Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 1

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ

Haali en [Al Humaidi Abdullaah bin Az Zubair] o wiyi, Haali en [Sufyan] wiyɗo, wonde Haali en [Yahya bin Sa’id Al Ansari] wiyi, haali en [Muhammadu bin Ibraahiima At Taimi], wonde o nanii [Alqamah bin Waqash Al Laitsi]; Mi meeɗii nande [Umar bin Al Khatthab] e dow minbar ina wiya; Mi nanii Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam ina wiya : « golle fof ko e anniya fawii, njoɓdi neɗɗo kala fawii ko e ko anniyanoo; Kala jiɗɗo eggude sabu aduna mo o yiɗi yettaade walla sabu debbo mo o yiɗi resde, ndeen eggude makko ko e ko o yiɗi koo.'

Hadith

Imam Bukhari : 2

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا

Haalaama en [Abdullaah bin Yuusuf] wiyi, haalaama en [Malik] gila e [Hisyam bin 'Urwah] gila e [baaba mum] gila e [Aisyah] yumma Mu'minin, wonde Al Haris bin Hisham naamndii Rasulullah sallallaahu 'alaihi dow toveullah: 'Yaa Rasulullah hol no ardi? So Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam jaabiima : “Heen sahaaji ina ara e am no daande becce njirlotooɗe nii kadi ko ngalɗoo laawol ɓuri tiiɗde e am, ndeen noon ina dartoo mbele mi waawa faamde ko haalaa koo. Kadi sahaa e sahaa fof maleyka ina ara no neɗɗo nii ina haalda e am ko ɗuum waɗi miɗo rewa ko o haali koo'. Aisyah wiyi: “Goonga, mi meeɗii yiyde wahyu ina jippoo e makko sallallaahu ‘alaihi wasallam e ñalawma ɓuuɓɗo no feewi, ndeen ɗum dartii, mi yi’i tiinde makko ina ɓuuɓtoo ɓuuɓri’.

