Imam Bukhari : 121
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ الْجَمْرَةِ وَهُوَ يُسْأَلُ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ قَالَ ارْمِ وَلَا حَرَجَ قَالَ آخَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَنْحَرَ قَالَ انْحَرْ وَلَا حَرَجَ فَمَا سُئِلَ عَنْ شَيْءٍ قُدِّمَ وَلَا أُخِّرَ إِلَّا قَالَ افْعَلْ وَلَا حَرَجَ
Haali en [Abuu Nu'aim] wi'i, haali en [Abdul Aziz bin Abu Salama] diga [Az Zuhri] diga [Iisaa bin Talhah] diga [Abdullaah bin Amru] wi'i: 'Mi yi'i Nelaaɗo sallallaahu alayhi wasallah dow be'a juum. Gorko gooto naamndii : « eehey maa Nelaaɗo mbele miɗo hissa daaba hade am werlaade ? O wi’i ndeen: “Werlo jooni, a waɗataa bakkaat”. Ndeen goɗɗo arii wiyi : « aan Nelaaɗo, mi ɓuuccii hoore am hade am hisde ? O jaabii : 'Hirsu jooni, alaa a wonaa bakkaat'. Kadi o naamnaaka ko adii fof walla ko joofni e waɗde so wonaa jaabaade : ‘waɗ ɗum, woto bakkaat’.
Imam Bukhari : 122
حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ سُلَيْمَانُ بْنُ مِهْرَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَبَيْنَا أَنَا أَمْشِي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي خَرِبِ الْمَدِينَةِ وَهُوَ يَتَوَكَّأُ عَلَى عَسِيبٍ مَعَهُ فَمَرَّ بِنَفَرٍ مِنْ الْيَهُودِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ سَلُوهُ عَنْ الرُّوحِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَا تَسْأَلُوهُ لَا يَجِيءُ فِيهِ بِشَيْءٍ تَكْرَهُونَهُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَنَسْأَلَنَّهُ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ مَا الرُّوحُ فَسَكَتَ فَقُلْتُ إِنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ فَقُمْتُ فَلَمَّا انْجَلَى عَنْهُ قَالَ{ وَيَسْأَلُونَكَ عَنْ الرُّوحِ قُلْ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي }وَمَا أُوتُوا مِنْ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًاقَالَ الْأَعْمَشُ هَكَذَا فِي قِرَاءَتِنَا
Haalanaama en [Qais bin Hafsh] wiyi, haalanaama en [Abdul Wahid] wiyi, haalanaama en [Al A'maasi Suleymaani bin Mihran] gila e [Ibraahiima] gila e [Alqamah] gila e [Abdullaah] wiyi, 'Nde ngon-mi e yahdude e Nelaaɗo 'sahilla'al Madiina, e oon sahaa omo jogii sawru ummiindu e lekki date. O rewi e fedde yahuud en, gooto e maɓɓe fof wiyi hakkunde mum, naamndoɗee mo ko fayti e ruuhu! Woɗɓe mbiyi woto kaaldu e makko haa o haalda ko njiɗɗaa. Ndeen won e heddii6e 6ee mbi’i: “Goonga, ko goonga min njicfi naamnaade mo.” Nii woni gorko gooto e maɓɓe ummii, naamndii, “Eeh Abul Qasim, hol ko woni ruuhu?” O deƴƴi. Nii woni mi muumɗini, ‘Goonga omo heɓa wahyu’. Nde gorko oo ruttitii, o janngi: '-E 6e naamnoo ma ko fayti e ruuhu. Wi'u: ''Ruuhu ko haala Rabb am, a hokkaaka ganndal so wonaa seeɗa-' -Qs. Al Israa`: 85-. Al A'masy wiyi ko nii woni e qira`ah men.
