގެ ބަސްފުޅެވެ، އެދެބޭފުޅުންވެސް ވިދާޅުވީ، [އަބޫ މުޢާވިޔަތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވާ ކަމަށާއި [އަލްއަޢްމާސީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްރާހީމް އައްތައިމީ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] [އަބޫދާރު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ الله صلى الله عليه وسلم އިށީނދެގެން އިންއިރު، ދެން އިރު އޮއްސުމުން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަބޫ ޛައްރު ޖަވާބު ދެއްވީ، الله އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ އެންމެ ރަނގަޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭނާ ދިޔައީ، ދެން ސަޖިދަ ކުރުމުގެ ހުއްދައަށް އެދުމުން، އެހެންކަމުން އޭނާއަށް ސަޖިދަ ކުރުމުގެ ހުއްދަ ދިނީ، 'ތިޔަ އައި ދިމާލުން އެނބުރި ދާށޭ' ބުނި ފަދައިންނެވެ. ދެން ހުޅަނގުން އުފުލިގެން ދިޔައެވެ.' ރިވާވެރިޔާ ވިދާޅުވީ، 'ދެން އޭނާ ކިޔަވާފައިވަނީ އަބްދުالله ކިޔަވާފައިވާ ފަދައިން، 'އަދި އެއީ އިރުގެ ތަން'' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 230
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْأَشَجُّ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الْأَشَجُّ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى { وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا } قَالَ مُسْتَقَرُّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ
[އަބޫ ސަޢީދުލް އަޝްޖާޖް] އާއި [އިޝާޤް ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް އިޝާޤް ވިދާޅުވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން އިރު، އަލް އަޝްޖާޖު ވިދާޅުވި އިރު، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ވާކީ’] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްއަޢްމާސީ] [އިބްރާހީމް އައްތައިމީ] ގެ އަރިހުން [އެކަލޭގެފާނުގެ ބައްޕާފުޅު] ގެ އަރިހުން [އަބޫދާރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ axis-' -Qs. ޔޫނުސް: 38- ފަހެ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އޭގެ ތަން އޮތީ ތަޚުތުގެ ދަށުގައެވެ''.
Hadith
Imam Muslim : 231
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةَ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ فَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ يَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ أُوْلَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ أَقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ { اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ } فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ ثُمَّ قَالَ لِخَدِيجَةَ أَيْ خَدِيجَةُ مَا لِي وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ قَالَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي قَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ كَلَّا أَبْشِرْ فَوَاللَّهِ لَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا وَاللَّهِ إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى وَهُوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخِي أَبِيهَا وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ وَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعَرَبِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ أَيْ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ قَالَ وَرَقَةُ بْنُ نَوْفَلٍ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَآهُ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا يَا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا حِينَ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَ مُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَوَاللَّهِ لَا يُحْزِنُكَ اللَّهُ أَبَدًا وَقَالَ قَالَتْ خَدِيجَةُ أَيْ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ و حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ زَوْجُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَجَعَ إِلَى خَدِيجَةَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ وَمَعْمَرٍ وَلَمْ يَذْكُرْ أَوَّلَ حَدِيثِهِمَا مِنْ قَوْلِهِ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ وَتَابَعَ يُونُسَ عَلَى قَوْلِهِ فَوَاللَّهِ لَا يَخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا وَذَكَرَ قَوْلَ خَدِيجَةَ أَيْ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫޢަތު ޠާހިރު އަޙްމަދު ބިން އަމްރޫ ބިން ޢަބްދުالله ބިން އަމްރޫ ބިން ސާރޙް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އިބްނު ވަޙްބު] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް [ޔޫނޫސް] އަށް ކިޔައިދީފައިވާ ގޮތުގައި [އުރުވާ ބިން އަޒްޒުބައިރު] ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަނބިކަނބަލުން [ޢާއިޝާ]، އެކަމަނާއަށް ވިދާޅުވީ، އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ ވަޙީ ވެގެންދިޔައީ އޭނާގެ ނިދީގައި ޙަޤީޤީ ހުވަފެނެއްގެ ސިފައިގައެވެ. އެ ހުވަފެން އޭނާއަށް ނުލިބުނީ ފަތިހުގެ ހިމޭންކަން އުފެދިގެން ދިޔަ ވަރަކަށް ނޫނީ، ދެން އޭނާއަށް ކަމުދިޔައީ އެކަނިވެރިވުމެވެ. ކުރިން އޭނާ ހުރީ ހިރާގެ ހޮހަޅައިގައި އެކަނިއެވެ. އެތަނުގައި އޭނާ ގެއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ކުރިން الله އަށް އަޅުކަން ކުރެއްވުމުގައި ދެތިން ރޭ ހޭދަކުރެއްވިއެވެ. މިކަމަށްޓަކައި ބައެއް ރިޒުޤުތައް ގެނެސްދެއްވިއެވެ. -އެތަނުގައި މަދު ދުވަސްކޮޅަކު ހުރުމަށްފަހު- އެނބުރި ޚަދީޖާއަށް ވަޑައިގަތީ، މަދު ރޭތަކެއްގެ ރިޒުޤު ހިފައިގެންނެވެ. މިހާލަތު ކުރިއަށް ދިޔައީ ހިރާގެ ހޮހަޅައިގައި ހުންނަވައިގެން ވަޙީއެއް ގެނެސްދެންދެނެވެ. އެ ވަޙީ ދެއްވީ ޖިބްރީލް މަލާއިކަތާ ކިޔަވާށެވެ. ' އޭނާ ވިދާޅުވީ: 'އަހަންނަކީ ކިޔެވުމަށް މޮޅު މީހެއް ނޫން' ކަމަށެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'ދެން މަލާއިކަތާ އަހަރެންގެ ގައިގައި ހިފަހައްޓައި ބާރަށް ބައްދާލެއްވިއެވެ. ދެން ވިދާޅުވީ އޭ މުޙައްމަދު ކިޔަވާށެވެ! ' އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެން ދެން ޖަވާބު ދިނީ، 'އަހަންނަކަށް ކިޔަވަން ނުކެރޭނެ'. އޭނާ ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ: 'ޖިބްރީލް ދެން އަހަރެންގެ ގައިގައި ހިފަހައްޓައިގެން އަނެއްކާވެސް ބާރަށް ބައްދާލީ، އަހަރެންނަށް އެ ބުރަ އިހުސާސް ކުރެވެންދެން އޭނާ އަނެއްކާވެސް އަހަރެން ދޫކޮށްލީ.' ދެން ވިދާޅުވީ އޭ މުޙައްމަދު ކިޔަވާށެވެ! ' އޭނާ ވިދާޅުވީ: 'އަހަރެން ދެން ޖަވާބު ދިނީ، 'އަހަންނަކީ ކިޔެވުމަށް މޮޅު މީހެއް ނޫން' ކަމަށެވެ. އޭނާ ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ: 'ޖިބްރީލް އަނެއްކާވެސް އަހަރެންގެ ގައިގައި ހިފަހައްޓައިގެން ބާރަށް ބައްދާލީ، އަހަރެންނަށް އެ ބުރަ އިހުސާސް ކުރެވެންދެން އޭނާ އަހަރެން ދޫކޮށްލީ' ކަމަށެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު الله ގެ ބަސްފުޅުތައް ކިޔުއްވިއެވެ: '-އޭ މުޙައްމަދު ހުރިހާ ޚަލްޤުތަކެއް އުފެއްދެވި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ނަންފުޅުގައި ކިޔަވާށެވެ. އެކަލޭގެފާނު އިންސާނާ ހެއްދެވީ ލޭގެ ހޮޅިއަކުން، ކިޔައި، އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަކީ ގަލަމުން އިންސާނާއަށް އުނގަންނައިދެއްވާ އެންމެ ރަޙްމަތްތެރި ރަސްކަލާނގެއެވެ. އޭނާ އިންސާނާއަށް ނޭނގޭ ކަންތައްތައް ދަސްކޮށްދެއެވެ- ' -Qs. އަލް އަލާޤް: 1-5-. އެ ހާދިސާއަށްފަހު، ޚަދީޖާއާ ބައްދަލުވާންދެން ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރޭގައި ގެއަށް އެނބުރި އައިސް، އޭނާ ބުނީ: 'އަހަރެން ނިވާކޮށްލާށެވެ! އަހަރެން ނިވާކޮށްލާށެވެ'. ދެން ޚަދީޖާ އޭނާގެ ތުރުތުރު އަޅަން ފިލައިގެންދާންދެން ރަޖާއެއް ދިނެވެ. އެއަށްފަހު ޚަދީޖާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ: އޭ ޚަދީޖާ! އަހަންނަށް ވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ' އޭނާ ވެސް ހިނގި މުޅި ހާދިސާ ކިޔައިދިނެވެ. އަނެއްކާވެސް ބުނީ 'އަހަރެން ވަރަށް ކަންބޮޑުވަނީ އަހަރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސާއި މެދު' ކަމަށެވެ. ޚަދީޖާ އޭނާއަށް ހިތްހަމަޖެހުން ދިނުމުގައި ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ، ‘އެހެން ނުވާށެވެ، އުފާވާށެވެ! الله ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ތިޔަބައިމީހުން ނިކަމެތި ނުކުރައްވާނެ، އަބަދަށްޓަކައި. الله ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިބާ އެއްބަނޑު އެއްބަފާކަމުގެ ގުޅުންތައް ގުޅުވައި، ތެދުވެރިކަމާއެކު ވާހަކަ ދެއްކި، އެހެން މީހުންގެ ބުރަ އުފުލައި، ނެތް އެއްޗަކަށް މަސައްކަތް ކުރަން ކަމުދިޔަ، މެހެމާނުންނަށް މުނިފޫހިފިލުވައިދީ، އަބަދުވެސް ހަގީގަތުގެ ކަންތައްތައް ދިފާއުކޮށްފި'. ޚަދީޖާ ވަގުތުން ދިޔައީ ޚަދީޖާގެ އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކޮއްކޮ ވަރަޤާ ބިން ނައުފަލް ބިން އަސަދު ބިން ޢަބްދުލް އުއްޒާ އާއި ބައްދަލުކުރުމަށެވެ. އޭނާ ވަނީ ޖާހިލުކަމުގެ ދުވަސްވަރު ކްރިސްޓިއަނަކަށް ވެފައެވެ. ޢަރަބި އަކުރުން ލިޔަން ކަމުދިޔަ އަދި ޢަރަބި އަކުރުން ފުދޭވަރަކަށް ގިނަ ބައިބަލް ލިޔުއްވިއެވެ. އެވަގުތު އޭނާ ހުރީ މުސްކުޅިވެ ލޯފަންވެފައެވެ. ޚަދީޖާ އޭނާ ގާތު ބުނީ ދޮންބެ! -ދޮންބައްޕައަކީ ޢަރަބިން އާންމުކޮށް އެއްބަނޑު އެއްބަފާ ކުދިންނަށް ކިޔާ ލަޤަބެއް އަދި މިނޫންވެސް ލަޤަބެއް ކަމުގައި ވާތީ އެމީހުން އެމީހުންނަށް އިޙްތިރާމް ކުރަނީ އުމުރުން ދުވަސްވުމުން - ކޮއްކޮގެ ވާހަކަ އަޑުއަހާށެވެ'. ވަރާޤް ބިން ނައުފަލް ވިދާޅުވީ، އޭ ކޮއްކޮ! މިވަނީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ' ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނަށް ތަޖުރިބާ ކުރެވުނު ހުރިހާ ކަމެއް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. އެ ހާދިސާ އަޑުއައްސަވައި ވަރަޤާ ވިދާޅުވީ، މިއީ އެއްދުވަހަކު މޫސާގެފާނު ރަސޫލާއަށް ބާވައިލެއްވި ޝަރީޢަތެކެވެ. ކަލޭ ރަސޫލެއްގެ ގޮތުގައި ތަރުބިއްޔަތު ކުރެވުނު ދުވަސްވަރު އަހަރެން އަދިވެސް ޒުވާން ނަމަ ކިހާ ރަނގަޅު ވާނެ ހެއްޔެވެ. ހަމައެހެންމެ ކަލޭގެ ރައްޔިތުން ކަލޭގެފާނު ފޮނުވާލި ވަގުތު އަޅުގަނޑު އަދިވެސް ދިރިހުރިނަމަ ކިހާ ރަނގަޅުވާނެ'. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ބާރުއަޅުއްވާލެއްވީ: 'އެމީހުން އަހަރެން ބޭރުކުރާނެ ހެއްޔެވެ؟ ' ވަރާޤް ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އާނ، ކަލޭގެފާނު ފަދަ މަސައްކަތެއް ހިފައިގެން ތެދުވާ ކޮންމެ ރަސޫލަކަށް ނަފްރަތު ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަހަރެން އަދިވެސް ކަލޭގެ ޒަމާނުގައި ދިރިހުރިނަމަ އަދިވެސް ކަލޭއަށް އެހީތެރިވެ ދިފާއު ކުރާނަމެވެ''. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ [ޢަބްދުއްރައްޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މަޢުމަރު] ވިދާޅުވެފައި ވާކަމަށެވެ، [އަޒްޒުހްރީ] ވިދާޅުވިއެވެ ޔޫނުސް، ފިޔަވައި އޭނާ ވިދާޅުވީ، 'اللهގެ ޙަޟްރަތުގައި الله ކަލޭގެފާނު އަބަދަށްޓަކައި ދެރަ ނުކުރައްވާނެ' ކަމަށެވެ. އަދި ވިދާޅުވީ، ޚަދީޖާ ޒަކާތް ދެއްވީ، އޭ އަހަރެންގެ ދޮންބައްޕަ، ކަލޭގެފާނުގެ ކޮއްކޮގެ ފަރާތުން މިކަން އަޑުއަހާށެވެ'' ކަމަށެވެ. އަދި [ޢަބްދުލްމާލިކް ބިން ޝުޢައިބު ބިން އަލްލައިޘް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ، އޭނާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕައަށް] [އަހަރެންގެ ކާފަ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދިނީ އޭނާ ބުނީ، އޭނާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އުޤައިލް ބިން ޚާލިދު] ވިދާޅުވި [އިބްނު ޝިހާބު] އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިފައި އޮތީ [އުރުވާ ބިން އަޒްޒުބައިރު] ވިދާޅުވާ ވާހަކައެވެ ހިތުގައި ބިރުވެރިކަމުގެ ޙާލަތެއްގައި ހުރެ ޚަދީޖާއަށް،’ ދެން ޔޫނުސް އާއި މަޢުމަރުގެ ޙަދީޘް ފަދަ ޙަދީޘެއް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ހަމަ އެކަލޭގެފާނު ދެވަނަ ޙަދީޘްގެ ފެށުމުގެ ވާހަކަ ނުދައްކަވާ ކަމެވެ. އަދި ޔޫނުސްގެ ބަސްފުޅަށް ތަބާވެވަޑައިގަތީ، 'اللهގެ ޙަޟްރަތުގައި الله ކަލޭގެފާނު އަބަދަށްޓަކައި ނިކަމެތި ނުކުރައްވާނެ' ކަމަށެވެ. ދެން ޚަދީޖާގެ ބަސްފުޅު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 232
و حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُحَدِّثُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ قَالَ فِي حَدِيثِهِ فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسًا عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجُئِثْتُ مِنْهُ فَرَقًا فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَدَثَّرُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ } وَهِيَ الْأَوْثَانُ قَالَ ثُمَّ تَتَابَعَ الْوَحْيُ و حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَقُولُ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ثُمَّ فَتَرَ الْوَحْيُ عَنِّي فَتْرَةً فَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي ثُمَّ ذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ يُونُسَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَجُئِثْتُ مِنْهُ فَرَقًا حَتَّى هَوَيْتُ إِلَى الْأَرْضِ قَالَ و قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَالرُّجْزُ الْأَوْثَانُ قَالَ ثُمَّ حَمِيَ الْوَحْيُ بَعْدُ وَتَتَابَعَ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الْإِسْنَادِ نَحْوَ حَدِيثِ يُونُسَ وَقَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ } قَبْلَ أَنْ تُفْرَضَ الصَّلَاةُ وَهِيَ الْأَوْثَانُ وَقَالَ فَجُئِثْتُ مِنْهُ كَمَا قَالَ عُقَيْلٌ
