Revert to Islam, click here
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 101

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ هُوَ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ

I kaa a vese ér [‘Abdullah bin Yusuf] kaa ér,, i kaa a mo ér [Al Laits] kaa ér, i kaa a mo ér [Sa’id] ka wan u Abu Sa’id u ken [Abu Syuraih] ér yange kaa a ‘Amru bin Sa’id shighe u a tindi nongo ugen ken Mecca la ér, ‘O amir, m lu a ian i eren kwagh ne. wasallam yange ôr kwagh ne shighe ugen ken kwaghôron na u yange na shighe u i lu pasen gar u Mecca la. Ato am ahar cii ungwa, ishima yam kpa ungwa kwagh ne shi ashe am ahar kpa nenge, a wuese Allah shi a wanger Allah shighe u lu kaan er: ‘Sha mimi yô, Makkah, Allah wanger un man ior - Mushrikin u Makkah - wanger un ga. Nahan ka tindi u or u nan jighjigh a Allah man iyange i masetyô la nana haa awambe ker ga, shi ka i lumun ér or nana dugh ikyon i i lu ker la kera ga. Aluer or sôn msurshima sha ci u ityav mbi Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam yange nôngo ker la yô, kaa wer 'sha mimi yô, Allah Ta'ala na Ortom Na ian, we kpa na we ian ga'. Sha mimi yô, Allah Ta’ala nam ian sha shighe ugen ken iyange la, maa m hide m lu wang nyian er yange m lu wang sha hiihii la nahan. Nahan mba ve lu her la ve pase mba ve lu her ga la’. Nahan i kaa a Abu Shurayj ér, ‘Ka nyi ‘Amru a kaa?’ A kaa er, ‘M hemba fan we, Abu Syuraij: ‘Una kura mba ve eren asorabo, mba ve haa awambe man mba ve ii kwagh la ga’.

Hadith

Imam Bukhari : 102

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَذُكِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا أَلَا لِيُبَلِّغ الشَّاهِدُ مِنْكُمْ الْغَائِبَ وَكَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ ذَلِكَ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ مَرَّتَيْنِ

I ôr se kwagh u [‘Abdullah bin ‘Abdul Wahhab] kaa ér, i ôr se kwagh u [Hammad] hen [Ayyub] hen [Muhammad] hen [Ibn Abu Bakrah] hen [Abu Bakrah] Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa ér: ‘Sha mimi yô, awambe ou kaa ér, Muhammad kaa ér: ‘Sha mimi yô, awambe ou kaa ér, ka kwagh u u er la; M hen mer yange kaa er, ‘man icivir you ka haram hen a we er i lu haram hen a we ken uwer u uwer wou ne nahan. Mba ve lu her la ve̱ pase mba ve lu her ga la’. Man Muhammad kaa er, ka mimi je, Or u Aôndo a tindi un la kaa er, ka mo m pase kwagh ne ga he? ’ a hide a ôr kwagh ne kwa har.

Hadith

Imam Bukhari : 103

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا يَقُولُقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَلِجْ النَّارَ

I kaa a vese ér [‘Ali bin Al Ja’d] kaa ér, i ôr se kwagh [Syu’bah] kaa ér, i ôr mo kwagh [Mansur] kaa ér, m ungwa [Rib’e bin Jirasy] kaa ér, m ungwa [Ali] kaa ér, ‘Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa ér: “De eren aie sha ci wam ga. igyamusu’.

Hadith

Imam Bukhari : 104

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ لِلزُّبَيْرِإِنِّي لَا أَسْمَعُكَ تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا يُحَدِّثُ فُلَانٌ وَفُلَانٌ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أُفَارِقْهُ وَلَكِنْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

Ka a kaa a vese ér, ‘M kaa a [Az Zubair] mer, ‘M ngu a vande ungwan we u ôron kwagh u kwagh môm hen or u Aôndo a tindi un la ga. Az Zubair gema kaa er, 'Mayange m pav a na ga, m ungwa a kaa er: 'Or u nan er aie sha a mo yô, nana wa ago iyol sha ijiir i nan ken igyamusu'.

