Imam Bukhari : 1481
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْسَأَلْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْجَدْرِ أَمِنَ الْبَيْتِ هُوَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَمَا لَهُمْ لَمْ يُدْخِلُوهُ فِي الْبَيْتِ قَالَ إِنَّ قَوْمَكِ قَصَّرَتْ بِهِمْ النَّفَقَةُ قُلْتُ فَمَا شَأْنُ بَابِهِ مُرْتَفِعًا قَالَ فَعَلَ ذَلِكَ قَوْمُكِ لِيُدْخِلُوا مَنْ شَاءُوا وَيَمْنَعُوا مَنْ شَاءُوا وَلَوْلَا أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثٌ عَهْدُهُمْ بِالْجَاهِلِيَّةِ فَأَخَافُ أَنْ تُنْكِرَ قُلُوبُهُمْ أَنْ أُدْخِلَ الْجَدْرَ فِي الْبَيْتِ وَأَنْ أُلْصِقَ بَابَهُ بِالْأَرْضِ
Nga ca kuti [Musaddad] atushimikile [Abu Al Ahwash] atushimikile [Ash’ath] ukufuma kuli [Al Aswad bin Yazid] ukufuma kuli [‘Aisyah radliallahu ‘anha] atile, ‘Napwishe Kasesema nga ca kuti Hijir Isma’il ali lubali lwa Baba?’ Ayaswike ati: ‘Ee, e fyo caba’. Lyene naipushe na kabili ukuti: ‘Cinshi tabacibikile muli Kaaba?’. Ayaswike ati: ‘Mu cine cine abantu bobe tabakwata indalama’. Nalipushe na kabili ukuti: ‘Nga kanshi cinshi calenga ukuti umulyango wa Kaaba ube uwakulisha panono?’. Ayaswike ukuti: ‘Abantu benu balicitile ifyo ne nshita ya kuti kuti basanshamo abo balefwaya no kukaanya abo balefwaya. Nga ca kuti te pa mulandu wa kutontonkanya pa kubapo kwa bantu benu abacili abapamfiwa ku jahiliyyah - mu cine cine nga nalicitile - lelo ndetina ukuti imitima yabo kuti yacikaana nga nabika Hijir Isma’il muli Kaaba kabili nga naonaula umulyango ku nshi’.
Imam Bukhari : 1482
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْلَا حَدَاثَةُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ لَنَقَضْتُ الْبَيْتَ ثُمَّ لَبَنَيْتُهُ عَلَى أَسَاسِ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَإِنَّ قُرَيْشًا اسْتَقْصَرَتْ بِنَاءَهُ وَجَعَلْتُ لَهُ خَلْفًاقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ خَلْفًا يَعْنِي بَابًا
Atwebele ukuti [Abu Usamah] ukufuma kuli [Hisham] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [Aisyah radliallahu 'anha] atile; Nga ca kuti te nshita ilyo abantu benu bacili abapamfiwa ku kukanasumina, nga nali no kuonaula Kaaba kabili lyene nga nali no kuikuula cipya cipya pa cishinte cakuulwa na Kasesema Ibrahim Alaihissalam pantu aba Quraysh bali no kucefyako ukukuulwa kwa iko. Atile, [Abu Mu’awiya] atwebele [Hisham]: ishiwi lya kuti Khalfan lipilibula umulyango’.
