Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith
Hadith
Imam Bukhari : 1
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
A y’a fɔ an ye [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] ko, A y’a fɔ an ye [Sufyan] min ko, ko A y’a fɔ an ye [Yahya bin Sa’id Al Ansari] ko, a y’a fɔ an ye [Muhamadu bin Ibrahima At Taimi], ko a y’a mɛn [Alqama bin Waqash Al Laitsi]; Loon dɔ la, n y’a mɛn [Umar bin Al Khathab] minbɛn kan ko; N ye cira sallallaahu ‘alaihi wasallam ka kuma mɛn ko: ‘Waleya bɛɛ be bɔ ŋaniya la, mɔgɔ kelen kelen bɛɛ sara be bɔ ŋaniya min tun be yen; Mɔgɔ o mɔgɔ b’a fɛ ka taga sigi jamana wɛrɛ la a b’a fɛ ka se diɲɛ min na, walima a b’a fɛ ka muso min furu, o tuma na, a ka tagama ye a tun b’a fɛ ka min kɛ.’
Hadith
Imam Bukhari : 2
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا
A fɔra an ye [Abdullah bin Yusuf] ko, a fɔra an [Malik] fɛ ka bɔ [Hisyam bin ‘Urwah] fɛ ka bɔ [a facɛ] fɛ ka bɔ [Aisyah] Mu’minin bamuso la, ko Al Harith bin Hisham ye Rasulullah ɲininga ko: ‘E Rasulullah, i nana cogo di? O la, Rasulullah shallallahu ‘alaihi wasallam y’a jaabi ko: ‘Tuma dɔw la, a be na n’ fɛ i n’a fɔ nɛgɛkunbɛnnanw mankan ani o fɛɛrɛ lo ka gwɛlɛ n’ ma ka tɛmɛ tɔɔw bɛɛ kan, o kɔ, a be lɔ walisa n’ ka se ka min fɔra, n’ k’o faamu. Ani tuma dɔw la, mɛlɛkɛ dɔ be na i n’a fɔ mɔgɔ ka kuma n’ fɛ o kama n’ be tugu a ka kumaw kɔ’. Aisyah ko: ‘Tiɲɛ na, n ye jirali dɔ ye loon dɔ la min jigira a fɛ sallallaahu ‘alaihi wasallam nɛnɛba dɔ la ani o kɔ, a lɔra, n y’a ye ko a teen na, wɔsi tun be bɔra’.
Hadith
Imam Bukhari : 3
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ
A fɔra an ye [Yahya bin Bukair] ko, A fɔra an ye ka bɔ [Al Laits] ka bɔ [Uqail] ka bɔ [Ibn Shihab] ka bɔ [Urwah bin Az Zubair] ka bɔ [Aisyah] -Mu’mininw Bamuso-, ko a ko: ‘Jirali daminɛ tun ye min be se ka kɛ . siko min kɛra sinɔgɔ ra. Ani, a tɛ siko kɛ fɔɔ n’a nana i n’a fɔ fajiri yeelen. O kɔ, a ye duga sɔrɔ k’a yɛrɛ to a kelen, o kama a ye Hiro ka kuruwo sugandi ani a y’o muɲu, o kɔrɔ, ka batoli kɛ sufɛ wagati dɔ kɔnɔ sanni a ka kɔsegi a ka denbayamɔgɔw fɛ ka dumuni labɛn walisa ka se ka kisi tugun. O kɔ, a ye Khadijah kunbɛn walisa ka dumuni labɛn. Fo ka taga se a laban ma, Al Haq nana tuma min na a tun be Hiro ka kuruwo kɔnɔ, mɛlɛkɛ dɔ nana k’a fɔ ko: ‘Kalan?’. A y’a jaabi ko: ‘N’ tɛ se ka kalan kɛ’. Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam y’a ɲɛfɔ ko: O la, mɛlɛkɛ ye n minɛ ka n minɛ kosɔbɛ o kɔ, a ye n labila k’a fɔ tugun ko: ‘Kalan!’