Hadith

Imam Bukhari : 105

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ أَنَسٌإِنَّهُ لَيَمْنَعُنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَعَمَّدَ عَلَيَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

A kaa a vese ér [Abu Ma’mar] kaa ér, a kaa a vese ér [‘Abdul Warits] hii hen [‘Abdul ‘Aziz] kaa ér, [Anas] kaa ér, ‘A yange mo u ôron ne akaaôron kpishi sha ci u Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa ér: ‘Or u nan we ishima u eren aie sha a mo yô, nana wa iyol sha kwagh u nan.

Hadith

Imam Bukhari : 106

حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يَقُلْ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

I kaa a vese er [Makki bin Ibrahim] kaa er, i kaa a vese er [Yazid bin Abu 'Ubaid] u ken [Salamah] kaa er, 'M ungwa Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam kaa er: 'Or u nan kaa sha kwagh wam er m lu a vande ôron ga yô, nana wa agoyol sha ijiir i nan i teman ken igyamusu'.

Hadith

Imam Bukhari : 107

حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَسَمَّوْا بِاسْمِي وَلَا تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي وَمَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَتَمَثَّلُ فِي صُورَتِي وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ

A kaa a vese ér [Mose] kaa a vese ér [Abu ‘Awanah] hen [Abu Hushain] hen [Abu Salih] hen [Abu Hurairah] ér, ‘M ungwa Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa ér: ‘Na nen ati sha iti yam, de lu sha iti yam i sha injakwagh ga. Gadia or u nan nenge a mo ken mnya yô, nan nenge a mo sha mimi, gadia Satan una kera lu er mlu wam nahan ga. Man or u nan er aie sha a mo yô, nana̱ wa agoyol sha ikyonough ki nan ken igyamusu’.

Hadith

Imam Bukhari : 108

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍهَلْ عِنْدَكُمْ كِتَابٌ قَالَ لَا إِلَّا كِتَابُ اللَّهِ أَوْ فَهْمٌ أُعْطِيَهُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ قُلْتُ فَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ وَفَكَاكُ الْأَسِيرِ وَلَا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ

Ka a kaa a vese ér [Waki’] hen [Sufyan] hen [Mutharrif] hen [Ash Sha’bi] hen [Abu Juhaifah] kaa ér, ‘M pine [‘Ali bin Abu Talib] mer, ‘U ngu a takerada kpa?’ A gema a kaa er, 'Ei, saa di Takerada u Allah shin mkav u i ne Ormusulumi, shin kwagh u a lu sha takerada ne'. M kaa mer, ‘Ka nyi i lu sha takerada nee?’ A gema a kaa er, ‘Ipaan, pase mba i kôr ve uikyangen la, shi i de wuan Ormusulumi môm sha u kuran or u nan ne jighjigh ga’.

Hadith

Imam Bukhari : 109

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلًا مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْقَتْلَ أَوْ الْفِيلَ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ كَذَا قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ وَاجْعَلُوهُ عَلَى الشَّكِّ الْفِيلَ أَوْ الْقَتْلَ وَغَيْرُهُ يَقُولُ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ أَلَا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ بَعْدِي أَلَا وَإِنَّهَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ أَلَا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لَا يُخْتَلَى شَوْكُهَا وَلَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ فَمَنْ قُتِلَ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُعْقَلَ وَإِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ اكْتُبُوا لِأَبِي فُلَانٍ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا الْإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الْإِذْخِرَ إِلَّا الْإِذْخِرَقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ يُقَالُ يُقَادُ بِالْقَافِ فَقِيلَ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ شَيْءٍ كَتَبَ لَهُ قَالَ كَتَبَ لَهُ هَذِهِ الْخُطْبَةَ

