Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 101

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ هُوَ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ

Caebelwe kuli ifwe ukuti [‘Abdullah bin Yusuf] atile,, caebelwe kuli ine [Al Laits] atile, caebelwe kuli ine [Sa’id] ali mwana wa kwa Abu Sa’id ukufuma kuli [Abu Syuraih] ukuti atile kuli ‘Amru bin Sa’id ilyo atumine ibumba ku Mecca, ‘O mwe shimi, ukusuminisha ukuti ‘ wasallam inshita imo alandile mu lyashi lyakwe pa kulubulwa kwa Mecca. Amatwi yandi yabili yaumfwile, umutima wandi waliumfwile kabili amenso yandi yabili yamwene, alumbanyine Lesa no kusangulula Lesa ilyo alelanda ukuti: ‘Mu cine cine, Makka, Lesa alisangulula kabili abantu - aba Mushrikin ba ku Makka - tabasangulula. Eico tacasuminishiwa ku muntu onse uwasumina muli Allah no Bushiku bwa Kulekelesha ukupongolwela umulopa muli ci, kabili tacasuminishiwa ku muntu onse ukufumya imiti muli ci. Nga ca kuti umo aipusha ukutuusha pa mulandu wa nkondo iyo Kasesema alwile muli yene, lyene mutile ‘mu cine cine Lesa Ta’ala alisuminishe Umutumwa wakwe kabili tamusuminishe imwe’. Mu cine cine, Allah Ta’ala alisuminishe ine pa nshita imo mu kasuba kabili lyene abwelele kuli ci nga fintu cali ica busaka lelo nga fintu cali kale ica busaka. Eico lekeni abasangwako bacifikilishe kuli abo abashasangwako’. E ico calembwa kuli Abu Suraj ukuti, ‘Cinshi ‘Amru asosele?’ Atile, ‘Nalishiba ukucila iwe, we Abu Syuraij: ‘Takacingilile abo abacita imembu, abo abapongolwela umulopa na abo abaiba’.

Hadith

Imam Bukhari : 102

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَذُكِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا أَلَا لِيُبَلِّغ الشَّاهِدُ مِنْكُمْ الْغَائِبَ وَكَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ ذَلِكَ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ مَرَّتَيْنِ

Atile, atulondolwele [Hamad] ukufuma kuli [Ayyub] ukufuma kuli [Muhammad] ukufuma kuli [Ibn Abu Bakrah] ukufuma kuli [Abu Bakrah] Kasesema atile: ‘Cine cine, umulopa wenu, Muhamad atile, umuti wenu; Ndetontonkanya ukuti atile, ‘kabili ubucindami bobe bwali haram kuli iwe nga fintu bwali haram kuli iwe muli uyu mweshi wa mweshi obe. Lekeni abasangwapo bacifikilishe kuli abo abashasangwako’. Kabili Muhamadi atile, ‘Ca cine ukuti Umutumwa wa kwa Lesa atile, ‘Bushe nshacitwala? ’ ailundilepo imiku ibili.

Hadith

Imam Bukhari : 103

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا يَقُولُقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَلِجْ النَّارَ

Calishimikilwe kuli ifwe [‘Ali bin Al Ja’d] atile, calishimikilwe kuli ifwe [Syu’bah] atile, calishimikilwe kuli ine [Mansur] atile, Naumfwile [Rib’i bin Jirasy] atile, Naumfwile [‘Ali] atile, ‘Kasesema sallallaahu ‘alaihi wasallam atile ukulwisha ine pa mulandu wa kuti- inferno'.

Hadith

Imam Bukhari : 104

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ لِلزُّبَيْرِإِنِّي لَا أَسْمَعُكَ تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا يُحَدِّثُ فُلَانٌ وَفُلَانٌ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أُفَارِقْهُ وَلَكِنْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Bushe [Abu Al Walid] atile, atushimikile [Syu’bah] ukufuma kuli [Jami’ bin Syaddad] ukufuma kuli [‘Amir bin ‘Abdullah bin Az Zubair] ukufuma kuli [wishi] atile, ‘Natile kuli [Az Zubair], ‘Nshatala naumfwapo ukuti mulelanda pa cintu cimo ukufuma kuli wene? Az Zubair ayaswike ati, ‘Nshatala nalekana nankwe, naumfwile alelanda ukuti: ‘Uuli onse uwa bufi kuli ine, alepekanya icifulo cakwe mu mulilo wa pe’.

