Imam Bukhari : 101
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ هُوَ ابْنُ أَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍأَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ فَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ
A fɔra an ye [‘Abdullah bin Yusuf] ko,, a fɔra ne ye [Al Laits] ko, a fɔra ne ye [Sa’id] ko ale ye Abu Sa’id dencɛ ye ka bɔ [Abu Syuraih] la ko a y’a fɔ ‘Amru bin Sa’id ye tuma min na a ye jamakulu dɔ ci ka taga Mɛki, ‘O amir mapheylah, a wasallam y’o fɔ loon dɔ la a ka waajuli la Mɛki hɔɔrɔnya tuma na. N tulo fila y’a mɛn, n dusukun y’a mɛn ani n ɲɛɛ fila y’a ye, a ye Ala tando ka Ala saniya k’a fɔ ko: ‘Tiɲɛ na, Makka, Ala y’a saniya ani mɔgɔw - Makka Mushrikin - m’a saniya. O la, mɔgɔ o mɔgɔ lara Ala la ani laban loon na, a man kan ka joli bɔn a kɔnɔ, a daganin tɛ mɔgɔ si ka yiriw bɔ a kɔnɔ. Ni mɔgɔ dɔ ye hɛɛrɛ ɲini, kɛlɛ min kɛra cira sallallaahu alayihi wasallam fɛ, o kosɔn, a fɔ ko ‘tiɲɛ na, Ala Ta’ala ye sira di a ka ciden ma, a ma sira di i ma’. Tiɲɛ na, Ala Ta’ala ye sira di ne ma wagati dɔ la tile kɔnɔ, ka sɔrɔ ka segi a ma bi i n’a fɔ a tun saniyanin lo cogo min na fɔlɔ. O la, minw be yen, u k’o lase minw tɛ yen’. O la, a fɔra Abu Shurayj ye ko: ‘Amru ye mun lo fɔ?’ A ko: ‘Ne b’a lɔn ka tɛmɛ e kan, Abu Syuraij: ‘A tɛna jurumun kɛbagaw, joli bɔnbagaw ani sonyalikɛlaw latanga’.
Imam Bukhari : 102
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرَةَذُكِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا أَلَا لِيُبَلِّغ الشَّاهِدُ مِنْكُمْ الْغَائِبَ وَكَانَ مُحَمَّدٌ يَقُولُ صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ ذَلِكَ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ مَرَّتَيْنِ
A y’a lakali an ye [Abdullah bin Abdul Wahhab] ko, a y’a lakali an ye [Hamadu] ka bɔ [Ayyub] ka bɔ [Muhamadu] ka bɔ [Ibnu Abu Bakrah] ka bɔ [Abu Bakrah] la. Ne hakili la, a ko: ‘I ka bonya ka ɲi i ma i n’a fɔ a ka ɲi i ma cogo min na i ka kalo nin kalo nin na. Minw be yen, olu k’o lase minw tɛ yen’. Muhamadu ko: «Tiɲɛ lo, Ala ka ciden ko: «Ne m’a lase mɔgɔw ma wa? ’ a y’o fɔ siɲɛ fila.
Imam Bukhari : 103
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْصُورٌ قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا يَقُولُقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَكْذِبُوا عَلَيَّ فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَلِجْ النَّارَ
A fɔra an ye [Ali bin Al Ja’d] ko, a fɔra an ye [Syu’bah] ko, a fɔra ne ye [Mansur] ko, n y’a mɛn [Rib’i bin Jirasy] ko, n y’a mɛn [Ali] ko: ‘Kira sallallaahu ‘alaihi wasallam ko: ‘I kana galon tigɛ n’ kama min bena- jahanama’.
Imam Bukhari : 104
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قُلْتُ لِلزُّبَيْرِإِنِّي لَا أَسْمَعُكَ تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا يُحَدِّثُ فُلَانٌ وَفُلَانٌ قَالَ أَمَا إِنِّي لَمْ أُفَارِقْهُ وَلَكِنْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
A y’a fɔ an ye [Abu Al Walid] ko, a y’a fɔ an ye [Syu’bah] ka bɔ [Jami’ bin Syaddad] ka bɔ [‘Amir bin ‘Abdullah bin Az Zubair] ka bɔ [a facɛ] ko, ‘Ne y’a fɔ [Az Zubair] ye ko, ‘Ne ma deli k’i ka kuma mɛn ka bɔ a ka ciden fɛ ‘Ala ka ciden mɔgɔw kan’. Az Zubair y’a jaabi ko: ‘Ne ma fara a kan abada, n y’a mɛn a b’a fɔra ko: ‘Mɔgɔ o mɔgɔ be ngalon tigɛ ne kan, o k’a sigiyɔrɔ labɛn jahanama kɔnɔ’.
