Imam Muslim (الامام مسلم) - 5362 Hadith
Hadith
Imam Muslim : 2121
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا و قَالَ إِسْحَقُ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا نَرَى إِلَّا أَنَّهُ الْحَجُّ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ تَطَوَّفْنَا بِالْبَيْتِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْيَ أَنْ يَحِلَّ قَالَتْ فَحَلَّ مَنْ لَمْ يَكُنْ سَاقَ الْهَدْيَ وَنِسَاؤُهُ لَمْ يَسُقْنَ الْهَدْيَ فَأَحْلَلْنَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَحِضْتُ فَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ فَلَمَّا كَانَتْ لَيْلَةُ الْحَصْبَةِ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَرْجِعُ النَّاسُ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ وَأَرْجِعُ أَنَا بِحَجَّةٍ قَالَ أَوْ مَا كُنْتِ طُفْتِ لَيَالِيَ قَدِمْنَا مَكَّةَ قَالَتْ قُلْتُ لَا قَالَ فَاذْهَبِي مَعَ أَخِيكِ إِلَى التَّنْعِيمِ فَأَهِلِّي بِعُمْرَةٍ ثُمَّ مَوْعِدُكِ مَكَانَ كَذَا وَكَذَا قَالَتْ صَفِيَّةُ مَا أُرَانِي إِلَّا حَابِسَتَكُمْ قَالَ عَقْرَى حَلْقَى أَوْ مَا كُنْتِ طُفْتِ يَوْمَ النَّحْرِ قَالَتْ بَلَى قَالَ لَا بَأْسَ انْفِرِي قَالَتْ عَائِشَةُ فَلَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُصْعِدٌ مِنْ مَكَّةَ وَأَنَا مُنْهَبِطَةٌ عَلَيْهَا أَوْ أَنَا مُصْعِدَةٌ وَهُوَ مُنْهَبِطٌ مِنْهَا و قَالَ إِسْحَقُ مُتَهَبِّطَةٌ وَمُتَهَبِّطٌ و حَدَّثَنَاه سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُلَبِّي لَا نَذْكُرُ حَجًّا وَلَا عُمْرَةً وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ مَنْصُورٍ
[ޒުހައިރު ބިން ހަރުބު] އާއި [އިޝާޤު ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ -ޒުހައިރު ވިދާޅުވި- [އިޝާޤު ވިދާޅުވި-] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ -ޖާރިރު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [މަންޝޫރު] އިން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [އަލް އަސްވާދު] ގެ އަރިހުން [އައިޝަތު] ގެ އަރިހުން الله ރުހިވޮޑިގަންނަވާށި، އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެން އެއްފަހަރަކު الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ބޭރަށް ނުކުމެ ހައްޖުގެ އަޅުކަން ކުރަން ގަސްތު ނުކުރީމެވެ. މައްކާއަށް އާދެވުމުން ގޭގެ ވަށައިގެން ތަވާފް ކުރިއިރު، ދެން ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ ޤުރުބާނީއެއް ނުގެންނަ މީހުންވެސް ތަޙައްލުލް ކުރިއިރު، އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިން ވެސް ޤުރުބާނީއެއް ނުގެންގުޅުއްވާތީ، އެމީހުންވެސް ތަޙައްލުލް ކުރިއެވެ. އައިޝާ ބުންޏެވެ: ކުއްލިއަކަށް ޙައިޟުވުމުން މަޖިލިސް ވަށައިގެން ތަވާފް ނުކުރީމެވެ. ޙަޝްބާގެ ރޭ އަޅުގަނޑު ބުނީމެވެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، މީސްތަކުން އެނބުރި އަންނަނީ ޢުމްރާއާއި ޙައްޖުގެ ޘަވާބާއި އެކުގައެވެ. އެކަލޭގެފާނު ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އައިޝާ ޖަވާބު ދިނީ 'ނޫން' އެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ: 'ކަލޭގެފާނުގެ އަޚާއާއެކު ޠާންޢީމަށް ދާށެވެ، ދެން އިޙްރާމަށް ވަދެ އުމްރާއަށް ވަދެ، މިތަނާއި އެތަނުން ބައްދަލުކުރާނަމެވެ'. ޝާފިއްޔާ ވިދާޅުވީ، 'އަހަރެން ޠާވާފު ފުރިހަމައަށް އިންތިޒާރުކޮށްގެން ނޫނީ އަހަރެން ހީނުކުރަން، އެކަމަކު އަހަރެން ޙައިޟުވަމުންދާތީ އަހަންނަށް ތަވާފް ކުރުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫން' ކަމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ޝާފިއްޔާ ޖަވާބު ދިނީ އާދެ، އެއީ ތެދެއް' ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ: 'މައްސަލައެއް ނެތް، ދާށެވެ'. އައިޝާ ބުންޏެވެ؛ ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑާ ބައްދަލުކުރެއްވީ އަޅުގަނޑު އަންނަމުން ދަނިކޮށް އެކަލޭގެފާނު މައްކާއިން ނިކުންނަވަނިކޮށެވެ. އިސްހާގު ވިދާޅުވި އެވެ؛ މުތަހައްބިތަތުން ވާ މުތަހައްބިތުން - މަގުމަތީގައި ފާއިތުވަމުން ދިޔަ-... އަދި [ސުވައިދު ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަލީ ބިން މުޝީރު] ގެ އަރިހުން [އަލްއަޢްމާސީ] ގެ އަރިހުން [އިބްރާހީމް] ގެ އަރިހުން [ޢަލް އަސްވާދު] ގެ އަރިހުން [އައިޝަތު] ރަޟިޔަالله ޢަންހާގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. ދެން މަންސޫރުގެ ޙަދީޘާއި އެއްފަދަ ޙަދީޘެއްވެސް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2122
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ جَمِيعًا عَنْ غُنْدَرٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ ذَكْوَانَ مَوْلَى عَائِشَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّهَا قَالَتْ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَرْبَعٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ أَوْ خَمْسٍ فَدَخَلَ عَلَيَّ وَهُوَ غَضْبَانُ فَقُلْتُ مَنْ أَغْضَبَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَدْخَلَهُ اللَّهُ النَّارَ قَالَ أَوَمَا شَعَرْتِ أَنِّي أَمَرْتُ النَّاسَ بِأَمْرٍ فَإِذَا هُمْ يَتَرَدَّدُونَ قَالَ الْحَكَمُ كَأَنَّهُمْ يَتَرَدَّدُونَ أَحْسِبُ وَلَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا سُقْتُ الْهَدْيَ مَعِي حَتَّى أَشْتَرِيَهُ ثُمَّ أَحِلُّ كَمَا حَلُّوا و حَدَّثَنَاه عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ الْحَكَمِ سَمِعَ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ عَنْ ذَكْوَانَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَرْبَعٍ أَوْ خَمْسٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ بِمِثْلِ حَدِيثِ غُنْدَرٍ وَلَمْ يَذْكُرْ الشَّكَّ مِنْ الْحَكَمِ فِي قَوْلِهِ يَتَرَدَّدُونَ
[އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އަދި [މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނާ] އަދި [އިބްނު ބަޝްޔާރު] އެންމެންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ގުންދަރު] އިން - [އިބްނުލް މުޘައްނާ] ވިދާޅުވިއެވެ- [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ޝުޢުބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އަލްޙަކަމް] އިން [ޢަލީ ބިން ޙުސައިން] ގެ އަރިހުން [ދަޤްވާން] މައުލާ ޢާއިޝާ، [ޢައިޝާ] އިންނެވެ. radiyallahu 'anha، އެއީ އެކަމަނާ ވިދާޅުވި ވާހަކަ؛ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޛުލްޙިއްޖާ މަހުގެ ހަތަރުވަނަ ނުވަތަ ފަސްވަނަ ދުވަހު ވަޑައިގެން، ރުޅިވެރިކަމާއެކު އެކަލޭގެފާނާ ބައްދަލުކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން ބުނީމެވެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ކަލޭގެފާނު ރުޅިއަރުވާލި މީހާ، الله އޭނާ ނަރަކައަށް ލައްވާނެއެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ: 'ތިބާއަށް އިހުސާސެއް ނުކުރެވެނީ ހެއްޔެވެ؟ އަޅުގަނޑު ރައްޔިތުންނަށް ކަމެއް ކުރުމަށް އަމުރު ކުރި ނަމަވެސް އެމީހުން އެކަން ކުރަން ދެކޮޅު ހެދި'. އަލް ހަކާން ވިދާޅުވީ؛ 'ހީވަނީ އެމީހުން ދެކޮޅު ހެދިހެން.' އަޅުގަނޑު އަމިއްލައަށް އެކަން ކުރާނަމަ، އަޅުގަނޑު ފަހަތަށް އެނބުރި ނުދާނަން، އަދި ހަދިޔާއެއް ވެސް ނުގެންނާނަން، އެ ހަދިޔާއެއް ގަނެގެން، ދެން އެމީހުން ތަޙައްލުކުރާ ގޮތަށް ތަޙައްލުލް ކުރާކަށް'. އަދި [އުބައިދުالله ބިން މުޢާޟް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޝުޢުބާ] [އަލްޙަކަމް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ގޮތުގައި [ޢަލީ ބިން ޙުސައިން] [ދުޒާކުވާން] ގެ އަރިހުން [އައިޝަތު] ރަދުލިއަالله ޢާންހާގެ އަރިހުން އަޑުއެހި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ވަޑައިގަތީ ޛުލްޙިއްޖާ މަހުގެ ހަތަރުވަނަ ނުވަތަ ފަސްވަނަ ދުވަހުއެވެ. އެއީ، ގޫންދަރުގެ ޙަދީޘްގައިވާ ފަދައިން، އެކަމަކު އަލް ހަކަމްގެ ފަރާތުން ޝައްކުގެ ވާހަކައެއް ނުދައްކަވާ، އެއީ ޖުމްލައިގެ މައްޗަށް، 'ޔަތަރައްދާދުން' އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2123
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّهَا أَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ فَقَدِمَتْ وَلَمْ تَطُفْ بِالْبَيْتِ حَتَّى حَاضَتْ فَنَسَكَتْ الْمَنَاسِكَ كُلَّهَا وَقَدْ أَهَلَّتْ بِالْحَجِّ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ النَّفْرِ يَسَعُكِ طَوَافُكِ لِحَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ فَأَبَتْ فَبَعَثَ بِهَا مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِلَى التَّنْعِيمِ فَاعْتَمَرَتْ بَعْدَ الْحَجِّ
[މުޙައްމަދު ބިން ޙާތިމް] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން [ބަޙްޒް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ވުހައިބް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުالله ބިން ތައުސް] [އޭނާގެ ބައްޕަ] ގެ އަރިހުން [އައިޝަތު] ރަދުލިއަالله އަންހާގެ އަރިހުން ކިޔައިދިނީ، އެކަމަނާ ޢުމްރާއަށް އިޙްރާމް ކުރެއްވި ވާހަކައެވެ. އެކަމަނާ ވަޑައިގަތުމުން، އެކަމަނާއަށް ގޭގައި ޠަވާފްކޮށް، ދެން ޙައިޟުވެވަޑައިގަތުމަށް ވަގުތު ނުލިބުމުން، އެކަމަނާ ހުރިހާ ރިވާޔަތެއް އަދާކުރައްވައި، ޙައްޖަށް އިޙްރާމްވެސް ވަޑައިގަތެވެ. ނަފަރު ދުވަހު - ޙައްޖުވެރިން މީނާ ދޫކޮށް ޙަޟާރަތްތައް ކުރުމަށްފަހު ފުރާ ދުވަހު - ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަމަނާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ނަމަވެސް އައިޝާ ފަސްޖެހުމުން އަބްދުއްރަޙްމާނާއެކު ތާންޢީމަށް އައުމަށް އަމުރު ކުރުމުން އައިޝާ ޙައްޖަށްފަހު ޢުމްރާ ކުރިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2124
و حَدَّثَنِي حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّهَا حَاضَتْ بِسَرِفَ فَتَطَهَّرَتْ بِعَرَفَةَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُجْزِئُ عَنْكِ طَوَافُكِ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَنْ حَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ
އަދި [ޙަސަން ބިން ޢަލީ އަލް ހުލްވާނީ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދީފައި [ޒައިދު ބިން ޙުޖާބު] އަޅުގަނޑަށް އަންގަވާފައި [އިބްރާހިމް ބިން ނާފީޢު] އަޅުގަނޑަށް [ޢަބްދުالله ބިން އަބޫ ނަޖީޙް] [މުޖާހިދު] ގެ އަރިހުން [އައިޝަތު] ރަދުލިއަالله އަންހާގެ ކިބައިން، ސަރަފުގައި ޙައިޟުވެ، ޢަރަފާގައި ހުރިއިރު އަލުން ޠާހިރުވެވަޑައިގެންނެވި ކަމަށް ވިދާޅުވެފައި، ދެން الله ގެ ރަސޫލާ الله ޢަލައިހިއްސަލާމް ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ އެކަމަނާއަށް: 'ސަފާއާއި މަރްވާއާ ދެމެދު ތިބާގެ ތާފް އެއްފަހަރާ ތިބާގެ ހައްޖާއި ޢުމްރާއަށް ފުދެއެވެ'.