Imam Bukhari : 123
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ الْأَسْوَدِ قَالَ قَالَ لِي ابْنُ الزُّبَيْرِ كَانَتْ عَائِشَةُ تُسِرُّ إِلَيْكَ كَثِيرًا فَمَا حَدَّثَتْكَ فِي الْكَعْبَةِ قُلْتُ قَالَتْ لِيقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا عَائِشَةُ لَوْلَا قَوْمُكِ حَدِيثٌ عَهْدُهُمْ قَالَ ابْنُ الزُّبَيْرِ بِكُفْرٍ لَنَقَضْتُ الْكَعْبَةَ فَجَعَلْتُ لَهَا بَابَيْنِ بَابٌ يَدْخُلُ النَّاسُ وَبَابٌ يَخْرُجُونَفَفَعَلَهُ ابْنُ الزُّبَيْرِ
Ina haalana en [Abdullaah bin Muusaa] ummoriiɗo [Isra’iil] ummoriiɗo [Abuu Ishaq] ummoriiɗo [Al Aswad] wiyi, Ibnu Az Zubair wiyi kam, ‘[Aisyah] ina joginoo -hadiis- sirluuji keewɗi e maa. Hol ko o meecfi haalde e maa ko fayti e Kaaba?' Mbiy-mi Aisyah wiyi mi : Nelaaɗo sallallaahu alayihi wasallam wiyi mi : «eehey maa Aaisha, so wonaano leñol maa ngol haa jooni ina ɓadii jamaanu mum en, Az Zubair wiyi e keefeeraagal, maa mi waylu Kaaba, ndeen maa mi waɗ dame ɗiɗi ngam yimɓe naata, gooto ngam ɓe njalta». Caggal ɗuum ko Ibnu Zubair’ waɗi ɗum.
Imam Bukhari : 124
وَقَالَ عَلِيٌّحَدِّثُوا النَّاسَ بِمَا يَعْرِفُونَ أَتُحِبُّونَ أَنْ يُكَذَّبَ اللَّهُ وَرَسُولُهُحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَنْ عَلِيٍّ بِذَلِكَ
Kadi Ali wiyi, “Haaldu e yimɓe fawaade e tolno paamondiral maɓɓe, mbele aɗa yiɗi Alla e nelaaɗo mum fenaande?” Haalaama en [Ubaydullaah bin Muusaa] gila e [Ma ruf bin Kharrabudz] gila e [Abu Ath Tufail] gila e [Aali] hono noon”.
Imam Bukhari : 125
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمُعاذٌ رَدِيفُهُ عَلَى الرَّحْلِ قَالَ يَا مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ قَالَ يَا مُعَاذُ قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ ثَلَاثًا قَالَ مَا مِنْ أَحَدٍ يَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ صِدْقًا مِنْ قَلْبِهِ إِلَّا حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا أُخْبِرُ بِهِ النَّاسَ فَيَسْتَبْشِرُوا قَالَ إِذًا يَتَّكِلُوا وَأَخْبَرَ بِهَا مُعَاذٌ عِنْدَ مَوْتِهِ تَأَثُّمًا
Haali en [Ishaq bin Ibraahiima] wiyi, haali en [Mu'adz bin Hisham] wiyi, haali kam [baaba am] ummoriiɗo [Qatadah] wiyi, haali en [Anaas bin Malik] wonde Annabi sallallaahu alayihi wasallam ina rewi e oto tawi Mu'adz ina rewi caggal makko. Oon ne wi’i: “eehey maa Muaadz ɓiɗɗo Jaabal!” Mu'adz jaabii, 'Yaa Nelaaɗo Alla, mi timminii noddaango maa'. O noddi kadi: “Eeh Mu’adz!” Mu'adz jaabii, 'Yaa Nelaaɗo Alla, mi timminii noddaango maa'. Ɗuum waɗi laabi tati, o wiyi: ‘Hay gooto waawaa seedaade wonde alaa laamɗo fotɗo reweede so wonaa Alla, kadi Muhammadu ko nelaaɗo Alla, laaɓɗo gila e ɓernde mum, so wonaa tawa Alla haɗii ɗum jeyngol’. Mu’adz noon naamndii mbele ina ja6i mi haalande yim6e haala kaa, mbele 6e mbeltoo heen? O jaabi: ''Caggal mum ɓe ngonta -waɗde sadak-'. Ndeen Mu'adz yettinii ngolɗoo hadiis nde o jogori maayde sabu makko hulde bakkaat.