Imam Bukhari : 1483
حَدَّثَنَا بَيَانُ بْنُ عَمْرٍو حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَاأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهَا يَا عَائِشَةُ لَوْلَا أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثُ عَهْدٍ بِجَاهِلِيَّةٍ لَأَمَرْتُ بِالْبَيْتِ فَهُدِمَ فَأَدْخَلْتُ فِيهِ مَا أُخْرِجَ مِنْهُ وَأَلْزَقْتُهُ بِالْأَرْضِ وَجَعَلْتُ لَهُ بَابَيْنِ بَابًا شَرْقِيًّا وَبَابًا غَرْبِيًّا فَبَلَغْتُ بِهِ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ فَذَلِكَ الَّذِي حَمَلَ ابْنَ الزُّبَيْرِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَلَى هَدْمِهِ قَالَ يَزِيدُ وَشَهِدْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ حِينَ هَدَمَهُ وَبَنَاهُ وَأَدْخَلَ فِيهِ مِنْ الْحِجْرِ وَقَدْ رَأَيْتُ أَسَاسَ إِبْرَاهِيمَ حِجَارَةً كَأَسْنِمَةِ الْإِبِلِ قَالَ جَرِيرٌ فَقُلْتُ لَهُ أَيْنَ مَوْضِعُهُ قَالَ أُرِيكَهُ الْآنَ فَدَخَلْتُ مَعَهُ الْحِجْرَ فَأَشَارَ إِلَى مَكَانٍ فَقَالَ هَا هُنَا قَالَ جَرِيرٌ فَحَزَرْتُ مِنْ الْحِجْرِ سِتَّةَ أَذْرُعٍ أَوْ نَحْوَهَا
[Bayan bin Amru] atubuulile [Yazid] atubuulile [Yazid] atubuulile [Yazid bin Hazim] atubuulile [Yazid bin Ruman] ukufuma kuli ['Urwah] ukufuma kuli ['Aisyah radliallahu 'anha] ukuti Kasesema sallallahu 'alaihi wasallam atile kuli wene pa mulandu wa kukanaishiba kwenu, nga ca kutila te kuti kube, nga ca kuti Kaaba wa Baitulloh alipooselwepo lyena naibikilemo ifyo bafumishemo kabili nkacilenga - umulyango uuli kulya nomba - ukulingana no mushili, lyena nacitile umulyango wa ku kabanga no mwinshi wa ku masamba, eico nacikuulile pa mushinte uwakuulwe na Kasesema Alaihilamhi Ibra’. Amashiwi ya kwa Kasesema lyene yabomfiwe nge ca kuipokololako kuli Abdullah bin Az Zubair ku kuionaula. Yazid atile: ‘Namwene Ibn Zubair ilyo aonawile kabili lyene aikuula cipya cipya, abikile mu ciputulwa ca Hijir Isma’il kabili namwene umufula uo Kasesema Ibrahim Alaishalam akuulile mu musango wa mabwe ayapalana ne fibumba fya ngamila’. Jarir atile: ‘Namwipwishe ukuti: ‘Ni kwi kuli icifulo cakwe?’. Atile: ‘Nkakulangisha nomba’. Eico naile nankwe mu Al Hijir lyena alangile icifulo cimo no kutila; 'Ici ecifulo'. Jarir atile: ‘Lyene napimine ubutali ukufuma kuli Al Hijir kabili calisangwike mupepi na mamita mutanda’.
Imam Bukhari : 1484
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَّمَهُ اللَّهُ لَا يُعْضَدُ شَوْكُهُ وَلَا يُنَفَّرُ صَيْدُهُ وَلَا يَلْتَقِطُ لُقَطَتَهُ إِلَّا مَنْ عَرَّفَهَا
Atile [‘Ali bin ‘Abdullah] atubuulile [Jarir bin ‘Abdul Hamid] ukufuma kuli [Mansur] ukufuma kuli [Mujahid] ukufuma kuli [Thowus] ukufuma kuli [Ibn Abas radliallahu 'anhuma] atile; Pa bushiku umusumba wa Makkah walubulwa, atile: ‘Mu cine cine, ici calo calikanishiwe kuli Lesa, eico imiti ya ciko tayafwile ukuputulwa kabili ifyuni fya ciko tafifwile ukucendwa kabili tapali nangu cimo icasangwa icabula kano fye nga ca kuti cabweshiwa kuli abo abaishiba - ica iko’.