Hadith
Imam Muslim : 2125
و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ حَدَّثَنَا قُرَّةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ حَدَّثَتْنَا صَفِيَّةُ بِنْتُ شَيْبَةَ قَالَتْ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَرْجِعُ النَّاسُ بِأَجْرَيْنِ وَأَرْجِعُ بِأَجْرٍ فَأَمَرَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ أَنْ يَنْطَلِقَ بِهَا إِلَى التَّنْعِيمِ قَالَتْ فَأَرْدَفَنِي خَلْفَهُ عَلَى جَمَلٍ لَهُ قَالَتْ فَجَعَلْتُ أَرْفَعُ خِمَارِي أَحْسُرُهُ عَنْ عُنُقِي فَيَضْرِبُ رِجْلِي بِعِلَّةِ الرَّاحِلَةِ قُلْتُ لَهُ وَهَلْ تَرَى مِنْ أَحَدٍ قَالَتْ فَأَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ ثُمَّ أَقْبَلْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِالْحَصْبَةِ
އަދި ޔަޙްޔާ ބިން ޙަބީބު އަލް ޙަރީޘީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ޚާލިދު ބިން ޙާރިޘް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ޤުރުއާން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ޢަބްދުލްޙަމީދު ބިން ޖުބައިރު ބިން ޝައިބާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ޝާފިއްޔާ ބިން ޝައިބާ ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޢާއިޝާ ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫބަކުރުގެފާނާއެކު ޠާންޢީމަށް ވަޑައިގަތުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އައިޝާ ބުންޏެވެ؛ ދެން ޢަބްދުއްރަޙްމާން އޭނާގެ ޖަމަލުގައި އަހަރެން ފަހަތުން ދުއްވައިގަތެވެ. އަހަރެން ބުރުގާ އުފުލާލައިގެން ކަރުން ނިވާކޮށްލީމެވެ، ދެން އަބްދުއްރަޙްމާން އަހަރެންގެ ފައިގައި ވަޅިއަކުން ތަޅައިގަތުމުން އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ. ދެން ޢުމްރާއަށް އިޙްރާމަށް ވަދެ، ދެން އެނބުރި އައީ ހަޝްބާހުގައި ހުންނެވި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ހަމައަށް ވާސިލްވާންދެންނެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2126
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَابْنُ نُمَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو أَخْبَرَهُ عَمْرُو بْنُ أَوْسٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهُ أَنْ يُرْدِفَ عَائِشَةَ فَيُعْمِرَهَا مِنْ التَّنْعِيمِ
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާވެފައި އޮތީ [އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އަދި [އިބްނު ނޫމައިރު] ދެމީހުންވެސް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] އަށް ރިވާވެގެންވަނީ [ޢަމްރު] ގެ ފަރާތުން އޭނާއަށް [ޢަމްރު ބިން އައުސް] އަޅުގަނޑަށް [ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބޫބަކުރު] އަންގަވާފައިވާ ގޮތުގައި، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢާޢިޝާއަށް އަރައިވަޑައިގަތުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ ޠާންޢީމުން ޢުމްރާގައި އެކަމަނާއާއެކު ވަޑައިގަންނަވާށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2127
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ جَمِيعًا عَنْ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ أَقْبَلْنَا مُهِلِّينَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحَجٍّ مُفْرَدٍ وَأَقْبَلَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا بِعُمْرَةٍ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِسَرِفَ عَرَكَتْ حَتَّى إِذَا قَدِمْنَا طُفْنَا بِالْكَعْبَةِ وَالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَحِلَّ مِنَّا مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْيٌ قَالَ فَقُلْنَا حِلُّ مَاذَا قَالَ الْحِلُّ كُلُّهُ فَوَاقَعْنَا النِّسَاءَ وَتَطَيَّبْنَا بِالطِّيبِ وَلَبِسْنَا ثِيَابَنَا وَلَيْسَ بَيْنَنَا وَبَيْنَ عَرَفَةَ إِلَّا أَرْبَعُ لَيَالٍ ثُمَّ أَهْلَلْنَا يَوْمَ التَّرْوِيَةِ ثُمَّ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَوَجَدَهَا تَبْكِي فَقَالَ مَا شَأْنُكِ قَالَتْ شَأْنِي أَنِّي قَدْ حِضْتُ وَقَدْ حَلَّ النَّاسُ وَلَمْ أَحْلِلْ وَلَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ وَالنَّاسُ يَذْهَبُونَ إِلَى الْحَجِّ الْآنَ فَقَالَ إِنَّ هَذَا أَمْرٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ فَاغْتَسِلِي ثُمَّ أَهِلِّي بِالْحَجِّ فَفَعَلَتْ وَوَقَفَتْ الْمَوَاقِفَ حَتَّى إِذَا طَهَرَتْ طَافَتْ بِالْكَعْبَةِ وَالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ قَالَ قَدْ حَلَلْتِ مِنْ حَجِّكِ وَعُمْرَتِكِ جَمِيعًا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَجِدُ فِي نَفْسِي أَنِّي لَمْ أَطُفْ بِالْبَيْتِ حَتَّى حَجَجْتُ قَالَ فَاذْهَبْ بِهَا يَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ فَأَعْمِرْهَا مِنْ التَّنْعِيمِ وَذَلِكَ لَيْلَةَ الْحَصْبَةِ و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ قَالَ ابْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَقُولُا دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَهِيَ تَبْكِي فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ اللَّيْثِ إِلَى آخِرِهِ وَلَمْ يَذْكُرْ مَا قَبْلَ هَذَا مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ و حَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ يَعْنِي ابْنَ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ مَطَرٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فِي حَجَّةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ اللَّيْثِ وَزَادَ فِي الْحَدِيثِ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا سَهْلًا إِذَا هَوِيَتْ الشَّيْءَ تَابَعَهَا عَلَيْهِ فَأَرْسَلَهَا مَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ فَأَهَلَّتْ بِعُمْرَةٍ مِنْ التَّنْعِيمِ قَالَ مَطَرٌ قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ فَكَانَتْ عَائِشَةُ إِذَا حَجَّتْ صَنَعَتْ كَمَا صَنَعَتْ مَعَ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[ޤުޠައިބާ ބިން ސަޢީދު] އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ރުމްޙް] އެންމެންވެސް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [ލައިތު ބިން ސަޢީދު] އިން - [ޤުޠައިބާ] ވިދާޅުވިއެވެ - [ލައިތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު] ރުހިވޮޑިގަންނަވާށިން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެން އެއްފަހަރަކު الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާއި އެކު އިފްރާދު ޙައްޖުގެ ގޮތުގައި އިޙްރާމްގެ ޙާލަތަށް ވަދެވުނީ، ޢާއިޝާ އުމްރާގެ ޙާލަތަށް ވަންނަވަނިކޮށެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އައިޝާގެ ޙައިޟުމަހުގައި އުޅުނުއިރު، ދެން އަޅުގަނޑުމެން އައުމަށްފަހު، ޞަފާއާއި މަރްވާއާއި ދެމެދުގައި ކަޢުބާއާއި ސަޢީގެ ވަށައިގެން ތަވާފް ކުރީމެވެ. އެއަށްފަހު އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރެއް ނެތް މީހުންނަށް ތަޙައްލުލު ކުރުމަށް ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަހަރެމެން ސުވާލުކުރީމެވެ، 'ކޮން ތަހައްލޫލެއް؟' އޭނާ ޖަވާބު ދެއްވީ މުޅިން ވެސް ތަހައްލޫލް އެވެ. ޖާބިރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ އެހެންކަމުން އަހަރެމެން އަނބިންނާ ޖިމާޢުވެ، ސެންޓު އުނގުޅައިގެން ހެދުން އަޅައިގެން އުޅުނުއިރު، އަހަރެމެންނާއި ޢަރަފާގެ -ދުވަހާއި- ދެމެދުގެ ދުރުމިނަކީ އެންމެ ހަތަރު ރޭއެވެ. ދެން ތަރުވިއްޔާ ދުވަހު އަޅުގަނޑުމެން އަނެއްކާވެސް އިޙްރާމްގެ ޙާލަތަށް ވަންނަން ފެށީމެވެ. ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢާއިޝާގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން އެކަމަނާ ރޮމުން ދިޔަތަން ފެނިވަޑައިގަތުމުން އޭނާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. އައިޝާ ޖަވާބު ދިނީ: 'އެހެނީ އަހަރެން ޙައިޟުވަމުން މިދަނީ މީސްތަކުން ޠާހިރުވެފައި ތިއްބާ، އަދި އެމީހުން މިހާރު ހައްޖަށް ގޮސްފައި ތިއްބާ އަހަރެން ޠާހިރުވެ ޠަވާފް ނުކޮށް ހުރުމުންނެވެ.' އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން ވަގުތުން ފެންވަރާ، ދެން ޙައްޖުވުމަށްޓަކައި އިޙްރާމަށް ވަދެވޭނެއެވެ.' އައިޝާ ދެން އެގޮތަށް ކަންތައް ކުރުމުން، ދެން ހުއްޓިފައި މަޑުކޮށްލީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ތަނެވެ. ޠާހިރުވުމަށްފަހު އައިޝާ ޞަފާއާއި މަރްވާއާއި ދެމެދުގައި ކަޢުބާއާއި ސަޢީގެ ވަށައިގެން ޠަވާފް ކުރިއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ޢާއިޝާ ވިދާޅުވިއެވެ: އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އެކަމަކު އަޅުގަނޑަކަށް އިޙްސާސެއް ނުކުރެވެނީ އަޅުގަނޑު ޙައްޖު ނުކުރެވެންދެން ގޭގެ ވަށައިގެން ތަވާފް ކޮށްފައިވާ ކަމަކަށް.’ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަދި އެއީ ޙަޝްބާގެ ރޭ - އެއީ ތަޝްރީޤު ދުވަހަށްފަހު ޙައްޖުވެރިން މައްކާއިން ފުރާ ރޭ - އެވެ. އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޙާތިމް] އާއި [ޢަބްދު ބިން ޙާމިދު] - [އިބްނު ހާތިމް] ވިދާޅުވެފައި - އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި - [ޢަބްދު] ވިދާޅުވީ - އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [މުޙައްމަދު ބިން ބަކުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިބްނު ޖުރައިޖު] އަޅުގަނޑަށް [އަބޫ ޒުބައިރު] ގާތު ވިދާޅުވީ [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲ] ރަޑިޔަالله އަންހުމާ ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިފައިވާ ވާހަކައެވެ؛ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޢާއިޝާގެ އަރިހަށް ވަޑައިގަތުމުން އެކަމަނާ ރޮމުން ދިޔަތަން ފެނުނެވެ. ދެން ނިމުމާއި ހަމައަށް އަލްލައިތު ގެ ޙަދީޘް ފަދަ އެއްޗެއް ފާހަގަކުރެއްވިއިރު، އޭގެ ކުރިން އަލްލައިޘްގެ ޙަދީޘުން އެއްވެސް ވާހަކައެއް ނުދައްކަވައެވެ. އަދި [އަބޫ ޣައްސާން އަލް މިޞްމާޢީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި [މުޢާޛު ބިން ހިޝާމް] އަޅުގަނޑަށް [ބައްޕައަށް] [މަތަރު] އިން [އަބޫއަޒް ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވީ، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙައްޖު ކުރެއްވިއިރު، ޢާއިޝާ އުމްރާއަށް އިޙްރާމަށް ވަދެވަޑައިގަތެވެ. ދެން އަލްލައިތު ގެ ޙަދީޘާ އެއްފަދަ ޙަދީޘެއް ޛިކުރު ކުރައްވައި، އެ ޙަދީޘްފުޅުގައި އިތުރު ކުރެއްވިއެވެ؛ އަދި الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަކީ ކަންކަން ފަސޭހަކޮށްދިނުމަށް ލޯބިކުރާ މީހެއް ކަމުން އޭނާ (އައިޝާ) ކަމެއް ކުރަން ބޭނުންނަމަ އޭނާގެ އެދުން ފުއްދައިދޭނެއެވެ. އެހެންކަމުން ޢަބްދުއްރަޙްމާން ބިން އަބީ ބަކުރުގެފާނަށް އަމުރުކުރެއްވީ ޠާންޢީމުން ޢުމްރާއަށް އިޙްރާމްއަށް ވަޑައިގަންނަވަންދެން އެކަމަނާއާއެކު ވަޑައިގަތުމަށެވެ. މަތަރު ވިދާޅުވިއެވެ: އަބޫ އަޒް ޒުބައިރު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އައިޝާ ހައްޖު ކުރިއިރު އޭނާ ކުރާނީ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ގެ އަރިހުގައި އުޅުނު ގޮތަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2128
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ح و حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى وَاللَّفْظُ لَهُ أَخْبَرَنَا أَبُو خَيْثَمَةَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ مَعَنَا النِّسَاءُ وَالْوِلْدَانُ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ طُفْنَا بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالمَرْوَةِ فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحْلِلْ قَالَ قُلْنَا أَيُّ الْحِلِّ قَالَ الْحِلُّ كُلُّهُ قَالَ فَأَتَيْنَا النِّسَاءَ وَلَبِسْنَا الثِّيَابَ وَمَسِسْنَا الطِّيبَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ أَهْلَلْنَا بِالْحَجِّ وَكَفَانَا الطَّوَافُ الْأَوَّلُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَشْتَرِكَ فِي الْإِبِلِ وَالْبَقَرِ كُلُّ سَبْعَةٍ مِنَّا فِي بَدَنَةٍ
[އަޙްމަދު ބިން ޔޫނުސް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ޒުހައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޒުބައިރު] [ޖާބިރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި - އެހެން ރިވާޔަތެއްގައި - އަދި [ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ] - ވެސް އޭނާގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން - އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ޚައިޘްސަމާ] [އަބޫ ޒުބައިރު] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދިނެވެ. އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނާއެކު އަހަރެމެން ހައްޖަށް ދިޔައީ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމައާއި އެކުގައެވެ. މައްކާއަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ޞަފާއާއި މަރްވާއާއި ދެމެދުގައިވާ ގެ، ސަޢީ ޙަރަކާތްތެރިވީމެވެ. އެއަށްފަހު الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: 'ޤުރުބާނީއެއް ނުގެންނަ މީހަކު ތަޙައްލުލް ކޮށްފާނެއެވެ. ދެން އަހަރެމެން ސުވާލުކުރީމެވެ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، ތަޙައްލުލަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'ތިބާއަށް ހުރިހާ ކަމެއް ހުއްދަވެގެންވަނީ އިޙްރާމްގެ ކުރިން ކުރާ ފަދައިންނެވެ'. ޖާބިރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ އެހެންކަމުން އަހަރެމެން އަނބިންނާ އިޖުތިމާޢީ ގުޅުން ބަދަހިކޮށް، އާދައިގެ ހެދުންތައް -އިޙްރާމް ހެދުން ނޫން- ލައިގެން، ސެންޓު ތެޔޮ ބޭނުންކުރަމެވެ. ތަރުވިޔާ ދުވަސް - ހިޖުރީ މަހުގެ އަށްވަނަ ދުވަސް - އައުމުން ދެން އަޅުގަނޑުމެން ހައްޖަށް އިޙްރާމްއަށް ވަދެވުނު ނަމަވެސް ޝަފާއާއި މަރްވާއާ ދެމެދު ސަޢީޢީ ނުކޮށް، ހަމައެކަނި ފުރަތަމަ ސަޢީހެވެ. ދެން ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަމުރުކުރެއްވީ ކޮންމެ ހަތް މީހަކު އެއްކޮށް ޤުރުބާން ކުރުމަށްޓަކައި ބަދާނަތެއް - ފަލަ ޖަމަލެއް ނުވަތަ ގާއެއް - ކަތިލުމަށެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2129
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ أَمَرَنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا أَحْلَلْنَا أَنْ نُحْرِمَ إِذَا تَوَجَّهْنَا إِلَى مِنًى قَالَ فَأَهْلَلْنَا مِنْ الْأَبْطَحِ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޙާތިމް] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދެއްވި [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ [އިބްނު ޖުރައިޖް] އިން އަޅުގަނޑަށް [އަބޫ ޒުބައިރު] [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲ] ރަދުޔަالله އަންހުމާގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވައި، އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ: ނަބިއްޔާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މީނާއަށް ފުރާއިރު އިޙްރާމަށް ވަނުމަށް ތަޙައްލުއްވުމަށްފަހު އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެމެން އިޙްރާމަށް ވަދެވުނީ އަބްތާއިންނެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2130
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُا لَمْ يَطُفْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا أَصْحَابُهُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ إِلَّا طَوَافًا وَاحِدًا زَادَ فِي حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ بَكْرٍ طَوَافَهُ الْأَوَّلَ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޙާތިމް] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިނެވެ. [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވީ [އިބްނު ޖުރައިޖު] ގެ އަރިހުން -އެހެން ރިވާޔަތެއްގައި- އަދި [ޢަބްދު ބިން ޙުމައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. [މުޙައްމަދު ބިން ބަކުރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނެވެ. [އިބްނު ޖުރައިޖް] ވިދާޅުވި، އަޅުގަނޑަށް [އަބޫ ޒުބައިރު] ގާތު ވިދާޅުވީ، [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ރަޑިޔާالله އަންހޫ] ވިދާޅުވާ އަޑު އިވިފައިވާ ވާހަކައެވެ: ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޞަފާއާއި މަރްވާއާ ދެމެދު އެއްފަހަރު ނޫނީ ތަވާފް ނުކުރެއްވިއެވެ. މުޙައްމަދު ބިން ބަކުރުގެ ޙަދީޘްފުޅުގައި އިތުރަށް ވިދާޅުވެފައިވަނީ: 'ފުރަތަމަ ތަވާފް' އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2131