Imam Bukhari : 105
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ أَنَسٌإِنَّهُ لَيَمْنَعُنِي أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَعَمَّدَ عَلَيَّ كَذِبًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
A y’a fɔ an ye [Abu Ma’mar] ko, a y’a fɔ an ye [Abdul Warits] ka bɔ [Abdul Aziz] ko, [Anas] ko, ‘A ye ne bali ka hadisi caman fɔ aw ye bari Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ko: ‘Mɔgɔ o mɔgɔ b’a fɛ ka ngalon tigɛ ne kan, a k’a labɛn.
Imam Bukhari : 106
حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدٍ عَنْ سَلَمَةَ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يَقُلْ عَلَيَّ مَا لَمْ أَقُلْ فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
A fɔra an ye [Makki bin Ibrahim] ko, a fɔra an ye [Yazid bin Abu Ubaid] ka bɔ [Salamah] ko, ‘Ne ye kira sallallaahu ‘alayihi wasallam mɛn ko: ‘Mɔgɔ o mɔgɔ y’a fɔ ne koo la ko ne ma deli k’o fɔ, a k’a ka sigiyɔrɔ labɛn jahanama kɔnɔ’.
Imam Bukhari : 107
حَدَّثَنَا مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ تَسَمَّوْا بِاسْمِي وَلَا تَكْتَنُوا بِكُنْيَتِي وَمَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَتَمَثَّلُ فِي صُورَتِي وَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ
A y’a fɔ an ye ko [Musa] y’a fɔ an ye ko [Abu Awanah] ka bɔ [Abu Hushain] ka bɔ [Abu Salih] ka bɔ [Abu Hurairah] ko: ‘Ne ye kira sallallaahu ‘alaihi wasallam mɛn a ko: ‘Aw ka tɔgɔw di ni ne tɔgɔ ye, aw kana tɔgɔw di ni ne tɔgɔ wɛrɛ ye. Sabu ni mɔgɔ o mɔgɔ ka ne ye siko ra, o tigi ka ne ye tiɲɛ na, sabu Sutana tɛ se ka kɛ i n’a fɔ ne cogoya. Ni mɔgɔ o mɔgɔ bɛ ne lafili, o tigi ye a ta sigiyɔrɔ labɛn jahanama kɔnɔ’.
Imam Bukhari : 108
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ قَالَ قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍهَلْ عِنْدَكُمْ كِتَابٌ قَالَ لَا إِلَّا كِتَابُ اللَّهِ أَوْ فَهْمٌ أُعْطِيَهُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ قُلْتُ فَمَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ قَالَ الْعَقْلُ وَفَكَاكُ الْأَسِيرِ وَلَا يُقْتَلُ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ
A y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Salam] ko, a y’a fɔ an ye ko [Waki’] ka bɔ [Sufyan] ka bɔ [Mutharrif] ka bɔ [Ash Sha’bi] ka bɔ [Abu Juhaifah] ko: ‘Ne ye [‘Ali bin Abu Talib] ɲininga ko: ‘Gafe b’i bolo wa?’ A y’a jaabi ko: ‘Ɔn ɔn, fɔɔ Ala ka kitabu wala faamuyali min dira silamɛ ma, wala min be sɛbɛ nin kan’. N ko: ‘Mun lo be sɛbɛ nin kan?’ A y’a jaabi ko: ‘Kunmabɔsara, jɔnw hɔɔrɔnya, silamɛ si kana faga kafiri lafasali la’.