އަދި [އަބޫޢަތު ޠާހިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އިބްނު ވަޙްހާބު] އޭނާ ވިދާޅުވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޔޫނުސް] އޭނާ ވިދާޅުވީ، [އިބްނު ޝިހާބު] ވިދާޅުވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޞަލަމާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ކިޔައިދިނީ [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله އަލްއަންސާރީ] -އަދި އޭނާއަކީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އެއް އަޞްޙާބީން- އޭނާ ރިވާކުރެއްވިއެވެ ޙަދީޘްފުޅުގައި ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ: 'އަހަރެން ހިނގަމުން ދަނިކޮށް ކުއްލިއަކަށް އުޑުމަތިން އަޑެއް އިވުނެވެ. އަހަރެން ބޯ އުފުލާލިއިރު ހިރާގެ ހޮހަޅައިގައި އަހަރެންގެ ގާތަށް އައިސްފައިވާ މަލާއިކަތާ އުޑުމައްޗާއި ބިމާ ދެމެދު އޮޔާދާ ގޮނޑިއެއްގައި އިށީނދެގެން އިންތަން ފެނުނެވެ.' ދެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަނެއްކާވެސް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން ގެއަށް ގޮސް ބުނީމެވެ. އަހަރެން ނިވާކޮށްލާށެވެ!' ފަހެ އެކަލޭގެފާނު އަހަރެން ނިވާކުރެއްވިއެވެ. ތެދުވެ އިންޒާރުދީ، އަދި ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް، ދެން އެކަލާނގެއަށް މަތިވެރިކޮށް، އަދި ތިބާގެ ހެދުންތައް، ދެން އެތަކެތި ޠާހިރުކޮށް، އަދި ހުރިހާ ނުބައިކަމެއް، ތިބާ ދުރުހެލިވާށެވެ، - ' -Qs. އަލް މުދާސިރު: 1-5-، މާނައަކީ ބުދުތަކުން، ދެން އެ ބުދުތަކުން ދުރުހެލިވާށެވެ. އެއަށްފަހު ވަޙީ މެދުކެނޑުމެއްނެތި ފޮނުވަމުން ދިޔައެވެ'. އަދި އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުލްމާލިކް ބިން ޝުޢަޢިބު ބިން އަލްލައިތު] ވިދާޅުވެފައި، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕައަށް] [އަހަރެންގެ ކާފަ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައި، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އުޤައިލް ބިން ޚާލިދު] [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައިވާ ވާހަކަ، އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިފައި އޮތީ [އަބޫ ޞަލަމާ ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] ވިދާޅުވާ ވާހަކަ، އެއީ އަޅުގަނޑުމެން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] އަށް އަންގަވާފައި ވަނީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ރަސޫލާ އަޑުއެހި ވާހަކައެވެ 'އަލައިހި ވަޞިއްޔަތް ވިދާޅުވަނީ: 'ދެން ވަޙީ އަހަރެންގެ ކިބައިން ހުއްޓިގެން ދިޔައީ އިރުކޮޅަކު، ދެން އަހަރެން ހިނގާފައި ދިޔައިރު، ' ދެން އޭނާ ޔޫނުސްގެ ޙަދީޘް ފަދައިން ފާހަގަކުރެއްވި، ހަމައެކަނި އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، 'ދެން ވަޙީ ގިނައިން އަދި މެދުނުކެނޑި ތިރިއަށް އައީ' ކަމަށެވެ. އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ރާފީޢު] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި [ޢަބްދުއްރައްޒާޤު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [މާޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަޒްޒުހްރީ] އިން ޔޫނުސްގެ ޙަދީޘް ފަދައިން މި ޓްރާންސްމިޝަން ޗޭނުއާއެކު ކިޔައިދެއްވި، އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. ތެދުވެ އިންޒާރުދީ، ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ މަތިވެރިކޮށް، ތިބާގެ ހެދުންތައް ޠާހިރުކޮށް، ހުރިހާ ނުބައިކަމަކުން ދުރުހެލިވެ-' -Qs. އަލް މުދާސިރު: 1-5-. ނަމާދު ފަރުޟު ކުރުމުގެ ކުރިން މާނަވީ ބުދުތަކުން ދުރުހެލިވުމެވެ. އަދި އުޤައިލް ވިދާޅުވި ފަދައިން، ‘އެހެންކަމުން އަހަރެން ބިރުގަންނަނީ އެކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 233
و حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى يَقُولُ سَأَلْتُ أَبَا سَلَمَةَ أَيُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ قَبْلُ قَالَ { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ } فَقُلْتُ أَوْ اقْرَأْ فَقَالَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ الْقُرْآنِ أُنْزِلَ قَبْلُ قَالَ { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ } فَقُلْتُ أَوْ اقْرَأْ قَالَ جَابِرٌ أُحَدِّثُكُمْ مَا حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ جَاوَرْتُ بِحِرَاءٍ شَهْرًا فَلَمَّا قَضَيْتُ جِوَارِي نَزَلْتُ فَاسْتَبْطَنْتُ بَطْنَ الْوَادِي فَنُودِيتُ فَنَظَرْتُ أَمَامِي وَخَلْفِي وَعَنْ يَمِينِي وَعَنْ شِمَالِي فَلَمْ أَرَ أَحَدًا ثُمَّ نُودِيتُ فَنَظَرْتُ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا ثُمَّ نُودِيتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا هُوَ عَلَى الْعَرْشِ فِي الْهَوَاءِ يَعْنِي جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام فَأَخَذَتْنِي رَجْفَةٌ شَدِيدَةٌ فَأَتَيْتُ خَدِيجَةَ فَقُلْتُ دَثِّرُونِي فَدَثَّرُونِي فَصَبُّوا عَلَيَّ مَاءً فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ وَرَبَّكَ فَكَبِّرْ وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ } حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَقَالَ فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى عَرْشٍ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ
އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި [އަލްވަލިދު ބިން މުސްލިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލްއައުޒައި] ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި، [ޔަޙްޔާ] ބުނި އަޑު އިވިއްޖެ، [އަބޫ ސަލާމާ] އާއި ސުވާލުކުރީމެވެ. އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ކިޔެވީ: '-އޭ ނިވާވެފައިވާ މީހުން- ' -ސޫރަތުލް މުދާތުތުރު-. އެހެންކަމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ، 'ނުވަތަ -ފަހަރެއްގައި - ސޫރަތު- އިޤާރާ'' އެވެ. ދެން އަޅުގަނޑު [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] އާއި ސުވާލުކުރީމެވެ، 'ފުރަތަމަ ބާވައިލެއްވީ ޤުރުއާނުގެ ކޮން އާޔަތެއް ހެއްޔެވެ؟' އެއަށްފަހު އެކަލޭގެފާނު ކިޔެވީ: '-އޭ ނިވާވެފައިވާ މީހުން- ' -ސޫރަތުލް މުދާތުތުރު-. އެހެންކަމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ، 'ނުވަތަ -ފަހަރެއްގައި - ސޫރަތު- އިޤާރާ'' އެވެ. ޖާބިރު ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެން ހިރާ ހޮހަޅައިގައި އެކަހެރިކޮށް އުޅުނު' މަހެއްހާ ދުވަހު، އަހަރެންގެ އެކަހެރިކަން ނިމުމުން، އަހަރެން ތިރިއަށް ދިޔައީ، ވާދީގެ އަޑިއަށް، އަދި އަހަންނަށް ގޮވާލެވުނެވެ. ދެން ކުރިމައްޗާއި ފަހަތަށް ބަލާލިއިރު ކަނާތްފަރާތާއި ވާތްފަރާތަށް އެއްވެސް މީހަކު ނުފެނުނު، ދެން އަނެއްކާވެސް ގޮވާލެވުނީ، ދެން ބަލާލިއިރު އެއްވެސް މީހަކު ނެތް، ދެން އަޅުގަނޑަށް ގޮވާލީ، ދެން ބޯ އުފުލާލީ، އެނގުނީ އޭނާ ވައިގެ ތެރޭގައި ތަޚުތުގައި އިންނަކަން، އެއީ ޖިބްރީލް އެވެ. ދެން ބޯއެނބުރުން އައީއެވެ. ދެން އަހަރެން ޚަދީޖާއަށް ގޮސް ބުނީމެވެ. އެހެންކަމުން އެކަމަނާ އަހަރެންގެ މައްޗަށް ފެން އުނގުޅުއްވިއެވެ. ތެދުވެ އިންޒާރުދީ، އަދި ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ، ދެން މަތިވެރިކޮށް، އަދި ތިބާގެ ހެދުންތައް، ދެން ޠާހިރުކުރައްވާ- ' -Qs. އަލް މުދައްތުސިރު: 1-4-. އެއީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައިވާ [ޢުޘްމާން ބިން ޢުމަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަލީ ބިން އަލް މުބާރަކް] [ޔަޙްޔާ ބިން އަބޫ ކާތިރު] ގެ އަރިހުން މި ޓްރާންސްމިޝަން ޗޭނުން ކިޔައިދީފައިވާ ކަމަށާއި، އަދި އޭނާ ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، 'އެކަލޭގެފާނު އިށީނދެވަޑައިގަތީ އުޑުތަކާއި ބިމާ ދެމެދުގައިވާ ތަޚުތުގައި' ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 234
