Imam Bukhari : 1781
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَتَقَدَّمَنَّ أَحَدُكُمْ رَمَضَانَ بِصَوْمِ يَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ إِلَّا أَنْ يَكُونَ رَجُلٌ كَانَ يَصُومُ صَوْمَهُ فَلْيَصُمْ ذَلِكَ الْيَوْمَ
Camwebele kuli ifwe [Umusulumi bin Ibrahim] atwebele [Hsyyam] atwebele [Yahya bin Abu Kathir] ukufuma kuli [Abu Salama] ukufuma kuli [Abu Hurairah radliallahu 'anhu] ukufuma kuli Kasesema Sallallahu 'Alaihi wasallam atile: 'Lekeni umo pali imwe uushakwata babili pa ntanshi ya mweshi umo nelyo ubushiku bwa kufyalwa. uwaishiba ukufunga - sunnat - lyena pali bulya bushiku alipokelelwe ukucita ifyo'.
Imam Bukhari : 1782
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَكَانَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ الرَّجُلُ صَائِمًا فَحَضَرَ الْإِفْطَارُ فَنَامَ قَبْلَ أَنْ يُفْطِرَ لَمْ يَأْكُلْ لَيْلَتَهُ وَلَا يَوْمَهُ حَتَّى يُمْسِيَ وَإِنَّ قَيْسَ بْنَ صِرْمَةَ الْأَنْصَارِيَّ كَانَ صَائِمًا فَلَمَّا حَضَرَ الْإِفْطَارُ أَتَى امْرَأَتَهُ فَقَالَ لَهَا أَعِنْدَكِ طَعَامٌ قَالَتْ لَا وَلَكِنْ أَنْطَلِقُ فَأَطْلُبُ لَكَ وَكَانَ يَوْمَهُ يَعْمَلُ فَغَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ فَجَاءَتْهُ امْرَأَتُهُ فَلَمَّا رَأَتْهُ قَالَتْ خَيْبَةً لَكَ فَلَمَّا انْتَصَفَ النَّهَارُ غُشِيَ عَلَيْهِ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ{ أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ }فَفَرِحُوا بِهَا فَرَحًا شَدِيدًا وَنَزَلَتْ{ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ }
Caliba icapalana kuli ifwe ukuti [‘Ubaidullah bin Musa] ukufuma kuli [Israele] ukufuma kuli [Abu Ishaq] ukufuma kuli [Al Bara’ atile; 'Pa bacibusa ba kwa Muhammad, kwali umuntu umo uo, ilyo alefunga kabili ilyo inshita ya kupwisha ukufunga yafika, alelala ilyo ashilafunga pa kuti alelya nangu cimo ubushiku no bushiku ukufika ku cungulo.' Kabili inshita imo Qais bin Shirmah Al Ansariy alecita ukufunga kabili ilyo inshita ya kupwisha ukufunga yafikile, aishile ku mukashi wakwe no kumweba ukuti: ‘Bushe uli ne fya kulya?’ Umukashi wakwe atile: ‘Awe, lelo nkaya ku kukupeela ifya kulya’. Lyene mu nshita ya cungulo alebomba nga nshi ukufika na lintu alelala kabili lyene alelala. Lyene umukashi wakwe aishile. Ilyo umukashi wakwe amumwene -aleele-, umukashi wakwe atile: 'Ni ukuloba kobe'. Lyene mu kati ka bushiku Qais alifuminemo. Lyene ici cipusho calishimikilwe kuli Kasesema, lyena ishiwi lya kwa Lesa Ta’ala QS Al Baqarah icikomo 197 lyaishile ilya kuti: -‘Calisuminishiwa kuli imwe ubushiku bwa mweshi wa kucilikila ukusangwa ku bakashi benu’-. Pa kusokolola kwa ici cikomo, ifibusa fyaumfwile insansa nga nshi, ukufika ilyo ukutwalilila kwa cikomo kwaishile: -'Kabili lyeni no kunwa ukufikila ulupi ulubuuta lwamoneka bwino kuli imwe ukufuma ku lupi ulufiita, e kutila pa nshita ya kasuba'-.