Imam Bukhari : 1485
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ قَالَيَا رَسُولَ اللَّهِ أَيْنَ تَنْزِلُ فِي دَارِكَ بِمَكَّةَ فَقَالَ وَهَلْ تَرَكَ عَقِيلٌ مِنْ رِبَاعٍ أَوْ دُورٍ وَكَانَ عَقِيلٌ وَرِثَ أَبَا طَالِبٍ هُوَ وَطَالِبٌ وَلَمْ يَرِثْهُ جَعْفَرٌ وَلَا عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا شَيْئًا لِأَنَّهُمَا كَانَا مُسْلِمَيْنِ وَكَانَ عَقِيلٌ وَطَالِبٌ كَافِرَيْنِ فَكَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ لَا يَرِثُ الْمُؤْمِنُ الْكَافِرَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَكَانُوا يَتَأَوَّلُونَ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى{ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ }الْآيَةَ
Calishimikilwe kuli ifwe [Ibnu Wahb] ukufuma kuli [Yunus] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Ali bin Husain] ukufuma kuli [Amru bin Uthman] ukufuma kuli [Usamah bin Zaid radliallahu 'anhum] ukuti atile: 'O Mutumwa wa kwa Lesa? Atile: ‘Bushe ‘Uqail alishile ing’anda iikalamba nelyo amayanda?’. Uqail na Tolib bapyane ukufuma kuli Abu Tolib lintu Jafar na Ali Radliallahu ‘anhuma tabapyane nangu cimo pantu bonse babili bali baMuslim lintu Uqail na Tolib bali abafiita. Kabili Umar bin Al Khaththob, Lesa asekelele kuli wene, atile: ‘Umusumina tashila ica bupyani ku muntu uushasumina’. Ibn Shihab atile: 'Bapilibula amashiwi ya kwa Lesa Ta'ala QS Al Anfal icikomo 72 -icipilibula ukuti: -'Mucine cine, abo abasumina, abo abafumine ku fyalo fimbi na abo abalwisha ne fyuma fyabo ne myeo yabo mu nshila ya kwa Lesa na abo abapeela icifulo ca kwikalamo no kwafwilisha -abo abafumine ku fyalo fimbi - balacingililana'-.
Imam Bukhari : 1486
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ أَرَادَ قُدُومَ مَكَّةَ مَنْزِلُنَا غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ حَيْثُ تَقَاسَمُوا عَلَى الْكُفْرِ
Atwebele ukuti [Abu Al Yaman] atushimikile [Syu’aib] ukufuma kuli [Az Zuhriy] atile, anjebele [Abu Salama] ukuti [Abu Hurairah radliallahu ‘anhu] atile; Ilyo ali mupepi no kwingila mu musumba wa Makkah, atile: ‘Icifulo cesu ica kwimininamo mailo, nga ca kuti Lesa afwaya, cikaba pa cifulo ca kupusukilamo ica Bani Kinanah ilyo balapile ukucetekela umo na umbi pa mulandu wa kukanasumina’.
Imam Bukhari : 1487
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْغَدِ يَوْمَ النَّحْرِ وَهُوَ بِمِنًى نَحْنُ نَازِلُونَ غَدًا بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ حَيْثُ تَقَاسَمُوا عَلَى الْكُفْرِ يَعْنِي ذَلِكَ الْمُحَصَّبَ وَذَلِكَ أَنَّ قُرَيْشًا وَكِنَانَةَ تَحَالَفَتْ عَلَى بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَوْ بَنِي الْمُطَّلِبِ أَنْ لَا يُنَاكِحُوهُمْ وَلَا يُبَايِعُوهُمْ حَتَّى يُسْلِمُوا إِلَيْهِمْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَوَقَالَ سَلَامَةُ عَنْ عُقَيْلٍ وَيَحْيَى بْنُ الضَّحَّاكِ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ وَقَالَا بَنِي هَاشِمٍ وَبَنِي الْمُطَّلِبِ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ بَنِي الْمُطَّلِبِ أَشْبَهُ
Atwebele [Al Humaidiy] atushimikile [Al Walid] atushimikile [Al Awza’iy] atile, anjebele [Az Zuhriy] ukufuma kuli [Abu Salamah] ukufuma kuli [Abu Hurairah radliallahu 'anhu] atile; Kasesema atile, ubushiku bwakonkelepo pa numa ya bushiku bwa kwa Nahar ilyo acili mu Mina: ‘Mailo tukaiminina pa cifulo ca kupusukilamo ica Bani Kinanah ilyo balapa ukucetekela kuli umo na umbi pa mulandu wa kukanasumina’. Icifulo cilelandwapo ni Al Muhashishab. Ici cali ni pa mulandu wa kuti imitundu ya ba Quraysh na ba Kinanah yalilaile umo na umbi ku ba Quraish na ba Kinah ukuti tabakabaupwa, tabakabashita no kushitisha mpaka fye bapeele Kasesema kuli bene. Kabili atile, “Salama ukufuma kuli Uqail na Yahya bin Adh-Dhahak ukufuma kuli Al Awza’iy balinjishibishe kabili bonse babili batile: “Banu Hashim na Bani Al Mutholib.” Atile, Abu Abdullah Al Bukhariy: 'Bani Al Mutholib ni umo wine na Bani Hasyim'.