Imam Bukhari : 109
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ يَحْيَى عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلًا مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ فَأُخْبِرَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْقَتْلَ أَوْ الْفِيلَ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ كَذَا قَالَ أَبُو نُعَيْمٍ وَاجْعَلُوهُ عَلَى الشَّكِّ الْفِيلَ أَوْ الْقَتْلَ وَغَيْرُهُ يَقُولُ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهِمْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ أَلَا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلِي وَلَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ بَعْدِي أَلَا وَإِنَّهَا حَلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ أَلَا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لَا يُخْتَلَى شَوْكُهَا وَلَا يُعْضَدُ شَجَرُهَا وَلَا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ فَمَنْ قُتِلَ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُعْقَلَ وَإِمَّا أَنْ يُقَادَ أَهْلُ الْقَتِيلِ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ اكْتُبْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ اكْتُبُوا لِأَبِي فُلَانٍ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا الْإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا الْإِذْخِرَ إِلَّا الْإِذْخِرَقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ يُقَالُ يُقَادُ بِالْقَافِ فَقِيلَ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَيُّ شَيْءٍ كَتَبَ لَهُ قَالَ كَتَبَ لَهُ هَذِهِ الْخُطْبَةَ
A fɔra an ye [Abu Nu’aim Al Fadll bin Dukain] ko, a fɔra an ye [Syaiban] ka bɔ [Yahya] ka bɔ [Abu Salamah] ka bɔ [Abu Hurairah], ko Khaza’a kabila tun ye mɔgɔ dɔ faga ka bɔ Banu Laits la Makka ka hɔɔrɔnya loon na ka bɔ u ka kibe la. O koo nin lasera kira sallallaahu ‘alaihi wasallam ma o kɔfɛ, a y’a yɛrɛ don a ka mɔbili kɔnɔ ka waajuli kɛ ko: ‘Tiɲɛ na, Ala ye Mɛki bɔ mɔgɔfaga la, walima samaw ka kɛlɛbolow la’. Abu Ubaidullah ko: ‘I n’a fɔ Abu Nu’aim y’a fɔ cogo min na, u tun be sigasiga ‘fagali’ ni ‘sama’ cɛ. O wagati la, mɔgɔ tɔ kelen ko: ‘Sama. O kɔ, Ala ye kira sallallahu ani limaniyabagaw sɔrɔ u kan. A ko: ‘Aw k’a lɔn ko Mɛki jamana tun ma halal mɔgɔ si fɛ ka kɔn ne ɲɛ wala ne kɔ, aw k’a lɔn ko tiɲɛ na, a tun halal ne ye wagati dɔɔni kɔnɔ loon dɔ. Aw k’a lɔn, ani nin wagati ra, a kɛra haramu ye; ŋɔniw man kan ka tigɛ, yiriw man kan ka tigɛ, fɛn minw sɔrɔla, olu man kan ka ta fɔɔ n’u fɔra, n’u tigi ɲinina. O ra, ni mɔgɔ o mɔgɔ fagara, o tigi bɛna fɛnɲuman fla ra kelen sɔrɔ; ka kunmabɔsara ɲini walima ka sara ɲini mɔgɔ min fagara somɔgɔw fɛ’. O kɔ, Yemeni duguden dɔ nana k’a fɔ ko: «E Ala ka ciden, i k’a sɛbɛ ne ye?» A y’a fɔ o kɔ ko: ‘Aw k’a sɛbɛ Abu fila ye’. O kɔ, Kurayisi cɛ dɔ ko: ‘Fo ni Idzhir yiri lo, Ala ka ciden, bari an be baara kɛ n’o yiri ye an ka soow kɔnɔ ani an ka kaburuw kɔnɔ’. O la, cira sallallahu ko: ‘Fo ni Idzhir yiri tɛ, fo ni Idzhir yiri tɛ’. O kɔ, a fɔra Abu Abdullah ye ko mun sɛbɛra a ye? A y’a jaabi ko: ‘O waajuli’.
Imam Bukhari : 110
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي وَهْبُ بْنُ مُنَبِّهٍ عَنْ أَخِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدٌ أَكْثَرَ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِلَّا مَا كَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَإِنَّهُ كَانَ يَكْتُبُ وَلَا أَكْتُبُتَابَعَهُ مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
A y’a fɔ an ye ko [Ali bin Abdullah] ko, a y’a fɔ an ye [Sufyan] ko, a y’a fɔ an ye [Amru] ko, a y’a fɔ ne ye [Wahhab bin Munabbih] ka bɔ [a balimacɛ] ko, ne ye [Abu Hurairah] mɛn a ko: ‘Mɔgɔ si tɛ Nabi ka sahabaw cɛma min ka ca n’a ye. Abdullah bin Amru. Sabu a be se ka sɛbɛri kɛ ani ne tɛ se’. [Ma’mar] fana ye [Hammam] lakali ka bɔ [Abu Huraira] fɛ’.