Imam Bukhari : 1783
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَخْبَرَنِي حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ{ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ }عَمَدْتُ إِلَى عِقَالٍ أَسْوَدَ وَإِلَى عِقَالٍ أَبْيَضَ فَجَعَلْتُهُمَا تَحْتَ وِسَادَتِي فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ فِي اللَّيْلِ فَلَا يَسْتَبِينُ لِي فَغَدَوْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرْتُ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّمَا ذَلِكَ سَوَادُ اللَّيْلِ وَبَيَاضُ النَّهَارِ
197 caishile panshi ukufuma kuli [Ash-Sya'biy] ukufuma kuli [Adi bin Hatim] atile: Ilyo icikomo ca QS Al Baqarah caishile pa nshi -'ukufika na lintu ulupi, e kutila pa nshita ya kasuba'-, lyena nabuulile ulupi ulufiita no lupi ulubuuta kabili lyene nafibikile mwi samba lya muputule wandi pa kuti mbone ifingi ifya bushiku lelo tafyalemoneka kuli ine. Eico mu cungulo nasangene na Rasulullah kabili namwebele pali ici. E ico atile: ‘Mu cine cine, ico icikomo cipilibula ni mfifi ya bushiku no lubuuto lwa kasuba’.
Imam Bukhari : 1784
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ح حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَأُنْزِلَتْ{ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمْ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنْ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ }وَلَمْ يَنْزِلْ{ مِنْ الْفَجْرِ }فَكَانَ رِجَالٌ إِذَا أَرَادُوا الصَّوْمَ رَبَطَ أَحَدُهُمْ فِي رِجْلِهِ الْخَيْطَ الْأَبْيَضَ وَالْخَيْطَ الْأَسْوَدَ وَلَمْ يَزَلْ يَأْكُلُ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُ رُؤْيَتُهُمَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ بَعْدُ{ مِنْ الْفَجْرِ }فَعَلِمُوا أَنَّهُ إِنَّمَا يَعْنِي اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ
Atwebele [Sa’id bin Abu Maryam] atwebele [Ibn Abu Hazim] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [Sahal bin Sa’ad]. Kabili na kabili calilandwapo, calishimikilwe kuli ine [Sa’id bin Abu Maryam] atwebele [Abu Ghossan Muhammad bin Muthorrib] atile, calishimikilwe kuli ine [Abu Hazim] ukufuma kuli [Sahal bin Sa’ad] atile: Ilyo icikomo caishile panshi -’Kabili lyeni no kunwa ukufika na lintu mwaisa. kabili icikomo cakonkapo tacasokolwelwe, e kutila -'ukufuma ku cungulo'-, kuli pa kati ka bantu ilyo balefwaya ukufunga ukufunga umuntu uukakatila ulushishi ulubuuta no lushishi ulufiita ku makasa yakwe ulwa atwalilile ukulya ukufikila amwene bwino bwino ubupusano mu lushishi. Eico Lesa Ta'ala lyene asokolwele icikomo cakonkapo -'ukufuma ku cungulo'-. Ukufuma kulya balishiba ukuti ico cipilibulwa - ku mishipa iyafiita ne iyabuuta - ni bushiku no bushiku'.
Imam Bukhari : 1785
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَبِي أُسَامَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ وَالْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَاأَنَّ بِلَالًا كَانَ يُؤَذِّنُ بِلَيْلٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُؤَذِّنَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ لَا يُؤَذِّنُ حَتَّى يَطْلُعَ الْفَجْرُ قَالَ الْقَاسِمُ وَلَمْ يَكُنْ بَيْنَ أَذَانِهِمَا إِلَّا أَنْ يَرْقَى ذَا وَيَنْزِلَ ذَا
Caebelwe kuli ifwe [‘Ubaid bin Isma’il] ukufuma kuli [Abu Usamah] ukufuma kuli [‘Ubaidullah] ukufuma kuli [Nafi’] ukufuma kuli [Mrs ‘Umar] na [‘Al Qasim bin Muhammad] ukufuma kuli [‘Aisyah radliallahu ‘anha] ukuti Bilal alebomfya ukucita ukubilisha kwa mapepo -ukubalilapo kwa kwa Lesa, eico kwali kwa Lesa. atile: ‘Lyeni no kunwa ukufikila Ibnu Ummu Maktum acita. ukubilisha ku mapepo, pantu tacita ukubilisha ku mapepo kano fye nga ca kuti akasuba kafuma’. Al Qasim atile: 'Ubutali bwa pa kati ka kwita kwa mapepo kubili te butali lelo ilyo umo aleya pa mulu lyena umbi aleya panshi - ukupilibula ukuya pa mulu no kutentemuka ukufuma pa lupungu -'.