Hadith

Imam Bukhari : 3

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ

Haalaama en [Yahya bin Bukair] wiyi, Haalaama en gila e [Al Laits] gila e [Uqail] gila e [Ibnu Shihab] gila e [Urwah bin Az Zubair] gila e [Aisyah] -Yumma Mu'minin-, wonde o wiyi: 'Fuɗɗoode wahyu ko goonga Rahulamlah e goonga koyɗol e nder ɗanngal. Kadi O hoyɗataa so wonaa tawa ina ara no lewru fajiri nii. Ndeen o barkiniraama yiɗde solitude, o suɓii ko luggere Hiro, o muñani ɗum, woni dewal jamma ko juuti hade makko hootde galle makko ngam feewnude ko wuuri kadi. Ndeen o hawrii e Khadiija ngam heblude ballal. Haa haa ragare Al Haq ari nde o woni nder ngaska Hiro, malaa’ikaajo wari wi’i: 'Jangu?' O jaabii: 'Mi waawaa janngude'. Nelaaɗo sallallaahu alayihi wasallam faamnini: So maleyka oo nanngi mi, hucciti e am no feewi ndeen woppi mi, o wiyi kadi: “Janngu!” O jaabii: 'Mi waawaa janngude'. Nii woni maleyka oo nanngi mi, hucciti e am no feewi ndeen woppi mi, wi’i kadi: ‘Jangu!’. O jaabii: 'Mi waawaa janngude'. Maleyka oo nanngi kam kadi, hucciti e am laabi tati no feewi ndeen yoo mi yah, o wiyi kadi: -Janngu e -siftorde- innde Alla maa tagɗo, O tagii neɗɗo e ƴiiƴam. Janngu, joom maa ko jom yurmeende-'. Nelaaɗo sallallaahu 'leyhi wasallam artii e ɓesngu mum e konngol wahyu e nder ngonka kulɓiniika. O hawri e Khadiija bint Khawailid, o wiyi : “Suuɗ am, suuɗ am!”. O ɓuuɓnaa haa o dañi kulol. Ndeen o haalani Khadiija ko waɗi koo: 'Miɗo wondi e sunaare e hoore am'. So ɗuum ɓennii Khadiija wiyi : « wallaahi, Alla bonnataa ma haa abada, sabu ko a neɗɗo jokkuɗo sehilaagal ». Ndeen Khadiija noddii mo ngam hawrude e Waroqoh ɓiɗɗo Naufal ɓii Asad ɓii Abdul Uzza, ɓiy kaaw Khadiija, gonɗo Kerecee’en e jamaanu Jaahiliyya. O winndi kadi defte e ɗemngal Ibraniyankeewal, kadi o winndi Biibal ngal e ɗemngal Ibraniirgal e dow yamiroore Allah. Oon sahaa Waroqoh naywii gite mum cemmbini. Khadijah wi’i: “Eeh ɓiɗɗo kaaw am, heɗo ko ɓiɗɗo miñi maa oo haali”. Waroqoh wi'i: 'Eeh ɓiɗɗo miñi am, ko keɓɗaa'. Nii woni Rasulullah (JKM) haalani ko kewi e makko. Waroqoh wiyi : ɗum woni Namus, hono no Alla meeɗii waiñirde Muusaa nii. Oh, miɗo yiɗi miɗo woni suka miɗo wuuri nde leñol maa riiwi ma'. Resulullah (JKM) naamndii: “Mbele miɗo riiwee e maɓɓe?” Waroqoh jaabi: Eey. Sabu hay gooto arataa e ko ngaddataa ko so wonaa ɓe nawnee - mbaɗee añɓe -. So tawiino ko miin wonnoo ɗoon nde ɗuum waɗi ndee, miɗo wallitnoo ma no mbaawru-mi fof’. Waroqoh heɓaani kewu ngu o goongɗini sabu o maayi ko adii e nder fatroh - meere - wahyu. [Ibnu Shihab] wiyi; humpitiima kam [Abuu Salama bin Abdurrahmaan] wonde [Jabir bin Abdullaah Al Ansari] haaliino ko fayti e meere wahyu, hono no Nelaaɗo Alla sallallaahu aleyhi wasallam wiyri nii: ''Nde njahratnoo-mi ndee mi nanii daande ummoraade e asamaan, mi ndaari feewde heen, ɗum hollitii wonde maleyka oo arii e am ca e nder chairro' asamaan e leydi. Mi hulii, mi hooti wuro, mbi’mi: Suuɗde mi. Suuɗde mi'. Dum woni Alla Ta'ala jippini wahyu: -Eeh maa suudo- haa haala haala Alla -e woppu sanamuuji-. Gila ndeen peeñɗi ina njokki jippaade ko juuti'. Ooɗoo hadiis kadi ko [Abdullaah bin Yuusuf] e [Abu Shalih] kam e [Hilal bin Raddad] ummoriiɗo e [Az Zuhri]. Nden [Yunus] wi'i; e [Ma'mar] jaɓi o heɓi ɗum e Az Zuhri.