Imam Bukhari : 111
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا اشْتَدَّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَعُهُ قَالَ ائْتُونِي بِكِتَابٍ أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَابًا لَا تَضِلُّوا بَعْدَهُ قَالَ عُمَرُ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَعِنْدَنَا كِتَابُ اللَّهِ حَسْبُنَا فَاخْتَلَفُوا وَكَثُرَ اللَّغَطُ قَالَ قُومُوا عَنِّي وَلَا يَنْبَغِي عِنْدِي التَّنَازُعُفَخَرَجَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ الرَّزِيَّةَ كُلَّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبَيْنَ كِتَابِهِ
A fɔra an ye [Yahya bin Sulaiman] ko, a fɔra ne ye [Ibn Wahab] ko, a fɔra ne ye [Yunus] ka bɔ [Ibn Shihab] ka bɔ [Ubaidullah bin Abdullah] ka bɔ [Ibn Abbas] ko: ‘Wagati min na cira ko: lɛtɛrɛ dɔ, ne bɛna fɛn dɔ sɛbɛ aw ye, janko aw kana tunu ne kɔ’. Umar ko: «Tiɲɛ na, cira sallallaahu ‘alaihi wasallam ka bana be juguyara ka taga ani an gɛrɛfɛ, Ala ka kitabu be yen, o min be an wasa. O kɔ, jama ye kɛlɛ kɛ, mankanba dɔ wulila, o la, cira sallallahu alayihi wasallam ko: ‘Aw ka bɔ ne kɔrɔ, a man kan ka sɔsɔli kɛ ne ɲɛfɛ’. O la, Ibn Abbas bɔra k’a fɔ ko: ‘Nin ye kasaara ye, tiɲɛ na, kasaara si man kan ka kɛ kira sallallaahu ‘alaihi wasallam ni alikurana ɲɛfɛ’.
Imam Bukhari : 112
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ وَعَمْرٍو وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ هِنْدٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْاسْتَيْقَظَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ مَاذَا أُنْزِلَ اللَّيْلَةَ مِنْ الْفِتَنِ وَمَاذَا فُتِحَ مِنْ الْخَزَائِنِ أَيْقِظُوا صَوَاحِبَاتِ الْحُجَرِ فَرُبَّ كَاسِيَةٍ فِي الدُّنْيَا عَارِيَةٍ فِي الْآخِرَةِ
A y’a fɔ an ye ko [Shadaqah] y’a fɔ an ye ko [Ibn Uyainah] bɔra [Ma’mar] la ka bɔ [Az Zuhri] la ka bɔ [Hindi] la ka bɔ [Ummu Salamah] la ani [Amru] la. Ani ka bɔ [Yahya bin Sa’id] ka bɔ [Az Zuhri] ka bɔ [Hind] ka bɔ [Ummu Salamah] ko: ‘Suu dɔ la, cira sallallaahu ‘alaihi wasallam kununa k’a fɔ ko: ‘Subhaanallah - Ala ka nɔɔrɔ -, tɔgɔjugu jumɛn lo jigira nin suu nin na? Ani, mun lo dayɛlɛla nafolo marayɔrɔ fila nunu na -Ramavi ni Pɛrɛsi-? Aw ye kunu, aw mɔgɔw minw be kogow kɔfɛ -bonw-, bari mɔgɔ joli lo be balo ka Ala ka dugawuw diyabɔ diɲɛ kɔnɔ nka u bena kɛ lankolon ye saya kɔfɛ -u tɛ ɲuman foyi sɔrɔ-’.
Imam Bukhari : 113
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدِ بْنِ مُسَافِرٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمٍ وَأَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَصَلَّى بِنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لَا يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الْأَرْضِ أَحَدٌ
A y’a fɔ an ye [Sa’id bin ‘Ufair] ko, a y’a fɔ ne ye [Al Laits] ko, a y’a fɔ ne ye [‘Abdurrahman bin Khalid bin Musafir] ka bɔ [Ibn Shihab] ka bɔ [Salim] ani [Abu Bakri bin Suleima bin Abu Hatsmah] ko [‘Abdullah] ko ‘Abdullaah ko bin, . a ye Isha delili kɛ’ n’an ye a ka ɲɛnamaya laban na. A ye foli kɛ ka ban tuma min na, a wulila k’a fɔ ko: ‘Aw m’aw janto bi sufɛ wa? Tiɲɛn na, saan kɛmɛ o saan kɛmɛ laban na, mɔgɔ si tɛna to dugukolo kan’.