I ôr se ér [Abu Nu’aim Al Fadll bin Dukain] kaa ér, i ôr se [Syaiban] u ken [Yahya] u ken [Abu Salamah] u ken [Abu Hurairah] la ér, kweior u Khaza’ah wua orgen ken kweior u Banu Laits sha iyange i i yima ior mba ken tar u Lakkah la, sha u hiden a ve ijime. Kwagh ne yange i za ôr Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam, maa a nyôr mato na a pase ér: ‘Sha mimi yô, Allah pase Mecca sha ikyev i ior mba wuan ior, shin akumautya a mbaatsator’. Abu Ubaidullah kaa er, ‘Er Abu Nu’aim yange kaa nahan, ve lu a akperan hen atô u ‘wuan’ man ‘iyôngo’. Shighe kar yô, orgen la kaa ér, ‘Elefanti. Nahan Allah hemba Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam man mbananjighjigh sha a ve. A kaa ér: ‘Fa wer tar u Mecca yange u lu halal hen or môm cii man mo shin ken ijime yam ga, fa wer sha mimi yô yange u lu halal hen a mo sha anshighe kpuaa iyange igen. Fa, man hen shighe ne yô, kwagh hingir haram; i de gberen asaa ga, i de gberen ikyon ga, akaa a i zough a mi la kpa i de tôôn ga saa a yôô shi a ker or u nan lu a mi la. Nahan or u i wua nan yô, nana zua a kwagh môm ken akaa a dedoo ahar; sôn ér i paa un shin sôn ér tsombor u or u i vihi nan iyol la u kimbi nan injar’. Tsô or u ken tar u Yemen ugen va kaa ér, ‘Ortom u Allah, nger kwagh ne sha ci wam?’ A gema a kaa ér: ‘Ngeren kwagh ne sha ci u Abu so man so’. Or u ken tar u Quraish ugen maa kaa er, ‘Saa kon u Idzhir tseegh, we Ortom u Aôndo, gadia se mba eren tom a kon shon ken uya asev man ken uwar wase’. Nahan Profeti kaa er: ‘Saa kon u Idzhir tseegh, saa di kon u Idzhir tseegh’. Tsô i kaa a Abu Abdullah ér, ‘Ka nyi i nger sha ci na?’ A gema a kaa ér, ‘Ityesen la’.

Hadith

Imam Bukhari : 110

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ مُنَبِّهٍ عَنْ أَخِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدٌ أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِلَّا مَا كَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَلَا أَكْتُبُتَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

Ka a kaa a vese ér [Ali bin Abdullah] kaa ér, a kaa a vese ér [Sufyan] a kaa ér, a kaa a vese ér [Amru] a kaa ér, a kaa a mo [Wahhab bin Munabbih] hen [anngô na] ér, m ungwa [Abu Hurairah] kaa ér, ‘Or môm kpa nan ngu ken mba ve lu azende a Profeti la ga, u nan lu a profeti u i yer ér profeti la. ‘Abdullah u a lu or u ken tar u Amru la. Gadia un kpa una nger kwagh kpa mo yô, m fa ga’. [Ma’mar] kpa yange ôr kwagh u [Hammam] hen [Abu Hurairah]’.

Hadith

Imam Bukhari : 111

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا اشْتَدَّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعُهُ قَالَ ائْتُونِي بِكِتَابٍ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَا تَضِلُّوا بَعْدَهُ قَالَ عُمَرُ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَعِنْدَنَا كِتَابُ اللَّهِ حَسْبُنَا فَاخْتَلَفُوا وَكَثُرَ اللَّغَطُ قَالَ قُومُوا عَنِّي وَلَا يَنْبَغِي عِنْدِي التَّنَازُعُفَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كِتَابِهِ

I ôr se ér [Yahya bin Sulaiman] kaa ér, i ôr mo [Ibn Wahhab] ér, i ôr mo [Yunus] hen [Ibn Shihab] hen [‘Ubaidullah bin ‘Abdullah] hen [Ibn ‘Abbas] ér, ‘Shighe u Profeti kaa ér: washika man me nger kwagh sha ci wou sha er u tsume ken ijime yam ga yô’. Umar kaa er, 'Sha mimi yo angev mbu Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam mbu lu seer a seer man hen kpe wase takerada u Allah ngu, u u kuma se yô. Tsô ior gba anyiman man ayôôso gba, nahan Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa er: ‘Due nen hen a mo kera, doo u ne gba anyiman sha ishigh yagh ga’. Nahan Ibn Abbas due kaa er, kwagh ne ka kwaghbo, man sha mimi yô, hanma kwaghbo cii a de eren sha ishigh ki Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam man Kur’an ga’.