Imam Bukhari : 126
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَ ذُكِرَ لِيأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ مَنْ لَقِيَ اللَّهَ لَا يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ قَالَ أَلَا أُبَشِّرُ النَّاسَ قَالَ لَا إِنِّي أَخَافُ أَنْ يَتَّكِلُوا
Haalaama en [Musaddad] wi'i, haalaama en [Mu'tamir] wi'i, mi nani [baaba am] wi'i, mi nani [Anas bin Malik] wi'i, ''Haalaama haa am dow Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam meeɗi wi'ugo Mu'adz bin Jabalts: 'Kala mo hawti bee maako bee Allah, o waɗata naata asamaan'. Mu'adz naamndii, ''Mbele ina moƴƴi so mi yettinii ɗum e aadee''? O jaabii: 'Hoto mbaɗtu, sabu miɗo hula ɓe ngona jommbaajo -waɗde sadak-'.
Imam Bukhari : 127
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ زَيْنَبَ ابْنَةِ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْجَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي مِنْ الْحَقِّ فَهَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ مِنْ غُسْلٍ إِذَا احْتَلَمَتْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا رَأَتْ الْمَاءَ فَغَطَّتْ أُمُّ سَلَمَةَ تَعْنِي وَجْهَهَا وَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَتَحْتَلِمُ الْمَرْأَةُ قَالَ نَعَمْ تَرِبَتْ يَمِينُكِ فَبِمَ يُشْبِهُهَا وَلَدُهَا
Haali en [Muhammadu bin Salam] wiyi, haali en [Abuu Mu'awiyah] wiyi, haali en [Hsyyam bin 'Urwah] ummoraade e [baaba mum] ummoraade e [Zainab] ɓiɗɗo Ummu Salaama, ummoraade e [Ummu Salaama] o wiyi, 'Ummu Sulaim arii to Nelaaɗo Alla o wiyi, o wiyi, 'Ummu Sulaam arii to Nelaaɗo Alla Alla, goonga Alla hersataa e geɗe goonga. Mbele ko doole rewɓe looto so koyɗii?' Nelaaɗo (JKM) jaabtii : “eey so o yiyii ndiyam”. Ummu Salaama noon suddii yeeso mum, naamndii, “Eeh Nelaaɗo, mbele debbo oo ina hoyɗa?” O jaabii: “Eey. Bone wonande on. -so wonaa ɗuum- Ndeen hol to nanndi cukalel ummorii?'
Imam Bukhari : 128
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ مِنْ الشَّجَرِ شَجَرَةً لَا يَسْقُطُ وَرَقُهَا وَهِيَ مَثَلُ الْمُسْلِمِ حَدِّثُونِي مَا هِيَ فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَادِيَةِ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَاسْتَحْيَيْتُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنَا بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هِيَ النَّخْلَةُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَحَدَّثْتُ أَبِي بِمَا وَقَعَ فِي نَفْسِي فَقَالَ لَأَنْ تَكُونَ قُلْتَهَا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ يَكُونَ لِي كَذَا وَكَذَا
Haalaama en [Ismaa'il] wi'i, haalaama kam [Malik] diga [Abdullaah bin Dinar] diga [Abdullaah bin Umar], dow Nelaaɗo Alla (jkm) wi'i: ''Goonga, nder leɗɗe woodi lekki do walaa a ngam juulɗo, mo lekki mum le. Haalan am hol lekki ki woni?' Nii woni yimɓe cikkatnoo ko leɗɗe e nder falnde, tawi noon e miijo am ko leɗɗe daneeje'. Abdullaah wi’i kono miɗo hersa -feññinde ɗum-. Ndeen yim6e 6ee mbii eehey maa Nelaaɗo haalan min kiin lekki hol ko woni? Nii woni Nelaaɗo (JKM) jaabtii: “Ko o lekki date”. Abdullaah wi’i: “Ndeen mi haalanii baaba am cfum, ko cfuum wacfi baaba am wi’i, micfo yicfi so tawii a feeñninii cfum e oon sahaa, wonaa miin jogii cfum e cfuum.”