. A y’a jaabi ko: ‘N’ tɛ se ka kalan kɛ’. O kama, mɛlɛkɛ ye n’ minɛ ka n’ minɛ kosɔbɛ ani a ye n’ labila k’a fɔ tugun ko: ‘Kalan!’. A y’a jaabi ko: ‘N’ tɛ se ka kalan kɛ’. Mɛlɛkɛ ye n minɛ tugun ka n minɛ siɲɛ sabanan na fanga la kosɛbɛ o kɔfɛ a ye n bila ka taga, k’a fɔ tugun ko: -Kalan ni -fɔ- ye i ka Ala min danna, a ye adamadenw dan ka bɔ jolikuru dɔ la. Kalan kɛ, i Matigi ye hinubaga ye-'. Nabi sallallaahu ‘alayihi wasallam kɔsegira a ka denbaya fɛ ni jirali kumaw ye jɔrɔnanko kɔnɔ. A ye Khadija bint Khawailidh kunbɛn k’a fɔ ko: ‘Aw ka n’ datugu, aw ka n’ datugu!’. A tun be nɔrɔnin lo fɔɔ a tun be siranna tugun. O kɔ, a ye min kɛ, a y’o fɔ Khadija ye ko: ‘Ne be hami n’ yɛrɛ la’. O la, Khadijah ko: ‘Ala ka barika la, Ala tɛna koo jugu kɛ i la abada, bari i ye mɔgɔ ye min be teriya to sen na’. O kɔ, Kadija y’a weele ka taga Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul Uzza kunbɛn, Kadija belencɛ dencɛ, min tun ye kerecɛn ye Jahiliya wagati la. A ye gafew sɛbɛ fana yahutukan na, ka Bibulu fana sɛbɛn yahutukan na ni Ala ka yamaruya ye. O wagati la, Waroqoh tun kɔrɔla ani a ɲɛɛw tun fiyentɔ lo. Khadijah ko: ‘E n’ belencɛ dencɛ, i balimacɛ dencɛ be min fɔra, i k’o lamɛn’. Waroqoh ko: ‘E n balimacɛ dencɛ, i ye mun lo sɔrɔ’. O la, min kɛra a la, Rasulullah y’o fɔ. Waroqoh ko: ‘Nin ye Namus ye, i n’a fɔ Ala y’a yira Musa la cogo min na loon dɔ. O, n tun b’a fɛ ne ka kɛ denmisɛn ye, ka to niin na, i ka mɔgɔw y’i gwɛn tuma min na’. Rasulullah y’a ɲininga ko: ‘Yala u bena ne gwɛn ka bɔ kɛnɛma wa?’ Waroqoh y’a jaabi ko: ‘Ɔnhɔn. Sabu i be na ni min ye, mɔgɔ si tɛna na n’o ye fɔɔ n’u y’u tɔɔrɔ - k’u kɛ juguw ye -. Ni ne tun be yen o koo kɛra tuma min na, ne tun bena i dɛmɛ n’ seko bɛɛ la’. Waroqoh ma koo min kɛ, a tun lanin b’o la sabu a sara ka kɔn fatroh - lakolonya - yirali wagati la. [Ibnu Sihabu] ko; tun y’a fɔ n ye [Abu Salamah bin Abdurrahman] ko [Jabir bin Abdullah Al Ansari] ye kuma fɔ jirali lakolon koo la, i n’a fɔ Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam y’a fɔ cogo min na: ‘N’ tagamatɔ, n ye mankan dɔ mɛn ka bɔ sankolo la, n’ y’a filɛ a fan fɛ ani a bɔra ka na ko mɛlɛkɛ dɔ tun be Hisro cɛ min tun be n’ cɛma’. sankolo ni dugukolo. Ne siranna, ne tagara soo, k’a fɔ ko: ‘Aw ka ne datugu. Aw ye ne datugu’. O la, Ala Ta’ala ye jirali dɔ jigi: -E min b’i yɛrɛ datugu- fo ka taga se Ala ka kuma ma -ka boliw to yen-. Kabi o wagati, yiraliw be to ka jigi tuma bɛɛ’. Nin hadisi fana fɔra [Abdulla bin Yusufu] ni [Abu Shalih] fɛ ani [Hilal bin Raddad] fɛ ka bɔ [Az Zuhri] fɛ. [Yunusu] ko; ani [Ma’mar] sɔnna a ma k’a sɔrɔ Az Zuhri fɛ.