Imam Bukhari : 1488
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يُخَرِّبُ الْكَعْبَةَ ذُو السُّوَيْقَتَيْنِ مِنْ الْحَبَشَةِ
Atwebele ukuti [‘Ali bin ‘Abdullah] atushimikile [Sufyan] atushimikile [Ziyad bin Sa’ad] ukufuma kuli [Az Zuhriy] ukufuma kuli [Sa’id bin Al Musayyab] ukufuma kuli [Abu Hurairah radliallahu ‘anhu] ukufuma kuli Kasesema sallallahu ‘alaihi wasallam aba bantu abanono abatile: icalo ca Habasia -Etiofiya-'.
Imam Bukhari : 1489
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ح و حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ هُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْكَانُوا يَصُومُونَ عَاشُورَاءَ قَبْلَ أَنْ يُفْرَضَ رَمَضَانُ وَكَانَ يَوْمًا تُسْتَرُ فِيهِ الْكَعْبَةُ فَلَمَّا فَرَضَ اللَّهُ رَمَضَانَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ شَاءَ أَنْ يَصُومَهُ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ شَاءَ أَنْ يَتْرُكَهُ فَلْيَتْرُكْهُ
Atwebele [Yahya bin Bukair] atwebele [Al Laits] ukufuma kuli [Uqail] ukufuma kuli [Ibn Sihab] ukufuma kuli [Urwah] ukufuma kuli [Aisyah]. Kabili na kabili calilandwa ukuti, anjebele [Muhammad bin Muqatil] atile, anjebele [‘Abdullah] wene mwana wa kwa Al Mubarak atile, atwebele [Muhammad bin Abu Hafshah] ukufuma kuli [Az Zuhriy] ukufuma kuli [‘Urwah] ukufuma kuli [‘Aisyah’ atile: -'Ashura'- ilyo taciba icacindama ukufunga ifya kulya mu Ramadhan. Ubo bushiku e nshita Kaaba yafimbwa ne nsalu -kiswah-. Ilyo Lesa alengele ukuti ukufunga ifya kulya mu mweshi wa Ramadan kube ukwacindamika, Lesa atile: ‘Uuli onse uulefwaya ukufunga ifya kulya pa bushiku bwa Ashura, acite ifyo kabili onse uushafwaya aleke ukufunga ifya kulya pa bushiku bwa Ashura.