Imam Bukhari : 129
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ مُنْذِرٍ الْثَّوْرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ قَالَكُنْتُ رَجُلًا مَذَّاءً فَأَمَرْتُ الْمِقْدَادَ بْنَ الْأَسْوَدِ أَنْ يَسْأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ فِيهِ الْوُضُوءُ
Haa anndini en [Musaddad] wiyi, haali en [Abdullaah bin Dawuud] ummoraade e [Al A'masy] ummoraade e [Mundzir Ats Tsauri] ummoraade e [Muhammadu Al Hanafiyah] ummoraade e [Ali bin Abu Talib] wiyi, 'Miin ko mi neɗɗo mo weeɓaani feewnude madzi, ndeen wiyi Miqaad Sahillah hono Aswadad bin wasallam e dow mum. Ndeen o naamndii mo ko fayti e ɗuum, o jaabii : « ina woodi farilla e makko wuddude ».
Imam Bukhari : 130
حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَأَنَّ رَجُلًا قَامَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ أَيْنَ تَأْمُرُنَا أَنْ نُهِلَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ الشَّأْمِ مِنْ الْجُحْفَةِ وَيُهِلُّ أَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ وَيَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ لَمْ أَفْقَهْ هَذِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Haali kam [Qutayba bin Sa'id] wi'i, wi'i min [Al Laits bin Sa'd] wi'i min [Nafi'] gonnooɗo maccuɗo Abdullaah bin Umar bin Al Khaththab, diga [Abdullaah bin Umar], dow woodi gorko mo wari daraago haa dossenger nder juulirde on, Yaa Allah dimin talbiya?' Ndeen Rasulullah jaabtii: “Ngam yimɓe Madiina ko talbiyah ummoriiɓe Dzul Hulaifa, yimɓe Sham ko Al Juhfah, yimɓe Najed ko Qarn”. Ibnu Umar wiyi, ''yimɓe ina mbiya wonde Rasulullah (JKM) ina wiya wonde yimɓe leydi Yamen ummorii ko e leydi Yalamlam. Nde Ibnu Umar wiyi 'mi sikkaani so tawii - cakkitiiɗo oo - ɗum ummorii ko e Rasulullah 'alaihi wasallam'.
Imam Bukhari : 131
حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَهُ مَا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ فَقَالَ لَا يَلْبَسُ الْقَمِيصَ وَلَا الْعِمَامَةَ وَلَا السَّرَاوِيلَ وَلَا الْبُرْنُسَ وَلَا ثَوْبًا مَسَّهُ الْوَرْسُ أَوْ الزَّعْفَرَانُ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا حَتَّى يَكُونَا تَحْتَ الْكَعْبَيْنِ
Haalaama en [Aadama] wi'i, ɗum haalaama en [Ibnu Abuu Dzi'b] diga [Nafi'] diga [Ibnu Umar] diga Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam, e diga [Az Zuhri] diga [Salim] diga [Ibnu Umar] diga Annabi sallallaahu 'alaihid wonnoo ko neɗɗo mo waɗata ihram ɓoorno?' O jaabii: “O fotaani ɓoornaade comci, Imaama - wuttulo ɓuuɓngo e hoore –, pantalon, wuttulo, walla comci ɗi uurnaaki walla za’faran.” So tawii o alaa paɗe, ndeen omo waawi ɓoornaade paɗe e taƴde ɗe les koyɗe'.
Imam Bukhari : 132
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تُقْبَلُ صَلَاةُ مَنْ أَحْدَثَ حَتَّى يَتَوَضَّأَ قَالَ رَجُلٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ مَا الْحَدَثُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ فُسَاءٌ أَوْ ضُرَاطٌ
Haalaama e men [Ishaq bin Ibrahiima Al Hanzhali] wiyi, haalaama e men [Abdurrazaq] wiyi, haalaama e men [Ma'mar] ummoraade e [Hammam bin Munabbih] wonde o nanii [Abuu Hurairah] ina wiya, ''Rasulullah sallallaahu 'alaihi be wasallam neɗɗo mo o wi'i: ina waɗa wuddude'. Gorko gooto jeyaaɗo Hadlramaut wiyi hol ko firti hadats aan Abuu Hurayrata? Abuu Hurayrata jaabii, ''Fartu ko e daande walla alaa''.