Imam Bukhari : 114
حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا فَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ ثُمَّ جَاءَ إِلَى مَنْزِلِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ نَامَ ثُمَّ قَامَ ثُمَّ قَالَ نَامَ الْغُلَيِّمُ أَوْ كَلِمَةً تُشْبِهُهَا ثُمَّ قَامَ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ أَوْ خَطِيطَهُ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ
A y’a fɔ an ye [Adama] ko, a y’a fɔ an ye [Syu’ba] ko, a y’a fɔ an ye [Al Hakam] ko, n ye [Sa’id bin Jubair] mɛn ka bɔ [Ibnu Abbas] fɛ ko: ‘N ye suu kɛ n tɛnɛmuso ka soo -Maimunah bint Al Harith-, min tun ye ‘Nabi salla’alamihihu muso ye. Ani o wagati la, kira tun b’a fɛ sabu a ka yɔrɔ tun sera. Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ye Isha seli kɛ, o kɔfɛ a tagara so ka raka naani kɛ, o kɔfɛ a sinɔgɔra ka wuli tugun ka seli kɛ’. Ibn Abbas ko, 'A o kɔfɛ, a sinɔgɔra i n'a fɔ denmisɛn - a kununa wagati dɔɔnin - walima o ɲɔgɔnna fɛn dɔ - o kɔfɛ, a wulila ka delili kɛ. O kɔ, n’ wulila ka lɔ a numanbolo fɛ, a ye n’ bila a kininbolo la. O kɔ, a ye raka duuru kɛ, ka sɔrɔ ka raka fila kɛ, ka sinɔgɔ fɔɔ n y’a ka nɔgɔ mɛn, o kɔ, a bɔra ka sɔgɔma seli kɛ.’
Imam Bukhari : 115
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَإِنَّ النَّاسَ يَقُولُونَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَوْلَا آيَتَانِ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا حَدَّثْتُ حَدِيثًا ثُمَّ يَتْلُو{ إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنْ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى إِلَى قَوْلِهِ الرَّحِيمُ }إِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الصَّفْقُ بِالْأَسْوَاقِ وَإِنَّ إِخْوَانَنَا مِنْ الْأَنْصَارِ كَانَ يَشْغَلُهُمْ الْعَمَلُ فِي أَمْوَالِهِمْ وَإِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ كَانَ يَلْزَمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشِبَعِ بَطْنِهِ وَيَحْضُرُ مَا لَا يَحْضُرُونَ وَيَحْفَظُ مَا لَا يَحْفَظُونَ
A fɔra an ye [Abdul Aziz bin Abdullah] ko, a fɔra ne ye [Malik] ka bɔ [Ibn Shihab] ka bɔ [Al A’raj] ka bɔ [Abu Hurairah] ko: ‘Tiɲɛ na, mɔgɔw b’a fɔ ko: ‘Abu Hurairah lo ye mɔgɔ ye min ye hadisi lase ka tɛmɛ tɔɔw bɛɛ kan, n’o tun tɛ, Ala ka kitabu ne tun tɛna a lase mɔgɔw ma’. O kɔ, a ye ayata kalan: '-Tiɲɛ na, minw be an ye min ci ka na ɲɛfɔli ni ɲɛminɛli cogoya la, olu be o dogo-' ......fo ka taga se ayata laban ma.. '-Ala ye makaribaga ye-' -Qs. Bakara: 159-160-. Tiɲɛ na, an balima minw bɔra muhajirinw cɛma, u bolo degunnin lo jago la suguw la, an balima minw bɔra ansarw cɛma, u bolo degunnin lo u ka baara la u ka nafolo marali la. k’a sɔrɔ Abu Hurairah tun be taga ni Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam ye tuma bɛɛ n’a kongo tun b’a la, a tun be yen tuma bɛɛ n’a y’a sɔrɔ mɔgɔw tun tɛ se ka kɛ yen, ani a tun be se k’a mara a hakili la n’a y’a sɔrɔ mɔgɔw tun tɛ se k’a mara a hakili la.’