Hadith

Imam Bukhari : 4

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ

Haa anndini en [Muusaa bin Ismaa'il] o wi'i, Haali en [Abuu Awanah] wi'i, Haa anndini en [Muusaa bin Abu Aisyah] wi'i, Haali en [Sa'id bin Jubair] diga [Ibnu Abbas] dow wolde Allah Ta'ala ngam -Taa diwtu Koranma maaɗa - to - ɗum-'. Ibnu Abbaas wiyi: “Nelaaɗo Alla sallallaahu alayihi wasallam ina joginoo yiɗde tiiɗnde no feewi ngam humpitaade ko jippinaa koo – Qur’aana – kadi ina diwta leppi mum’. Wi'i Ibnu Abbaas: ''Mi ɗon diwta leppi am -ngam janngugo ɗum- haa mon bana no Nelaaɗo Allah sallallaahu alayihi wasallam waɗiri am'. Sayiid wiyi: “Kadi miɗo diwta leppi am -ngam janngude ɗum- e maa no njiyru-mi Ibnu Abbaas ina waɗa ɗum nii. Nii woni Nelaaɗo (JKM) diwti leppi mum. Ndeen konngol Alla Ta'ala jippiima: Hoto diwtu ɗemngal maa ngam -janngude- Quraan sabu aɗa yaawi -maade ɗum. Ndeke, ko e ballal amen mooftude ɗe -e nder ɓernde maa- e -waɗde ma hakkille- e jaŋngude ɗe'. Ko ɗum firti ko Alla moofti ɗum e nder ɓernde maa - ngam siftorde ɗum - caggal ɗuum aɗa jannga ɗum: ‘So min njoofnii jaŋngude ɗum, ndeen jokku jaŋngude’. Firti ko: ‘Heɗo, deƴƴu’. Ndeen Alla Ta’ala wiyi : “ndeen, goonga, ko e amen woni ko faamninde ɗum”. Firti ko: ‘Kadi ko fartaŋŋe amen janngude ɗum’ Kadi Nelaaɗo Alla sallallaahu alayhi wasallam gila e oon sahaa nde Jibriil Aleyhis Salam ari e makko, o heɗii ɗum. Kadi nde Jibriil Aleyhis yahi, Nelaaɗo (JKM) jannginii ɗum - e sehilaaɓe makko - no Jibriil Aleyhis jannginiri mo ɗum nii

Hadith

Imam Bukhari : 5

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ

Haali en [Abdan] o wiyi, haali en [Abdullaah] haali en [Yunus] gila [Az Zuhri] e e oon sifaa gooto, haali kadi [Bisyir bin Muhammadu] wiyi, haali en [Abdullaah] wiyi, haali en [Yunus] e [Zumar] woɗɓe haali en [Adullah] wii [Adullah] bin Abdullaah] ummoraade e [Ibnu Abbas] wiyi, wonde Rasulullah ko neɗɗo ɓurɗo yooɗde, haa teeŋti e lewru Ramadlan nde maleyka Jibriil Salam hawri e makko, kadi ko Jibril Salam arnoo e makko jamma kala jannginoowo Qulaan, ɗo lewru Ramadlan. Ndeke, Rasulullah (JKM) ina ɓuri henndu ɓuuɓndu nduu newaade no feewi.