Hadith

Imam Bukhari : 112

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَمْرٍو وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْاسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنْ الْفِتَنِ وَمَاذَا فُتِحَ مِنْ الْخَزَائِنِ أَيْقِظُوا صَوَاحِبَاتِ الْحُجَرِ فَرُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الْآخِرَةِ

I kaa a vese ér [Shadaqah] kaa a vese ér [Ibn Uyainah] hen [Ma’mar] hen [Az Zuhri] hen [Hind] hen [Ummu Salamah] man hen [‘Amru]. Shi hen [Yahya bin Sa’id] hen [Az Zuhri] hen [Hind] hen [Ummu Salamah] kaa er, ‘Tugh mbugen yô, Profeti mough kaa er: ‘Subhaanallah - Icivir i lu sha Aôndo -, ka nyi kwagh u vihin iti i i pase hen tugh mbun? Man ka nyi yange i bugh sha ajiir a koson akaa ahar -Ramavi man Persia-? Ne ior mba ne lu ken ijime i kpekpe -ukômatii-, sha ci u ka ior kpishi ve lu uma ve lu ember averen a Allah ken tar ne kpa vea lu a ikyav iyol ken uma u ken hemen -vea zua a kwagh u dedoo ga-'.

Hadith

Imam Bukhari : 113

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ وَأَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَصَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لَا يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ أَحَدٌ

I kaa a vese ér [Sa’id bin ‘Ufair] kaa ér, i kaa a mo ér [Al Laits] kaa ér, i kaa a mo ér [‘Abdurrahman bin Khalid bin Musafir] hen [Ibn Shihab] hen [Salim] man [Abu Bakr bin Sulaiman bin Abu Hatsmah] ér ‘Umar. yange er msen u Isha’ vea vese sha mkur u uma na. A sughun un been yô, a mough sha, a kaa ér: ‘Ne ver ishima hen tugh mbun ga he? Sha kpôô yô, sha mkur u hanma anyom deri môm yô, or môm nana kera lu sha tar ne ga’.

Hadith

Imam Bukhari : 114

حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا فَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ ثُمَّ جَاءَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ ثُمَّ قَالَ نَامَ الْغُلَيِّمُ أَوْ كَلِمَةً تُشْبِهُهَا ثُمَّ قَامَ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ أَوْ خَطِيطَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ

Ka a kaa a vese ér [Adam] kaa ér, a kaa a vese ér [Syu’bah] a kaa ér, a kaa a vese ér [Al Hakam] a kaa ér, “M ungwa [Sa’id bin Jubair] hen [Ibn ‘Abbas] kaa ér, ‘M yav hen ya u ngôm u kwase tugh -Maimunah bint Al Harith-, kwase u Profeti sallalahallahalahu lu. Man hen shighe la Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam lu vea na sha ci u lu shighe na. Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam yange er msen u Isha, maa a hide ken ya a er msen u rak’ah unyiin, maa a yav a hide a nder a er msen’. Ibn Abbas kaa er, 'A mase yaven er wanye nahan - a nder shighe kar kpuaa - shin kwagh ugen nahan - maa a mough a za er msen. Tsô m mough m tile sha vegher na u ken imese la, a gema a ver mo sha vegher na u ken iyan. A been yô, a er msen rak’ah utaan, maa a er rak’ah uhar, maa a yav zan zan m ungwa m-er u eren msen na, maa a due a za er msen u pepe.’