Hadith

Imam Bukhari : 105

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ أَنَسٌإِنَّهُ لَيَمْنَعُنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَعَمَّدَ عَلَيَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

[Abu Ma’mar] atile, atushimikile [‘Abdul Warits] ukufuma kuli [‘Abdul ‘Aziz] atile, [Anas] atile, ‘Alinjiminine ukumweba ama hadith ayengi pantu Kasesema atile: ‘Uuli onse uwabepa mu kulinga ukulwisha ine, lekeni abepekanishishe kuli ine.

Hadith

Imam Bukhari : 106

حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يَقُلْ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Camwebele ukuti [Makki bin Ibrahim] atile, caebelwe kuli ifwe [Yazid bin Abu ’Ubaid] ukufuma [Salamah] atile, ‘Naumfwile Kasesema atila: ‘Uuli onse uusosa pali ine ukuti nshatala nalandapo, lekeni apekanishishe icipuna cakwe mu mulilo wa pe’.

Hadith

Imam Bukhari : 107

حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَسَمَّوْا بِاسْمِي وَلَا تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي وَمَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَتَمَثَّلُ فِي صُورَتِي وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Atwebele [Mose] atwebele [Abu ‘Awanah] ukufuma kuli [Abu Hushain] ukufuma kuli [Abu Salih] ukufuma kuli [Abu Hurairah] atile, ‘Naumfwile Kasesema atila: ‘Peela amashina ne shina lyandi kabili te mwi shina lyandi ilya kuitemenwa. Pantu onse uumona ine mu ciloto cakwe, cine cine alimona ine, pantu Satana te kuti apashe umusango wandi. Kabili onse uwa bufi kuli ine, alepekanya icifulo cakwe mu mulilo wa pe’.

Hadith

Imam Bukhari : 108

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍهَلْ عِنْدَكُمْ كِتَابٌ قَالَ لَا إِلَّا كِتَابُ اللَّهِ أَوْ فَهْمٌ أُعْطِيَهُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ قُلْتُ فَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ وَفَكَاكُ الْأَسِيرِ وَلَا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ

Nga ca kuti [Muhammad bin Salam] atile, atile [Waki’] ukufuma kuli [Sufyan] ukufuma kuli [Mutharrif] ukufuma kuli [Ash Sha’bi] ukufuma kuli [Abu Juhaifah] atile, ‘Nalipwishe [‘Ali bin Abu Talib], ‘Bushe muli ne buuku?’ Ayaswike ati, ‘Awe, kano fye Ibuuku lya kwa Allah nelyo ukumfwikisha kwapeelwa kuli Musulumi, nelyo ifyo fyaba pali ili ibuula’. Natile, ‘Cinshi cili pali ili pepala?’ Ayaswike ati, 'Icilubula, fumyeni abafungwa, kabili lekeni tapali Umusulumi uwaipaiwa mu kucingilila umukafi'.

Hadith

Imam Bukhari : 109

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلًا مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْقَتْلَ أَوْ الْفِيلَ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ كَذَا قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ وَاجْعَلُوهُ عَلَى الشَّكِّ الْفِيلَ أَوْ الْقَتْلَ وَغَيْرُهُ يَقُولُ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ أَلَا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ بَعْدِي أَلَا وَإِنَّهَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ أَلَا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لَا يُخْتَلَى شَوْكُهَا وَلَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ فَمَنْ قُتِلَ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُعْقَلَ وَإِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ اكْتُبُوا لِأَبِي فُلَانٍ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا الْإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الْإِذْخِرَ إِلَّا الْإِذْخِرَقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ يُقَالُ يُقَادُ بِالْقَافِ فَقِيلَ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ شَيْءٍ كَتَبَ لَهُ قَالَ كَتَبَ لَهُ هَذِهِ الْخُطْبَةَ

10:10, 11. 10 Ici citabo cilanda pa fyo abantu ba mu lupwa lwa kwa Khaza’ah baliipaile umuntu ukufuma ku baBanu Laits pa bushiku bwa kulubulwa kwa ba Makkah pa mulandu wa kuti aba mu lupwa lwabo, mu kubwesha. Ici cicitika lyene calishimikilwe kuli Kasesema, lyene aingile pa motoka yakwe no kubilisha ukuti: ‘Mu cine cine, Allah alilubula Mecca ukufuma ku kwipaya, nelyo amabumba ya nsofu’. Abu Ubaidullah atile, ‘Nga fintu Abu Nu’aim asosele, baletwishika pa kati ka ‘kwipaya’ na ‘nsofu’. Pali ilya nshita, umuntu umbi atile, ‘Insofu. Lyena Allah alicimfishe Kasesema na basumina pali bene. Atile: ‘Ishibeni ukuti icalo ca Mecca tacali ica halal kuli onse pa ntanshi yandi nelyo pa numa yandi, mwishibe ukuti mu cine cine cali ica halal kuli ine pa kashita kamo ubushiku bumo. Mwishibe, kabili pali ino nshita caliba haram; imyunga tailingile ukuputulwa, imiti tailingile ukuputulwa, ifintu ifyasangwa tafifwile ukusendwa kano fye nga fyabilishiwa kabili umwine wa fiko alefwaikwa. E ico onse uwaipaiwa, akakwata cimo pa fintu fibili ifisuma; ukulomba ulubuuto nelyo ukulomba ukulipilwa ukufuma ku lupwa lwa ulecushiwa’. Lyene umushi wa Yemen umo aishile no kutila, ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, unlembeleni?’ Lyene atile: ‘Lembeni kuli Abu ifyo na ifyo’. Umuntu umo uwa ciQuraish lyene atile, ‘Ukufumyako fye umuti wa Idzhir, we Mutumwa wa kwa Lesa, pantu tulabomfya uyo muti mu mayanda yesu na mu nshishi shesu’. Eico Kasesema atile: ‘Ukufumyako fye umuti wa Idzhir, ukufumyako fye umuti wa Idzhir’. Lyene calembwa kuli Abu Abdullah ukuti, ‘Cinshi calembelwe kuli wene?’ Ayaswike ukuti, ‘Ilya mbila’.

Hadith

Imam Bukhari : 110

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ مُنَبِّهٍ عَنْ أَخِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدٌ أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِلَّا مَا كَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَلَا أَكْتُبُتَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

Naumfwile [Ali bin Abdullah] atile, atwebele [Sufyan] atile, atwebele [‘Amru] atile, anjebele [Wahhab bin Munabbih] ukufuma kuli [munyina] atile, Naumfwile [Abu Hurairah] atila, ‘Takuli nangu umo pa bacibusa ba kwa Kasesema uwacilapo ukuwama. 'Abdula na Amru. Pantu wene kuti alemba kabili ine teti ndembele’. [Ma'mar] na kabili alondolwele ukufuma kuli [Hamamu] ukufuma kuli [Abu Huraira]'.

Hadith

Imam Bukhari : 111

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا اشْتَدَّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعُهُ قَالَ ائْتُونِي بِكِتَابٍ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَا تَضِلُّوا بَعْدَهُ قَالَ عُمَرُ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَعِنْدَنَا كِتَابُ اللَّهِ حَسْبُنَا فَاخْتَلَفُوا وَكَثُرَ اللَّغَطُ قَالَ قُومُوا عَنِّي وَلَا يَنْبَغِي عِنْدِي التَّنَازُعُفَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كِتَابِهِ

Caebelwe kuli ifwe [Yahya bin Sulaiman] atile, caebelwe kuli ine [Ibn Wahhab] atile, caebelwe kuli ine [Yunus] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [‘Ubaidullah bin ‘Abdullah] ukufuma kuli [Ibn ‘Abbas] atile, ‘Ilyo Kasesema atile: kalata kabili nkakulembela fimo pa kuti wilufyanya pa numa yandi’. Umar atile, ‘Mu cine cine ubulwele bwa kwa Kasesema bulekulilako kabili ku lubali lwesu kuli Icitabo ca kwa Lesa, icalinga kuli ifwe. Lyene abantu bakansana kabili kwali ukukansana, eico Kasesema atile: ‘Fuma kuli ine, tacili icalinga ukukansana pa ntanshi yandi’. E ico Ibn Abbas afumine no kutila, ‘Ici cipowe, kabili mu cine cine icipowe conse tacalingile ukucitika pa cinso ca kwa Kasesema na Qur’an’.