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُتِيتُ بِالْبُرَاقِ وَهُوَ دَابَّةٌ أَبْيَضُ طَوِيلٌ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَضَعُ حَافِرَهُ عِنْدَ مُنْتَهَى طَرْفِهِ قَالَ فَرَكِبْتُهُ حَتَّى أَتَيْتُ بَيْتَ الْمَقْدِسِ قَالَ فَرَبَطْتُهُ بِالْحَلْقَةِ الَّتِي يَرْبِطُ بِهِ الْأَنْبِيَاءُ قَالَ ثُمَّ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَصَلَّيْتُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجْتُ فَجَاءَنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام بِإِنَاءٍ مِنْ خَمْرٍ وَإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقَالَ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اخْتَرْتَ الْفِطْرَةَ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِآدَمَ فَرَحَّبَ بِي وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِابْنَيْ الْخَالَةِ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَيَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّاءَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا فَرَحَّبَا وَدَعَوَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِيُوسُفَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا هُوَ قَدْ أُعْطِيَ شَطْرَ الْحُسْنِ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قَالَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِدْرِيسَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا } ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الْخَامِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِهَارُونَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ثُمَّ عَرَجَ إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِبْرَاهِيمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْنِدًا ظَهْرَهُ إِلَى الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ وَإِذَا هُوَ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ لَا يَعُودُونَ إِلَيْهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِي إِلَى السِّدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَإِذَا وَرَقُهَا كَآذَانِ الْفِيَلَةِ وَإِذَا ثَمَرُهَا كَالْقِلَالِ قَالَ فَلَمَّا غَشِيَهَا مِنْ أَمْرِ اللَّهِ مَا غَشِيَ تَغَيَّرَتْ فَمَا أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَنْعَتَهَا مِنْ حُسْنِهَا فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيَّ مَا أَوْحَى فَفَرَضَ عَلَيَّ خَمْسِينَ صَلَاةً فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَنَزَلْتُ إِلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ قُلْتُ خَمْسِينَ صَلَاةً قَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَإِنِّي قَدْ بَلَوْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَخَبَرْتُهُمْ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى رَبِّي فَقُلْتُ يَا رَبِّ خَفِّفْ عَلَى أُمَّتِي فَحَطَّ عَنِّي خَمْسًا فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقُلْتُ حَطَّ عَنِّي خَمْسًا قَالَ إِنَّ أُمَّتَكَ لَا يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ قَالَ فَلَمْ أَزَلْ أَرْجِعُ بَيْنَ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَبَيْنَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام حَتَّى قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّهُنَّ خَمْسُ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ لِكُلِّ صَلَاةٍ عَشْرٌ فَذَلِكَ خَمْسُونَ صَلَاةً وَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كُتِبَتْ لَهُ حَسَنَةً فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ عَشْرًا وَمَنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا لَمْ تُكْتَبْ شَيْئًا فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ سَيِّئَةً وَاحِدَةً قَالَ فَنَزَلْتُ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى مُوسَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ قَدْ رَجَعْتُ إِلَى رَبِّي حَتَّى اسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝައިބާން ބިން ފަރުޚް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޙައްމަދު ބިން ސަލާމާ] [ތަބިތުލް ބުނާނީ] [އަނަސް ބިން މާލިކު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވިއެވެ. އެއީ ޙިމާރަކަށްވުރެ ބޮޑު ނަމަވެސް މުލައްދަނޑިއަކަށްވުރެ ކުޑަ ހުދު ޖަނަވާރެކެވެ. ބަނޑުގެ ކޮޅަށް ވާސިލްވާންދެން ހަށިގަނޑު ތިރިކޮށްލިއެވެ.' އޭނާ ވިދާޅުވީ: 'އެހެންކަމުން ބައިތުލް މަޤްދީސްއާ ހަމައަށް ވާސިލްވާންދެން އަހަރެން ސައިކަލުގައި ދިޔައީމެވެ.' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ވަގުތުން މިސްކިތަށް ވަދެ ދެރަކުޢަތް ނަމާދު ކޮށްލީމެވެ. ނިމުނު ފަހުން އަހަރެން ބޭރަށް ނުކުމެގެން ދިޔައިރު ކުއްލިއަކަށް ޖިބްރީލް އަހަރެންގެ ގާތަށް އައީ ރަހަ ތަށިގަނޑަކާއި ކިރު ތަށި ހިފައިގެންނެވެ. އަހަރެން ޚިޔާރުކުރީ ކިރު. ޖިބްރީލް ވިދާޅުވިއެވެ: 'ތިޔަބައިމީހުން ފިތުރާ އިޚްތިޔާރު ކުރެއްވިއެވެ.' ދެން ޖިބްރީލް އަހަރެން ސުވަރުގެއަށް ގެންދިޔައެވެ. ޖިބްރީލް ދޮރު ހުޅުވަން އެދުމުން ސުވާލު ކުރެވުނީ: 'ތިޔައީ ކާކު؟' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނެވެ: 'ޖަބްރީލް.' އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ ކަލޭމެންނާއެކު ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ 'މުހައްމަދު' އެވެ. ޖިބްރީލްއަށް އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ، 'އޭނާ ފޮނުއްވީ ހެއްޔެވެ؟' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ، އޭނާ ފޮނުވާލާފައިވާ' ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެމެންނަށް ދޮރު ހުޅުވާލެވުނެވެ. ކުއްލިއަކަށް އާދަމް ނަބިއްޔާއާ ބައްދަލުވެ، އެކަލޭގެފާނު އަހަންނަށް މަރުހަބާ ކިޔައި ހެޔޮ ދުޢާ ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އަހަރެން ގެންދިޔައީ ދެވަނަ ސުވަރުގެއަށެވެ. ޖިބްރީލް ދެން އެދުނީ ދޮރު ހުޅުވާލުމަށެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'ޖިބްރީލް' އެވެ. އަނެއްކާވެސް ޖިބްރީލް އާއި ސުވާލު ކުރެވުނީ ކަލޭގެ ކައިރީގައި ހުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ 'މުހައްމަދު' އެވެ. ޖިބްރީލްއަށް އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ، 'އޭނާ ފޮނުއްވީ ހެއްޔެވެ؟' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ، އޭނާ ފޮނުވާލާފައިވާ' ކަމަށެވެ. އަހަރެމެންނަށް ދޮރު ހުޅުވާލެވުނެވެ. ކުއްލިއަކަށް އީސާގެފާނު ބިން މަރިޔަމް އާއި ޔަޙްޔާ ބިން ޒަކަރިއްޔާއާ ބައްދަލުވެ، އެދެމީހުންވެސް އަހަންނަށް މަރުޙަބާ ކިޔައި ހެޔޮ ދުޢާ ކޮށްދިނެވެ. އަހަރެން ތިންވަނަ ސުވަރުގެއަށް ގެންދެވުނެވެ. ޖިބްރީލް އެދުނީ ދޮރު ހުޅުވާލުމަށެވެ. ދެން ސުވާލު ކުރެވުނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'ޖިބްރީލް' އެވެ. އަނެއްކާވެސް ޖިބްރީލް އާއި ސުވާލު ކުރެވުނީ ކަލޭގެ ކައިރީގައި ހުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ 'މުހައްމަދު' އެވެ. ޖިބްރީލްއަށް އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ، 'އޭނާ ފޮނުއްވީ ހެއްޔެވެ؟ ' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ، 'އާނ، އޭނާ ފޮނުވާލެވިއްޖެ' ކަމަށެވެ. އަހަރެމެންނަށް ދޮރު ހުޅުވާލެވުނެވެ. ކުއްލިއަކަށް ރަސޫލާ ޔޫސުފް (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އާއި ބައްދަލުވިއިރު، އެނގުނީ އެމަނިކުފާނަށް ވަރަށް މަތީ މަޤާމެއް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާކަމެވެ. އަހަންނަށް މަރުހަބާ ކިޔުމާއި ހެޔޮ ދުޢާ ކުރަމުން ދިޔައީ އޯގާތެރިކަމާއެކުގައެވެ. އަހަރެން އަނެއްކާވެސް ހަތަރުވަނަ އުޑުމައްޗަށް އުފުލާލެވުނެވެ. ޖިބްރީލް އެދުނީ ދޮރު ހުޅުވާލުމަށެވެ. އަނެއްކާ ވެސް އިވުނީ ކާކު ތިއީ؟ ' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'ޖިބްރީލް' އެވެ. ޖިބްރީލްއަށް އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ ކަލޭގެ ކައިރީގައި ހުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ 'މުހައްމަދު' އެވެ. ޖިބްރީލްއަށް އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ، 'އޭނާ ފޮނުއްވީ ހެއްޔެވެ؟ ' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ، 'އާނ، އޭނާ ފޮނުވާލެވިއްޖެ' ކަމަށެވެ. އަހަރެމެންނަށް ދޮރު ހުޅުވާލެވުނެވެ. ކުއްލިއަކަށް އިދްރީސް ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އާއި ބައްދަލުވެވަޑައިގަތީ، އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑަށް މަރުޙަބާ ކިޔުމާއި ހެޔޮ ދުޢާ ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. الله ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެން އަނެއްކާވެސް ފަސްވަނަ އުޑުމައްޗަށް އުފުލާލެވުނެވެ. ޖިބްރީލް ދެން އެދުނީ ދޮރު ހުޅުވާލުމަށެވެ. އަނެއްކާ ވެސް އިވުނީ ކާކު ތިއީ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'ޖިބްރީލް' އެވެ. އަނެއްކާވެސް ޖިބްރީލް އާއި ސުވާލު ކުރެވުނީ ކަލޭގެ ކައިރީގައި ހުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ 'މުހައްމަދު' އެވެ. ޖިބްރީލްއަށް އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ، 'އޭނާ ފޮނުއްވީ ހެއްޔެވެ؟' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ، އޭނާ ފޮނުވާލާފައިވާ' ކަމަށެވެ. އަހަރެމެންނަށް ދޮރު ހުޅުވާލެވުނެވެ. ކުއްލިއަކަށް ނަބިއްޔާ ހާރޫން (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އާއި ބައްދަލުވެ، އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑަށް މަރުޙަބާ ކިޔުމުގައި ކުރިއަށް ގެންދެވި އަދި ހެޔޮ ދުޢާ ކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެން އަނެއްކާވެސް ހަވަނަ އުޑުމައްޗަށް އުފުލާލެވުނެވެ. ޖިބްރީލް ދެން އެދުނީ ދޮރު ހުޅުވާލުމަށެވެ. އަނެއްކާ ވެސް އިވުނީ ކާކު ތިއީ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'ޖިބްރީލް' އެވެ. އަނެއްކާވެސް ޖިބްރީލް އާއި ސުވާލު ކުރެވުނީ ކަލޭގެ ކައިރީގައި ހުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ 'މުހައްމަދު' އެވެ. ޖިބްރީލްއަށް އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ، 'އޭނާ ފޮނުއްވީ ހެއްޔެވެ؟' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ، އޭނާ ފޮނުވާލާފައިވާ' ކަމަށެވެ. އަހަރެމެންނަށް ދޮރު ހުޅުވާލެވުނެވެ. ކުއްލިއަކަށް މޫސާގެފާނު ރަސޫލާއާ ބައްދަލުވެވަޑައިގަތުމުން، އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑަށް މަރުހަބާ ކިޔައި ހެޔޮ ދުޢާ ކުރައްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އަހަރެން އަނެއްކާވެސް ހަތްވަނަ އުޑުމައްޗަށް އުފުލާލެވުނެވެ. ޖިބްރީލް އެދުނީ ދޮރު ހުޅުވާލުމަށެވެ. އަނެއްކާވެސް އަޑަކުން ‘ތިއީ ކާކު؟’ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'ޖަބްރީލް' އެވެ. އަނެއްކާވެސް ޖިބްރީލް އާއި ސުވާލު ކުރެވުނީ ކަލޭގެ ކައިރީގައި ހުރީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ 'މުހައްމަދު' އެވެ. ޖިބްރީލްއަށް އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ، 'އޭނާ ފޮނުއްވީ ހެއްޔެވެ؟' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ، އޭނާ ފޮނުވާލާފައިވާ' ކަމަށެވެ. އަހަރެމެންނަށް ދޮރު ހުޅުވާލެވުނެވެ. ކުއްލިއަކަށް ރަސޫލާ އިބްރާހިމް (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އާއި ބައްދަލުވިއިރު، އޭނާ ހުރީ ބައިތުލް މަކްމޫރުގެ މައްޗަށް ލެނގިލައިގެންނެވެ. އޭގެ ސަރަހައްދަށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ހަތްދިހަހާސް މަލާއިކަތުން ވަދެވޭނެއެވެ. ފުރުމަށްފަހު އެމީހުން އެނބުރި އޭނާގެ ގާތަށް - ބައިތުލް މަކްމޫރު- ގެ އަރިހަށް ނުދެއެވެ. ދެން އަހަރެން ގެންދިޔައީ ސިދްރަތޫލް މުންތަހާއަށެވެ. އޭގެ ފަތްތައް ފިނޮޅު ކަންފަތް ފަދަ ބޮޑުވެފައި އޭގެ މޭވާ ޖަރާސީމެއް ފަދަ ބޮޑުވެފައި ހުއްޓެވެ'. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. الله ގެ މަޚްލޫޤުންގެ ތެރެއިން އެއްވެސް މީހަކަށް އޭގެ ރީތިކަން ބަޔާން ނުކުރެވުނީ އޭގެ ރީތިކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ދެން ދުވާލަކު ފަންސާސް ފަހަރު ނަމާދުކުރުން ފަރުޟު ކުރައްވައިގެން الله ތަޢާލާ އެކަލޭގެފާނަށް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ދެން ތިރިއަށް ގޮސް މޫސާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާ ބައްދަލުކޮށް، އެކަލޭގެފާނު ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ފަންސާސް ދުޢާ'. މޫސާގެފާނު ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެން އެއްފަހަރަކު އިސްރާއީލުގެ ދަރިން ޝަރީޢަތްކޮށް އެމީހުން އިމްތިޙާނު ކުރިން'. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން الله ސުބްޙާނަހޫ ވަތަޢާލާއެވެ. އޭނާގެ އަތުން ފަސް ނަމާދު ކުޑަކޮށްދިނެވެ'. ދެން އަހަރެން އެނބުރި މޫސާގެފާނު ރަސޫލާގެ އަރިހަށް ގޮސް ބުނީމެވެ، 'الله އަހަރެންގެ ކިބައިން ފަސް ނަމާދު ކުޑަކުރައްވާފައިވެއެވެ'. މޫސާގެފާނު ރަސޫލާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް އެނބުރި ވަޑައިގަންނަވާށެވެ، އަނެއްކާވެސް ލުއިކޮށްދެއްވުމަށް އެދިވަޑައިގަންނަވާށެވެ'. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އަހަރެން ދުވާލަކު އަދި ރެއަކު ފަސް ފަރުޟު ނަމާދު ކޮށްފިން. ކޮންމެ ފަރުޟު ނަމާދެއް ދިހަ ގުނައެވެ. ފަހެ އެއީ ފަންސާސް ފަރުޟު ނަމާދެވެ. ހަމައެފަދައިން ހެޔޮ ޢަމަލެއް ކުރަން ގަސްތުކުރި ނަމަވެސް އެކަމެއް ނުކުރި މީހާއަށް އެއް ހެޔޮ ޢަމަލެއް ލިޔެވިގެންދާނެއެވެ. އެކަން އަދާކޮށްފިނަމަ އޭނާއަށް ދިހަ ހެޔޮ ޢަމަލެއް ލިޔެވިގެންދާނެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން ނުބައި އަމަލެއް ކުރަން ގަސްތުކުރި ނަމަވެސް އެކަން ނުކޮށްފި މީހާއަށް އެއްވެސް ކަމެއް ރެކޯޑް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އެކަމަކު އެކަން ކޮށްފިނަމަ އެއީ އޭނާއަށް އެއް ނުބައި ޢަމަލެއްގެ ގޮތުގައި ރެކޯޑް ކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ.' އަހަރެން މޫސާގެފާނުގެ އަރިހަށް ފައިބައިގެން ބުނީމެވެ. އަދިވެސް ވިދާޅުވީ، 'ތިބާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް އެނބުރި ވަޑައިގެން ފާފައަށް އެދިވަޑައިގަންނަވާށެވެ. އަހަރެން ބުނީމެވެ، 'އަހަރެން މާގިނައިން އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް އެނބުރި އައިސްފައި ވާތީ، އެކަލާނގެ ދެކެ އަހަރެން ލަދުގަނެފިން.''
Hadith
Imam Muslim : 235
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيتُ فَانْطَلَقُوا بِي إِلَى زَمْزَمَ فَشُرِحَ عَنْ صَدْرِي ثُمَّ غُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُنْزِلْتُ
އަޅުގަނޑުމެން [ޢަބްދުﷲ ބިން ހާޝިމް އަލްޢަބްދީ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ބަޙްޒް ބިން އަސަދު] އެ [ސުލައިމާން ބިން އަލްމުޣީރާ] އެ [ތަބީތު] [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ، 'الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވިދާޅުވި އެވެ ކަނޑާލާފައި އަހަރެން ޒަމްޒަމް ފެނުން ދޮވެލާފައި، ދެން އަހަރެން އެކަނި ދޫކޮށްލީ."