Imam Bukhari : 1490
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ عَنْ الْحَجَّاجِ بْنِ حَجَّاجٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عُتْبَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيُحَجَّنَّ الْبَيْتُ وَلَيُعْتَمَرَنَّ بَعْدَ خُرُوجِ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَتَابَعَهُ أَبَانُ وَعِمْرَانُ عَنْ قَتَادَةَ وَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ شُعْبَةَ قَالَ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى لَا يُحَجَّ الْبَيْتُ وَالْأَوَّلُ أَكْثَرُ سَمِعَ قَتَادَةُ عَبْدَ اللَّهِ وَعَبْدُ اللَّهِ أَبَا سَعِيدٍ
Atwebele [Ahmad] atwebele [tata] atwebele [Ibrahim] ukufuma kuli [Al Hajjaj bin Hajjaj] ukufuma kuli [Qatadah] ukufuma kuli [Abdullah bin Abu 'Utbah] ukufuma kuli [Abu Sa'id 'Umrah ukuya ku Baitulo - Ka'ba- panuma ya kufuma kwa kwa Gogi na Magogi'. Iyi hadith yashininkishiwe na [Aban] na [‘Imran] ukufuma ku [Qatadah] kabili atile, [‘Abdurrahman] ukufuma kuli [Syu’bah] atile: ‘Ubushiku bwa qiyamat te kuti bubepo mpaka fye tapaba uwacita ulwendo lwa kupepa ku Baitulloh -Kaaba-’. Ukupilibula kwa kubalilapo ukwa hadith uko Qatadah aumfwile sana kuli Abdullah kabili Abdullah aumfwile ukufuma kuli Abu Sa’id Al Khudriy.
Imam Bukhari : 1491
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا وَاصِلٌ الْأَحْدَبُ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ جِئْتُ إِلَى شَيْبَةَ ح و حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ وَاصِلٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ جَلَسْتُ مَعَ شَيْبَةَ عَلَى الْكُرْسِيِّ فِي الْكَعْبَةِ فَقَالَ لَقَدْ جَلَسَ هَذَا الْمَجْلِسَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَلَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ لَا أَدَعَ فِيهَا صَفْرَاءَ وَلَا بَيْضَاءَ إِلَّا قَسَمْتُهُ قُلْتُ إِنَّ صَاحِبَيْكَ لَمْ يَفْعَلَا قَالَ هُمَا الْمَرْءَانِ أَقْتَدِي بِهِمَا
Atwebele ukuti [‘Abdullah bin ‘Abdul Wahhab] atubuulile [Khalid bin Al Harith] atubuulile [Sufyan] atubuulile [Washil Al Ahdab] ukufuma kuli [Abu Wa’il] atile; 'Nakumanya [Shaiba]'. Kabili na kabili calandwapo, atwebele ukuti [Sufyan] ukufuma kuli [Washil] ukufuma kuli [Abu Wa’il] atile: ‘Naikele na [Shaiba] pa cipuna mu Ka’bah, lyena atile: ‘Ici e cipuna ca kwa [‘Umar] uwa kutila te kuti asuminishe umuntu uuli onse. ifintu ifya silfere ifyabuuta kano fye nga nali no kufipeela'. Natile: ‘Ababifi benu babili - Abu Bakr Ash-Siddiq Lesa asekelele kuli imwe kabili Kasesema - tabacitile ifyo!' 'Umar kuti Allah asekelele kuli wene atile: 'Abo babili e bantu babili abo nkonka'.
Imam Bukhari : 1492
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الْأَخْنَسِ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَأَنِّي بِهِ أَسْوَدَ أَفْحَجَ يَقْلَعُهَا حَجَرًا حَجَرًا
Calishibikwe kuli ifwe [‘Amru bin ‘Ali] cashimikilwe kuli ifwe [Yahya bin ‘Sa’id] cashimikilwe kuli ifwe [‘Ubaidullah bin Al Akhnas] cashimikilwe kuli ine [Ibnu Abu Awalkah] ukufuma kuli [Ibn ‘Abbas radliallahu ‘anhuma] ukufuma kuli ‘Kasesema sa’alahuma’ nga ca kuti: uwali no konaula Ka’bah-, ali muntu uwa nkanda iyafiita kabili ali uwakunkuma pa kati ka makasa yonse yabili kabili alefumyapo amabwe limo limo’.
Imam Bukhari : 1493
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُخَرِّبُ الْكَعْبَةَ ذُو السُّوَيْقَتَيْنِ مِنْ الْحَبَشَةِ
Catwebelwe ukuti [Yahya bin Bukair] atwebele [Al Laits] ukufuma kuli [Yunus] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Sa’id bin Al Musayab] ukuti [Abu Hurairah Lesa asekelele kuli wene] atile; Kasesema atile: ‘Abo abaonaula Kaaba ni bantu abakwata abana abanono ukufuma ku calo ca Habasyah -Etiofia-’.