و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فِي نَاسٍ مَعِي قَالَ أَهْلَلْنَا أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَجِّ خَالِصًا وَحْدَهُ قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ فَقَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صُبْحَ رَابِعَةٍ مَضَتْ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَأَمَرَنَا أَنْ نَحِلَّ قَالَ عَطَاءٌ قَالَ حِلُّوا وَأَصِيبُوا النِّسَاءَ قَالَ عَطَاءٌ وَلَمْ يَعْزِمْ عَلَيْهِمْ وَلَكِنْ أَحَلَّهُنَّ لَهُمْ فَقُلْنَا لَمَّا لَمْ يَكُنْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ عَرَفَةَ إِلَّا خَمْسٌ أَمَرَنَا أَنْ نُفْضِيَ إِلَى نِسَائِنَا فَنَأْتِيَ عرَفَةَ تَقْطُرُ مَذَاكِيرُنَا الْمَنِيَّ قَالَ يَقُولُ جَابِرٌ بِيَدِهِ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى قَوْلِهِ بِيَدِهِ يُحَرِّكُهَا قَالَ فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِينَا فَقَالَ قَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي أَتْقَاكُمْ لِلَّهِ وَأَصْدَقُكُمْ وَأَبَرُّكُمْ وَلَوْلَا هَدْيِي لَحَلَلْتُ كَمَا تَحِلُّونَ وَلَوْ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ فَحِلُّوا فَحَلَلْنَا وَسَمِعْنَا وَأَطَعْنَا قَالَ عَطَاءٌ قَالَ جَابِرٌ فَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنْ سِعَايَتِهِ فَقَالَ بِمَ أَهْلَلْتَ قَالَ بِمَا أَهَلَّ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَهْدِ وَامْكُثْ حَرَامًا قَالَ وَأَهْدَى لَهُ عَلِيٌّ هَدْيًا فَقَالَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدٍ فَقَالَ لِأَبَدٍ
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ޙާތިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ޔަޙްޔާ ބިން ސަޢީދު] [އިބްނު ޖުރައިޖު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދިނީ އަޅުގަނޑަށް [ޢަތަ`] އަށް ރިޕޯޓް ކުރެވިފައިވާ ގޮތުގައި، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ ހައްޖަށްޓަކައެވެ. އަހުތާ` ބުންޏެވެ؛ ޖާބިރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ 'ޛުލްޙިއްޖާގެ ހަތަރު ދުވަސް ފާއިތުވެގެން ދިޔަ ފަހުން ތަޙައްލުލް ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ'. އަތާ` ބުންޏެވެ؛ ތަޙައްލުލްއަށްފަހު އެމީހުންގެ އަނބިންނާ ޖިމާޢުވެ، އެއީ އެމީހުންނަށް ހުއްދަ ކަމެއް ނޫން ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު ހަމައެކަނި ހުއްދަ ދެއްވިއެވެ. -ޖާބިރު ވިދާޅުވި-، އަހަރެމެން ބުނީމެވެ، 'އަހަރެމެންނާއި ޢަރަފާތާއި ދެމެދުގެ ދުރުމިން ފަސް ވީއިރު، އަހަރެމެންގެ އަނބިންގެ ގާތަށް ދިއުމަށް އަމުރު ކުރެއްވި - ޖިންސީ ގުޅުން ހިންގުމަށް' -، އެހެންކަމުން އަހަރެމެން ޢަރަފާތަށް ދިޔައީ ޖިންސީ ގުނަވަންތައް ޖިންސީ ގުނަވަން ދޫކުރަމުން ދަނިކޮށެވެ'. ޖާބިރު އަތުން އިޝާރާތް ކުރުމުން އޭނާ އަތް ހަރަކާތް ކުރާތަން އަހަންނަށް ފެނުނު ކަހަލައެވެ. ޖާބިރު ކުރިއަށް ގެންދެވިއެވެ؛ ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި ހުއްޓިވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ. މިމައްސަލަ އަޅުގަނޑު ޤަބޫލުކުރިނަމަ، އެ ޤުރުބާނީއާއެކު އަޅުގަނޑު އެނބުރި ނުދިޔައީހެވެ. އެހެންކަމުން ތިބާ ތަޙައްލުކުރީއެވެ.' އެހެންކަމުން އަޅުގަނޑުމެން ތަހައްލުލުކުރީ، އަޑުއަހައި ކިޔަމަންތެރިވީމެވެ. އަތާ` ބުންޏެވެ؛ ޖަރީރު ވިދާޅުވި އެވެ؛ ޢަލީ ސަޢީދުން އެނބުރި ވަޑައިގަތުމުން ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ޢަލީ ޖަވާބު ދެއްވީ، 'އެބަހީ، ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ކިޔެވުން ފަދައިންނެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އެހެންކަމުން ޢަލީ އޭނާއަށްޓަކައި ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރު ކަތިލިއެވެ. ސޫރަޤަތު ބިން މާލިކު ވިދާޅުވެފައިވަނީ ބިން ޖުޢުޘސުމް ސުވާލު ކުރެއްވީ، އޭ الله ގެ ރަސޫލާ، އެއީ ހަމައެކަނި މިއަހަރަށްތޯ، ނުވަތަ ދާއިމީ ދުވަހަށްތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން، ދާއިމީ ގޮތެއްގައި.'
Hadith
Imam Muslim : 2132
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ أَهْلَلْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَجِّ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ أَمَرَنَا أَنْ نَحِلَّ وَنَجْعَلَهَا عُمْرَةً فَكَبُرَ ذَلِكَ عَلَيْنَا وَضَاقَتْ بِهِ صُدُورُنَا فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا نَدْرِي أَشَيْءٌ بَلَغَهُ مِنْ السَّمَاءِ أَمْ شَيْءٌ مِنْ قِبَلِ النَّاسِ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ أَحِلُّوا فَلَوْلَا الْهَدْيُ الَّذِي مَعِي فَعَلْتُ كَمَا فَعَلْتُمْ قَالَ فَأَحْلَلْنَا حَتَّى وَطِئْنَا النِّسَاءَ وَفَعَلْنَا مَا يَفْعَلُ الْحَلَالُ حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَجَعَلْنَا مَكَّةَ بِظَهْرٍ أَهْلَلْنَا بِالْحَجِّ
[އިބްނު ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި [ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ޢަބްދުލްމާލިކް ބިން އަބޫ ސުލައިމާން] [އާތާ`] އިން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲ] ރަޑިޔަالله ޢާންހޫމާގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވި ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެން ޙައްޖަށް އިޙްރާމްގެ ޙާލަތު ފެށީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ އަރިހުންނެވެ. މައްކާއަށް އާދެވުމުން، އިޙްރާމް އަޅައި، ޢުމްރާއަކަށް ހަދަން އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އަހަރެމެންނަށް ބަރު ކަމެއް ކަމުގައި ހީވުމުން، އެކަން ގަބޫލުކުރަން އަހަރެމެންގެ މޭގަނޑު ތަތްވެފައި ހުރިހެން ހީވިއެވެ. ދެން އެކަން ފޯރުކޮށްދިނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް، އެކަން ފޯރުކޮށްދިނީ ކާކު ކަމެއް، އެއީ ސުވަރުގެއިން ވަޙީއެއް ކަމެއް، ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނަށް އެކަން ފޯރުކޮށްދިން މީހަކު ކަމެއް ނޭނގެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެމެން އިޙްރާމް އަޅައިގެން، އަނބިންނާ ޖިމާޢުވެވޭހާ ހިނދަކު، ތަރުވިޔާ ދުވަސް އަންނަންދެން ޢާއްމުކޮށް އިޙްރާމްގައި ނުހުންނަ މީހަކު ކުރާ ކަންތައްތައް ކޮށްދެމެވެ. އަދި އަހަރެމެން މައްކާ ދޫކޮށް - މީނާއާ ދިމާއަށް ހިނގައިގަތީ - ހައްޖަށް ދިއުމަށްޓަކައި އިޙްރާމްއަށް ވަދެވުނެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2133
و حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ نَافِعٍ قَالَ قَدِمْتُ مَكَّةَ مُتَمَتِّعًا بِعُمْرَةٍ قَبْلَ التَّرْوِيَةِ بِأَرْبَعَةِ أَيَّامٍ فَقَالَ النَّاسُ تَصِيرُ حَجَّتُكَ الْآنَ مَكِّيَّةً فَدَخَلْتُ عَلَى عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ فَاسْتَفْتَيْتُهُ فَقَالَ عَطَاءٌ حَدَّثَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ حَجَّ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ سَاقَ الْهَدْيَ مَعَهُ وَقَدْ أَهَلُّوا بِالْحَجِّ مُفْرَدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحِلُّوا مِنْ إِحْرَامِكُمْ فَطُوفُوا بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَقَصِّرُوا وَأَقِيمُوا حَلَالًا حَتَّى إِذَا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ فَأَهِلُّوا بِالْحَجِّ وَاجْعَلُوا الَّتِي قَدِمْتُمْ بِهَا مُتْعَةً قَالُوا كَيْفَ نَجْعَلُهَا مُتْعَةً وَقَدْ سَمَّيْنَا الْحَجَّ قَالَ افْعَلُوا مَا آمُرُكُمْ بِهِ فَإِنِّي لَوْلَا أَنِّي سُقْتُ الْهَدْيَ لَفَعَلْتُ مِثْلَ الَّذِي أَمَرْتُكُمْ بِهِ وَلَكِنْ لَا يَحِلُّ مِنِّي حَرَامٌ { حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ } فَفَعَلُوا