Hadith

Imam Bukhari : 115

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَإِنَّ النَّاسَ يَقُولُونَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَوْلَا آيَتَانِ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا حَدَّثْتُ حَدِيثًا ثُمَّ يَتْلُو{ إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنْ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى إِلَى قَوْلِهِ الرَّحِيمُ }إِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الصَّفْقُ بِالْأَسْوَاقِ وَإِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْأَنْصَارِ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الْعَمَلُ فِي أَمْوَالِهِمْ وَإِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشِبَعِ بَطْنِهِ وَيَحْضُرُ مَا لَا يَحْضُرُونَ وَيَحْفَظُ مَا لَا يَحْفَظُونَ

I kaa a vese ér [‘Abdul ‘Aziz bin ‘Abdullah] kaa ér, i kaa a mo ér [Malik] hen [Ibn Shihab] hen [Al A’raj] hen [Abu Hurairah] kaa ér, ‘Sha mimi yô, ior kaa ér, ‘Abu Hurairah ka or u yange nan hemba -pasen kwagh u hadith hen Rasulullahallah la ga yô. Takerada u Allah yange ma m pase u ga’. Tsô a ôr ivur la ér: '-Sha mimi yô, mba ve yer kwagh u Se tindi a mi sha mlu u mbampase man kwaghwan la-' ......zan zan ivur la i kar been.. '-Allah hemba zungwen mhôônom cii-' -Qs. Ityough ki sha 159 zan zan 160-. Sha mimi yô, anmgbianev asev mba ken Mbamuhajirin, mba eren kpenga u eren ken kasua, anmgbianev asev mba ken Ansar kpa mba eren tom ve u nengen sha akaa a ve. shighe u Abu Hurairah lu zan vea Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam hanma shighe u ijen kôr un yô, lu her shighe u ior ve lu her ga yô, shi lu a kôr kwagh ken ityou shighe u ior ve fetyô u kôron un ken ityou ga yô.’

Hadith

Imam Bukhari : 116

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ أَبُو مُصْعَبٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قُلْتُيَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْمَعُ مِنْكَ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنْسَاهُ قَالَ ابْسُطْ رِدَاءَكَ فَبَسَطْتُهُ قَالَ فَغَرَفَ بِيَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ ضُمَّهُ فَضَمَمْتُهُ فَمَا نَسِيتُ شَيْئًا بَعْدَهُحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ بِهَذَا أَوْ قَالَ غَرَفَ بِيَدِهِ فِيهِ

I ôr se kwagh u [Ahmad bin Abu Bakr Abu Mus’ab] kaa ér, i ôr se kwagh u [Muhammad bin Ibrahim bin Dinar] hen [Abu Dzi’b] hen [Sa’id Al Maqburi] hen [Abu Hurairah] ér, ‘M kaa mer, ‘Ortom u Aôndo, m ungwa kwagh hen a we kpa m zua a akaa kpishi hen a we. A gema a kaa ér: ‘Samber ikyondo you i cir la’. Nahan m samber a mi, a gema - er - a kôr kwagh sha uwegh nagh nahan, maa a kaa ér: ‘Tôô’. M tôô un, nahan hii shighe la je m kera hungur un ga’. A kaa a vese [Ibrahim bin Al Mundzir] ér, a kaa a vese [Ibn Abu Fudaik] a orngeren kwagh er ne nahan, shin a kaa ér, ‘A haa un ken ave na’.

Hadith

Imam Bukhari : 117

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَحَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وِعَاءَيْنِ فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَبَثَثْتُهُ وَأَمَّا الْآخَرُ فَلَوْ بَثَثْتُهُ قُطِعَ هَذَا الْبُلْعُومُ

I kaa a vese ér [Isma’il] kaa ér, i kaa a mo [anmgbian wam] hen [Ibn Abu Dzi’b] hen [Sa’id Al Maqburi] hen [Abu Hurairah] ér, ‘M koso mfe -hadith- u hen Or u Aôndo a tindi un la ken ikyav mbi uhar. Môm m samber a mi m pase, ugen la, aluer m pase un yô, ityough kin kia cir’.

Hadith

Imam Bukhari : 118

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَرِيرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ اسْتَنْصِتْ النَّاسَ فَقَالَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ

I kaa a vese ér [Hajjaj] kaa ér, i kaa a vese ér [Syu’bah] kaa ér, i kaa a mo ér [‘Ali bin Mudrik] hen [Abu Zur’ah bin ‘Amru] u ken [Jarir] la, ér Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa a na shighe u i kaa a na ér a na ior mba ve lu a ian i eren kwagh u ve soo la ga la. u lun mbaahendanev, sha er ne wua ayol a en yô’.