Imam Bukhari : 1786
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَكُنْتُ أَتَسَحَّرُ فِي أَهْلِي ثُمَّ تَكُونُ سُرْعَتِي أَنْ أُدْرِكَ السُّجُودَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ici citusosele ukuti [Muhammad bin 'Ubaidullah] atwebele ['Abdul 'Aziz bin Abu Hazim] ukufuma kuli [Abu Hazim] ukufuma kuli [Sahal bin Sa'ad radliallahu 'anhu] atile: 'Nalile sahur no lupwa lwandi lyena nabutukile ku kusanga amapepo -ipepo lyali- na Rasullamlah.
Imam Bukhari : 1787
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَتَسَحَّرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ قُلْتُ كَمْ كَانَ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالسَّحُورِ قَالَ قَدْرُ خَمْسِينَ آيَةً
Calitwebelwe ukuti [Umusulumi bin Ibrahim] atwebele [Hsyam] atwebele [Qatadah] ukufuma kuli [Anas] ukufuma kuli [Zaid bin Thabit Lesa asekelele kuli wene] atile: ‘Inshita imo twalile sahur na Kasesema kabili lyene aile ku kupepa. Nalipushe ukuti: ‘Bushe pali shani pa kati ka kwita kwa kupepa -Subuh- na sahur?’. Ayaswike ukuti: ‘Ukulonganika amavesi amakumi yasano yabelengwa’.
Imam Bukhari : 1788
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاصَلَ فَوَاصَلَ النَّاسُ فَشَقَّ عَلَيْهِمْ فَنَهَاهُمْ قَالُوا إِنَّكَ تُوَاصِلُ قَالَ لَسْتُ كَهَيْئَتِكُمْ إِنِّي أَظَلُّ أُطْعَمُ وَأُسْقَى
Camwebele ukuti [Musa bin Isma’il] atwebele [Juwairiyah] ukufuma kuli [Nafi’] ukufuma kuli [‘Abdullah Radlialah ‘anhu] ukuti Kasesema alecita ukufunga kwa kufwaya -ukufunga ukwatwalilila ukwabula ukuputula ukufunga- lyena abantu balikonkele mu kuba icafuminemo. E ico Abakanishe ukucita ifyo. Lelo batile: ‘Lelo bushe tamwasungile ukufunga ifya kulya ukwa kufwaya?’. Atile: ‘Nshili nga fintu uli pantu lyonse ndapeelwa ifya kulya ne fya kunwa’.
Imam Bukhari : 1789
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً
Atwebele [Adamu bin Abu Iyas] atwebele [Syu’ba] atwebele [Abdul Aziz bin Shuhaib] atile, Naumfwile [Anas bin Malik radliallahu ‘anhu] atila; Kasesema atile: ‘Citeni ubusuma, pantu mu busuma muli amapaalo’.
Imam Bukhari : 1790
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْأَكْوَعِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ رَجُلًا يُنَادِي فِي النَّاسِ يَوْمَ عَاشُورَاءَ إِنَّ مَنْ أَكَلَ فَلْيُتِمَّ أَوْ فَلْيَصُمْ وَمَنْ لَمْ يَأْكُلْ فَلَا يَأْكُلْ
Catushimikilwe kuli [Abu ‘Ashim] ukufuma kuli [Yazid bin Abu ‘Ubaid] ukufuma kuli [Salamah bin Al Akwa’ radiallahu ‘anhu] ukuti Kasesema atumine umuntu ku kwita abantu pa nshita ya sahur- ubushiku bwa ‘Ashura’, nga ca kuti umuntu ali no kulya ifya kulya ifya kulya ifya kulya ifya kulya. ukulya lyena tafwile ukulya - ukupilibula ukutwalilila ukufunga - '.