Hadith
Imam Muslim : 236
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَاهُ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَهُ فَصَرَعَهُ فَشَقَّ عَنْ قَلْبِهِ فَاسْتَخْرَجَ الْقَلْبَ فَاسْتَخْرَجَ مِنْهُ عَلَقَةً فَقَالَ هَذَا حَظُّ الشَّيْطَانِ مِنْكَ ثُمَّ غَسَلَهُ فِي طَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ لَأَمَهُ ثُمَّ أَعَادَهُ فِي مَكَانِهِ وَجَاءَ الْغِلْمَانُ يَسْعَوْنَ إِلَى أُمِّهِ يَعْنِي ظِئْرَهُ فَقَالُوا إِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ قُتِلَ فَاسْتَقْبَلُوهُ وَهُوَ مُنْتَقِعُ اللَّوْنِ قَالَ أَنَسٌ وَقَدْ كُنْتُ أَرْئِي أَثَرَ ذَلِكَ الْمِخْيَطِ فِي صَدْرِهِ حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الْأَيْلِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ وَهُوَ ابْنُ بِلَالٍ قَالَ حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُنَا عَنْ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مَسْجِدِ الْكَعْبَةِ أَنَّهُ جَاءَهُ ثَلَاثَةُ نَفَرٍ قَبْلَ أَنْ يُوحَى إِلَيْهِ وَهُوَ نَائِمٌ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ نَحْوَ حَدِيثِ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ وَقَدَّمَ فِيهِ شَيْئًا وَأَخَّرَ وَزَادَ وَنَقَصَ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝައިބާން ބިން ފަރުޚް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [ޙައްމަދު ބިން ސަލާމާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ތަބިތު އަލް ބުނާނީ] [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައިވާ ގޮތުގައި، الله ގެ ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އަށް ޖިބްރީލް ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވީ ކުޑަކުދިންނާ ކުޅެން އުޅެނިކޮށެވެ. އެއަށްފަހު މަލާއިކަތާ އޭނާ ގެންގޮސް އޮށޯވެލުމަށްފަހު ހިތް ފަޅާލައި، އެއިން ލޭ ހޮޅިއެއް ނަގައިގެން ބުނީ، މިއީ ތިބާގެ ޝައިޠާނާގެ ބައި، ދެން ރަން ތަށިގަނޑެއްގައި ޒަމްޒަމް ފެނުން ދޮވެލާށެވެ. އެ ކުދިން ދެން އައިސް އެމީހުންގެ ތެތް ނަރުހަށް ޝަކުވާ ކުރިއިރު، އެމީހުން ބުނީ 'ހަމަކަށަވަރުން މުޙައްމަދު މަރާލާފައިވާ' ކަމަށެވެ. ރައްޔިތުން ދެން އޭނާއާ ސަލާމްކުރީ ފަނޑު މޫނުތަކަކުން - ބިރުން - '' އަނަސް ބުންޏެވެ، 'އަހަރެންނަށް ފެނުނީ އޭނާގެ މޭމަތީގައި ހުރި ތަތްތަކުގެ ނިޝާންތައް''. އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙަރޫން ބިން ސަޢީދުލް ޢައިލީއަށް] ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އިބްނު ވަޙާބު] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުލައިމާނަށް] - އެބަހީ އިބްނު ބިލާލްއަށް - ރިވާވެފައި އޮތީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝަރީކު ބިން ޢަބްދުﷲ ބިން އަބޫ ނަމީރު] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ އޭނާ) ކަޢުބާއިން ނަގާފައިވަނީ، ވަޙީ ދިނުމުގެ ކުރިން، އޭނާ ޙަރަމް މިސްކިތުގައި ނިދާފައި އޮއްވާ، އޭނާއަށް ތިން މީހަކު ޒިޔާރަތްކުރި ކަމެވެ.' އެއަށްފަހު ރާވީ މީހާ އޭނާގެ ވާހަކައާއެކު ޙަދީޘް ރިވާކުރެއްވީ ތާބިތުލް ބުނާނީގެ ޙަދީޘް ފަދައިން، ދެން އެއަށް ޖުމްލައެއް ހުށަހެޅުއްވައި، އެ ޖުމްލައެއް ނިންމަވައި، އިތުރުކުރައްވައި، އެއިން އުނިކުރައްވައިގެންނެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 237
و حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فُرِجَ سَقْفُ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ فَنَزَلَ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهَا فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ فَلَمَّا جِئْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا قَالَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام لِخَازِنِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا افْتَحْ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ قَالَ هَلْ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ نَعَمْ مَعِيَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَأُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ فَفَتَحَ قَالَ فَلَمَّا عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَإِذَا رَجُلٌ عَنْ يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ قَالَ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى قَالَ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالِابْنِ الصَّالِحِ قَالَ قُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا آدَمُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهَذِهِ الْأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمِينِ أَهْلُ الْجَنَّةِ وَالْأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى قَالَ ثُمَّ عَرَجَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ قَالَ فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ خَازِنُ السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَفَتَحَ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَاوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَعِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ قَدْ وَجَدَ آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ قَالَ فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِدْرِيسَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالْأَخِ الصَّالِحِ قَالَ ثُمَّ مَرَّ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا إِدْرِيسُ قَالَ ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالْأَخِ الصَّالِحِ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى قَالَ ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالْأَخِ الصَّالِحِ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ قَالَ ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالِابْنِ الصَّالِحِ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الْأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولَانِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ عَرَجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الْأَقْلَامِ قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلَاةً قَالَ فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى أَمُرَّ بِمُوسَى فَقَالَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام مَاذَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ قَالَ قُلْتُ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسِينَ صَلَاةً قَالَ لِي مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَرَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ قَالَ فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَوَضَعَ شَطْرَهَا قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِكَ قَالَ فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ وَهِيَ خَمْسُونَ لَا يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَقُلْتُ قَدْ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي قَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى نَأْتِيَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى فَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لَا أَدْرِي مَا هِيَ قَالَ ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤَ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޙަރުމަލާ ބިން ޔަޙްޔާ އައްތޫޖީބީ] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [އިބްނު ވަޙާބު] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، [ޔޫނުސް] އަށް [އިބްނު ޝިހާބު] ގެ އަރިހުން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި، '[އަބޫ ދަރުރު] ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ މައްކާ، ދެން ޖިބްރީލް ފައިބައިގެން އަހަރެންގެ މޭގައި ވަޅި ޖަހާފައި، ދެން ޒަމްޒަމް ފެނުން ދޮވެ، ދެން ޙިކުމަތާއި އީމާންތެރިކަމުން ފުރިފައިވާ ރަން ތަށި ގެނެސް، ދެން އަހަރެންގެ މޭމައްޗަށް އުކާލިއެވެ. ދެން އެ ލައްޕާލަމުން އަހަރެންގެ އަތުގައި ހިފައިގެން އުޑުމައްޗަށް އެރިއެވެ. އަހަރެމެން ދުނިޔޭގެ އުޑުމައްޗަށް އާދެވުމުން، ދުނިޔޭގެ އުޑުމައްޗާ ހަވާލުވެ ހުރި މަލާއިކަތާ ގާތު ޖިބްރީލް ވިދާޅުވީ، 'ހުޅުވާލާ' ކަމަށެވެ. އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ މިއީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'މިއީ ޖިބްރީލް' ކަމަށެވެ. އޭނާ ސުވާލުކުރިއެވެ. ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނެވެ. އަހަރެން މިހުރީ މުޙައްމަދު ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާއި އެކުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވާފައިވޭތޯއެވެ؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދިނީ 'އާނ' އެވެ. އެވަގުތު ގާޑިއަން މަލާއިކަތާ ދޮރު ހުޅުވާލިއެވެ. އޭނާ ކުރިއަށް ގެންދެވީ: 'އަހަރެމެން ދުނިޔޭގެ އުޑުމައްޗަށް އަރައިގެން ދިޔައިރު، ކުއްލިއަކަށް އޭނާގެ ފަރާތުން ކަޅުކުލައާއި ކަނާތްފަރާތުގައި ވެސް ކަޅުކުލައެއް ހުއްޓެވެ. ކަނާތްފަރާތަށް ބަލާލިއިރު ހީހީފައި، ކަނާތްފަރާތަށް ބަލާލުމުން ރޮއެގަތެވެ.' الله ގެ ރަސޫލާ ކުރިއަށް ގެންދެވީ: 'އެމީހާ ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، އޭ ޖިބްރީލް މިއީ ކާކު؟ ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ، މިއީ އާދަމް، الله ރުހިވޮޑިގަންނަވާ، އަދި މިއީ އޭނާގެ ވާތްފަރާތުގައި އަލްއަސްވިދާ، އަދި ކަނާތްފަރާތުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިންގެ ނަންފުޅުތައް ލިޔެފައިވެއެވެ. ކަނާތްފަރާތުގައި ސުވަރުގެއިންތިބި މީހުން ތިބިއިރު، ކަނާތްފަރާތުގައި އަލްއަސްވީދާ ތިބީ ނަރަކައިގެ އަހުލުވެރިން ކަމުގައި ވާތީ، ކަނާތްފަރާތަށް ބަލާލުމުން ހޭން ޖެހޭނެއެވެ.' އޭނާ ކުރިއަށް ގެންދެވީ: 'ޖިބްރީލް އަހަރެންނާއެކު ދެވަނަ އުޑުމައްޗަށް ވާސިލްވާންދެން އަރައިގެން ދިޔައީ، ދެން އޭނާގެ ބެލެހެއްޓުންތެރިޔާ ގާތު ބުނީ، 'ހުޅުވާށެވެ.' އެހެންކަމުން އޭގެ ވަލީވެރިޔާ ބުނީ ދުނިޔޭގެ ސުވަރުގެ ބެލެހެއްޓުންތެރިޔާ ބުނި އެއްޗެކޭ - ފުރަތަމަ މީހާއެވެ. ދެން ހުޅުވައިލިއެވެ. އަނަސް ބިން މާލިކު ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، ޖިބްރީލް އާއި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އިދްރީސްގެ ކައިރިން ފާއިތުވެވަޑައިގަތުމުން އިދްރީސް ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން އޭނާ ކައިރިން ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރު އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، މިއީ ކާކު؟ ޖިބްރީލް ބުނީ މިއީ އިދްރީސް އެވެ. އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، 'މިއީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟' ޖިބްރީލް ވިދާޅުވީ މިއީ މޫސާގެފާނު ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ދެން އަހަރެން އީސާގެފާނުގެ ކައިރިން ފާއިތުވެގެން ދިޔައީމަ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީ، ޞާލިޙު ނަބިއްޔާ އަދި ޞާލިޙު އަޚާއަށް މަރުހަބާ. އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، މިއީ ކާކު؟ ' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ، 'މިއީ މަރިޔަމްގެފާނުގެ ދަރިކަލުން އީސާގެފާނެވެ.' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ދެން އަހަރެން އިބްރާހީމްގެފާނުގެ ކައިރިން ފާއިތުވެގެން ދިޔައީ، ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، 'މިއީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ، މިއީ އިބްރާހީމްގެފާނެވެ.'' އިބްނު ޝިހާބު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު ޙަޒްމް] އަށް ރިވާވެފައި އޮތީ، [އިބްނު ޢައްބާސް] އާއި [އަބޫ ޙައްބާލް އަންސާރީ] ދެމީހުންވެސް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. [އިބްނު ޙަޒްމް] އާއި [އަނަސް ބިން މާލިކް] ވިދާޅުވެފައިވަނީ، الله ގެ ރަސޫލާ، އެކަލޭގެފާނަށް ޞަލަވާތް ލެއްވި، ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ދެން މޫސާގެފާނު އަހަރެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން އެނބުރި އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ދިޔައީމެވެ. ދެން އަހަރެން އެނބުރި މޫސާގެފާނުގެ އަރިހަށް ގޮސް، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އަރިހަށް އެނބުރި ވަޑައިގަންނަވާށޭ، ކަލޭގެފާނުގެ ރައްޔިތުންނަށް އެކަން ނުކުރެވޭނެތީ، އެކަލޭގެފާނަށް އެކަން އަންގަވައިދިނީމެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. الله ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެންނާއެކު އެ ބަސް ބަދަލެއް ނުވެއެވެ.' ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ. އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ، 'ދެން ޖިބްރީލް އަޅުގަނޑާއެކު ދިޔައީ އަޅުގަނޑުމެން ސިދްރަލް މުންތަހާއަށް އަންނަންދެން، އަދި އެއީ ކޮން އެއްޗެއްކަން ނޭނގޭހާ ހިނދަކު އެކި ކުލަތަކުން އެތަން ނިވާކޮށްފައި.' އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ، ދެން އަހަރެން ސުވަރުގެއަށް ވަދެވުނީ، އަދި އެއީ ޖަވާހިރުތަކުގެ ގޯޅިގަނޑެއް ކަމަށާއި، އޭގެ ފަސްގަނޑަކީ މުސްކުޅިއެއް ކަމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 238
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ لَعَلَّهُ قَالَ عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ رَجُلٍ مِنْ قَوْمِهِ قَالَ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا عِنْدَ الْبَيْتِ بَيْنَ النَّائِمِ وَالْيَقْظَانِ إِذْ سَمِعْتُ قَائِلًا يَقُولُ أَحَدُ الثَّلَاثَةِ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ فَأُتِيتُ فَانْطُلِقَ بِي فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ فِيهَا مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَشُرِحَ صَدْرِي إِلَى كَذَا وَكَذَا قَالَ قَتَادَةُ فَقُلْتُ لِلَّذِي مَعِي مَا يَعْنِي قَالَ إِلَى أَسْفَلِ بَطْنِهِ فَاسْتُخْرِجَ قَلْبِي فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُعِيدَ مَكَانَهُ ثُمَّ حُشِيَ إِيمَانًا وَحِكْمَةً ثُمَّ أُتِيتُ بِدَابَّةٍ أَبْيَضَ يُقَالُ لَهُ الْبُرَاقُ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَقَعُ خَطْوُهُ عِنْدَ أَقْصَى طَرْفِهِ فَحُمِلْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَفَتَحَ لَنَا وَقَالَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ قَالَ فَأَتَيْنَا عَلَى آدَمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ وَذَكَرَ أَنَّهُ لَقِيَ فِي السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ عِيسَى وَيَحْيَى عَلَيْهَا السَّلَام وَفِي الثَّالِثَةِ يُوسُفَ وَفِي الرَّابِعَةِ إِدْرِيسَ وَفِي الْخَامِسَةِ هَارُونَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ قَالَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالْأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ فَلَمَّا جَاوَزْتُهُ بَكَى فَنُودِيَ مَا يُبْكِيكَ قَالَ رَبِّ هَذَا غُلَامٌ بَعَثْتَهُ بَعْدِي يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِهِ الْجَنَّةَ أَكْثَرُ مِمَّا يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِي قَالَ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ وَحَدَّثَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ رَأَى أَرْبَعَةَ أَنْهَارٍ يَخْرُجُ مِنْ أَصْلِهَا نَهْرَانِ ظَاهِرَانِ وَنَهْرَانِ بَاطِنَانِ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذِهِ الْأَنْهَارُ قَالَ أَمَّا النَّهْرَانِ الْبَاطِنَانِ فَنَهْرَانِ فِي الْجَنَّةِ وَأَمَّا الظَّاهِرَانِ فَالنِّيلُ وَالْفُرَاتُ ثُمَّ رُفِعَ لِي الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذَا قَالَ هَذَا الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ إِذَا خَرَجُوا مِنْهُ لَمْ يَعُودُوا فِيهِ آخِرُ مَا عَلَيْهِمْ ثُمَّ أُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ أَحَدُهُمَا خَمْرٌ وَالْآخَرُ لَبَنٌ فَعُرِضَا عَلَيَّ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقِيلَ أَصَبْتَ أَصَابَ اللَّهُ بِكَ أُمَّتُكَ عَلَى الْفِطْرَةِ ثُمَّ فُرِضَتْ عَلَيَّ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسُونَ صَلَاةً ثُمَّ ذَكَرَ قِصَّتَهَا إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَزَادَ فِيهِ فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَشُقَّ مِنْ النَّحْرِ إِلَى مَرَاقِّ الْبَطْنِ فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ مُلِئَ حِكْمَةً وَإِيمَانًا