Hadith

Imam Bukhari : 112

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَمْرٍو وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْاسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنْ الْفِتَنِ وَمَاذَا فُتِحَ مِنْ الْخَزَائِنِ أَيْقِظُوا صَوَاحِبَاتِ الْحُجَرِ فَرُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الْآخِرَةِ

Atwebele ukuti [Ibn Uyaina] ukufuma kuli [Ma'mar] ukufuma kuli [Az Zuhri] ukufuma kuli [Ku numa] ukufuma kuli [Ummu Salamah] na ['Amru ]. Kabili ukufuma kuli [Yahya bin Sa’id] ukufuma kuli [Az Zuhri] ukufuma kuli [Hind] ukufuma kuli [Ummu Salamah] atile, ‘Ubushiku bumo Kasesema alibuukile no kutila: ‘Ubushiku bube kuli Lesa -, bushe ukubepa kwasokolwelwe ubushiku ubu? Kabili cinshi cafungulwilwe ica fipe fibili -Ramavi na Persia-? Mubuuke, mwe bantu abali ku numa ya fibumba -amayanda-, pantu ni shani fintu abantu baleikala baleipakisha amapaalo ya kwa Allah muli ici calo lelo bakaba aba nkumbabulili mu bumi bwa ku numa -ukukanakwata ubusuma ubuli bonse-'.

Hadith

Imam Bukhari : 113

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ وَأَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَصَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لَا يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ أَحَدٌ

Catweba [Sa'id bin 'Ufair] atile, canjebele [Al Laits] atile, canjebele ['Abdurrahman bin Khalid bin Musafir] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Salim] na [Abu Bakr bin Sulaiman bin Abu Hatsmah] ukuti apepele ipepo lya Isha’ pamo na ifwe pa mpela ya mweo wakwe. Pa numa ya kupwisha ukuposha aiminine no kutila: ‘Bushe tamwabikileko amano ubushiku bwa lelo? Mu cine cine, pa mpela ya myaka umwanda umo umo takwakabe nangu umo uwashala pe sonde’.

Hadith

Imam Bukhari : 114

حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا فَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ ثُمَّ جَاءَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ ثُمَّ قَالَ نَامَ الْغُلَيِّمُ أَوْ كَلِمَةً تُشْبِهُهَا ثُمَّ قَامَ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ أَوْ خَطِيطَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ

Naumfwile [Sa’id bin Jubair] ukufuma kuli [Ibn ‘Abbas] atila, ‘Nalele ubushiku ku ng’anda ya kwa nkashi yandi -Maimunah bint Al Harith-, umukashi wa kwa ‘Kasesema sallalahallah. Kabili pali ilya nshita Kasesema ali nankwe pantu cali ni nshita yakwe. Kasesema acitile ipepo lya Isha, lyena aile ku ng’anda no kupepa ama rak’ah yane, lyena aile ku tulo no kubuuka na kabili ku kupepa’. Ibn Abbas atile, ‘E lyo alaala ngo mwana - abuukile pa nshita iinono - nelyo icintu ica musango yo - lyene abuukile ku kupepa. Lyena nabuukile no kwiminina ku lubali lwakwe ulwa ku kulyo, wene lyene anbikile ku lubali lwakwe ulwa ku kulyo. Pa numa ya ico apepele ama rak’at yasano, lyene apepele ama rak’at yabili, lyene alale mpaka naumfwile ukupopomenwa kwakwe, lyene afuminepo ku kucita ipepo lya kasuba.’