Hadith
Imam Bukhari : 4
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ
A y’a fɔ an ye [Musa bin Isma’il] a ko, A y’a fɔ an ye [Abu Awanah] ko, ko A y’a fɔ an ye [Musa bin Abu Aisyah] ko, A y’a fɔ an ye [Sa’id bin Jubair] ka bɔ [Ibn Abbas] ka kumaw kan Ala Ta’ala fɛ: -Kana aw ka nɛɛn wuli - ka - a-'. Ibnu Abbas ko: ‘Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam tun b’a fɛ kosɔbɛ ka min jigira - alikurana - mara a hakili la ani k’a dawolo lamaga’. Ibnu Abbas ko: ‘Ne bena n dawolo lamaga -k’a kalan- i ye i n’a fɔ Ala ka ciden y’a kɛ cogo min na’. Sa’id ko: ‘Ne bena n’ dawolo yɛlɛma -k’a kalan- i ye i n’a fɔ n’ y’a ye cogo min na Ibn ‘Abbas b’a kɛra cogo min na. O la, kira y’a dawolo lamaga. O kɔ, Ala Ta’ala ka kuma jigira: I kana i nɛɛnkun lamaga ka -alikurana- kalan bari i bena a -master joona. Tiɲɛ na, an ka wari lo b’a la k’u lajɛn -aw disi la- ani -k’aw kɛ hakilitigiw ye- u kalanni na’. O kɔrɔ ye ko Ala b’a lajɛn i disi la - k’a mara i hakili la - ka sɔrɔ k’a kalan: ‘Ni an y’a kalan ka ban, o kɔ, i ka tugu kalan kɔ’. O kɔrɔ ko: ‘Aw ye lamɛnni kɛ, ka aw makumu’. O kɔ, Ala Ta’ala ko: ‘O tuma na, tiɲɛ na, anw lo b’a ɲɛfɔ. O kɔrɔ ye ko: ‘Ani an ka kan k’a kalan’ Ani Ala ka ciden sallallaahu ‘alayihi wasallam kabini o wagati la, tuma min na Jibril ‘Alaihis Salam nana a fɛ, a y’a lamɛn. Ani tuma min na Jibril Salam tun tagara, kira y'a kalan - a tɔɲɔgɔnw ma - i n'a fɔ Jibril Salam y'a kalan a ye cogo min na
Hadith
Imam Bukhari : 5
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
A y’a fɔ an ye [Abdan] a ko, a y’a fɔ an ye [Abdullah] y’a fɔ an ye [Yunus] ka bɔ [Az Zuhri] la ani n’o lakali kelen ye, a y’a fɔ an ye fana [Bisyir bin Muhamed] ko, a y’a fɔ an ye [Abdullah] ko, a y’a fɔ an ye [Yunus] ani [Zuriba wɛrɛ y’a fɔ an ye ka bɔ [AdulUld] la, i n’a fɔ] bin Abdullah] ka bɔ [Ibn Abbas] y’a fɔ, ko Rasulullah tun ye mɔgɔ ɲuman ye ka tɛmɛ adamadenw bɛɛ kan, sanko Ramadlan kalo la tuma min na mɛlɛkɛ Jibril ‘Alaihis Salam y’a kunbɛn, ani Jibril ‘Alaihis Salam lo tun be na a fɛ sufɛ o sufɛ ka kalan kɛ Qulan kalo la, Ramadlan kalo la. Tiɲɛ na, Rasulullah tun ka ɲi ka tɛmɛ fiɲɛ min be fiyɛra kan.