އަދި [އިބްނު ނޫމައިރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވިދާޅުވެފައި [އަބޫ ނޫޢިމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [މޫސާ ބިން ނާފީޢު] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އަހަރެން މައްކާއަށް އައީ ތަރުވިޔާ ދުވަހުގެ ހަތަރު ދުވަސް ކުރިން ހައްޖު ތަމައްޓޫޢް އަދާކުރުމަށެވެ. ދެން ރައްޔިތުން ބުނީ، 'އެ ހާލަތުގައި ތިބާގެ ހައްޖު މިހާރު ވެގެންދަނީ މައްކިޔާ' ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން އަހަރެން އާތާޢު ބިން އަބޫ ރަބާގެ އަރިހަށް ގޮސް ފަތުވާއެއް ދިނުމަށް އެދުނީމެވެ. ދެން [އަތާ`] ބުންޏެވެ؛ [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲ އަލް އަންސާރީ] ރަޑިޔަالله އަންހުމާ] އަޅުގަނޑަށް ކިޔައިދިން ގޮތުގައި، އެކަލޭގެފާނު ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ޙައްޖުވެވަޑައިގަތީ، އެ އަހަރު ޤުރުބާނީއެއް - ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރެއް - ގެނައެވެ. އެމީހުން އިޙްރާމްއަށް ވަދެފައިވަނީ ޙައްޖު އިފްރާދު ކުރުމުގެ ނިޔަތުގައެވެ. الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ: ތަޙައްލުލް - ހުއްޓާލާ - ތިބާ އިޙްރާމްއަށް ވަދެ، ދެން ގޭގެ ވަށައިގެން ތަވާފް ކޮށް، ޞަފާއާއި މަރްވާއާއި ދެމެދު ސަޢީޢީ ކޮށް އިސްތަށިގަނޑު ބުރިކޮށްލާށެވެ. މިދެމެދުގައި ތަރުވިއްޔާ ދުވަހާއި ހަމައަށް - ޛުލްޙިއްޖާ މަހުގެ އަށްވަނަ ދުވަހާއި ހަމައަށް އިޙްރާމްއަށް ވަދެވޭނެއެވެ. ތަރުވިޔާ ދުވަސް އައުމުން އެނބުރި އިޙްރާމަށް ހައްޖަށް ދިއުން. ކުރިން ކޮށްފައިވާ ކަންތައްތައް މުޠައްޢަތް - ޢުމްރާ ނުވަތަ ޙައްޖު ތަމައްޠޫޢު-' އަކަށް ވެގެންދާއިރު. އެމީހުން ސުވާލުކުރީ، ކުރިން ހައްޖަށް ހަދައިފިއިރު، ޢުމްރާއަށް ހަދާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ޖަވާބު ދެއްވިއެވެ. އަހަރެން ޤުރުބާނީގެ ޖަނަވާރު ނުގެންނަވާނަމަ އަހަރެން ކަލޭގެފާނަށް އަމުރުކުރި ގޮތަށް ކަންތައް ކުރެވުނީހެވެ. އެކަމަކު، އެއީ އަހަރެން އޭގެ ތަނަށް ގެންނަ ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރުގެ ކުރިމަތީގައި ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރުގެ ކުރިމަތީގައި އަހަރެންނަށް ޙަލާލު ކަމެއް ނޫނެވެ'. އެންމެ ފަހުން އެމީހުން އޭނާ އަމުރުކުރި ގޮތަށް ކަންތައް ކުރިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2134
و حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرِ بْنِ رِبْعِيٍّ الْقَيْسِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ قَدِمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَجْعَلَهَا عُمْرَةً وَنَحِلَّ قَالَ وَكَانَ مَعَهُ الْهَدْيُ فَلَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَجْعَلَهَا عُمْرَةً
އަދި [މުޙައްމަދު ބިން މަޢުމަރު ބިން ރަބީޢީ އަލް ޤައިސީ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަބޫ ހިޝާމް އަލް މުޣިރާ ބިން ސަލާމަތު އަލް މަޚްޒޫމީ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ޢަވާނާ] ގެ އަރިހުން [އަބޫ ބިޝްރު] ގެ އަރިހުން [އަތަޢު ބިން އަބޫ ރަބާޙް] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ރަޑިޔަالله ޢާންހޫމާގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ ޙައްޖަށް އިޙްރާމްގެ ޙާލަތެކެވެ. ދެން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަޅުގަނޑުމެންނަށް އަމުރުކުރެއްވީ އެއީ ޢުމްރާއަކަށް ހަދައި ތަޙައްލުލުކުރުމަށެވެ. ޚުދު އޭނާ ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރެއް ގެނައި އިރު، އެހެންކަމުން އެ ޖަނަވާރަކީ ޢުމްރާއަކަށް ނުހެދިއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2135
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَابْنُ بَشَّارٍ قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ قَالَ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَأْمُرُ بِالْمُتْعَةِ وَكَانَ ابْنُ الزُّبَيْرِ يَنْهَى عَنْهَا قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ عَلَى يَدَيَّ دَارَ الْحَدِيثُ تَمَتَّعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا قَامَ عُمَرُ قَالَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ يُحِلُّ لِرَسُولِهِ مَا شَاءَ بِمَا شَاءَ وَإِنَّ الْقُرْآنَ قَدْ نَزَلَ مَنَازِلَهُ فَ { أَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ } كَمَا أَمَرَكُمْ اللَّهُ وَأَبِتُّوا نِكَاحَ هَذِهِ النِّسَاءِ فَلَنْ أُوتَى بِرَجُلٍ نَكَحَ امْرَأَةً إِلَى أَجَلٍ إِلَّا رَجَمْتُهُ بِالْحِجَارَةِ و حَدَّثَنِيهِ زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ فَافْصِلُوا حَجَّكُمْ مِنْ عُمْرَتِكُمْ فَإِنَّهُ أَتَمُّ لِحَجِّكُمْ وَأَتَمُّ لِعُمْرَتِكُمْ
[މުޙައްމަދު ބިން އަލް މުޘައްނާ] އަދި [މުޙައްމަދު ބިން ބަޝްޔާރު] -[އިބްނުލް މުއްސައްނާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި - [މުޙައްމަދު ބިން ޖަޢުފަރު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި - [ޝުޢުބާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދެއްވި، އޭނާ ވިދާޅުވީ، އަޅުގަނޑަށް އަޑުއިވިފައިވަނީ [ޤަތަދާ] [އަބޫ ނަދުއްރަޙް] ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވާ ވާހަކަ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ އިބްނު ޢައްބާސް ތަމައްޓޫޢާއެކު ޙައްޖު ކުރުމަށް އަމުރު ކުރެއްވިއިރު އިބްނު ޒުބައިރު އެކަން މަނާކުރެއްވިއެވެ. ދެން އަޅުގަނޑު [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] އަށް އެކަން ފާހަގަކޮށް، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ؛ މި މަޝްވަރާ އެނބުރެމުން ދިޔައީ އަހަރެންގެ ވަށައިގެންނެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ކުރިން الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކު ޙައްޖު ތަމައްތޫ’ އަދާކުރަމުން ދިޔައިރު، އުމަރު ތެދުވެވަޑައިގަތުމުން ވިދާޅުވީ، ހަމަކަށަވަރުން الله އިރާދަކުރެއްވި ކަންތައްތައް އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ޙަލާލުކުރައްވާފައިވާ ކަމަށާއި، ހަމަކަށަވަރުން ޤުރުއާން ބާވައިލެއްވިފައިވާ ކަމަށެވެ. 'ހައްޖާއި ޢުމްރާ ފުރިހަމަ ކުރުން ހަމައެކަނި الله އަށް'. الله ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވާ ފަދައިން، އަދި މި އަންހެންމީހާގެ ކައިވެނި ކުރިއަށް ގެންދަވާށެވެ. އަދި [ޒުހައިރު ބިން ޙަރްބު] އަހަންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. [ޢައްފާން] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. [ހައްމާމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވިއެވެ. [ޤަތަދާ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް މި އިސްނަދާއެކު ރިވާކުރައްވާފައި ވާއިރު، ޙަދީޘްފުޅުގައި ޛިކުރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. 'އެހެންކަމުން ތިބާގެ ޙައްޖާއި ޢުމްރާ ވަކިކުރައްވާށެވެ، ސަބަބަކީ އެކަމުގެ ސަބަބުން ތިބާގެ ޙައްޖާއި ޢުމްރާ ފުރިހަމަވެގެންދާނެއެވެ.'
Hadith
Imam Muslim : 2136
و حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ وَأَبُو الرَّبِيعِ وَقُتَيْبَةُ جَمِيعًا عَنْ حَمَّادٍ قَالَ خَلَفٌ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا يُحَدِّثُ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ قَدِمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَنَحْنُ نَقُولُ لَبَّيْكَ بِالْحَجِّ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَجْعَلَهَا عُمْرَةً
އަދި [ޚަލަފް ބިން ޙިޝާމް] އާއި [އަބޫ ރަބީޢު] އަދި [ޤުޠައިބާ] އެންމެން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރައްވާފައިވަނީ [ޙައްމާދު] ގެ އަރިހުން - [ޚަލަފް] ވިދާޅުވިއެވެ - [ޙައްމަދު ބިން ޒައިދު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އައްޔޫބު] ގެ އަރިހުން ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން އެއްބައިވަންތަވެގެން އައީ الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކުގައެވެ. އަދި އެދުވަސްވަރު އަޅުގަނޑުމެން ޙައްޖަށް އިޙްރާމްވެ، ދެން الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم އަމުރުކުރެއްވީ އެއީ ޢުމްރާއަކަށް ހަދަން.