Imam Bukhari : 1494
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَابِسِ بْنِ رَبِيعَةَ عَنْ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّهُ جَاءَ إِلَى الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ فَقَبَّلَهُ فَقَالَ إِنِّي أَعْلَمُ أَنَّكَ حَجَرٌ لَا تَضُرُّ وَلَا تَنْفَعُ وَلَوْلَا أَنِّي رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُقَبِّلُكَ مَا قَبَّلْتُكَ
Atile [Muhammad bin Kathir] atwebele [Sufyan] ukufuma kuli [Al A’masy] ukufuma kuli [Ibrahim] ukufuma kuli [‘Abis bin Rabi’ah] ukufuma kuli [Umar Rabi’ah] ukuti aile kuli Hajar Al Aswad no kumufumbatila kabili lyene atile: ‘Mu cine cine fye nshaishiba ukuti uli uwakosa nelyo uwakosa. Lelo nga te pa mulandu wa kuti namwene Kasesema alekufumbatika, mu cine cine nga nshakufumbatika’.
Imam Bukhari : 1495
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ قَالَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيْتَ هُوَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلَالٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ فَأَغْلَقُوا عَلَيْهِمْ فَلَمَّا فَتَحُوا كُنْتُ أَوَّلَ مَنْ وَلَجَ فَلَقِيتُ بِلَالًا فَسَأَلْتُهُ هَلْ صَلَّى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ بَيْنَ الْعَمُودَيْنِ الْيَمَانِيَيْنِ
Calitwebelwe [Qutaibah bin Sa’id] atwebele [Al Laits] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Salim] ukufuma kuli [wishi] ukuti atile: ‘Umukalamba wa ng’anda aingile mu Kaaba pamo na Usamah, Bilal, na Uthman bin Tholhah lyena bacifunga. Ilyo bafungulwile umulyango nine uwabalilepo ukwingila kabili nasangene na [Bilal] kabili naipwishe ukuti; Bushe Rasulullah alipepele muli ici?'. Ayaswike ukuti: ‘Ee, pa kati ka mipeto ibili iya Yamani’.
Imam Bukhari : 1496
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّهُكَانَ إِذَا دَخَلَ الْكَعْبَةَ مَشَى قِبَلَ الْوَجْهِ حِينَ يَدْخُلُ وَيَجْعَلُ الْبَابَ قِبَلَ الظَّهْرِ يَمْشِي حَتَّى يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِدَارِ الَّذِي قِبَلَ وَجْهِهِ قَرِيبًا مِنْ ثَلَاثِ أَذْرُعٍ فَيُصَلِّي يَتَوَخَّى الْمَكَانَ الَّذِي أَخْبَرَهُ بِلَالٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِيهِ وَلَيْسَ عَلَى أَحَدٍ بَأْسٌ أَنْ يُصَلِّيَ فِي أَيِّ نَوَاحِي الْبَيْتِ شَاءَ
Caebelwe kuli ifwe [Ahmad bin Muhammad] atwebele [‘Abdullah] atwebele [Musa bin ‘Uqbah] ukufuma kuli [Nafi’] ukufuma kuli [Ibn ‘Umar Lesa asekelele kuli wene] ukuti ilyo alefwaya ukwingila muli Kaaba aleenda ukulola ku ntanshi ilyo umulyango wa Kaaba uli ku numa yakwe. E ico aendele ukufika na lintu kwaba amamita mupepi na yatatu pa kati kakwe ne cibumba pa ntanshi yakwe kabili lyene apepele mu cifulo umo [Bilal] alandile ukuti Kasesema alepepa muli cilya cifulo. Kabili tapali icabipa nga ca kuti umuntu apepa muli Kaaba ukulolesha konse uko alefwaya’.