[މުޙައްމަދު ބިން އަލްމުޘްނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު އަބޫ އަދީ] ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ސަޢީދުން] [ޤަތަދާ] އިން [އަނަސް ބިން މާލިކް] ގެ އަރިހުން، ފަހަރެއްގައި އޭނާ ވިދާޅުވެފައި ވާނެ، [މާލިކު ބިން ޝާޢިޢާ] ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނުގެ މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން މީހަކު، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ ބައި ނިދާފައި އޮއްވާ ކުއްލިއަކަށް އިވުނީ މެދުގައި ތިބި ތިން މީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކުގެ ވާހަކައެވެ. ދެން އެމީހުން އަހަރެންގެ ގާތަށް އައިސް އަހަރެން ގޮވައިގެން ތަނަކަށް ގެންދިޔައެވެ. ދެން އެމީހުން ގެނައީ ޒަމްޒަމް ފެން އަޅާފައި ހުރި ރަން އުޅަނެކެވެ. އެއަށްފަހު އަހަރެންގެ މޭގަނޑު އެތަން މިތަނުން ކަނޑާލިއެވެ.' ޤަޠާދާ ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ ބަނޑުގެ ތިރިން ފެށިގެންނެވެ. އޭނާގެ ބަސްފުޅު ކުރިއަށް ގެންދެވީ: 'އަހަރެންގެ ހިތް ނަގައި ޒަމްޒަމް ފެނުން ސާފުކޮށް، ދެން އަނބުރާ އޭގެ އަސްލު ތަނަށް ލެއްވި އެވެ. އެއަށްފަހު އެއީ އީމާންތެރިކަމާއި ޙިކުމަތުން ފުރިގެން ދިޔަ ތަނެއް، ދެން އަހަރެންގެ ގާތަށް ބުރާޤު ކިޔާ ހުދު ފަރުބަދައެއް ގެނެސްދިނީ، އެއީ ޙިމާރަކަށްވުރެ ބޮޑު އަދި މުލައްދަނޑިއަކަށްވުރެ ކުޑަ ފަރުބަދައެކެވެ. އެއީ ލޮލަށް ފެންނަ މިންވަރަށް އޭގެ ދުވެލި ސެޓްކުރިއިރު އަހަރެން އުފުލާލީ އޭގެ ބުރަކަށީގައެވެ. ދެން އަހަރެމެން ދުނިޔޭގެ އުޑުމައްޗަށް ވާސިލްވާންދެން އަހަރެމެންގެ ދަތުރު ފެށީމެވެ، އޭގެ ފަހުން ޖިބްރީލް އެދުނީ ދޮރު ހުޅުވަން، ދެން އޭނާއާ ސުވާލު ކުރެވުނީ ކާކު؟ އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ 'ޖަބްރީލް' އެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ ކަލޭމެންނާއެކު ކާކު ހެއްޔެވެ؟ ދެން ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ މުޙައްމަދު ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް ސުވާލު ކުރެވުނީ، ފޮނުއްވި މީހާ ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ޖަވާބު ދިނެވެ. ދެން ދޮރު ބަލަހައްޓަމުން ދިޔަ މަލާއިކަތާ ދޮރު ހުޅުވާލަމުން ބުނީ މަރުހަބާ، ހަމަކަށަވަރުން ބޮޑު މެހެމާން އަތުވެއްޖެ’ ކަމަށެވެ. ދެން އަޅުގަނޑުމެން އާދަމް ނަބިއްޔާއަށް ޒިޔާރަތްކުރީމެވެ'. ދެން ރިވާވެރިޔާ އޭނާގެ ވާހަކައާއެކު ޙަދީޘް ގެނައީ، އޭނާ ކިޔައިދިނީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ދެވަނަ އުޑުގައި ރަސޫލާ އީސާގެފާނާއި ޔޫޙަންނާ ރަސޫލާއާ ބައްދަލުވެވަޑައިގެންނެވި ކަމަށާއި، ތިންވަނަ އުޑުގައި ޔޫސުފް ނަބިއްޔާއާ ބައްދަލުކުރެއްވި ކަމަށެވެ. ދެން ހަތަރުވަނަ ސުވަރުގެއިން އޭނާ އިދްރީސް ނަބިއްޔާއާ ބައްދަލުވިއެވެ. ފަސްވަނަ އުޑުމައްޗަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު އެކަލޭގެފާނަށް ހާރޫނު ނަބިއްޔާއާ ބައްދަލުވިއެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ދެން ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ވަގުތުން ޖަވާބު ދެއްވީ، 'މަރުހަބާ، އޭ ޞާލިޙު އަޚާ އަދި ނަބިއްޔާ' ކަމަށެވެ. އަހަރެން އޭނާ ދޫކޮށްލިއިރު ވެސް އޭނާ ރޮމުން ދިޔައެވެ. ދެން އޭނާއާ ސުވާލު ކުރެވުނީ، 'ތިބާ ރޮއިގަތީ ކޮން ސަބަބަކާ ހުރެ ހެއްޔެވެ؟ ' އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އޭ އަހަރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ! އަހަރެންގެ ފަހަތުން މި ޒުވާނާ ފޮނުއްވި ނަމަވެސް، އަހަރެންގެ ތަބާންނަށްވުރެ ބޮޑަށް އޭނާގެ ތަބާއިން ސުވަރުގެއަށް ވަދެއްޖެއެވެ. އަނެއްކާވެސް ވިދާޅުވީ، 'ހަތްވަނަ އުޑުމައްޗަށް ވާސިލްވާންދެން އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ، ދެން އަޅުގަނޑު އިބްރާހީމް ރަސޫލާއަށް ޒިޔާރަތްކުރީމެވެ'. ދެން ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަދީޘްފުޅުގައި ޙަދީޘްފުޅުގައި ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެދިވަޑައިގެންނެވިއެވެ. މިއީ ކޮން ކޯރުތަކެއް ހެއްޔެވެ؟ ' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ، 'ފަނޑު ދެ ކޯރަކީ ސުވަރުގެ ކޯރުތަކެއް ކަމަށާއި، ސާފުކޮށް ފެންނަ ކޯރުތަކަކީ ނައިލް ކޯރާއި ޔޫފްރެޓިސް ކޯރު' ކަމަށެވެ. ދެން އަހަރެން ބައިތުލް މަކްމޫރަށް ގެންގޮސް، އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، އޭ ޖިބްރީލް، މިއީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ' ޖިބްރީލް ޖަވާބު ދެއްވީ، 'މިއީ ކޮންމެ ދުވަހަކު، ހަތްދިހަހާސް މަލާއިކަތުން ވަދެވަޑައިގަންނަވާ ބައިތުލް މަކްމޫރެވެ. އެމީހުން ފުރުމަށްފަހު ދެން އެތަނަށް ނުވަންނާނެ، ސަބަބަކީ އެއީ އެމީހުން އެތަނަށް ވަންނަ އެންމެ ފަހު ފަހަރެވެ.' ދެން އަޅުގަނޑަށް ގެނައީ ދެ ކޮންޓެއިނަރެއް، އެއް ކޮންޓެއިނަރުގައި ވައިން ހުރިއިރު އަނެއް ކޮންޓެއިނަރުގައި ކިރު ހުއްޓެވެ. ދެމީހުންވެސް އަހަންނަށް ހުށަހެޅިފައި ހުރުމުން އަހަރެން ކިރު ހޮވީމެވެ. ދެން އަޅުގަނޑަށް ބުނީ، ‘ތިޔައީ ރަނގަޅު އިޚްތިޔާރެއް! الله އެދިވަޑައިގަންނަވަނީ ތިބާއާއި ތިބާގެ މީސްތަކުން ފިތުރައެއްގެ ޙާލަތުގައި - ހެޔޮކަމާއި ހެޔޮކަން - ގައެވެ. ދެން ކޮންމެ ދުވަހަކު ފަންސާސް ފަހަރު ނަމާދު ކުރުން ވެސް އަހަރެންގެ މައްޗަށް ފަރުޟު ކުރެވުނެވެ.' ދެން އެކަލޭގެފާނު - ރާވީ މީހާ - އޭނާގެ ވާހަކަ ޙަދީޘް ނިމެންދެން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފި [މުޙައްމަދު ބިން އަލްމުޘްނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [މުޢާޟް ބިން ހިޝާމް] އޭނާ ވިދާޅުވި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] [ޤަތަދާއިން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަނަސް ބިން މާލިކް] [މާލިކް ބިން ޝަޢުޝާޢާ] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދީފައިވާ ގޮތުގައި الله ގެ ރަސޫލާ، މާތްالله އޭނާއަށް ބަރަކާތް ލައްވައި ޞުލްޙަ ދެއްވުން، ވިދާޅުވި...ދެން އޭނާ މިފަދަ ވާހަކައެއް ފާހަގަކުރެއްވި، އަދި އެކަމުގައި އިތުރުކުރެއްވިއެވެ ގެނައީ ޙިކުމަތާއި އީމާންތެރިކަމުން ފުރިފައިވާ ރަން ކޮންޓެއިނަރެކެވެ'. ދެން މަތީ މޭމަތިން ފެށިގެން ތިރި ބަނޑާ ހަމައަށް ބައިބައިކޮށް، ދެން ޒަމްޒަމް ފެނުން ދޮވެ، ދެން ޙިކުމަތާއި އީމާންތެރިކަމުން ފުރިގެން ދިޔައެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 239
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ يَقُولُ حَدَّثَنِي ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أُسْرِيَ بِهِ فَقَالَ مُوسَى آدَمُ طُوَالٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَقَالَ عِيسَى جَعْدٌ مَرْبُوعٌ وَذَكَرَ مَالِكًا خَازِنَ جَهَنَّمَ وَذَكَرَ الدَّجَّالَ
[މުޙައްމަދު ބިން އަލްމުޘްނާ] އާއި [އިބްނު ބަޝްޔާރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، [އިބްނު ބަޝްޔާރު] ވިދާޅުވީ، [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، [ޝުޢޫބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޤަތަދާއިން] ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ
Hadith
Imam Muslim : 240
و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ حَدَّثَنَا ابْنُ عَمِّ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَرْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي عَلَى مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ عَلَيْهِ السَّلَام رَجُلٌ آدَمُ طُوَالٌ جَعْدٌ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شَنُوءَةَ وَرَأَيْتُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ مَرْبُوعَ الْخَلْقِ إِلَى الْحُمْرَةِ وَالْبَيَاضِ سَبِطَ الرَّأْسِ وَأُرِيَ مَالِكًا خَازِنَ النَّارِ وَالدَّجَّالَ فِي آيَاتٍ أَرَاهُنَّ اللَّهُ إِيَّاهُ { فَلَا تَكُنْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَائِهِ } قَالَ كَانَ قَتَادَةُ يُفَسِّرُهَا أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ لَقِيَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام
އަދި [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޔޫނުސް ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޝައިބާން ބިން ޢަބްދުއްރަޙްމާން] [ޤަތަދާ] އިން [އަބޫލް ޢަލިޔާ] އިން ކަލޭގެފާނުގެ ނަބިއްޔާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ދޮންބައްޕަ [އިބްނު ޢައްބާސް] ވިދާޅުވިއެވެ އިސްރާޢީމައްޗަށް އަހަރެން ގެންދިޔަ ރޭ މޫސާ ބިން އިމްރާންގެ ކައިރިން ފާއިތުވެގެން ދިޔައިރު، އޭނާއަކީ ޝަނުޢީ ޤަބީލާގެ މީހެއް ފަދައިން އިސްކޮޅުން ދިގު، ކަޅު ހަންގަނޑެއްގެ މީހެކެވެ. އަދި އަޅުގަނޑަށް ފެނުނީ ޢީސާ ބިން މަރިޔަމް، މެދު ކުލައެއްގެ، ރަތް ހުދު، އިސްތަށިގަނޑު ލުއިކޮށް، ދެން އަޅުގަނޑަށް ދެއްކީ ނަރަކައިގެ ރައްކާތެރިޔާ މާލިކާއި، ދައްޖަލް ހަމައެކަނި الله ހަމައެކަނި ދެއްކެވި ބައެއް އާޔަތްތަކުގައި، އޭނާއާ ބައްދަލުވުމާމެދު ޝައްކު ނުކުރުމަށެވެ'. ރާވާހިރު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ޤަތަދާ މާނަކުރެއްވީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ހަމަކަށަވަރުން މޫސާއާ ބައްދަލުވެވަޑައިގެންނެވި ކަމުގައެވެ'.