Hadith

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

Haali en [Abuu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] o wiyi, haali en [Syu’aib] ummoraade e [Az Zuhri] haali kam [Ubaydullaah bin Abdullaah bin Utbah bin Mas’ud] wonde [Abdullaah bin Abbaas] wiyi mo wonde [Abuu Sufyan] ina jogii Harbdullaah bin Mas’ud; wonde Hiraclius heɓiino fedde njulaagu Qurays, nde wonnoo ko e yah-ngartaa njulaagu to Leydi Siiri e sahaa nde nanondiral hakkunde Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam e Abuu Sufyan e keefeere Quray’en fuɗɗii golle. Nde ɓe njooɗii e Iliya' ɓe kawri e Herakliyus e noddaango Herakliyus ngam noddaade kaaldigal e batu makko, e oon sahaa Herakliyus ina wondi e mawɓe Roomnaaɓe. Herakliyus haaldi e maɓɓe ko e firo. Herakliyus wiyi; 'Hol e mon ɓurɗo ɓadaade jokkondiral galle e neɗɗo wiyoowo ko Annabi?'. Abuu Sufyaan wiyi; ko noon njaabtoriimi; 'Ko miin woni mo 6uri ɓadaade mo e nder galle'. Herakliyus wiyi; 'Addu mo ɓadtin am e kadi sehilaaɓe makko'. Nii woni ɓe mbaɗti Quraysi en caggal Abuu Sufyaan. Ndeen Herakliyus wiyi e firo mum: “Haaldu e makko, mi naamndiima mo ko fayti e gorko biyoowo wonde Annabi.” So o fennii kam, ndeen noon aɗa foti fennude mo'. Wallaahi, so wonaano hersa mo tuumeede fenaande addani mi, mi fenatno mo. Abuu Sufyaan wiyi; So tawii ko adii fof ko o naamndii kam ko fayti e makko - Nelaaɗo (JKM) ko: 'hol darnde leñol makko e nder mon?' Mi jaabi: 'O jeyaa ko e leñol moƴƴol - teddungol -'. O naamndii kadi: Mbele won goɗɗo haalɗo ɗum hade makko? Mi jaabi: 'Alaa ko'. O heɓɓitii kadi: Baaba makko ko laamɗo? Mi jaabi: 'Alaa'. Mbele rewooɓe mo ɓee ko yimɓe toowɓe walla ko yimɓe lesɓe?' Mi jaabii: ‘Hay rewooɓe mo ko yimɓe lesɗi’. O naamndii kadi : mbele rewooɓe ɓee ina ɓeydoo walla ina ustoo? Mi jaabiima: ‘Ɓeydu’. O naamndii kadi : mbele won murtuɗo sabu o tikkani diine makko ? Mi jaabi: 'Alaa ko'. O heɓɓitii kadi: Mbele a meeɗii tawde omo fenna hade makko haalde ko o haali koo? Mi jaabiima: ‘Alaa fof’. O naamndii kadi: Mbele o meeɗii fenaande? Mi jaabiima : « Hay dara. Nde min njillondiri e makko, o meeɗaa waɗde noon'. Abuu Sufyan wiyi: ‘Mi waawaa yettinde ko wonaa konnguɗi hono ɗii’. O naamndii kadi: Aɗa haɓa e makko? Mi jaabi: 'Eey'. O naamnii kadi: «Hol no hare ndee joofiri?» Njaabii-mi: Hare hakkunde amen e makko ina heewi no feewi. Heen sahaaji o fiyi en, heen sahaaji min piyii mo'. O naamnii kadi: Hol ko o yamiri ma waɗde? Njaabii-mi: -O yamirii min; 'Ndewee Alla tawa ndeddinaa e mum hay huunde, onkondiree ko taaniraaɓe mon mbi'noo. "O yamiri kadi yoo en njuul, njoɓen zakka, kaal en goonga, njaafondiren, njokkondirten e sehilaagal." Nii woni Heraklius wiyi firoore mum : « Haaldu e