Imam Bukhari : 1497
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَاعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ وَمَعَهُ مَنْ يَسْتُرُهُ مِنْ النَّاسِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ أَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْكَعْبَةَ قَالَ لَا
Atwebele [Musaddad] atwebele [Khalid bin Abdullah] atwebele [Isma’il bin Abu Khalid] ukufuma [‘Abdullah bin Abu Awfa] atile; 10:10, 11. 10 Umuntu uukalamba acitile thawaf ku Kaaba kabili apepele ama rak’ah yabili pa numa ya maqam wa kwa Ibrahim kabili pamo nankwe kwali abantu abamucingilile ku ba Quraysh. Umo atile kuli Abdullah bin Abu Awfa ati: ‘Bushe Rasulullah aliingile muli Kaaba?’. Ayaswike ati: ‘Awe’.
Imam Bukhari : 1498
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا قَدِمَ أَبَى أَنْ يَدْخُلَ الْبَيْتَ وَفِيهِ الْآلِهَةُ فَأَمَرَ بِهَا فَأُخْرِجَتْ فَأَخْرَجُوا صُورَةَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ فِي أَيْدِيهِمَا الْأَزْلَامُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاتَلَهُمْ اللَّهُ أَمَا وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمُوا أَنَّهُمَا لَمْ يَسْتَقْسِمَا بِهَا قَطُّ فَدَخَلَ الْبَيْتَ فَكَبَّرَ فِي نَوَاحِيهِ وَلَمْ يُصَلِّ فِيهِ
Ici citabo ca kuti: “Abu Ma’mar alitwebele ukuti [Abdul Warits] atubuulile ukuti [Ayyub] atubuulile [‘Ikrimah] ukufuma kuli [Ibn ‘Abbas radliallahu ‘anhuma] atile: ‘Umukalamba wa fibumbwa alibwelelemo ilyo atangililwe kuli tata ukuti aingile mu fibumbwa fya Kaaba. Lyena bafumishe ifibumbwa ifya musango wa kwa Kasesema Ibrahim na Kasesema Isma’il, mu minwe ya bonse babili bali azlam - imipeto ya kupoosa amapekanyo -. E ico Kasesema atile: ‘Lesa abaonaule. Na kuba, balishiba bwino bwino ukuti bonse babili tabatala abakwata amaka ya kupanga ubumi bwabo na Azlam.' Lyena aingile muli Kaaba no kulanda takbir ku mbali sha iko kabili tapepele mu kati ka iko.
Imam Bukhari : 1499
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ هُوَ ابْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّهُ يَقْدَمُ عَلَيْكُمْ وَقَدْ وَهَنَهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ فَأَمَرَهُمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَرْمُلُوا الْأَشْوَاطَ الثَّلَاثَةَ وَأَنْ يَمْشُوا مَا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ وَلَمْ يَمْنَعْهُ أَنْ يَأْمُرَهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الْأَشْوَاطَ كُلَّهَا إِلَّا الْإِبْقَاءُ عَلَيْهِمْ
Atile: “Umutumwa wa kwa Lesa na banankwe baishile ku kutandalila ba Kaaba.” AbaMushriki batile: ‘Aishile kuli imwe nangu ca kuti balicefiwe ku mubili ku cikuko icapokele umusumba wa Yathrib’. Eico Kasesema alandile kuli banankwe ukubutuka pa miku itatu iya kubalilapo no kwenda bwino bwino pa kati ka fipimo fibili - amakona - kabili takwali icali no kumucilikila nga ca kuti abakonkomeshe ukubutuka pa miku yonse, lelo ici tacali cimbi ukucila pa luse lwakwe kuli bene’.
Imam Bukhari : 1500
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ بْنُ الْفَرَجِ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ يَقْدَمُ مَكَّةَ إِذَا اسْتَلَمَ الرُّكْنَ الْأَسْوَدَ أَوَّلَ مَا يَطُوفُ يَخُبُّ ثَلَاثَةَ أَطْوَافٍ مِنْ السَّبْعِ
Atile: “Namwene Umutumwa wa kwa Lesa ilyo aishile ku Mecca nelyo alecita ifya bufi. Al Aswad ilyo alecita ifya kusekesha, abutukile imiku itatu pa miputule cinelubali.