Hadith
Imam Bukhari : 6
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ
A y’a fɔ an ye [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi’] a ko, a y’a fɔ an ye [Syu’aib] ka bɔ [Az Zuhri] y’a fɔ ne ye [Ubaidula bin Abdullah bin ‘Utbah bin Mas’ud] ko [Abdullah bin ‘Abbas] y’a fɔ a ye ko [Abu] ale ye Harbdullah bin Tofyan ye; ko Heraclius ye kurayisi jagokɛlaw ka kulu dɔ sɔrɔ, o min tun be jago tagama dɔ la ka taga Siri jamana na wagati min na bɛnkan min tun be kira sallallaahu ‘alaihi wasallam ni Abu Sufyan ni kurayisi kafiriw cɛ, o donna fanga la. Tuma min na u lɔra Iliya’ la u ye Ɛrakli kunbɛn Ɛrakli ka weleli kosɔn k’u weele ka na baro kɛ a ka lajɛnba la, o wagati la Ɛrakli tun be ɲɔgɔn fɛ ni Ɔrɔmu mɔgɔba dɔw ye. Heraklius tun be kuma u fɛ bayɛlɛmabaga dɔ sababu fɛ. Herakili ko; ‘Aw cɛma, jumɛn lo ka denbaya jɛnɲɔgɔnya ka surun mɔgɔ min ma, ale ni mɔgɔ min b’a fɔra ko ale ye kira ye?’. Abu Sufyan ko; o ra, ne ka o jaabi; ‘Ne lo be ni denbaya jɛnɲɔgɔnya gwɛlɛ ye n’a ye ka tɛmɛ tɔɔw bɛɛ kan’. Herakili ko; ‘Aw k’a gwɛrɛ ne la ani a teriw fana na’. O la, u ye Kuraysiw bila Abu Sufyan kɔ. O kɔ, Ɛrakli y’a fɔ a ka bayɛlɛmabaga fɛ ko: ‘A fɔ a ye ko n’ y’a ɲininga cɛɛ min koo la min b’a fɔra ko ale ye kira ye. N’a ye ngalon tigɛ ne la, i ka kan ka ngalon tigɛ a la’. Ala, ni maloya min tun be sɔrɔ ngalon jalaki fɛ, u tun bena n’ minɛ, n’ tun bena ngalon tigɛ a la.’ Abu Sufyan ko; O la, a ye n ɲininga fɔlɔ min na a koo la - cira sallallaahu alayihi wasallam - o ye nin ye: ‘a bɔnsɔn lɔyɔrɔ ye mun ye aw cɛma?’. Ne k’a jaabi ko: ‘A bɔra bɔnsɔn ɲuman na’. A y’a ɲininga tugun ko: ‘Yala mɔgɔ wɛrɛ y’o fɔ ka kɔn ale ɲɛ wa?’ N y’a jaabi ko: ‘Foyi tɛ’. A y’a ɲininga tugun ko: ‘Yala a facɛ ye masacɛ ye wa?’ N y’a jaabi ko: ‘Ɔn ɔn’. Minw be tugu a kɔ, olu ye lɔyɔrɔbaw ye wa, walima mɔgɔ gwansanw lo?» Ne y’a jaabi ko: ‘Hali minw be tugu a kɔ, olu ye mɔgɔ gwansanw ye’. A y’a ɲininga tugun ko: ‘Yala mɔgɔ minw be tugura u kɔ, dɔ be farala u kan wala u be dɔgɔyara?’ N’ y’a jaabi ko: ‘Aw ka dɔ fara a kan’. A y’a ɲininga tugun ko: “Yala mɔgɔ dɔ murutira sabu a tun diminin lo a ka diinan kɔrɔ wa?” N y’a jaabi ko: ‘Foyi tɛ’. A y’a ɲininga tugun ko: ‘Yala i delila k’a ye a be ngalon tigɛra ka sɔrɔ ka min fɔ, a y’o fɔ wa? N’ y’a jaabi ko: ‘Abada’. A y’a ɲininga tugun ko: ‘Yala a delila ka nanbara kɛ wa?’ N’ y’a jaabi ko: ‘Abada. Tuma min na an tun be tagama n’a ye, a m’o kɛ abada’. Abu Sufyan ko: ‘Ne tɛ se ka foyi wɛrɛ fɔ ni kumaden nunu tɛ’. A y’a ɲininga tugun ko: ‘Aw be kɛlɛ kɛra n’a ye wa? Ne y’a jaabi ko: ‘Ɔnhɔn’. A y’u ɲininga tugun ko: “Kɛlɛ banna cogo di?” N’ y’a jaabi ko: ‘Kɛlɛ min be an n’ale cɛ, o ka bon kosɔbɛ. Tuma dɔw la, a b’an bugɔ, tuma dɔw la, an b’a bugɔ’. A y’a ɲininga tugun ko: ‘A ye cii di i ma ko i ka mun lo kɛ? Ne k’a jaabi ko: ‘A ka ci di an ma; ‘Aw ye Ala bato k’a sɔrɔ aw ma foyi jɛn n’a ye, aw bɛnbaw ka kumaw to yen. « A ye yamaruya