Hadith

Imam Bukhari : 119

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا

Ka a kaa a vese ér [‘Abdullah bin Muhammad] kaa ér, a kaa a vese ér [Sufyan] a kaa a vese [‘Amru] a kaa ér, a kaa a mo ér [Sa’id bin Jubair] a kaa ér, m kaa a [Ibn ‘Abbas] mer, ‘Sha mimi yô, Nauf Al Bakali hen ér Musa lu Musa u Mbabani ga, kpa lu Musa ugen. Ibn Abbas maa kaa er, 'Orhyom u Allah ngu eren aie, sha mimi yô [Ubay bin Ka'b] ôr se kwagh u Profeti sallallaahu 'alaihi wasallam er: 'Mose Profeti u Allah tile sha ishigh ki Bani Isra'il lu nan kwaghôron, maa i pine un er: 'Ka an nan hembe lun a kwaghfan?' Musa gema kaa er: ‘Ka mo’. Nahan Allah Ta’ala wa un kwagh sha ci u i na un mfe sha kwagh ne ga. Tsô Allah Ta’ala pase un er: ‘Wanakiriki ugen ngu ken mbatomov Av u a lu hen ijiir i zegemnger uhar ve kohol la, u a hembe we kwaghfan yô’. Tsô Musa kaa er, ‘O Rabb, me er nan ve me zua a na?’ Nahan i kaa a na er: ‘Va a ishu ken ikyondo, aluer u vihi ishu yô, ka kwaghwan je la’. Tsô Musa mough vea wanakiriki na, Yusya’ bin Nun, ve uhar cii ve tôô ishu ken akôv zan zan ve za nyôr hen zege iwen igen. Tsô ve uhar cii ve haa ityough sha iwen, ve yav. Tsô ishu la due ken ikyônough kira kera -nahan ishu la gba yevese yemen ken zegemnger-' -Qs. Kahf: 61-. Kwagh ne kpiligh Mose man mbahenen nav iyol, nahan ve uhar cii ve za hemen a zende ve la tugh man atetan cii. Zan zan iyange igen pepe Musa kaa a wanakiriki na er, '-Va a kwaghyan wase heen, mimi je se vôr sha zende wase-' -Qs. Kahf: 62-. Mose yange una vôr ga, saa una za nyôr ape un lu zan la er i kaa un nahan. Nahan orhenen na kaa a na er: '-U fa shighe u se ker ijiir i yeren ken iwen la kpa? Jighilii yô, m hungur u ôron ne kwagh u ishu la. Man or môm nan hungur mo ga saa Satan tseegh-' -Qs. Kahf: 63-. Musa maa kaa er: '-Ka ijiir i se lu keren je la. Tsô ve uhar cii ve hide ve dondo angahar a ve a hiihii la- ' -Qs. Kahf: 64-. Ve uhar mba za nyer hen iwen la yô, ve nenge a orgen u a hua akondo a gbangese yô. Musa yange sugh un. Khidlir maa kaa ér, ‘Ka u sugh u hen ijiir you nena?’ Mose gema kaa er, ‘Ka mo Mose’ ye. Khidlir pine un ér, ‘Musa Bani Iserael?’ Musa gema kaa er, ‘Een’. Musa maa kaa er: '-Me dondo u sha er u tesem mfe u vough ken mfe u i tese u la kpa?-' Khidlir gema kaa er: 'Sha mimi yo, mayange u kera lu a ishimawan sha Mo ga-' -Qs. Kahf: 66 zan zan 67-. Khidlir za hemen kaa er, 'O Musa, m ngu a mfe ken mfe u Allah u A tesem u u fe ga la, shi we kpa u ngu a mfe u A tesem u mo kpa m fe ga'. Musa kaa er: '-Aôndo una soo yô, u zua a mo or u wan ishima, man me hendan a we sha ma kwagh ga-' -Qs. Kahf: 69-. Nahan ve uhar cii ve zende sha kpezegemnger shighe u mô ve môm kpa lu a tso ga la, maa tso ugen kar. Ve lam sha er ior mba ve lu shin tso la vea yem a ve uhar cii yô. Er i fa Khidlir yô, ve tôô ve cii ve kimbi un inyaregh shio. Tsô inyon i kiriki igen va tema