Imam Bukhari : 133
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ خَالِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلَالٍ عَنْ نُعَيْمٍ الْمُجْمِرِ قَالَرَقِيتُ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ عَلَى ظَهْرِ الْمَسْجِدِ فَتَوَضَّأَ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ أُمَّتِي يُدْعَوْنَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنْ آثَارِ الْوُضُوءِ فَمَنْ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يُطِيلَ غُرَّتَهُ فَلْيَفْعَلْ
Haalaama en [Yahya bin Bukair] wi'i, haalaama en [Al Laits] diga [Khalid] diga [Sa'id bin Abuu Hilal] diga [Nu'aim bin Al Mujmir] wi'i: 'Mi ɗonno ƴaɓɓoo juulirde bee [Abuu Hurairah], nden o waɗi wuddugo o wi'i mbi’aa: “Goonga, ummaat am ina hollitee ñalnde darnga e jeese jalbooje e ndiyam heddiiɗam ɗam.” wuddu, kala e mon baawɗo yaajtinde fitirla kaa yo waɗ noon'.
Imam Bukhari : 134
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ ح وَعَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ عَنْ عَمِّهِأَنَّهُ شَكَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّجُلُ الَّذِي يُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهُ يَجِدُ الشَّيْءَ فِي الصَّلَاةِ فَقَالَ لَا يَنْفَتِلْ أَوْ لَا يَنْصَرِفْ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا
Haali en [Ali] wiyi, haali en [Sufyan] wiyi, haali en [Az Zuhri] ummoraade e [Sa’id bin Al Musayyab]. -e laawol goɗngol ina haalee- Ina haalana en ['Abbad bin Tamim] ummoraade e [kaaw mum], wonde won wullitiiɗo sikke mum to Nelaaɗo Alla sallallaahu 'alaihi wasallam, ina wayi no o heɓii huunde e juulde makko. O wi’i: ‘Woto diwtu, woto njaltu haa nanataa sawtawol walla uurngol’.
Imam Bukhari : 135
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَمْرٍو قَالَ أَخْبَرَنِي كُرَيْبٌ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَامَ حَتَّى نَفَخَ ثُمَّ صَلَّى وَرُبَّمَا قَالَ اضْطَجَعَ حَتَّى نَفَخَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى ثُمَّ حَدَّثَنَا بِهِ سُفْيَانُ مَرَّةً بَعْدَ مَرَّةٍ عَنْ عَمْرٍو عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍقَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ لَيْلَةً فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلِ فَلَمَّا كَانَ فِي بَعْضِ اللَّيْلِ قَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَوَضَّأَ مِنْ شَنٍّ مُعَلَّقٍ وُضُوءًا خَفِيفًا يُخَفِّفُهُ عَمْرٌو وَيُقَلِّلُهُ وَقَامَ يُصَلِّي فَتَوَضَّأْتُ نَحْوًا مِمَّا تَوَضَّأَ ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ عَنْ شِمَالِهِ فَحَوَّلَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ ثُمَّ صَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ اضْطَجَعَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ ثُمَّ أَتَاهُ الْمُنَادِي فَآذَنَهُ بِالصَّلَاةِ فَقَامَ مَعَهُ إِلَى الصَّلَاةِ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْقُلْنَا لِعَمْرٍو إِنَّ نَاسًا يَقُولُونَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَنَامُ عَيْنُهُ وَلَا يَنَامُ قَلْبُهُ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ يَقُولُ رُؤْيَا الْأَنْبِيَاءِ وَحْيٌ ثُمَّ قَرَأَ{ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ }
Haalaama e men [Ali bin Abdullaah] wiyi, haalaama en [Sufyan] ummoraade e [Amru] wiyi, haalaama e am [Kurayb] ummoraade e [Ibnu Abbas], wonde Annabi sallallaahu alayihi wasallam ɗaaniima haa o ɓuuɓtii ndeen o ummii o juuli. Walla o wiyi « Annabi lelii ina ŋoŋɗi, o ummii o juuli. Ndeen [Sufyan] limtii en hadiis oo, gila e [Amru] gila e [Kuraib] gila e [Ibnu Abbas] o wiyi, “Jamma gooto miɗo jooɗii e galle neene am, Maimunah, Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam, caggal ɗuum mi waɗii juulde kikiiɗe. Haa jamma gooto, Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam ummii wullitii e nder lowre tokosere e wudditgol lewlewndu, caggal ɗuum ummii juuli. Miin noon mi naatii e wuddude e mbaydi ndi o huutortoo ngam wuddude, ndeen mi ɓadtiima mo mi naatii e juulde bannge nano makko -Sufyan kadi siftinii bannge nano-, o artiri mi e bannge makko ñaamo. Caggal cfuum o juuli no o yicfiri nih, o lelii o 6uuccii haa o 6uuccii. Ndeen nodduɗo arii humpitaade mo wonde waktu juulde arii, o yahdi e makko o juuli tawa o wullitaaki kadi'. En mbiyi ndeen Amru, 'Yimɓe ina mbiya gite Nelaaɗo (JKM) ɗaaniima, kono wonaa ɓernde makko'. Amru ndeen wi'i: 'Mi meeɗii nande Ubaid bin Umair ina wiya 'koyɗe Annabi'en ko wahyu'. Ndeen o janngii: '-Goonga mi hoycfiima mi hirsaani ma..- ' -Qs. Cumu Shaafat: 102-.
Imam Bukhari : 136
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَرَفَةَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالشِّعْبِ نَزَلَ فَبَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَلَمْ يُسْبِغْ الْوُضُوءَ فَقُلْتُ الصَّلَاةَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ الصَّلَاةُ أَمَامَكَ فَرَكِبَ فَلَمَّا جَاءَ الْمُزْدَلِفَةَ نَزَلَ فَتَوَضَّأَ فَأَسْبَغَ الْوُضُوءَ ثُمَّ أُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَنَاخَ كُلُّ إِنْسَانٍ بَعِيرَهُ فِي مَنْزِلِهِ ثُمَّ أُقِيمَتْ الْعِشَاءُ فَصَلَّى وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا
Ko [Abdullaah bin Maslaama] haalani en gila e [Malik] gila e [Muusaa bin Uqbah] gila e [Kurayb] maccuɗo Ibnu Abbaas gonnooɗo, gila e [Usamah bin Zaid] wonde o nanii omo wiya: “Rasulullah (Rasulullah) yottiima e dow falnde Arafa tufnde - o jippii ngam ɓuuɓde, caggal ɗuum o wullitii kono ko e wullitgol seeɗa. Miin noon naamndii-mi, mbele aɗa yaha juulde aan Nelaaɗo? ' O jaabi: 'Duwaawu ina woni yeeso maa haa jooni'. O woni e puccu makko haa o yottii Muzdalifa, o jippii o wullitii haa timmi, caggal ɗuum iqamah wiyaa, o waɗi juulde Maghrib. Ndeen yim6e 6ee 6oornii geloocfe mum en e nokkuuji mum en, ndeen Iqamat Isha` wi’aama, o 6eydi juulde Isha `tawa o juuldaani juulde wocfnde hakkunde'.
Imam Bukhari : 137
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ مَنْصُورُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ بِلَالٍ يَعْنِي سُلَيْمَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَمَضْمَضَ بِهَا وَاسْتَنْشَقَ ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَجَعَلَ بِهَا هَكَذَا أَضَافَهَا إِلَى يَدِهِ الْأُخْرَى فَغَسَلَ بِهِمَا وَجْهَهُ ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُمْنَى ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُسْرَى ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَرَشَّ عَلَى رِجْلِهِ الْيُمْنَى حَتَّى غَسَلَهَا ثُمَّ أَخَذَ غَرْفَةً أُخْرَى فَغَسَلَ بِهَا رِجْلَهُ يَعْنِي الْيُسْرَى ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ
Haali en [Muhammadu bin Abdurrahmaan] wiyi, haali en [Abuu Salaama Al Khaza'i Manshur bin Salaama] wiyi, haali en [Ibnu Bilaal] - woni Suleymaan - gila e [Zaid bin Aslam] gila e ['Atha' bin Yasar] gila e [Ibnu bin Yasar] gila e [Ibnu bin 'Abbas, o waɗi yeeso makko, o waɗi ɗum ƴetti koppi ndiyam e junngo mum o huutorii ɗum ngam lootde hunduko makko e istintsaq, ndeen kadi o ƴetti feggere junngo makko o waɗi ɗum nii -o werlii ɗum e junngo makko ngoɗngo-, ndeen e juuɗe makko ɗiɗi ɗee o looti yeeso makko, caggal ɗuum o ƴetti feggere ndiyam o looti junngo makko ñaamo, ndeen kadi o looti junngo makko e left. Ndeen mooftu hoore makko, caggal ɗuum ƴetta ɓuuɓri ndiyam wootiri, ɓuuɓna koyngal makko ñaamowal ngam lootde ɗum, caggal ɗuum ƴetta ɓuuɓri ndiyam goɗɗi, loota koyngal makko nano. Caggal ɗuum o wiyi : “ko nii njiyru-mi Nelaaɗo Alla sallallaahu alayhi wasallam ina wullita”.