Hadith
Imam Muslim : 2137
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَإِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَعِيلَ الْمَدَنِيُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنْ الْقَوْمِ حَتَّى انْتَهَى إِلَيَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الْأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الْأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَيَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلَامٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَيْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لَا شَرِيكَ لَكَ وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَسْنَا نَنْوِي إِلَّا الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى } فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلَا أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنْ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنْ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا والْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ } أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقْ الْهَدْيَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لِأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الْأُخْرَى وَقَالَ دَخَلَتْ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ مَرَّتَيْنِ لَا بَلْ لِأَبَدٍ أَبَدٍ وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَجَدَ فَاطِمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ قَالَ فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْيَ فَلَا تَحِلُّ قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْيِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِائَةً قَالَ فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلَّا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْيٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلًا حَتَّى طَلَعَتْ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلَّا أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلَا كُلُّ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَيَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لَا يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنْ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابُ اللَّهِ وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ اللَّهُمَّ اشْهَدْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتْ الشَّمْسُ وَذَهَبَتْ الصُّفْرَةُ قَلِيلًا حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ كُلَّمَا أَتَى حَبْلًا مِنْ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلًا حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلًا حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْ
[އަބޫބަކުރު ބިން އަބޫ ޝައިބާ] އާއި [އިޝާޤު ބިން އިބްރާހީމް] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހުރިހާ ކަމެއް [ޙާތިމް] ގެ އަރިހުން ކިޔައިދެއްވީ، އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ ގެއަށް އައިސް، ދެން އެކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނާ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ސުވާލުކުރެއްވީ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ނަންތަކަކީ ކޮބައިތޯއެވެ. އަހަރެންގެ ނަންބަރު ޖެހެންދެން އަހަރެން ބުނީ އަހަރެންގެ ނަމަކީ މުޙައްމަދު ބިން ޢަލީ ބިން ޙުސައިން ކަމަށެވެ. ދެން އޭނާ އަހަރެންގެ ގަމީހުގެ މަތީ ބަޓަނާއި ތިރީ ބަޓަން ހުޅުވާލިއެވެ. ދެން އޭނާގެ އަތްތިލަ އަހަރެންގެ އުރަމަތީގެ ދޭތެރޭގައި ބާއްވާލިއެވެ. އެވަގުތު އަހަރެން އޭރުވެސް ކުޑައެވެ. ދެން ވިދާޅުވީ، 'މަރުހަބާ، އޭ އަހަރެންގެ ބޭބެގެ ދަރިފުޅު، ތިބާ އަހާލަން ބޭނުންވާ އެއްޗެއް އަހާށެވެ'. އެހެންކަމުން އަހަރެން އޭނާ ގާތު އަހާލީމެވެ. އޭނާ ހުރީ ލޯފަންވެފައެވެ. ނަމާދުގެ ވަގުތު ޖެހުމުން އޭނާ އަބަދުވެސް ގެންގުޅޭ ނަމާދު މެޓެއްގެ މަތީގައި ހުއްޓެވެ. ނަމާދު މެޓް ކޮނޑުގައި އަޅުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، އޭގެ ކުޑަ ސައިޒުގެ ސަބަބުން ކޮޅުތައް އަބަދުވެސް އޭނާގެ ގައިގައި ތާށިވެފައި ހުރެއެވެ. އަހަރެން ސުވާލުކުރީމެވެ، الله ގެ ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރެއްވި ގޮތް ކިޔައިދެއްވާށެވެ. ދެން އޭނާގެ ނުވަ އިނގިލީގައި ހިފަހައްޓައިގެން ހުރެ އަތުގެ އިޝާރާތުން ވާހަކަ ދެއްކިއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ؛ މަދީނާގައި ނުވަ އަހަރު ދިރިއުޅުއްވި ނަމަވެސް އަދި ހައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އެއަށްފަހު ދިހަވަނަ އަހަރު ހައްޖަށް ދާނޭކަން އިޢުލާން ކުރެއްވިއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ގުޅިވަޑައިގަތުމަށް އެކަލޭގެފާނުގެ އަމަލުތައްފަދަ ހެޔޮކަންތައްތައް ކުރެއްވުމަށް ބޭނުންވެގެން މަދީނާއަށް މީހުން ގިނަވެ އައެވެ. ދެން އަހަރެމެން ދިޔައީ އޭނާއާ އެކުގައެވެ. އެކަމަނާ ޒުލުހުލައިފާއަށް ވަޑައިގަތުމުން އަސްމާ` ބިންތު ހުމައިސް ވިހެއީ އޭނާގެ ދަރިކަލުން މުޙައްމަދު ބިން އަބޫބަކުރު އެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަމުރުކުރެއްވީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި ސުވާލު ކުރެއްވުމަށް - ވިހެއުމުގެ ސަބަބުން -. އެހެންކަމުން އޭނާ ބުންޏެވެ: 'ޝަވަރ ކޮށްލާފައި ތިބާގެ ސެނިޓައިޒާ ނެޕްކިން ބޭނުން ކުރާށެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް އިޙްރާމް ހެދުން އަޅާށެވެ'. ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޒުލުހުލައިފާ މިސްކިތުގައި ދެ ރަކުޢަތް ނަމާދު ކުރެއްވުމަށްފަހު، ޤަޝްވާ ކިޔާ ޖަމަލުގައި އެރުވިއެވެ. ބައިދާ` އަށް އާދެވުމުން، ވަށައިގެން ބަލާލީ، އޭނާއާއެކު، ސައިކަލުގައި ދުއްވައިގެން ހިނގާފައި، ދެފަރާތުންނާއި ފަހަތުން ކިތައް މީހުން ތިބިތޯއެވެ. އެވަގުތު ޤުރުއާން -ވަޙީ- ފޭބިއިރު، އޭގެ މާނަ ނަބިއްޔާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމައަށް ވިސްނިވަޑައިގަތީ، އެއީ އަޅުގަނޑުމެން ކުރިއަށް ގެންދަންޖެހޭ ޢަމަލުތަކަށް އިރުޝާދުތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ދެން ތަލްބިޔާ ކިޔަމުން ގޮވާލިއެވެ: 'ލަބްބައިކާ الله ލައްބައިކާ ލައްބައިކާ ލާ ސިޔާރިކާ ލައްބައިކާ އިންނަލަހަމްދާ ވާން ނިޢުމަތާ ލަކާ ވަލްމުލްކު ލާ ސިޔާރިކާ ލަކާ -އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުތަކަށް ކިޔަމަންވަން، އޭ الله، އަހަރެން ކިޔަމަންތެރިވަން، އަހަރެން ކިޔަމަންވަމެވެ. ކަލޭގެފާނަށް އެއްވެސް ބައިވެރިއަކު ނެތް، އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންތެރިވަމެވެ؛ ހަމަކަށަވަރުން ތަޢުރީފާއި ނިޢުމަތަކީ ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިކަމެއް ކަމުގައިވާ ފަދައިން، ކަލޭގެފާނުގެ ބައިވެރިއަކު ނެތް، އަހަރެން ކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންތެރިވަމެވެ-'. އެހެންކަމުން ގިނަބަޔަކުވެސް ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ތަލްބިޔާފަދަ ތަލްބިއްޔާއެއް އޮވެއެވެ. ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެއުރެންނަށް އެ ކިޔެވުން މަނާކުރައްވާފައެއް ނުވެއެވެ، ޙަޤީޤަތުގައި އެމީހުން އެ ފޮތް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ކިޔައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ނިޔަތަކީ ހަމައެކަނި ޙައްޖު އަދާކުރުން، އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޢުމްރާގެ ވާހަކައެއް އަދި ނޭނގެއެވެ. ބައިތުالله އަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު އޭގެ އެއް ކަނެއްގައި -ހާޖަރު އަސްވާދަށް- ބޮސްދީފައި، ދެން ތަވާފް ކޮށް، ތިން ފަހަރު ޖޮގިންކޮށް، އާންމުކޮށް ހަތަރު ފަހަރު ހިނގާފައި ދިޔައެވެ. ދެން ކުރިއަށް ދިޔައީ މަޤާމާ ދިމާއަށެވެ. އިބްރާހީމް ޢަލައިސް ސަލާމް، ދެން އޭނާ ކިޔާ އާޔަތް: 'އިބްރާހީމްގެ ސްޓޭޝަން ނަމާދުކުރާ ތަނަކަށް ހައްދަވާ..'