di an ma fana ko an ka delili kɛ, ka zaka sara, ka tiɲɛ fɔ, ka yafa ɲɔgɔn ma ani ka teriya sabati ». O kama, Ɛrakli y’a fɔ a ka bayɛlɛmabaga ye ko: ‘A fɔ a ye ko n’ y’i ɲininga o tigi bangebagaw koo la, i y’a fɔ n’ ye ko o tigi bɔra mɔgɔba dɔ la. O cogo kelen na, o cɛ kununa a ta mɔgɔw ta durujaw cɛ ra. Ani n y’i ɲininga ni mɔgɔ dɔ delila k’a ka kuma fɔ ka kɔrɔ, i ko ɔnhɔn. N’a fɔra ko mɔgɔ dɔ y’o fɔ ka kɔrɔ, tiɲɛn na, n’ tun bena a miiri ko nin tigi be mɔgɔ dɔ lo ladegira ka kɔrɔ min tun y’o ɲɔgɔn fɔ. Ne y’i ɲininga fana n’a facɛ bɔra masacɛ la wa, i y’a jaabi ko ɔnhɔn. N ko n’a facɛ bɔra masaya la, siga t’a la, nin mɔgɔ nin bena a facɛ ka masaya ɲini. Ani n y'i ɲininga fana n'i delila k'a sɔrɔ . N’a ye ngalon tigɛ sanni a ka kuma fɔ, i y’a jaabi ko ɔnhɔn. N b’a faamu tiɲɛ na ko hali adamadenw tɛ ja gwɛlɛya ka ngalon tigɛ, ka ngalon tigɛ Ala la. Ne y'i ɲininga fana ko minw be tugu a kɔ, olu ye mɔgɔbabaw ye wa, walama mɔgɔ gwansanw lo?» Mɔgɔ dɔgɔman minw tugura a kɔ, i ka olugu jaabi. Tiɲɛn na, u ye kira ka kalandenw ye. N y’aw ɲininga fana ko tugubagaw hakɛ cayara walima a dɔgɔyara, aw y’a jaabi ko a cayara. Ani, o lo be kɛ limaniya koo la fɔɔ a ka dafa. Ne y'i ɲininga fana ni mɔgɔ dɔ bɔra diinan na sabu a tun diminin lo a ka diinan kɔrɔ. I y’a jaabi ko ɔnhɔn. Ani, limaniya be ten n’a be bonya ka taga ani n’a be bonya dusukun na. N’ y’i ɲininga fana n’a delila ka nanbara kɛ, i y’a jaabi ko abada. O cogo la, Cidenw tun tɛ se ka nanbara kɛ. Ani ne y’aw ɲininga fana ko a ye mun ci aw ma, aw y’a jaabi ko a ye yamaruya di aw ma ko aw ka Ala bato k’aw kana foyi fara a kan, ani a y’aw bali ka boliw bato, a ye yamaruya di aw fana ma ko aw ka delili sabati, ka zaka sara, ka tiɲɛ fɔ, ka yafa ɲɔgɔn ma ani ka teriya sabati. Ni aw bɛ min bɛɛ fɔra, o bɛɛ ye can ye, siga t’a ra, a bɛna masaya sigi ne sen kɔrɔ. N tun be sigasiga tiɲɛ na ko a tɛ aw cɛma sisan, ni n tun be sira lɔn ka taga a fɛ, tiɲɛ na, n tun bena n jija kosɔbɛ k’a sɔrɔ fɔɔ ni n tun b’a gɛrɛfɛ n tun b’a seenw ko siga t’a la. O kɔ, Herakili ye lɛtɛrɛ dɔ ɲini kira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ, Dihyah tun nana ni min ye Basrah mara ɲɛmɔgɔw ye. O kama, a ye lɛtɛrɛ di Ɛrakli ma, o kama a y’a kalan ani a kɔnɔkow sɛbɛra ko: ‘Bismillahir rahmanir Rahim. Ka bɔ Muhamadu, Ala n’a ka ciden ka baaraden fɛ ka taga se Herakili ma. Ɔrɔmu ka kuntigi, Kisili be sɔrɔ minw be tugu cikanw kɔ. O kɔ, sanni o ka kɛ, ne b’aw weele ni silamɛya welekan ye; Aw ka don silamɛya la, o tuma na aw bena lafiya sɔrɔ, Ala bena aw sara siɲɛ fila. Nka n’aw y’aw kɔ don, o tuma na, aw bena aw ka mɔgɔw ka jurumuw ta, ani: E kitabu mɔgɔw, aw ka na - ka kumaden dɔ minɛ - sariya - ko sɔsɔli tɛ an n’aw cɛ, ko an tɛ mɔgɔ si bato ni Ala tɛ, ko an tɛ foyi fara a kan ani ko an kelen si tɛ mɔgɔ wɛrɛw jati i n’a fɔ Rabbiw ni Ala tɛ’. N'u y'u kɔ don, i k'a fɔ u ye ko: «Anw ye minw ye, minw y'u yɛrɛ majigi -Ala ye-». Abu