Imam Bukhari : 1791
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ سُمَيٍّ مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بنِ الحَارِثِ بْنِ هِشَامِ بْنِ المُغِيرَةِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ كُنْتُ أَنَا وَأَبِي حِينَ دَخَلْنَا عَلَى عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ ح و حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّ أَبَاهُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ أَخْبَرَ مَرْوَانَ أَنَّ عَائِشَةَ وَأُمَّ سَلَمَةَ أَخْبَرَتَاهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُدْرِكُهُ الْفَجْرُ وَهُوَ جُنُبٌ مِنْ أَهْلِهِ ثُمَّ يَغْتَسِلُ وَيَصُومُوَقَالَ مَرْوَانُ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ أُقْسِمُ بِاللَّهِ لَتُقَرِّعَنَّ بِهَا أَبَا هُرَيْرَةَ وَمَرْوَانُ يَوْمَئِذٍ عَلَى الْمَدِينَةِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَكَرِهَ ذَلِكَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ ثُمَّ قُدِّرَ لَنَا أَنْ نَجْتَمِعَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ وَكَانَتْ لِأَبِي هُرَيْرَةَ هُنَالِكَ أَرْضٌ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ لِأَبِي هُرَيْرَةَ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكَ أَمْرًا وَلَوْلَا مَرْوَانُ أَقْسَمَ عَلَيَّ فِيهِ لَمْ أَذْكُرْهُ لَكَ فَذَكَرَ قَوْلَ عَائِشَةَ وَأُمِّ سَلَمَةَ فَقَالَ كَذَلِكَ حَدَّثَنِي الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ وَهُنَّ أَعْلَمُ وَقَالَ هَمَّامٌ وَابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُ بِالْفِطْرِ وَالْأَوَّلُ أَسْنَدُ
Camwebelwe kuli ifwe [‘Abdullah bin Maslamah] ukufuma kuli [Malik] ukufuma kuli [Sumayya] umukalamba wakwe Abu Bakr bin ‘Abdurrahman bin Al Harith bin Hisham bin Al Mughirah ukuti aumfwile [Abu Bakar bin ‘Abdurrahman] alelanda ukuti: ‘Ine na tata ilyo twakumanyana [‘Aismah] Na kabili calilandwapo, na kabili calilondolwelwe kuli ifwe [Abu Al Yaman] alitushimikile [Syu’aib] ukufuma kuli [Az Zuhriy] atile, alishimikile ine [Abu Bakr bin ‘Abdurrahman bin Al Harith bin Hisham] ukuti wishi, e kutila [‘Abdurrahman] alishimikiile Marmulla Rawan ukuti [’ amwebele ukuti Umutumwa wa kwa Lesa inshita imo ali ne nshita ya Fajr ilyo pali ino nshita ale-esha ku ng’anda ya lupwa lwakwe. E ico lyene asambile no kufunga. Kabili atile, Marwan kuli Abdurrahmani bin Al Harith: ‘Nalapa mwi shina lya kwa Lesa. Na cine nkatwala ici kuli Abu Hurairah, Lesa asekelele kuli wene. Pali ilya nshita Marwan ali ni ntungulushi mu Medina. E ico Abu Bakr atile: ‘Ici cacitike calengele Abdurrahman ukumfwa uwabula insansa’. Lyena twapingwilwe ukulongana ku Dzul Hulaifah pali ilya nshita Abu Hurairah ali pa kati ka abo abasangilwe kulya, eico Abdurrahman atile, kuli [Abu Hurairah Radlialah]: ‘Nkamweba icintu cimo ica kuti nga ca kuti Marwan talapile pali ici kuli ine ninshi nshalefwaya ukuti mucite fyo. E ico alandile pa fyo ‘Aisyah’ na Ummu Salamah balandile pa muulu. E ico Abu Hurairah atile: ‘Ici cishinka na co calishimikilwe kuli ine kuli [Al Fadhal bin ‘Abbas] ilyo bene -'Aisyah na Ummu Salamah - balishibe ifingi pali ici cishinka'. Kabili atile, [Hammam] na [Ibn Abdullah bin Umar] ukufuma kuli [Abu Hurairah]: ‘Ni Kasesema uwapeele ifunde lya kupwisha ukufunga -mu milandu ya junub pa numa ya kwingila mu nshita ya Fajr-. Lelo, hadith wa kubalilapo pa muulu alikwata sanad’ iyakosa.