makko, mi naamndiima ma ko fayti e jibinannde neɗɗo oo, aɗa wiya mi neɗɗo oo ko jibinannde teddunde. Ko noon kadi gorko oo ummitiraa e nder iwdi leñol mum. Kadi mi naamndiima ma so tawii won meeɗnooɗo haalde ko o haali ko adii, a wiyii alaa. So tawii wiyaama won wiynoo ɗum ko adii, ko goonga miɗo sikki oo neɗɗo ina ƴetta neɗɗo ko adii wiynoo ko nanndi heen. Mi naamndiima ma kadi mbele baaba makko ko iwdi laamɗo, a jaabiima alaa. Mbiy-mi so baaba makko ko iwdi laamɗo, ko goonga oo neɗɗo ina ɗaɓɓa laamu baaba mum. Kadi mi naamndiima ma so a meeɗii heɓde ɗum So o fennii hade makko haalde ko o haali koo, a jaabiima mo alaa. Miɗo faami tigi hay aadee suusaa fenaande, ko wonaa fenaande Alla. Kadi mi naamndiima ma kadi, mbele rew6e e makko ko teddu6e walla ko les6e? A jaabiima lesɗinaaɓe rewooɓe mo ɓee. Goonga, ko kamɓe ngoni almuɓɓe Annabi. Mi naamndiima ma kadi mbele almuɓɓe ɓee ɓeydiima walla ustiima, njaabiima ko ɓeydiima. Kadi ko noon wonande iimanaagal haa timma. Mi naamndiima on kadi mbele won murtuɗo sabu tikkere diine mum. A jaabiima alaa. Kadi ko noon iimanaagal wayi so ina mawna ina mawna e nder ɓernde. Mi naamndiima ma kadi so tawii o meeɗii fenaande, a jaabiima meeɗaa. Kadi ko noon woniri, Nulaaɓe mbaawaano fenaande. Kadi mi naamndiima on kadi ko o yamiri on, on njaabiima o yamiri on rewde Alla e waasde jokkondirde e mum hay huunde, kadi o haɗii on rewde sanamuuji, o yamiri on kadi yo on njokku juulde, on njoɓa zakka, o haalda goonga, on njaafondira e jogaade sehilaagal. So tawii ko kaalcfaa koo fof ko goonga, sikke alaa maa o laamo laamu nguu les koycfe am. Mi sikkaani so tawii o alaa e mon jooni, so mi anndii laawol feewde e makko, ko goonga mi etotaako no feewi ngam yi’de mo, so mi wonii e bannge makko mi loota koycfe makko. Ndeen Herakliyus naamndii ɓataake ummoraade e Annabi sallallaahu mo Dihyah addi ngam laamɓe Basra. Nii woni o rokki ɓataake oo Herakliyus, o janngi ɗum, ko woni e mum koo ina winndaa heen : « Bismillahir rahmanir Rahim. Gila e Muhammadu maccuɗo Alla e nulaaɗo mum haa e Herakliyus. Laamiiɗo Roma, Kisndam ngam tokkuɓe jamirooje. Ndeen noon ko ɓuri ɗum, miɗo nodda on e noddaango Lislaam; Naat lislaam, ndeen a jam, Alla yoɓa ma laabi ɗiɗi. Kono so on 6eydiima, ndeen on 6eydotoo ko 6eydude bakkatuuji yim6e mon, kadi: Eeh yim6e deftere, ngaree - njogo - e konngol - yamiroore - wonde luural alaa hakkunde amen e mon, wonde en ndewataa hay gooto so wonaa Alla e en ndewataa hay huunde e makko kadi hay gooto e men ƴettataa woɗɓe Rabbs so wonaa Alla'. So 6e njaltii, mbi’aa 6e: “Ndaaree, minen ko min 6e 6amtii -Alla-’. Abuu Sufyan wiyi : « caggal nde Herakliyus yettini ko o haali koo, o joofni jaŋngude ɓataake oo, waɗii jiiɓru