Sufyan ko: ‘Heraclius y’a ka kuma fɔ ka ban tuma min na, a ye lɛtɛrɛ kalan ka ban tuma min na, mankanba dɔ kɛra ani mankanba dɔ kɛra, o min y’an gwɛn ka bɔ yen. Ne k’a fɔ ne teriw ye an gbɛnnin kɔ; ‘Tiɲɛ na, a weelera ka don Abu Kabsyah dencɛ ka koow la. Ɛrakli tun be hami Ɔrɔmu masaya koo la. Hali o wagati la, n tun be hami fana ko Muhamadu bena ɲɛtaga sɔrɔ, fɔɔ a laban na - o dusukunnakow tununa o kɔ - Ala sɔnna n ma ka don silamɛya la. Ani Ibn An Nazhur, Iliya’ ka kuntigi dɔ ani Heraclius tun ye kerecɛnw ka evɛri ye, a ko loon dɔ la, Heraclius tagara bɔ Iliya’ ye, a tun be hami kosɔbɛ, a y’a fɔ a ka kɛlɛbolo ɲɛmɔgɔ dɔw ye ko: ‘Tiɲɛ na, an be ban aw ka koow cogoya la. Ka fara o kan, Ibn Nazhur y’a fɔ ko: ‘Heraclius tun ye lolow lɔnbaga ye ani a tun b’a janto lolow ka tagamacogo la tuma bɛɛ. Loon dɔ la, sarakalasebagaw tun be ɲiningali minw kɛ a ye, a y’u jaabi; ‘Su dɔ la, n’ tun be lolow tɛmɛtɔ filɛra tuma min na, n’ y’a ye ko Khitan masacɛ wolola, jɔn lo kɛnɛkɛnɛna nin mɔgɔw cɛma?’ Sarakalasebagaw jaabi; ‹Kɛnɛkɛnɛko minw bɛ kɛ Yahudiyaw dɔrɔn le ye, aw kana hami Yahudiyaw kosɔn. I ka yamaruya di dɔrɔn i ka masaya jamanaw bɛɛ ma, janko Yahutu minw be o jamanaw na, u ka faga’. K O wagati la, Heraclius, ciden min bɔra Bani Gassan masacɛ fɛ, o y’a yira ka Ala ka ciden (s.a.w) kofɔ, o cɛɛ ka maana lakali ka ban tuma min na, Heraclius y’a fɔ ko u k’a sɛgɛsɛgɛ k’a filɛ n’a kɛnɛkɛnɛna walima n’a ma kɛnɛkɛnɛ. A y’a sɛgɛsɛgɛ ka ban tuma min na, a y’a ye ko a tun ye mɔgɔfin ye tiɲɛn na. O kɔ, mɔgɔw y’o fɔ Ɛrakli ye. Heraclius ye cɛɛ ɲininga Arabu tɔɔw koo la, u kɛnɛkɛnɛna wala u ma kɛnɛkɛnɛ wa?’ A ka o jaabi ko; ‘Arabuw bɛɛ kɛnɛkɛnɛna’. Herakili ko; ‘Nin ye Umma masacɛ ye, tiɲɛ na, a wolola’. O kɔ, Ɛraklisi ye lɛtɛrɛ ci a tericɛ dɔ ma Ɔrɔmu, min ka lɔnniya ni Ɛraklisi ta tun be bɛn ɲɔgɔn ma - k’a fɔ a ye cira Muhamadu wololon na -. O wagati la, a tora a ka tagama na ka taga Himsha jamana na, nka sanni a ka se Himsha, a tericɛ ka lɛtɛrɛ jaabili tun sera fɔlɔ. A tericɛ sɔnna Heraclius ka miiriya ma ko Muhamadu wolola ani ko tiɲɛn na, a ye kira ye. O kɔ, Ɛrakli ye Ɔrɔmu ka faamanw weele u ka na a ka yɔrɔ la Himsha dugu la, bɛɛ kɛnin kɔ lajɛn na, Ɛrakli ye yamaruya di ko u ka daaw bɛɛ tugu. O kɔ, a ko; ‘E rum jamana, yala aw bɛɛ bena see sɔrɔ ani ɲɛtaga nɔɔrɔman na, k’a sɔrɔ masaya be to an bolo wa? N’i b’a fɛ, i ka sɔn a ma ko Muhamadu ye kira ye!’. U y'o kuma mɛn minkɛ, u bolila i n'a fɔ kongokolon faliw, hali k'a sɔrɔ daaw bɛɛ tun sɔgɔnin lo. Heraclius y’o koo ɲɔgɔn ye minkɛ, a jigi tigɛra k’u bena la Muhamadu ka kiraya la. O kɔ, a y’a fɔ bɛɛ ye ko u ka segi u ka sigiyɔrɔw la k’a fɔ; ‘Tiɲɛn na, ne ye min fɔ sisan, o tun ye k’aw bɛɛ ka jijali kɔrɔbɔ dɔrɔn. Sisan, ne y’o ŋaniya ye’. O kɔ, u y’u kunbiri gwan Erakili kɔrɔ ani u diyara a ye. O cogo la, Ɛrakli ka maana banna. A lakalira [Salih bin Kaisan] ni [Yunus] ni [Ma’mar] fɛ ka bɔ [Az Zuhri] fɛ.