Imam Bukhari : 1792
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَبِّلُ وَيُبَاشِرُ وَهُوَ صَائِمٌ وَكَانَ أَمْلَكَكُمْ لِإِرْبِهِوَقَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ{ مَآرِبُ }حَاجَةٌ قَالَ طَاوُسٌ{ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ }الْأَحْمَقُ لَا حَاجَةَ لَهُ فِي النِّسَاءِ
Catushimikilwe ukuti [Syu’bah] ukufuma kuli [Al Hakam] ukufuma kuli [Ibrahim] ukufuma kuli [Al Aswad] ukufuma kuli [Aisyah Raallahu ‘anha] atile: ‘Kasesema alisumine no kufwayafwaya -abakashi bakwe- nangu ca kuti ali no kucilikila. Kabili Wene e muntu uwacilapo ukucingilila ukufwaya kwakwe ukulingana na imwe.’ Kabili Al-Aswad atile; Ibn 'Abbas' atile, ishiwi lya kuti ma'aarib lipilibula ukukabila - nga mu QS Thoha icikomo 18 - lipilibula ukufwaya. Kabili atile, Thowus - nga fintu caba mu cikomo 31 - cipilibula: umuwelewele uushakwata ukufwaya kwa banakashi na kabili.
Imam Bukhari : 1793
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ عَائِشَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْإِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيُقَبِّلُ بَعْضَ أَزْوَاجِهِ وَهُوَ صَائِمٌ ثُمَّ ضَحِكَتْ
Atwebele ukuti [Muhammad bin Al Mutsanna] atwebele [Yahya] ukufuma kuli [Hisham] atile, anjebele [tata] ukufuma kuli [‘Aisyah’. Kabili na kabili calilandwapo, calitwebelwe [‘Abdullah bin Maslamah] ukufuma kuli [Malik] ukufuma kuli [Hisham] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [‘Aisyah Raallahu ‘anha] atile: ‘Kasesema alisumine abakashi bakwe’. 'Aisyah alishimikile 'anha lyene asekele.'
Imam Bukhari : 1794
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَتْبَيْنَمَا أَنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْخَمِيلَةِ إِذْ حِضْتُ فَانْسَلَلْتُ فَأَخَذْتُ ثِيَابَ حِيضَتِي فَقَالَ مَا لَكِ أَنَفِسْتِ قُلْتُ نَعَمْ فَدَخَلْتُ مَعَهُ فِي الْخَمِيلَةِ وَكَانَتْ هِيَ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْتَسِلَانِ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ وَكَانَ يُقَبِّلُهَا وَهُوَ صَائِمٌ
Atwebele [Yahya] ukufuma kuli [Hisham bin Abu 'Abdullah] atubuulile [Yahya bin Abu Katsir] ukufuma kuli [Abu Salamah] ukufuma kuli [umwana mwanakashi wa kwa Umm Salamah Zainab] ukufuma kuli [nyina Raallahuh 'anhuma] atile: 'Ilyo nali na mu kupumikisha naumfwile ukuya ku mweshi eico naile mu mutalalila kabili lyene nabuulile ifya kufwala fya pa lwakwe ifya ku mweshi wandi, Atile: ‘Cinshi cakubifya, bushe ulekwata ukuya ku mweshi?’. Nayaswike ukuti: ‘Ee’. Lyene naingile mu cipe pamo nankwe.’ Umm Salamah na Rasulullah na bo balisambile pamo ukufuma mu cipe ca menshi. Kabili na kabili alimufukatile nangu ca kuti alefunga’.
Imam Bukhari : 1795
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ وَأَبِي بَكْرٍ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَاكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُدْرِكُهُ الْفَجْرُ فِي رَمَضَانَ مِنْ غَيْرِ حُلْمٍ فَيَغْتَسِلُ وَيَصُومُ
Ici citusosele ukuti [Ahmad bin Salih] atwebele ukuti [Ibnu Wahab] atwebele [Yunus] ukufuma kuli [Ibn Sihab] ukufuma kuli [‘Urwah] na [‘Abu Bakr], [‘Aisyah Raallahu ‘anha] atile: ‘Kasesema Sallallaahu ‘Alaihi wasallam uwa mu mweshi wa pa Mulungu asangile icalo ca ku mweshi wa pa Mulungu. asambile no kufunga bwangu’.