hen kpe tso lu eren mngerem ma shin zegemnger sha u man mngerem ma môm shin uhar. Khidlir maa kaa er, ‘O Musa, mfe wam man mfe wou aluer u tôô u kar sha mfe u Allah yô, ngu kwagh môm ga, kpa ngu er peck u inyon ne ken mnger u zegemnger nahan’. Tsô Khidlir tôô ikyagh ki tsoo la sha apera, vihi ki. Musa kaa er, ve va a vese gbilin, kpa er nan u vihi un sha u mba ve lu shin tso la ve kpe shin mnger? Khidlir kaa er: '-M kaa mer, 'Sha mimi yo mayange u wa ishima a mo ga-' Musa gema kaa er: '-De tsahan mo sha kwagh u m hungur la ga shi de eren mo ikyav kpaa ga. ani me kwagh u taver ken akaa am- ' -Qs. Kahf: 72 zan zan 73-. Kwagh u hiihii ne yange er sha ci u Mose hungur. Tsô ve uhar cii ve yem zan zan ve za zua a wanye u kiriki ugen u lu eren anumbe vea azende a na ahar yô. Khidlir maa kôr ityough ki wan la, kende un sha, gbidye un sha ityou, wua un. Nahan Musa pine er: '-Ka nyi u wua uma u wang, ka sha ci u a wua orgen ga?-' -Qs. Kahf: 74-. Khidlir gema kaa er: '-M kaa a we, mer sha mimi yo u kera lu a ishimawan sha a mo ga he?- ' -Qs. Kahf: 75-. Ibn Uyainah kaa er, kwagh ne ka kwagh u tesen ér kwagh ngu nahan. '-Nahan ve uhar mban ve zende zan zan ve za nyôr hen ior mba ken tar ugen yô, ve sôn ér ior mba ken tar la ve ngohol ve, kpa ior mba ken tar la soo u ngohol ve ga. Tsô ve uhar cii ve nenge ér kpekpe u iyou la ngu nôngon u gban. Nahan Khidlir maa kpekpe u iyou la- ’ -Qs. Kahf: 77-. Rasulullah za hemen a kwaghôron na ér: ‘Khidlir yange er kwagh ne sha ave na. Tsô Musa kaa er, '-Aluer u soo yô, u ngohol injar sha mi. Khidlir gema kaa er, 'Ka shighe u paven mo vea we je ne-' -Qs. Kahf: 77 zan zan 78-. Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam kaa er: ‘Aluer zungwe Musa mhôônom. Sha mimi yô, se mba veren ishima ser Mose una wa ishima sha er se ungwa akaa kpishi sha kwagh u ve uhar yô.’

Hadith

Imam Bukhari : 120

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْقِتَالُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ أَحَدَنَا يُقَاتِلُ غَضَبًا وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً فَرَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ قَالَ وَمَا رَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ قَائِمًا فَقَالَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

I ôr se [‘Uthman] kaa ér, i ôr se [Jarir] u ken [Mansur] u ken [Abu Wa’il] u ken [Abu Musa] la ér, ‘Orgen va hen Profeti sallallaahu ‘alaihi wasallam, pine ér, ‘O Or u Aôndo a tindi un la, ka nyi i yer ér ityav mbi sha gbenda u Aôndo-ken? Sha ci u se mbagenev ka se nôngo num sha ishimavihin, mbagenev di se nôngo num sha ishimavihin kpa?’ A gema a kende ityough sha or u nan lu pinen kwagh la, shi nan kende ityough sha ga, saa or u nan lu pinen kwagh la nana tile sha. A gema a kaa er: ‘Or u nan nôngo ityav sha u kenden a mkaanem ma Aôndo sha yô, nan nôngo ityav sha gbenda u Aôndo ‘azza wajalla’.