Hadith

Imam Bukhari : 115

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَإِنَّ النَّاسَ يَقُولُونَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَوْلَا آيَتَانِ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا حَدَّثْتُ حَدِيثًا ثُمَّ يَتْلُو{ إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنْ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى إِلَى قَوْلِهِ الرَّحِيمُ }إِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الصَّفْقُ بِالْأَسْوَاقِ وَإِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْأَنْصَارِ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الْعَمَلُ فِي أَمْوَالِهِمْ وَإِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشِبَعِ بَطْنِهِ وَيَحْضُرُ مَا لَا يَحْضُرُونَ وَيَحْفَظُ مَا لَا يَحْفَظُونَ

Ici citabo citila: “Mu cine cine abantu batila, ‘Abu Hurairah e wali uwacilapo -ukutwala hadith ukufuma kuli Rasulullah sallah nga ca kuti te babili. Icitabo ca kwa Allah nga nshacifikilishe'. Lyena abelengele icikomo: '-Mucine cine, abo abafisa ifyo twatuma mu musango wa fishinka fya kulondolola no kutungulula-' ukufika ku mpela ya cikomo.. '-Allah ali uwa nkumbu nga nshi-' -Ifipusho. Iciputulwa ca 159-160-. Mu cine cine, bamunyina besu ukufuma pa kati ka baMuhajirin, balibika amano ku kucita amakwebo mu fishiba, kabili bamunyina besu ukufuma pa kati ka baAnsar, balibika amano ku mulimo wabo uwa kusunga ifikwatwa fyabo. ilyo Abu Hurairah lyonse aleenda na Rasulullah ilyo ali ne nsala, lyonse alesangwa ilyo abantu tabakwete amaka ya kubapo, kabili alesunga mu mutwe ilyo abantu tabakwete amaka ya kusunga mu mutwe.'

Hadith

Imam Bukhari : 116

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ أَبُو مُصْعَبٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قُلْتُيَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْمَعُ مِنْكَ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنْسَاهُ قَالَ ابْسُطْ رِدَاءَكَ فَبَسَطْتُهُ قَالَ فَغَرَفَ بِيَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ ضُمَّهُ فَضَمَمْتُهُ فَمَا نَسِيتُ شَيْئًا بَعْدَهُحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ بِهَذَا أَوْ قَالَ غَرَفَ بِيَدِهِ فِيهِ

Atile, atulondolwelele ukufuma kuli [Abu Dzi’b] ukufuma kuli [Sa’id Al Maqburi] ukufuma kuli [Abu Hurairah] atile, ‘Natile, ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, naumfwa ukufuma kuli iwe ifingi. Lyene atile: ‘Tambalika ica kufwala cobe’. Eico nacisansabike, wene lyene - nga - abuulile icintu cimo ku kuboko kwakwe, lyena atile: 'Cibuule'. Nalicipokele, eico ukufuma ilya nshita nshatala nacilaba na kabili’. Atile, atile, atile, na kalemba nga uyu, nelyo atile, ‘Acipongolwele mu minwe yakwe’.

Hadith

Imam Bukhari : 117

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَحَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وِعَاءَيْنِ فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَبَثَثْتُهُ وَأَمَّا الْآخَرُ فَلَوْ بَثَثْتُهُ قُطِعَ هَذَا الْبُلْعُومُ

Calishimikilwe kuli ifwe [Isma’il] atile, cashimikilwe kuli ine [umunyinane] ukufuma kuli [Ibn Abu Dzi’b] ukufuma kuli [Sa’id Al Maqburi] ukufuma kuli [Abu Hurairah] atile, ‘Nasunga ukwishiba -hadith- ukufuma ku Mutumwa wa kwa Lesa mu fipe fibili. Umo nasalanganine no kutwala, umbi, nga natwala, uyu mukoshi wali no kuputulwa’.

Hadith

Imam Bukhari : 118

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَرِيرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ اسْتَنْصِتْ النَّاسَ فَقَالَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ

Caebelwe kuli ifwe [Hajjaj] atile, caebelwe kuli ifwe [Syu’bah] atile, caebelwe kuli ine kuli [‘Ali bin Mudrik] ukufuma kuli [Abu Zur’ah bin ‘Amru] ukufuma kuli [Jarir], ukuti Kasesema sallallaahu ‘alaihi wasallam atile kuli wene ilyo aipwishiwe ukupeela abantu ukupanda amano. ukufika ku kuba abashasumina, pa kuti mwipaye umo na umbi’.