Hadith
Imam Bukhari : 7
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ
A y’a fɔ an ye [Abdullah bin Musa] a ko, a y’a fɔ an ye [Hanzhala bin Abu Sufyan] ka bɔ [’Ikrimah bin Khalid] ka bɔ [Ibn Umar] ko: Rasulullah sallallahu ‘alayihi wasallam ko: ‘Silamɛya lɔra -jusigilan duuru kan-; seereya ko ala wɛrɛ tɛ yen ni Ala tɛ ani tiɲɛ na Muhamadu ye Ala ka ciden ye, min be seli sigi, ka zaka sara, ka hiji kɛ ani ka sun don ramadan kɔnɔ’.
Hadith
Imam Bukhari : 8
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ
A y’a fɔ an ye [Abdullah bin Muhamadu Al Ju’fi] ko, A y’a fɔ an ye [Abu ‘Amir Al ‘Aqadi] min ko, ko A y’a fɔ an ye [Suliman bin Bilal] ka bɔ [Abdullah bin Dinar] ka bɔ [Abu Salih] ka bɔ [Abu Hurairah] ka bɔ kira ka tɛmɛ ‘sallaalallahu ko: bolow, maloya fana ye limaniya dɔ ye’.
Hadith
Imam Bukhari : 9
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
A fɔra an ye [Adamu bin Abu Iyas] ko, A fɔra an ye [Syu’ba] ka bɔ [Abdullah bin Abu As Safar] fɛ ani [Isma’il bin Abu Khalid] ka bɔ [Asy Sya’bi] fɛ ka bɔ [Abdullah bin ‘Amru] fɛ min bɔra cira sallallallaahi a ko: lafiya la silamɛw fɛ, ani muhajiri ye mɔgɔ ye min be Ala ye min bali, o tigi b’o bila. ’ Abu Abdullah ko; ani [Abu Mu’awiya] ko; A y’a fɔ an ye [Daud], ko a ye Ibn Hind dencɛ ye, [Amir] ko; N ye [Abdullah] mɛn, o kɔrɔ ye ibn ‘Amru, ka bɔ cira sallallahu ka bɔ [Abdullah] ka bɔ [Daud] ka bɔ [‘Amir] ka bɔ [Abdullah] ka bɔ cira ka bɔ
Hadith
Imam Bukhari : 10
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
A y’a fɔ an ye [Sa’id bin Yahya bin Sa’id Al Qurasyi] ko, A y’a fɔ an ye [n’ facɛ] ko, ko A y’a fɔ an ye [Abu Burda bin Abdullah bin Abu Burda] ka bɔ [Abu Burda] ka bɔ [Abu Musa] ko: ‘E Ala ka ciden, silamɛya jumɛn lo ka bon ni bɛɛ ye?’ Rasulullah y’a jaabi ko: ‘Silamɛ minw latanganin lo u daa n’u bolow ma’.
Hadith
Imam Bukhari : 11
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
A y’a fɔ an ye [Amru bin Khalid] ko, A y’a fɔ an ye [Al Laits] ka bɔ [Yazid] ka bɔ [Abu Al Khair] ka bɔ [Abdullah bin Amru]; Mɔgɔ dɔ tun be yen min tun be cira ɲininga ko; ‘Silamɛya jumɛn lo ka fisa?’ Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam y’a jaabi ko: ‘I be dumuni di, i be foli kɛ mɔgɔw ye i be minw lɔn ani i t’u lɔn’.