e daande ɓuuɓnde, nde riiwi en. mbi’mi banndiraaɓe am caggal nde min ndiiwaa; 'Goonga o noddaama e nder geɗe ɓiɗɗo Abuu Kabsyah. Herakliyus ina sunii e laamu Room. Hay e oon sahaa kadi miɗo sikki tan Muhammadu ina waawi heɓde heen, haa jooni - oon miijo majjii caggal - Alla jaɓi mi e nder Lislaam. Kadi Ibnu An Nazhur, jaagorgal Iliya’ e Herakliyus ko bismaango Kerecee’en, o wiyi wonde ñalnde heen nde Hirakliyus yilli Iliya’ o wonnoo ko e sunaare mawnde, o wiyi yoga e komanndaaji makko konu: ‘Goonga min njeddi ngonka mon. Yanti heen, Ibnu Nazhur wiyi “Hirakliyus ko ganndo koode, waɗtnoo hakkille mum sahaa kala e yah-ngartaa koode”. O meeɗii jaabaade naamne ɗe almuɓɓe naamndii mo; 'Jamma gooto nde nji’mi 6uu6ol koode, mi tawi laamcfo Khitan jibinaama, hol e nder oo leñol ta/a? Jaabo liman'en; 'Yimɓe ta'a'en tan woni Yahuudu'en, taa on ɗon ƴama ngam Yahuudu'en. Yamir tan leyɗeele laamu maa ɗee fof, mbele yahuud en wonɓe e ɗeen leyɗeele ina mbaraa'. K E oon sahaa, Herakliyus, nulaaɗo ummoraade e laamɗo Bani Ghassan, hollitaama ngam haalde ko fayti e nelaaɗo Alla (JKM), caggal nde gorko oo gayni haalande ɗum, Herakliyus yamiri yo o ƴeewte mbele omo jogii taƴre walla alaa. Caggal nde ƴeewndaa, tawi ko ɓaleejo tigi. Ndeen yimɓe kaalani Herakliyus. Heraklius naamndii gorko oo ko fayti e Aarabeeɓe woɗɓe ɓee, mbele ɓe taƴaama walla alaa?' O jaabii; 'Aarabeeɓe fof ko taƴooɓe'. Herakliyus wiyi; 'Ko cfuum woni laamcfo ummaatoore, goonga o jibinaama'. Ndeen Heraklisu neldi ɓataake feewde e sehil mum gooto to Rome mo ganndal mum fotnoo e gannde Herakliis - ngam humpitaade mo jibineede Annabi Muhammadu sallallaahu alayihi wasallam -. E nder ɗuum, o jokki e yahde leydi Himsha, kono hade makko yettaade Himsha, jaabawol ɓataake sehil makko arii ko adii. Sehil makko oo ja6i miijo Herakliyus ngo, wonde Muhammadu jibinaama, ko goonga ko o annabi. Ndeen Heraklius noddii mawɓe Roomnaaɓe yo ngar e nokku mum to Himsha, caggal nde yimɓe fof tawtoraama batu nguu, Heraklius yamiri yo dame ɗee fof cok. Ndeen o wii; 'Eeh leñol rum, mbele on fof on keɓat nafoore teddunde e yahrude yeeso, tawa laamu nguu ina heddii e juuɗe men? So aɗa yiɗi, jaɓ Muhammadu ko Annabi!'. Nande cfiin konngucfi, 6e ndogi no pucci ladde nii, hay so tawii dame cfee fof ko e uddaade. Yiyde ngonka hono kaa, Heraklius majjii yaakaare wonde maa ɓe ngoongɗin annabaagal Muhammadu. Ndeen o yamirii gooto fof yoo hoot nokku mum o wi’i; 'Be goonga, ko kaal mi jooni koo, ko ngam jarribaade tan darnde mon on fof. Jooni mi yiyii ndeen pellital'. Ndeen ɓe cujjii yeeso Herakliyus ɓe mbeltii e makko. Ko noon daartol Heraklius joofiri. Haali ɗum ko [Salih bin Kaysan] e [Yunus] e [Ma'mar] ummoraade e [Az Zuhri].