Hadith

Imam Bukhari : 119

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا

Atwebele [‘Abdullah bin Muhammad] atile, atwebele [Sufyan] atile [‘Amru] atile, atile kuli ine [Sa’id bin Jubair] atile, natile kuli [Ibn ‘Abbas], ‘Mu cine cine Nauf Al Bakali atontonkanya ukuti Musa tali ni Musa wa Bani, lelo ali umbi.’ Ibn Abbas lyena atile, ‘Umulwani wa kwa Lesa alebepa, mu cine cine [Ubay bin Ka’b] alitulondolwelele ukufuma kuli Kasesema ati: ‘Mose Kasesema wa kwa Lesa aiminine pa cinso ca baIsraele alelanda, lyena aipwishiwe ukuti: ‘Ni ani umuntu uwacilapo ukucenjela?’ Musa ayaswike ati: ‘Nine’. Eico Lesa Ta’ala alimukalipile pantu tapeelwe ukwishiba pali ici. Lyena Allah Ta’ala amusokolwelele ukuti: ‘Kuli umubomfi pa babomfi Bandi uo aikala pa kulonganika kwa bemba babili uwacenjela ukucila iwe’. Lyene Musa atile, ‘O Rabi, kuti nakumanya shani wene?’ Eico camwebele ukuti: ‘Leteni isabi mu cipe, nga mwaonaula isabi, ninshi e butungulushi’. Lyene Musa aendele no mubomfi wakwe, Yusya’ bin Nun, kabili bonse babili balesenda isabi mu fipe ukufika fye na lintu bafikile pa lupili ulukalamba. Lyene bonse babili babikile imitwe yabo pa lupili no kulaala. Lyene isabi lyafumine mu cipe -e lyo isabi lyabutukile no kutwala inshila ya iko muli bemba-' -Qs. Kafu: 61-. Ici cacitike calipapile Mose na basambi bakwe, e co bonse babili batwalilile ulwendo lwabo ubushiku bonse akasuba no bushiku. Ukufika ubushiku bumo ulucelo Musa atile ku mubomfi wakwe, '-Leteni kuno ifya kulya fyesu, mu cine cine twanaka ukufuma ku lwendo lwesu-' -Ifipusho. Kafu: 62-. Mose taumfwile ukutonta kano fye pa numa ya kufika uko aleya nga fintu bamwebele. Eico umusambi wakwe amwebele ukuti: '-Bushe walishibe ilyo twalefwaya ukucingililwa mwi libwe pa ntanshi? Mu cine cine, nalilabile ukumweba pa lwa nswi. Kabili tapali uwanluba kano fye Satana-' -Ifipusho. Kahfu: 63-. Musa lyena atile: '-Ico e cifulo tulefwaya. Lyena bonse babili babwelele ku kukonka inshila shabo isha kubalilapo- ' -Qs. Kafu: 64-. Ilyo babili bafikile pa lupili, basangile umuntu uwafwele ifya kufwala ifyakulisha. Musa alimupokele. Khidlir lyene atile, ‘Bushe kuti mwaposha shani pa ncende yenu?’ Mose ayaswike ati, ‘Nine Mose’. Khidlir aipwishe kabili ati, ‘Bushe Musa Bani Israele?’ Musa ayaswike ukuti, ‘Ee’. Musa lyena atile: '-Bushe kuti nakukonka pakuti unsambilishe ukwishiba ukwalungama pa kati ka kwishiba uko wasambilishiwe?-' Khidlir ayaswike ati: 'Mu cine cine, taukabe na maka ya kushipikisha kuli Ine-' -Ifipusho. Amabuuku 66-67-. Khidlir atwalilile ukulanda ukuti, ‘O Musa, ndi no kwishiba ukufuma ku kwishiba kwa kwa Allah uko ansambilishe uko iwe tauishibe, kabili na iwe uli no kwishiba uko asambilishe uko na ine nshaishiba’. Musa atile: '-Nga Lesa afwaya, ukasanga umuntu uwashipikisha, kabili nshakakukaanya mu mulandu onse-' -Ifipusho. Kafu: 69-. E ico bonse babili baleenda pa lulamba lwa bemba ilyo tapali nangu umo uwakwete ubwato, lyene ubwato bwapitile. Balandile pa kuti abantu abali mu bwato babasende bonse babili. Pa mulandu wa kuti Khidlir alishibikwe, balibapokele bonse babili