Imam Bukhari : 138
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ كُرَيْبٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍيَبْلُغُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَتَى أَهْلَهُ قَالَ بِاسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبْ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا فَقُضِيَ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ لَمْ يَضُرُّهُ
Haalanaama en [Ali bin Abdullaah] wiyi, haalaama en [Jarir] gila e [Mansur] gila e [Salim bin Abuu Al Ja'd] gila e [Kuraib] gila e [Ibnu Abbas] haa e Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam, o wiyi: 'So gooto e mon ina yiɗi janngu; 'ALLAHUMMA JANNIBNASY SYAITHAANA WA JANNIBISY SYAITHAANA MAA RAZAQTANAA -Yaa Allah woɗɗitin min e seyɗaane woɗɗitin min e seyɗaane e ko ndokkuɗaa min -ɓiɓɓe-'. So a barkiniima 6icfcfo e nder jokkere encfam hakkunde ma66e, Seycfaane waawataa bonnude oon 6icfcfo.'
Imam Bukhari : 139
حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا يَقُولُكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا دَخَلَ الْخَلَاءَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِتَابَعَهُ ابْنُ عَرْعَرَةَ عَنْ شُعْبَةَ وَقَالَ غُنْدَرٌ عَنْ شُعْبَةَ إِذَا أَتَى الْخَلَاءَ وَقَالَ مُوسَى عَنْ حَمَّادٍ إِذَا دَخَلَ وَقَالَ سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَدْخُلَ
Haa anndini en [Aadama] wi'i, haali en [Syu'ba] diga [Abdul 'Aziz bin Shuhaib] wi'i, mi nani [Anas] wi'i, 'Nde Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam nasti suudu suudu, nden o ju'i: ALLAHUMMA INNI A'UHUBAIN K'UBAITZU Alla, miɗo reena e maa seyɗaneeji worɓe e seyɗaneeji rewɓe-'. Kadi oo hadiis ko [Ibnu Ar’arah] ummoriiɗo [Syu’ba], [Gundar] wiyi gila [Syu’ba] o wiyi “so a yahii to suudu safrirdu”. E [Muusaa] ummoraade e [Hammadu], “So tawii ɗum naatii”. Kadi [Sa'id bin Zaid] wiyi, o wiyi min [Abdul 'Aziz], 'So on njiɗii naata'.
Imam Bukhari : 140
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْخَلَاءَ فَوَضَعْتُ لَهُ وَضُوءًا قَالَ مَنْ وَضَعَ هَذَا فَأُخْبِرَ فَقَالَ اللَّهُمَّ فَقِّهْهُ فِي الدِّينِ
Haali en ['Abdullaah bin Muhammadu] wiyi, haali en [Hasyim bin Al Qasim] haali en [Warqa'] gila e ['Ubaidullaah bin Abu Yazid] gila e [Ibnu Abbas], wonde nde wonnoo Nelaaɗo sallallaahu 'alaihi wasallam naatii e suudu suudu, ko. O naamndii ndeen : hol baɗɗo ɗum ? Miin noon mi haalanii mo, o wiyi: ‘Yaa Alla, waɗ mo hakkille e diine’.