Hadith

Imam Bukhari : 7

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ

Haali en [Abdullaah bin Muusaa] o wiyi, haali en [Hanzhalah bin Abuu Sufyan] gila e [‘Ikrimah bin Khalid] gila e [Ibnu Umar] wiyi: Rasulullah sallallaahu alayhi wasallam wiyi: ‘Lislaam ina mahii e dow -foondaasiyoŋ joy-; seedeeji wonde alaa laamɗo so wonaa Alla e goonga Muhammadu ko nulaaɗo Alla, tabitinoowo juulde, yoɓoowo zakka, hajju e koorka e nder Ramadaan'.

Hadith

Imam Bukhari : 8

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ

Haa anndini en [Abdullaah bin Muhammadu Al Ju'fi] o wi'i, Haali en [Abuu Amir Al'Aqadi] mo wi'i, o wi'i en [Suleymaan bin Bilal] diga [Abdullaah bin Dinar] diga [Abuu Salih] diga [Abuu Hurairah] diga Annabi ko ɓuri sallallallaahu wii: calɗi, kadi hersa ina jeyaa e iimanaagal'.

Hadith

Imam Bukhari : 9

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Ina haalee e men [Aadama bin Abuu Iyaas] wiyi, ina haalee e men [Syuuba] ummoraade e [Abdullaah bin Abuu As Safar] e [Ismaa’il bin Abuu Khalid] ummoraade e [Asy Sya’bi] ummoraade e [Abdullaah bin Amru] mo Nelaaɗo sallallaahihu aalaa wiyi: kisal wonande juulɓe, kadi Muhajirɗo ko neɗɗo goppuɗo ko Alla haɗi. ' Abuu Abdullaah wiyi; e [Abuu Muawiyya] wiyi; Haali en [Dawuud], ko o ɓiy Ibnu Hind, mo [Amir] wiyi; Mi nanii [Abdullaah], maanaa ibnu Amru, e juuɗe Nelaaɗo (Abdullaah) e juuɗe [Amir] e juuɗe [Abdullaah] e juuɗe Nelaaɗo (Abdullaah) e juuɗe Nelaaɗo (Abdullaah)

Hadith

Imam Bukhari : 10

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ

Haa anndini en [Sa'id bin Yahya bin Sa'id Al Qurasyi] o wi'i, Haali en [baaba am] wi'i, Haa anndini en [Abu Burdah bin Abdullaah bin Abu Burdah] diga [Abu Burdah] diga [Abuu Muusaa] wi'i: 'Yaa Nelaaɗo Allah, hol Lislaam ɓurɗo teddugo?' Rasulullah jaabtii: 'Mo juulɓe ngoni e kisal e hunuko e juuɗe mum en'.

Hadith

Imam Bukhari : 11

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ

Haali en [Amru bin Khalid] wiyi, Haali en [Al Laits] gila e [Yazid] gila e [Abuu Al Khair] gila e [Abdullaah bin Amru]; Won naamndinooɗo Nelaaɗo (JKM) ; 'Hol Lislaam ɓurɗo moƴƴude?' Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam jaabtii : ‘aɗa rokka ñaamde, mbiyaa salminaango e yimɓe ɓe ngannduɗaa e ɓe nganndaa’.

Hadith

Imam Bukhari : 12

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ

Haali en [Musaddad] wi'i, haali en [Yahya] diga [Syu'bah] diga [Qotadah] diga [Anas] diga Nelaaɗo sallallaahu 'alaihi wasallam E diga [Husen Al Mu'alim] wi'i, habri en [Qotadah] diga [Anas] diga Annabi sallallaahu on wi'i: yiɗi banndi mum no yiɗiri hoore mum'.

Hadith

Imam Bukhari : 13

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ

Haalaama en [Abuu Al Yaman] wiyi, haalaama en [Syu'aib] wiyi, haalaama en [Abuu Az Zanad] gila e [Al A'raj] gila e [Abuu Hurairah], wonde Nelaaɗo Alla (JKM) wiyi: 'So wonaa e gooto e am ko ɓuri yiɗde until ko yiɗde am ɓuri jibnaaɓe makko e ɓiɓɓe makko'.

Hadith

Imam Bukhari : 14

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Nde jokkondirii e men [Ya'qub bin Ibrahiima] wiyi, nde jokkondirii e men [Ibnu Ulayyah] gila e [Abdul Aziz bin Shuhaib] e [Anaas] e Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam Kadi nde jokkondirii e men [Aadama] wiyi, nde jokkondirii e men gila e [SAyubah] Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam wi'i: ''hay gooto nder mon nuɗɗintaa haa mi o yiɗi ɓurna jibnaaɓe maako, ɓiɓɓe maako e yimbe maako fuu.''

Hadith

Imam Bukhari : 15

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ

Haalanaama en [Muhammadu bin Al Mutsanna] wiyi, haalanaama en [Abdul wahhab Ats Tsaqafi] wiyi, haalanaama en [Ayyuba] ummoraade e [Abuu Qilaaba] ummoraade e [Anaas bin Malik] ummoraade e Annabi sallallaahu ‘alaihi wasallam of, o wiyi geɗe ɗe maa obtainh, o wiyi ko maa hesweet a goonɗinal: O waɗi Alla e Nelaaɗo mum ɓurde yiɗeede e makko ko wonaa ɓeeɗoo ɗiɗo. So yiɗii neɗɗo, yiɗaa ɗum so wonaa sabu Allah. Kadi o yiɗaa hootde e majjere no o yiɗaa werlaade e jeyngol nii.’