Imam Bukhari : 116
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ أَبُو مُصْعَبٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قُلْتُيَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَسْمَعُ مِنْكَ حَدِيثًا كَثِيرًا أَنْسَاهُ قَالَ ابْسُطْ رِدَاءَكَ فَبَسَطْتُهُ قَالَ فَغَرَفَ بِيَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ ضُمَّهُ فَضَمَمْتُهُ فَمَا نَسِيتُ شَيْئًا بَعْدَهُحَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ بِهَذَا أَوْ قَالَ غَرَفَ بِيَدِهِ فِيهِ
A y’a lakali an ye [Ahmadu bin Abu Bakri Abu Mus’ab] ko, a y’a lakali an ye [Muhamadu bin Ibrahima bin Dinar] ka bɔ [Abu Dzi’b] ka bɔ [Sa’id Al Maqburi] ka bɔ [Abu Hurairah] ko ‘Ne ko: ‘E Ala ka ciden, ne ye koo caaman mɛn i fɛ nka ne ye hadi caman mɛn. A y’a fɔ o kɔ ko: ‘I k’i ka fani yɛlɛma’. O la, n y’a jɛnsɛn, a o kɔ - i n’a fɔ - a ye fɛɛn dɔ minɛ n’a bolo ye, o kɔ, a ko: ‘A ta’. N y’a ta, o la, kabini o wagati, n ma ɲinɛ a kɔ tugun’. A y’a fɔ an ye [Ibrahima bin Al Mundzir] ko, a y’a fɔ an ye [Ibn Abu Fudaik] ni sɛbɛnnikɛla dɔ ye i n’a fɔ nin, walima a ko, ‘A bɔnna a bolo la’.
Imam Bukhari : 117
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي عَنْ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَحَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وِعَاءَيْنِ فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَبَثَثْتُهُ وَأَمَّا الْآخَرُ فَلَوْ بَثَثْتُهُ قُطِعَ هَذَا الْبُلْعُومُ
A fɔra an ye [Isma’il] ko, a fɔra ne ye [n balimacɛ] ka bɔ [Ibn Abu Dzi’b] ka bɔ [Sa’id Al Maqburi] ka bɔ [Abu Hurairah] ko, ‘Ne be lɔnniya -hadith- min bɔra Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam la, n’ b’o mara minan fila kɔnɔ. N ye kelen jɛnsɛn k’a lase, tɔ kelen, ni n y’a lase, nin kan tun bɛ tigɛ’.
Imam Bukhari : 118
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَرِيرٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ اسْتَنْصِتْ النَّاسَ فَقَالَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ
A fɔra an ye [Hajjaj] ko, a fɔra an ye [Syu’bah] ko, a fɔra ne ye [‘Ali bin Mudrik] fɛ ka bɔ [Abu Zur’ah bin ‘Amru] fɛ ka bɔ [Jarir] la, ko cira sallallaahu ‘alaihi wasallam ko a ma tuma min na a ɲinina a fɛ a ka duDovicering Hajdatur di mɔgɔw ma. ka kɛ kafiriw ye, janko aw ka ɲɔgɔn faga’.
Imam Bukhari : 119
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍإِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَيُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهُوَ ثَمَّ فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَحَمَلَا حُوتًا فِي مِكْتَلٍ حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنْ الْمِكْتَلِ{ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا }وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ{ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا }وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنْ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ{ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلَّا الشَّيْطَانُ }قَالَ مُوسَى{ ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا }فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ فَسَلَّمَ مُوسَى فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلَامُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ قَالَ{ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا }قَالَ{ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لَا تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لَا أَعْلَمُهُ{ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِي لَكَ أَمْرًا }فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلَّا كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلَا تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا }فَكَانَتْ الْأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلَامٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلَاهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى{ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ }{ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا }قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ{ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ }قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ فَقَالَ لَهُ مُوسَى{ لَوْ شِئْتَ لَاتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ }قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا
A y’a fɔ an ye [Abdullah bin Muhamadu] ko, a y’a fɔ an ye [Sufyan] y’a fɔ an ye [Amru] ko, a y’a fɔ ne ye [Sa’id bin Jubair] ko, n y’a fɔ [Ibn Abbas] ye ko: ‘Tiɲɛ na, Nauf Al Bakali b’a miiri ko Musa tun tɛ Bani Isara ka Musa ye, nka another’. O kɔ, Ibnu Abbas ko: «Ala jugu be ngalon tigɛra, tiɲɛ na, [Ubay bin Ka’b] y’a lakali an ye ka bɔ cira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ ko: ‘Ala ka cira Musa lɔra Bani Isirayɛlidenw ɲɛfɛ ka waajuli kɛ, o kɔ, u y’a ɲininga ko: ‘Jɔn lo ye mɔgɔ hakilitigi ye ka tɛmɛ bɛɛ kan?’ Musa y’a jaabi ko: ‘Ne lo’. O la, Ala Ta’ala y’a kɔrɔfɔ bari lɔnniya ma di a ma o koo la. O kɔ, Ala Ta’ala y’a yira a la ko: ‘Ne ka jɔɔnw cɛma, baaraden dɔ be yen min siginin be baji fila ɲɔgɔnkunbɛnyɔrɔ la, min ka hakili ka bon n’i ye’. O kɔ, Musa ko: «E, Rabi, ne bɛ se k’a kunbɛn cogo di?» O la, a fɔra a ye ko: ‘I ka na ni jɛgɛ ye nɛgɛdaga kɔnɔ, n’i ye jɛgɛ tunu, o tuma na, o lo ye ɲɛminɛli ye’. O kɔ, Musa n’a ka baaraden Yusiya bin Nun bɔra, u fila bɛɛ ye jɛgɛw ta segerew kɔnɔ fɔɔ ka taga se farakuruba dɔ gɛrɛfɛ. O kɔ, o fla bɛɛ ka o kun la farakuru dɔ kan ka sinɔgɔ. O kɔ, jɛgɛ bɔra jɛgɛ kɔnɔ -o kɔ, jɛgɛ panna ka don baji kɔnɔ-' -Qs. Kafu: saan 61-. O koo ye Musa n’a ka kalandenw kabakoya fɔɔ u fila tora u ka tagama na suu ni tile tɔɔ bɛɛ la. Fo sɔgɔma dɔ la, Musa y’a fɔ a ka baaraden ye ko: ‘-Na n’an ka dumuni ye yan, tiɲɛ na, an sɛgɛnin lo an ka tagama fɛ-’ -Qs. Kafu: saan 62-. Musa ma sɛgɛ fɔɔ n’a sera a tagayɔrɔ la i ko a fɔra a ye cogo min na. O la, a ka kalanden y’a fɔ a ye ko: ‘-I b’a lɔn wagati min na an ye yɔrɔ ɲini farakurun kɔnɔ ka kɔn o ɲɛ wa? Tiɲɛn na, n’ ɲinɛna ka jɛgɛ koo fɔ i ye. Mɔgɔ si tɛ ɲinan ne kɔ ni Sutana tɛ-’ -Qs. Kafi: saan 63-. Musa ko: '-An be yɔrɔ min ɲinina, o lo. O kɔ, u fila kɔsegira ka tugu u ka tagamacogo fɔlɔ kɔ- ' -Qs. Kafu: saan 64-. U fila sera farakurun kɔrɔ tuma min na, u ye cɛɛ dɔ sɔrɔ min ka faniw ka bon. Musa y’a fo. Khidlir y’a fɔ o kɔ ko: ‘I be foli kɛ cogo di i ka yɔrɔ la?’ Musa y'a jaabi ko: «Ne ye Musa ye.» Khidlir y’a ɲininga tugun ko: ‘Musa Bani Isirayɛli wa?’ Musa y'a jaabi ko: «Ɔnhɔn.» Musa y’a fɔ o kɔ ko: ‘-Ne be se ka tugu i kɔ walisa i ka lɔnniya tilenninw kalan n ye lɔnniya minw kalanna i ye, u cɛma wa?