Imam Bukhari : 1796
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ سُمَيٍّ مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بنِ الحَارِثِ بْنِ هِشَامِ بْنِ المُغِيرَةِ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِكُنْتُ أَنَا وَأَبِي فَذَهَبْتُ مَعَهُ حَتَّى دَخَلْنَا عَلَى عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ أَشْهَدُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ كَانَ لَيُصْبِحُ جُنُبًا مِنْ جِمَاعٍ غَيْرِ احْتِلَامٍ ثُمَّ يَصُومُهُ ثُمَّ دَخَلْنَا عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ فَقَالَتْ مِثْلَ ذَلِكَ
Atwebele [Isma’il] anjebele [Malik] ukufuma kuli [Sumayya] umukalamba wakwe Abu Bakr bin’Abdurrahman bin Al Harith bin Hisham bin Al Mughirah ukuti aumfwile [Abu Bakar bin’Abdurrahman] -alesosa,-: ‘Ine na tata twaile pamo ku kumona ‘Raishamya’ ukufika na lintu twaishile] atile: ‘Ndepeela ubunte pa lwa Mutumwa wa kwa Lesa ukuti nga ca kuti acili mu cifulo ca junub mu cungulo pa numa ya kulaalana ukwabula ukufumya umulopa wa mwanakashi, ninshi ali no kutwalilila ukufunga’. Lyena twaishile ku kumona Ummu Salamah kabili na o atile, nga filya fine’.
Imam Bukhari : 1797
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنَا ابْنُ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا نَسِيَ فَأَكَلَ وَشَرِبَ فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ
Ici citabo ca kuti: ‘Nga ca kuti umuntu aluba kabili lyene atwalilila ukulya ifya kulya fyakwe kabili ico cipilibula ukuti Allah alimupeele ifya kulya ne fya kunwa’.
Imam Bukhari : 1798
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ حُمْرَانَ رَأَيْتُ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُتَوَضَّأَ فَأَفْرَغَ عَلَى يَدَيْهِ ثَلَاثًا ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى إِلَى الْمَرْفِقِ ثَلَاثًا ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُسْرَى إِلَى الْمَرْفِقِ ثَلَاثًا ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى ثَلَاثًا ثُمَّ الْيُسْرَى ثَلَاثًا ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَوَضَّأَ نَحْوَ وَضُوئِي هَذَا ثُمَّ قَالَ مَنْ تَوَضَّأَ وُضُوئِي هَذَا ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ لَا يُحَدِّثُ نَفْسَهُ فِيهِمَا بِشَيْءٍ إِلَّا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Calondolwelwe kuli ifwe [‘Abdan] ukuti [‘Abdullah] atwebele ukuti [Ma’mar] anjebele [Az-Zuhri] ukufuma kuli [‘Atho’ bin Yazid] ukufuma kuli [‘Humran] - uwatile, -: ‘Namwene [‘Uthman bin ‘Affan] alecita ukusamba’, apongolwele amenshi yakwe aya ku minwe yatatu mu menshi. Lyena asambishe akanwa kakwe no kufuuta impumi yakwe no kufuuta - amenshi - ukufuma muli yene. Lyena asamba ku cinso cakwe imiku itatu no kusamba ukuboko kwakwe ukwa ku kulyo ukufika ku cifuba no kuboko kwakwe ukwa ku kulyo ukufika ku cifuba imiku itatu lyena atile: ‘Namwene Umutumwa wa kwa Lesa (umutende ne fipaalo fya kwa Lesa fibe pali wene) alesamba’ nga uku kusamba kwandi, kabili atile: ‘Uuli onse uucita ukusamba kwandi ukwa babili. rak’ahs kabili talanda nangu cimo pa kati kabo, Allah akalekelela imembu shakwe isha kale.’