. -އަލްބަޤަރާ: 125-. އެއަށްފަހު ބައިތުالله އާއި ދެމެދު މަޤާމް ބަހައްޓަވައިފިއެވެ. މި ވަގުތު ބައްޕަ ވިދާޅުވެފައިވަނީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ދުޢާގައި ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ކިޔަވާފައިވަނީ: 'ޤުލް ހުވަالله އަޙްދުލް...' -އަލް އިޚްލާސް: 1-4- އެވެ. އަދި: 'ޤުލް ޔާއައްޔުހަލް ކާފިރުއޫން.'. -އަލް ކާފިރުން: 1-6-. ދެން އެނބުރި ފައްޅީގެ ކަނަކަށް ގޮސް - އަސްވާދަށް ތަޅައި - އޭނާއަށް ވެސް ބޮސްދިނެވެ. އެއަށްފަހު ދޮރުން ގޮސް ޝަފާ ކައިރިއަށް ދިޔައެވެ. ޞަފާގެ ފަރުބަދައާ ކައިރިވުމަށްފަހު އޭނާ މި އާޔަތް ކިޔައިދެއްވިއެވެ: 'ހަމަކަށަވަރުން ޞަފާއާއި މަރްވާއާ ދެމެދުގައިވާ ސާޢީ އަކީ الله ގެ ދީނުގެ ބޮޑުކަމުގެ ރަމްޒުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެއްޗެކެވެ...'. -އަލް ބަޤަރާ: 1589-. ދެން މާތްالله ގެ އަމުރުފުޅުތައް ފުއްދަން ފެށިއެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާ ޝަފާގެ ފަރުބަދައަށް އެރިއެވެ. ބައިތުالله ފެނިވަޑައިގަތުމަށްފަހު ދެން އެކަލޭގެފާނު ޤިބްލައާ ކުރިމަތިލެއްވީ الله ތަޢާލާއަށް ތައުޙީދުވެ، އެކަލާނގެ މަތިވެރި ކުރައްވަމުންނެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ކިޔައިދެއްވީ: 'ލާ އިލާހާ އިލާالله ވަޙްދާހޫ ލާ ސިޔާރިކާ ލާހޫ ލާހުލް މުލްކު ވާ ލާހުލް ހަމްދޫ ވާ ހުވާ ޢަލާ ކުލީ ސައީ`އިން ޤާދީރު ލާ އިލާހާ އިއްލާ ވަޙްދާހޫ އަންޖާޒާ ވަޢުދަހޫ ވަނަޝަރާ ޢަބްދާހޫ ވަޙްޒަމާލް އަޙްޒާބާ ވަޙްދާ -އަޅުކަން ކުރަން ޖެހޭ އެއްވެސް ކަލާނގެއެއް ނެތެވެ ފިޔަވައި ހަމައެކަނި الله ފިޔަވައި، ބައިވެރިން ނެތި އެކަލާނގެއަށް، ރަސްކަމާއި ހުރިހާ ޙަމްދުތަކެއް ނިސްބަތްވެވަޑައިގަންނަވަނީ، އެކަލާނގެ ހުރިހާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ބާރުވެރިވެވަޑައިގަންނަވައެވެ. ވަޢުދުތައް ފުއްދައި، އަޅުންނަށް އެހީތެރިވެ، އަމިއްލަ ދުޝްމަނުން ނައްތާލާ ހަމައެކަނި الله ފިޔަވައި އަޅުކަން ކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާ އެއްވެސް އިލާހެއް ނެތެވެ. ދެން އޭނާ ނަމާދު ކުރިއެވެ. ތިން ފަހަރު ތަހުލީލު ތަކުރާރު ކުރާށެވެ. އެއަށްފަހު މާރުވާ ކައިރިއަށް ފޭބިއެވެ. ވާދީއަށް އާދެވުމުން އޭނާ ޖޮގް ކުރިއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު އެނބުރި ހިނގައިގަންނަމުން މިސްރާބުޖެހީ މާރުވާ ފަރުބަދައަށެވެ. މާރުވާ ފަރުބަދައަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު ޞަފާ ފަރުބަދަމަތީގައި އޭނާ ކުރި ކަންތައް ކުރެއްވިއެވެ. މާރުވާ ފަރުބަދަމަތީގައި ސަޢީދު ނިންމާލެއްވުމުން ވިދާޅުވީ: 'އަހަރެން ކުރި ކަންތައް ނުކުރިނަމަ ހަދްޔާ ގެނެސް ޢުމްރާއެއް ނުހެދިނީސް' ކަމަށެވެ. ދެން ސޫރަޤަތު ބިން މާލިކު ބިން ޖުއުތުސިއުމް، އާދެ، ރަސޫލުالله! ހަމައެކަނި މިއަހަރަށް ހެއްޔެވެ ނުވަތަ އަބަދަށްޓަކައި ހެއްޔެވެ؟' ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަނެއް އަތުގެ އިނގިލިތައް ދިއްކޮށްލެއްވީ ޢުމްރާ ޙައްޖުގެ ތެރެއަށް ވައްދާށެވެ. އުމްރާ ޙައްޖުގެ ތެރެއަށް ވައްދައިގެން، ނޫން! އަބަދަށްޓަކައި ވެސް'. މި ވަގުތު އަލީ ޔަމަނުން އައީ ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރުތައް ގެނެސްގެންނެވެ. އޭނާއަށް ފެނުނީ ފާތިމާއަކީ ތަހައްލުލް މީހެއްގެ ގޮތުގައެވެ؛ ކުލަ ޖަހާފައިވާ ހެދުމެއް ލައިގެން ހުންނައިރު ލޯ މަރާލާފައި ހުރެއެވެ. އަލީ ވަހީދު އެކަން ކުރުން މަނާކުރެއްވިއެވެ. ފާތުމަ ޖަވާބު ދިނީ ބައްޕަ އަމިއްލައަށް މިކަން ކުރަން ބުނި’ ކަމަށެވެ. އަލީ ވަހީދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ އެހެންކަމުން ފާތިމާގެ ޢަމަލުތަކާއި ގުޅޭގޮތުން ފަތުވާއެއް ހޯދުމަށް އެދި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ އަރިހަށް އަހަރެން ދިޔައީމެވެ. އަހަރެން އޭނާއަށް އެކަން ކުރުމަށް ހުރަސްއެޅި ވާހަކަ ވިސްނައިދިނީމެވެ. އަދި ފާތިމަތު ބުނަނީ ތެދެއް' ކަމަށެވެ. ދެން އޭނާ ސުވާލު ކުރެއްވިއެވެ: 'ހައްޖު ކުރަން ބޭނުން ވަގުތެއްގައި ކިޔަނީ ކޮން އެއްޗެއް ހެއްޔެވެ؟' އަލީ ވަހީދު ވިދާޅުވި އެވެ؛ އަހަރެން ޖަވާބު ދިނީމެވެ: 'އޭ الله، އަހަރެން ގަސްތުކުރަނީ ކަލޭގެފާނުގެ ރަސޫލާ މިސާލު ދައްކަވާ ގޮތަށް ޙައްޖު އަދާކުރުމަށެވެ'. ދެން ޢަލީ ސުވާލުކުރީ ‘އެކަމަކު އަހަރެން ގެނައީ ހަންކުރުބަން، އެއީ ކިހިނެއް؟ އޭނާ ޖަވާބު ދިނީ: 'ތަހައްލުލް ނުވާށެވެ'. ޖަޢުފަރު ވިދާޅުވިއެވެ؛ ޔަމަނުން އަލީ ވަހީދު ގެނައި ހަދީޔާގެ އަދަދާއި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ގެނައި ހަދީޔާގެ އަދަދަކީ ސަތޭކައެވެ. ޖަމާޢަތުގައި ތިބި އެންމެން ތަޙައްލުލުމާއި ބޮލުގައި ރިއްސާފައި ވާއިރު، ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އާއި އެކަލޭގެފާނާއެކު ޙަދީޔާ ގެންނެވި މީހުން ފިޔަވައި. ތަރުވިއްޔާ ދުވަސް - ޒުލްޙިއްޖާ މަހުގެ އަށްވަނަ ދުވަސް - އައުމުން، އެމީހުން ދިޔައީ މީނާއަށް ޙައްޖުގެ އަޅުކަން އަދާކުރުމަށެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އޭނާގެ އުޅަނދުގައި ދުއްވައިގަތެވެ. އެތަނުގައި ޛުޙްރު ނަމާދު، އަސްރު، މަޣްރިބް، އިޝާ އަދި ފަޖުރު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އިރު އަރަންދެން އިރުކޮޅަކު މަޑުކޮށްލިއެވެ. މި ވަގުތު ނަމީރާއަށް އެންމެ ފުރަތަމަ މީހުން ފޮނުއްވީ އެތަނުގައި ކޭމްޕް ޖަހަން. މި ވަގުތު ޤުރައިޝުން ހީކުރީ އާންމުކޮށް ޖާހިލު މީހުން ކުރާ ފަދައިން މަޝްޢަރީލް ހަރާމް - މުޒްދަލިފާގެ ފަރުބަދައެއް - ގައި ކަނޑައެޅިގެން މަޑުކުރާނެ ކަމަށެވެ. އެކަމަކު އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި އޭނާ ހަމަ ކުރިއަށް ދިޔައީ އަރަފާތު އާއި ދިމާއަށެވެ. ނަމީރާއަށް އާދެވުމުން އޭނާއަށް ފެނުނީ މީހުން ޓެންޓް ޖަހާފައި ހުރިތަނެވެ. ދެން މަޑުކޮށްލީ އެތަނުގައި އަރާމުކޮށްލުމަށެވެ. އިރު އޮއްސުމުން އޭނާގެ ޖަމަލުގައި ކުރިއަށް ދިޔައެވެ. މާމުއިތަކުގެ ތެރެއަށް ވަޑައިގަތުމުން ތަޤްރީރެއް ކުރެއްވިއެވެ. އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެ، ޖާހިލިއްޔާގެ ވަސް ދުވާ ހުރިހާ ކަމެއް އަޅުގަނޑުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުވާލާފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ޖާހިލިއްޔާގެ ޒަމާނުގެ ލޭގެ ފިދާވެސް ހިމެނެއެވެ. އަޅުގަނޑު އެންމެ ފުރަތަމަ ފޮހެލި ލޭ ފިސާރައަކީ ބަނީ ސަޢާދު ކާންދިން އިބްނު ރަބިޢަ ބިން ހާރިތުގެ ލޭ، ދެން އޭނާ މަރާލީ ހުޒައިލް. ހަމައެފަދައިން އަހަރެން ޖާހިލިއްޔާ ރިބާ އުވާލީމެވެ. އަޅުގަނޑު އެންމެ ފުރަތަމަ އުވާލި އެއްޗަކީ އައްބާސް ބިން ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބު ޝަރުޠު ކުރެއްވި ރިބާއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެން ހުރިހާ ރިބާއެއް ނައްތާލާނަމެވެ. ދެން އަންހެނުން ދެކެ ބިރުނުގަންނަވާށެވެ. އެއީ الله ގެ އަމާނާތެއްގެ ގޮތުގައި ނަގައި، الله ގެ ޙުކުމްތަކަށް ތަބާވެގެން އެކަންކަން ތިބާއަށް ޙަލާލުވެދާނެއެވެ. އެއަށްފަހު އެމީހުންގެ މައްޗަށް ތިބާއަށް ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވާ، އެއީ އެމީހުން ތިބާގެ މެޓް އެހެން މީހުންނަށް ހިފެހެއްޓުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނުމެވެ. އެމީހުން ޚިލާފުވެއްޖެނަމަ ގެއްލުމެއް ނުލިބޭ ގޮތަކަށް ޖަހާށެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެމީހުންނަށް ތިބާގެ މައްޗަށް ޙައްޤުތައް ލިބިގެންވެއެވެ. އެއީ ރިޒުޤާއި އެކަށީގެންވާ ހެދުމެވެ. އަޅުގަނޑު ތިޔަ އެންމެންނަށް ވަޞިއްޔަތް ކުރަނީ ދިރިއުޅުމަށް މަގުދައްކައިދޭ އެއްޗެއް، އެއީ، ތިޔަބައިމީހުން އެއަށް ތަބާވެއްޖެނަމަ، އެއީ ޤުރުއާނެވެ. ތިޔަ އެންމެން އަހަރެންނާ ބެހޭ ގޮތުން ސުވާލު ކުރެވޭނެ، އެހެންވީމަ ކިހިނެއް ޖަވާބެއް ދޭނީ؟' އެމީހުން ޖަވާބު ދިނީ: 'އަޅުގަނޑުމެން ހެކިވަނީ ތިޔަބޭފުޅުން ހަގީގަތުގައި މެސެޖު ފޯރުކޮށްދެއްވައި، ތިޔަބޭފުޅުންގެ ވާޖިބުތައް އަދާކުރައްވައި، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ނަސޭހަތް ދެއްވި ކަމަށް'. ދެން ޝަހާދަތް އިނގިލި އުޑުމައްޗަށް އުފުލާލަމުން އެއްވެ ތިބި މީހުންނަށް އިޝާރާތް ކުރަމުން ބުންޏެވެ: 'އާނ، الله، ހެކިވެ، އޭ الله، ހެކިވެ، އޭ الله، ހެކިބަހަށް'. އެއަށްފަހު ނަމާދަށް ގޮވާލެއްވުމަށްފަހު ޤަމަތަށް ގޮވާލެއްވުމަށްފަހު ޒުހޫރު ނަމާދު ކުރެއްވިއެވެ. ދެން އަނެއްކާ ވެސް ޤަމަތާއި އަޞްރު ނަމާދު ނުކޮށް ސުންނަތް ނަމާދު ދެމީހުންގެ މެދުގައި. އެއަށްފަހު ވުކޫފް ތަނަށް ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންގޮސްފިއެވެ. އެތަނަށް އާދެވުމުން ޤަޝްވާގެ ޖަމަލު ހިލަގަނޑެއްގައި މަޑުކޮށްލިއިރު ހިނގަމުން ދިޔަ މީހުން ތިބީ އޭނާގެ ކުރިމަތީގައެވެ. އޭނާ ޤިބްލާއާ ކުރިމަތިލާފައި، އިރު އޮއްސުމާއި ރަތްކުލައިގެ މެގަފޯން ނެތިގެންދާންދެން ހުއްޓެވެ. ދެން އޭނާގެ ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންދިޔައީ، އުސާމާ ފަހަތުން ގެންގޮސް، އަމިއްލަ ނަފްސު ކޮންޓްރޯލް ކޮށްގެންނެވެ. އޭނާ ޤަޝްވާ ޖަމަލުގެ ދަނޑި ދަމައިގަތީ، އޭގެ ބޯ ގާތްގަނޑަކަށް ސެޑަލް ކުޝަންގައި ޖެހުނެވެ. އަތުގެ އިޝާރާތަކުން ބުނީ: 'އަޚުން، ހަމަޖެހިލައިގެން ތިބޭށެވެ، ހަމަޖެހިލައިގެން ތިބޭށެވެ'. ފަރުބަދައަކަށް ވާސިލްވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު، ޖަމަލުގެ ރޯނު ކުޑަކޮށް ލުއިކޮށްލީ، އެރުމަށް ފަސޭހަ ކުރުމަށެވެ. މުޒްދަލިފާއަށް ވަޑައިގަތުމުން މަޣްރިބާއި އިޝާ ނަމާދު ކުރެއްވީ އެއް ނަމާދާއި ދެ ޤަމަތާއެކު އެދެމެދުގައި އެއްވެސް ސުންނަތް ނަމާދެއް ނެތިއެވެ. ދެން ފަތިސްވަންދެން ނިދާލިއެވެ. ފަޖުރު ވަގުތު ޖެހުމުން ފަޖުރު ނަމާދު ކުރީ އެއް އަޟާނާއި އެއް ޤަމަތުންނެވެ. އެއަށްފަހު ޤަޞްވާގެ ޖަމަލުގައި އަރައިގެން ގޮސް މަޝްޢަރީލް ޙަރާމަށް ދަތުރު ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. އެތަނުން އެއްފަހަރު އޭނާ ޤިބްލައާ ކުރިމަތިލައި، ނަމާދުކޮށް، ތަކްބީރުކޮށް، ތަޙްލީލުކޮށް، ތައުޙީދުގެ ޖުމްލަ ކިޔެވިއެވެ. އުޑުމަތި ރީނދޫވެ އިރުއައުމުގެ ކުރިން އެތަނުން ދިޔައީ ފަދުލާލް ބިން އައްބާސް ހިފައިގެންނެވެ. ފަދުލާލަކީ ރީތި އިސްތަށިގަނޑަކާއި ދޮން މޫނެއް ހުރި މީހެކެވެ. އެމަނިކުފާނު ވަޑައިގަތުމުން ރައްޔިތުންވެސް އެމަނިކުފާނާއެކު ފުރައިގެން ދިޔައެވެ. ފަދުލާލް އެމީހުންނަށް ބަލާލިއިރު، ދެން ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ އަތުން މޫނު ފޮރުވާލެއްވިއެވެ. އެކަމަކު ފަދުލާލް އެހެން ދިމާލަކަށް ބޯ އަނބުރާލީ ބަލާށެވެ. ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ވެސް އަނެއް އަތުން މޫނު ފޮރުވާލެއްވުމުން ފަދުލާލާ އޭނާގެ ނަޒަރު އެހެން ތަނަކަށް އަމާޒުކޮށްލިއެވެ. މުހާސިރު ވާދީގެ މެދަށް އާދެވުމުން، ސީދާ ޖުމްރަތުލް ކުބްރާއަށް ދިޔަ މެދު މަގުން އޭނާގެ ޖަމަލު އަވަސްކޮށްލިއެވެ. ގަހެއްގެ ކައިރީގައި ހުރި ޖުމްރާއަށް އާދެވުމުން ކޮންމެ އުކާލުމަކާއެކު ތަކްބީރު ކިޔަމުން ދަނިކޮށް ހަތް ގަނޑުފެން އުކާލިއެވެ. ދެން ކުރިއަށް ދިޔައީ ޤުރުބާނީ ކަތިލަމުން ދިޔަ ތަނަށެވެ. އެތަނުގައި އޭނާގެ އަތުން އަށްޑިހަ ތިން ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރު ކަތިލުމަށްފަހު ބާކީ ހުރި ޖަނަވާރުތައް ކަތިލުމަށް އަލީއާ ހަވާލުކުރެއްވިއެވެ.އެއީ ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރުތައް ޖަމާޢަތުގެ އެހެން މީހުންނާއެކުގައެވެ. ދެން ޤުރުބާން ކުރާ ކޮންމެ ޖަނަވާރަކުން ކުޑަ އެއްޗެއް ނަގަން ބުނުމުން، ދެން ކައްކާށޭ ބުނުމަށްފަހު މަސް ކައިގެން ބްރޯތް ބޯލިއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާގެ ވެހިކަލަށް އަރައި ޠަވާފް ކުރުމަށް ބައިތުالله އަށް މިސްރާބުޖެހިއެވެ. މައްކާގައި ޒުހުރު ނަމާދު ކުރެއްވި އެވެ. އެއަށްފަހު ޒަމްޒަމް ވަޅެއް ކުރަހަމުން ދިޔަ ބަނީ ޢަބްދުލް މުއްޠަލިބަށް ޒިޔާރަތް ކުރެއްވިއެވެ. އެއުރެންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އެއްވެ ތިބި މީހުންނަށް ގޯސްކޮށް ނުވިސްނިއްޖެނަމަ ހަމަގައިމުވެސް އަހަރެން އެހީތެރިވާނަން ކަލޭ އެއްކޮށް ކުރަހާށެވެ'. ދެން އެމީހުން ބާލިދީއެއް އުކާލުމުން، އެ ބާލިދީން އޭނާ ބޯލިއެވެ. އަދި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޢުމަރު ބިން ޙަފްޝް ބިން ޣިޔާތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [އަޅުގަނޑުގެ ބައްޕަ] އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކިޔައިދީފައި [ޖަޢުފަރު ބިން މުޙައްމަދު] އަޅުގަނޑަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕަ] ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. އަހަރެން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުالله] ގެ އަރިހަށް ގޮސް ރަސޫލުالله ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙައްޖުގެ ވާހަކަ ސުވާލުކުރީމެވެ. ދެން ހާތިމް ބިން އިސްމާޢީލްގެ ޙަދީޘާ އެއްގޮތް ޙަދީޘެއް ޛިކުރުކުރައްވައި، އެއަށް އިތުރު ކުރެއްވިއެވެ؛ މީގެ ކުރިން މީހުން ބަރަހަނާކޮށް ހިމާރަށް އެރުމަށް އަބޫ ސައްޔަރާ އަމުރު ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ރަސޫލާ ޞައްލަالله ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ މަޝްޢަރީލް ޙަރާމްގައި މުޒްދަލިފާ ފާސްކުރެއްވިއިރު، އެކަލޭގެފާނު އެތަނުގައި ހުއްޓިވަޑައިގަންނަވާނެކަމާއި، އެއީ ފަހުން އޭނާ މަޑުކުރާނެ ތަނަކަށް ވާނެކަމާމެދު ޤުރައިޝުންގެ ކިބައިން ކުޑަވެސް ޝައްކެއް ނެތެވެ. އެކަމަކު އެތަނުން ފަހަނައަޅައި ގޮސް ޢަރަފާތު އާއި ހަމައަށް ދެވެންދެން ހުއްޓިފައެއް ނުވެއެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2138
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ جَعْفَرٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَابِرٍ فِي حَدِيثِهِ ذَلِكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَحَرْتُ هَاهُنَا وَمِنًى كُلُّهَا مَنْحَرٌ فَانْحَرُوا فِي رِحَالِكُمْ وَوَقَفْتُ هَاهُنَا وَعَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَوَقَفْتُ هَاهُنَا وَجَمْعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ
[ޢުމަރު ބިން ޙަފްސް ބިން ޣިޔާތު] އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕައަށް] [ޖަޢުފަރު] ރިވާކުރެއްވި [ޖާބިރު] ގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑަށް [އަހަރެންގެ ބައްޕައަށް] ރިވާކުރެއްވިއެވެ. އެއީ الله ގެ ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘް ކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އެހެންކަމުން ތިބާގެ އުޅަނދު މަޑުކުރާ ތަނުގައި ތިބާގެ ޤުރުބާނީ ޖަނަވާރު ކަތިލާށެވެ. އަދި ޢަރަފާތުގައި ތެދުވެ، ދެން މުޅި ޢަރަފާތަކީ ކޮޅަށް ހުންނަ ތަނެކެވެ. އަދި އަޅުގަނޑު މުޒްދަލިފާގައި ހުއްޓިފައި، ދެން މުޅި މުޒްދަލިފާއަކީ ކޮޅަށް ހުންނަ ތަނެއް.'
Hadith
Imam Muslim : 2139
و حَدَّثَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ أَتَى الْحَجَرَ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ مَشَى عَلَى يَمِينِهِ فَرَمَلَ ثَلَاثًا وَمَشَى أَرْبَعًا
އަޅުގަނޑުމެންނަށް [އިޝާޤް ބިން އިބްރާހީމް] އަށް ރިވާވެގެންވާ ގޮތުގައި [ޔަޙްޔާ ބިން އާދަމް] [ޖާޢުފަރު ބިން މުޙައްމަދު] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲ] ރަދުޔަالله އަންހޫމާގެ އަރިހުން [ސުފްޔާން] ގެ އަރިހުން [ޖާބިރު ބިން ޢަބްދުﷲ] ރަދުޔަالله އަންހުމާގެ އަރިހުން އަޅުގަނޑުމެންނަށް [ސުފްޔާން] އަންގަވާފައި ވެއެވެ. އޭނާ ތިން ފަހަރު ޖޮގް ކުރިއިރު، ހަތަރު ފަހަރު ހިނގާފައި ދިޔަ އެވެ.
Hadith
Imam Muslim : 2140
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ كَانَ قُرَيْشٌ وَمَنْ دَانَ دِينَهَا يَقِفُونَ بِالْمُزْدَلِفَةِ وَكَانُوا يُسَمَّوْنَ الْحُمْسَ وَكَانَ سَائِرُ الْعَرَبِ يَقِفُونَ بِعَرَفَةَ فَلَمَّا جَاءَ الْإِسْلَامُ أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَأْتِيَ عَرَفَاتٍ فَيَقِفَ بِهَا ثُمَّ يُفِيضَ مِنْهَا فَذَلِكَ قَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ { ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ }
ޔަޙްޔާ ބިން ޔަޙްޔާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވި ގޮތުގައި އަބޫ މުޢާވިއްޔާ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރިވާކުރެއްވީ އޭނާގެ ބައްޕަ ޢާއިޝާގެ އަރިހުން ހިޝާމް ބިން އުރުވާގެ އަރިހުންނެވެ. ހުރިހާ ޢަރަބި ޤަބީލާތަކަށް ބަލާއިރު، އެ އެންމެންވެސް ޢަރަފާތުގައި ޙައްޖު ދަތުރުކުރިއިރު، އިސްލާމްދީން އައުމުން، އެންމެ މަތިވެރި މާތްالله އެކަލާނގެ ނަބިއްޔާއަށް އަމުރުކުރެއްވީ ޢަރަފާތަށް ގޮސް އެތަނުގައި ޙައްޖުވެ، ދެން ވަގުތުން ދޫކޮށްލުމަށެވެ. އަދި އެއީ އެންމެ މަތިވެރި الله ގެ ބަސްފުޅުތަކުން ދޭހަވާ ކަމެކެވެ: 'ދެން މީސްތަކުން ދަތުރުކުރާ ތަނުން - 'އަރަފާތު- ...' އިން ފުރައިގެން ދާށެވެ.