-’ Khidlir y’a jaabi ko: ‘Tiɲɛ na, i tɛna se ka muɲu ne kɔrɔ abada-’ -Qs. Kafe: 66-67-. Khidlir y’a fɔ tugun ko: ‘E Musa, lɔnniya dɔ be n fɛ ka bɔ Ala ka lɔnniya la, a ye min kalan n na, i t’o lɔn, ani lɔnniya min b’i la fana, a ye min kalan, n fana t’o lɔn’. Musa ko: '-Ala sɔnna, i bɛna ne sɔrɔ mɔgɔ muɲulibaga ye, ne tɛna i kɛlɛ ko si ra-' -Qs. Kafu: saan 69-. O la, u fila tagamana baji daa la k’a sɔrɔ kurun tun tɛ u si fɛ, o kɔ, kurun dɔ tɛmɛna. U kumana walisa kurun kɔnɔmɔgɔw k’u fila bɛɛ minɛ. Komi u tun ye Khidlir lɔn, u y’u fila bɛɛ minɛ k’a sɔrɔ u m’u sara. O kɔ, kɔnɔninnin dɔ nana sigi kurun gɛrɛfɛ ka baji jii gosi walisa ka minni kɛ ni gosi kelen wala fila ye. Khidlir y’a fɔ o kɔ ko: ‘E Musa, ne ka lɔnniya n’i ka lɔnniya n’i y’u suma ni Ala ka lɔnniya ye, o tɛ foyi ye n’o tɛ nin kɔnɔnin ka pɛrɛn ye kɔgɔji jii kɔnɔ’. O kɔ, Khidlir y’a laɲini ka kurun yiri minɛ k’a kari. Musa ko, u nana n’an ye gwansan, nka mun na i y’a tiɲɛ ka kurun kɔnɔmɔgɔw tunu? Khidlir ko: '-Ne m'a fɔ ko 'Tiɲɛ na, i tina muɲu ne kɔrɔ abada-' Musa y'a jaabi ko: '-I kana ne ɲangi ne ka ɲinan kosɔn, i kana ne doni. ani ne ni fɛn gɛlɛn dɔ ye ne ka koow la- ' -Qs. Kafe: 72-73-. O koo fɔlɔ kɛra sabu Musa ɲinɛna. O kɔ, u fila bɔra yen fɔɔ u ye denmisɛnnin dɔ kunbɛn min tun be tulon kɛra n’a teri fila ye. O kɔ, Khidlir ye deen kungolo minɛ, k’a kɔrɔta k’a bugɔ fɔɔ a sara. O la, Musa y’a ɲininga ko: ‘-Mun na i be mɔgɔ saniyanin faga, a ma kɛ sabu a ye mɔgɔ wɛrɛ faga?-’ -Qs. Kafi: saan 74-. Khidlir y'a jaabi ko: '-Ne m'a fɔ i ye, ko tiɲɛ na, i tina se ka muɲu ne kɔrɔ wa?- ' -Qs. Kafi: saan 75-. Ibn Uyainah ko: «Nin ye sɛmɛnan ye. '-O la, u fila tagamana fo u sera jamana dɔ mɔgɔw fɛ, u y'a ɲini o jamana mɔgɔw fɛ k'u bisimila, nka o jamana mɔgɔw ma sɔn k'u bisimila. O kɔ, u fila y’a ye ko bon kogo tun be ɲini ka ben. O la, Khidlir ye kogo lɔ- ’ -Qs. Kafi: saan 77-. Rasulullah y’a fɔ tugun ko: ‘Khidlir y’o kɛ n’a yɛrɛ bolow ye. O kɔ, Musa ko: '-N'i b'a fɛ, i bena sara ta o kosɔn. Khidlir y’a jaabi ko: ‘Nin ye ne ni ele ka faran wagati ye-’ -Qs. Kafe: 77-78-. Cibi y’a fɔ ko: ‘Ala ka hinu Musa la. An jigi b’a la kosɔbɛ ko Musa be se ka muɲu walisa an ka se ka maana caaman mɛn u fila koo la.’
Imam Bukhari : 120
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْقِتَالُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ أَحَدَنَا يُقَاتِلُ غَضَبًا وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً فَرَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ قَالَ وَمَا رَفَعَ إِلَيْهِ رَأْسَهُ إِلَّا أَنَّهُ كَانَ قَائِمًا فَقَالَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ
A fɔra an ye [Usman] ko, a fɔra an ye [Jarir] ka bɔ [Mansur] ka bɔ [Abu Wa’il] ka bɔ [Abu Musa] ko, ‘Cɛɛ dɔ nana kira sallallaahu ‘alayihi wasallam fɛ k’a ɲininga ko: ‘E Ala ka ciden, mun lo be weele ko kɛlɛ fi sira sabilillah-in the? Sabu an dɔw be kɛlɛ kɛ ni dimi ye ani dɔw be kɛlɛ kɛ ni nege ye wa?’ O kɔ, a y’a kuun kɔrɔta ka taga ɲiningalikɛla fan fɛ, a tun t’a kuun kɔrɔta fɔɔ ni ɲiningalikɛla lɔnin be. A y’a jaabi o kɔ ko: ‘Mɔgɔ o mɔgɔ be kɛlɛ kɛ ka Ala ka kuma kɔrɔta, o tigi be kɛlɛ kɛ Ala sira kan ‘azza wajalla’.