Imam Bukhari : 1799
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ سَمِعَ يَزِيدَ بْنَ هَارُونَ حَدَّثَنَا يَحْيَى هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ أَخْبَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ بْنِ خُوَيْلِدٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا تَقُولُإِنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّهُ احْتَرَقَ قَالَ مَا لَكَ قَالَ أَصَبْتُ أَهْلِي فِي رَمَضَانَ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِكْتَلٍ يُدْعَى الْعَرَقَ فَقَالَ أَيْنَ الْمُحْتَرِقُ قَالَ أَنَا قَالَ تَصَدَّقْ بِهَذَا
Atwebele [‘Abdullah bin Munir] ukuti aumfwile [Yazid bin Harun] -atile,-, atwebele [Yahya], wene mwana wakwe Sa’id ukuti [‘Abdurlahman bin Al Qasim] alishimikile ukufuma kuli Zubair] amwebele ukuti aumfwile [‘Aisyah radiallahu ‘anha] atile: ‘Kwali umuntu uwaishile kuli Kasesema no kutila, ‘Wow, ndepya!’. Aipwishe ukuti: ‘Ulepilibula ukuti, cinshi cakucitikila?’. Uyu mwaume ayaswike ukuti: ‘Nalelala no mukashi wandi akasuba mu mweshi wa Ramadan’. Lyene Kasesema aletele icipe ca ma-date, eico atile: ‘Ni kwi uyo muntu uwa bulanda ali?’. Umuntu ayaswike ati: 'Ine'. E ico atile: ‘Beni sadaka na aya nshiku’.
Imam Bukhari : 1800
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَبَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْتُ قَالَ مَا لَكَ قَالَ وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي وَأَنَا صَائِمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلْ تَجِدُ رَقَبَةً تُعْتِقُهَا قَالَ لَا قَالَ فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ قَالَ لَا فَقَالَ فَهَلْ تَجِدُ إِطْعَامَ سِتِّينَ مِسْكِينًا قَالَ لَا قَالَ فَمَكَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ أُتِيَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَقٍ فِيهَا تَمْرٌ وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُ فَقَالَ أَنَا قَالَ خُذْهَا فَتَصَدَّقْ بِهِ فَقَالَ الرَّجُلُ أَعَلَى أَفْقَرَ مِنِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَوَاللَّهِ مَا بَيْنَ لَابَتَيْهَا يُرِيدُ الْحَرَّتَيْنِ أَهْلُ بَيْتٍ أَفْقَرُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي فَضَحِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى بَدَتْ أَنْيَابُهُ ثُمَّ قَالَ أَطْعِمْهُ أَهْلَكَ
Uyu mwanakashi atile: “Ilyo twaikele mu cilonganino pamo na Kasesema kabili atile: ikaonaika’. Aipwishe ukuti: ‘Cinshi cakucitikila?’. Uyu mwaume ayaswike ati: ‘Nalelala no mukashi wandi ilyo nalefunga’. E ico Kasesema aipwishe ukuti: ‘Bushe muli na basha, kanshi mulingile ukubalubula?’. Umuntu ayaswike ati: 'Awe'. Lyena aipwishe na kabili ati: ‘Bushe kuti mwafunga ifya kulya pa myeshi ibili iyakonkana?’. Umuntu ayaswike ati: 'Awe'. Lyena aipwishe na kabili ati: ‘Bushe muli ne fya kulya ifya kupeela abapiina amakumi mutanda?’. Umuntu ayaswike ati: 'Awe'. Pa kashita kamo Kasesema ali uwafuuka. Ilyo twacili muli iyi mibele, Kasesema apeelwe icipe icaiswilemo amadate, lyene aipwishe ukuti: ‘Ni kwi umuntu uwaipwishe pa ntanshi ali?’. Umuntu ayaswike ati: 'Ine'. E ico atile: ‘Buleni aya madati no kucita sadaqa na yo’. Umuntu atile: ‘Bushe kuli umbi uwacilapo ukucila pali ine, we Mutumwa wa kwa Lesa? Na Allah, tapali ulupwa uluikala pakati ka mipaka ibili, alepilibula amatololo yabili, ayo ayapiina ukucila ulupwa lwandi'. Pa kumfwa ici, Kasesema asekeshe ukufika na lintu ifipimo fyakwe fyamoneke. Lyena Atile: ‘E lyo ulisha ulupwa lobe na aya ma date’.