ukwabula ukulipila. Lyene kwaishile akacece akanono akaikele pa mbali ya bwato akapeepa amenshi ya muli bemba ku kunwa ne cipe cimo nelyo fibili. Khidlir lyena atile, ‘O Musa, ukwishiba kwandi no kwishiba kobe nga twalinganisha no kwishiba kwa kwa Allah te cintu cimbi lelo kwaba nga peck wa ici cipupu mu menshi ya bemba’. Lyene Khidlir mu kulinga abuulile icipao ca bwato no kuciputula. Musa atile, ‘Batuletele fye ukwabula umulimo, lelo mulandu nshi mwaonawile pa kuti aba mu bwato bapoose mu menshi?’ Khidlir atile: '-Bushe nshatile, 'Mucine cine tamwakabe uwashipikisha kuli ine-' Musa ayaswike ati: '-Winkanda pa mulandu wa kuluba kwandi kabili mwinsuminisha. ani ine ne cintu icakosa mu milandu yandi- ' -Ifipusho. Kafu: 72-73-. Ici ica kubalilapo icacitike cali ni pa mulandu wa kuti Mose alilubile. Lyene bonse babili bafuminepo ukufika na lintu basangile umwana umunono uwaletamba na balupwa lwakwe babili. Khidlir lyene abuulile umutwe wa mwana, aufumyapo no kuupoosa pa mfwa. Eico Musa aipwishe ukuti: '-Cinshi mwipaila umweo uwa busaka, te pa mulandu wa kuti aipeye umuntu umbi?-' -If. Kafu: 74-. Khidlir ayaswike ati: '-Bushe nshamwebele, ukuti mu cine cine tamwakabe na maka ya kushipikisha kuli ine?- ' -Ifipusho. Kafu: 75-. Ibn Uyaina atile, ‘Ici ca kushininkisha. '-Eico babili baendele ukufika ilyo bafikile ku bantu ba mu calo cimo, balomba ukuti bapokelelwe ku bantu ba mu calo cilya, lelo abantu ba mu calo cilya tabalefwaya ukubasekesha. Lyene bonse babili basangile ukuti ulupungu lwa ng’anda lwali mupepi no kupona. Eico Khidlir akuulile ulupungu- ' -Ifipusho. Kafu: 77-. Rasulullah atwalilile ilyashi lyakwe ukuti: ‘Khidlir acitile ifi ku minwe yakwe umwine. Lyene Musa atile, '-Nga ulefwaya, mu cine cine ukapoka umusonko wa ci. Khidlir ayaswike ukuti, ‘Iyi e nshita ya kupaatukana pa kati kandi na imwe-’ -Ifipusho. Kafu: 77-78-. Kasesema atile: ‘Lesa abe ne nkumbu kuli Musa. Mu cine cine tusubila ukuti Mose kuti ashipikisha pa kuti twingaumfwa amalyashi ayengi pali bene babili.’

Hadith

Imam Bukhari : 120

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْقِتَالُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ أَحَدَنَا يُقَاتِلُ غَضَبًا وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً فَرَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ قَالَ وَمَا رَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ قَائِمًا فَقَالَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Catushimikilwe [‘Uthman] atile, cashimikilwe kuli ifwe [Jarir] ukufuma kuli [Mansur] ukufuma kuli [Abu Wa’il] ukufuma kuli [Abu Musa] atile, ‘Umuntu umo aishile kuli Kasesema no kwipusha ukuti, ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, cinshi ciitwa inkondo fi nshila ya kwa Lesa -mu? Pantu bamo pali ifwe tulalwa pa mulandu wa bukali kabili bambi pa mulandu wa kufwaisha?’ Lyene aleimika umutwe wakwe ku muntu uuleipusha, kabili taleimika umutwe wakwe kano fye nga ca kuti umuntu uuleipusha aliminine. Lyene ayaswike ukuti: ‘Uuli onse uulwisha ukusumbula ishiwi lya kwa Lesa, ninshi alwila mu nshila ya kwa Lesa ‘azza wajalla’.