Hadith

Imam Bukhari : 16

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ

Haali en [Abuu Al Waliid] wiyi, haali en [Syuuba] haali kam [Abdullaah bin Abdullaah bin Jabar], wiyi; Mi nani [Anas] e diga Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam, o wi'i: ''Maande iimanaaku woni yidugo -ansar'en e maande nifaq woni yiɗugo -ansar'en'.

Hadith

Imam Bukhari : 17

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك

Haali en [Abuu Al Yaman] wiyi, haali en [Syu'aib] ummoraade e [Az Zuhri] wiyi, haali en [Abuu Idris 'Aidzullah bin Abdullaah], wonde ['Ubadah bin Ash Shamit] ko sehil tawtoraaɗo hare Badr kadi ina jeyaa e ɓeen ƴettuɓe jamma o, o wiyi o wonde Nelaaɗo Alla sallallaahu 'alaihi wasallam wiyi nde o woni e nder yoga e sehilaaɓe makko: 'Goongɗin alkule am hoto jokkondirde e Alla e huunde, hoto wujjude, hoto jeenaade, hoto warde ɓiɓɓe mon, hoto feewnude fenaande nde njiylotoɗon hakkunde juuɗe mon e koyɗe mon, hoto huunde nde disobey. Kala e mon timminii cfe, njo6di mum ina woni e Alla, kadi kala mo 6eydii cfee gecfe, ndeen Alla 6eydii mo e nder aduna, ko kafarat wonande mo, kadi kala mo 6eydii cfii cfii, ndeen Alla suddii cfe - 6eydataa cfum e aduna - ndeen golle makko ina ngarta e Alla, so o yicfii, O yaafotoo cfum. Nii woni min ndarni mo jaambaraagal e ɗee geɗe.

Hadith

Imam Bukhari : 18

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ

Ko [Abdullaah bin Maslaama] ummoraade e [Malik] ummoraade e [Abdurrahmaan bin Abdullaah bin Abdurrahmaan bin Abuu Sha'ah] ummoraade e [baaba mum] ummoraade e [Abuu Sa'id Al Khudri] wonde o wiyi, Rasulullah ina jogori arde e sahaa mum juulɗo ko ngaari ndi o durnata e dow tule ceene e nokkuuji toowɗi, o yahdi e mayri. diine makko ko sabu kulol fenaande'.

Hadith

Imam Bukhari : 19

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا

Haali en [Muhammadu bin Salam] wiyi, haali en [Abdah] ummoraade e [Hsyyam] ummoraade e [baaba mum] ummoraade e [Aisha] wiyi: ‘Nelaaɗo Alla sallallaahu ‘alaihi wasallam nde o yamiri sahabaaɓe ɓee, o yamiri ɓe yo ɓe mbaɗ golle ɗe ɓe mbaawi waɗde, ndeen sahabaaɓe ɓee mbiyi; 'Min ngonaa hono maa, aan Nelaaɗo Alla, sabu a yaafaama bakkatuuji maa ɓennuɗi e garooji'. Nii woni o sallallaahu ‘alaihi wasallam tikkani ko yi’etee e yeeso makko, o wiyi: “Goonga, ɓurɗo dewal e faamde Alla e mon ko miin”.

Hadith

Imam Bukhari : 20

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ

Haalaama en [Suleymaan bin Harb] wi'i, haalaama en [Syu'bah] diga [Qotadah] diga [Anas bin Malik] diga Nelaaɗo sallallaahu 'alaihi wasallam, o wi'i: 'Tati -geɗe goɗɗe- ɗe to neɗɗo mari, o heɓan mbelnaari iimanaaku ɓurduɗum bee maako ɗiɗo: Allah e. Kadi mo so yiɗii neɗɗo, yiɗaa oon neɗɗo so wonaa allah 'azza wajalla. Kadi mo yiɗaa hootde e keefeeraagal no yiɗaa werlaade e jeyngol nii'.