Hadith
Imam Bukhari : 12
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
A ye [Musaddad] lakali an ye, a ye [Yahya] lakali an ye ka bɔ [Syu’bah] la ka bɔ [Qotadah] la ka bɔ [Anas] la ka bɔ cira sallallahu ‘alaihi wasallam la Ani ka bɔ [Husain Al Mu’alim] ko, a ye [Qotadah] lakali an ye ka bɔ [Anas] la ka bɔ ‘he ko: a b’a balimacɛ kanu i n’a fɔ a b’a yɛrɛ kanu cogo min na’.
Hadith
Imam Bukhari : 13
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ
A fɔra an ye [Abu Al Yaman] ko, a fɔra an ye [Syu’aib] ko, a fɔra an ye [Abu Az Zanad] ka bɔ [Al A’raj] ka bɔ [Abu Hurairah], ko Ala ka ciden (Ala ka hɛɛrɛ ka kɛ a kan) ko: ‘O la, n’ be min kanu, n’ tɛ la o la tugun. ka tɛmɛ a bangebagaw n’a denw kan’.
Hadith
Imam Bukhari : 14
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ
A tun be ɲɔgɔn fɛ an fɛ [Ya’qub bin Ibrahim] ko, a tun be ɲɔgɔn fɛ an fɛ [Ibnu Ulayyah] fɛ ka bɔ [Abdul Aziz bin Shuhaib] fɛ ka bɔ [Anas] fɛ ka bɔ kira sallallaahu ‘alaihi wasallam la Ani a tun be ɲɔgɔn fɛ fana an fɛ [Adamu] ko, a tun be ɲɔgɔn fɛ an fɛ ka bɔ [Syubah] la [S’A’] la. Nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ko: ‘Aw si tɛna la a la fo n’a y’a kanu ka tɛmɛ a bangebagaw, a denw ani adamadenw bɛɛ kan.’
Hadith
Imam Bukhari : 15
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ
A fɔra an ye [Muhamadu bin Al Mutsanna] ko, a fɔra an ye [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] ko, a fɔra an ye [Ayyub] ka bɔ [Abu Qilabah] ka bɔ [Anas bin Malik] ka bɔ cira sallallaahu 'alaihi wasallam ka mɔgɔ, a ko: ' limaniya: A ye Ala n’a ka ciden kɛ kanulenw ye a fɛ ka tɛmɛ nin fila kan. Ni a be mɔgɔ kanu, a t’a kanu fɔɔ Ala kosɔn. Ani, a be kɔsegi kafiri kɔniya i n’a fɔ a be fili jahanama kɔniya cogo min na.’
Hadith
Imam Bukhari : 16
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ
A y’a fɔ an ye [Abu Al Walid] ko, a y’a fɔ an ye [Syu’ba] y’a fɔ ne ye [Abdullah bin Abdullah bin Jabar], a ko; N ye [Anas] mɛn kira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ, a ko: ‘Lanaya tagamasiɲɛ ye ka -Ansar- kanu ani nifaq tagamasiɲɛ ye ka -Ansar- kɔniya’.
Hadith
Imam Bukhari : 17
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك
A y’a fɔ an ye [Abu Al Yaman] ko, a y’a fɔ an ye [Syu’aib] ka bɔ [Az Zuhri] ko, a y’a fɔ an ye [Abu Idris ‘Aidzullah bin Abdullah], ko [Ubadah bin Ash Shamit] tun ye teri ye min y’a seen don Badri kɛlɛ la ani a fana tun ye mɔgɔ minw ye o sufɛ, olu dɔ ye. ko Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam y’a fɔ tuma min na a tun b’a teri dɔw cɛma ko: ‘Aw ka la kantigiya la ne fɛ, aw kana Ala jɛn ni foyi ye, aw kana sonyali kɛ, aw kana kakalaya kɛ, aw kana aw deenw faga, aw kana galonw labɛn aw bolow ni aw senw cɛ, aw kana disobey kɛ. Aw la min y'u dafa, o tigi ka sara be Ala bolo, ani ni mɔgɔ min y'o koo nunu tiɲɛ, o kɔfɛ, Ala y'a ɲangi diɲɛ kɔnɔ, o ye kafarat ye a ma, ani min y'o koo nunu tiɲɛ, o kɔfɛ, Ala y'u datugu - a t'a ɲangi diɲɛ kɔnɔ - o tuma na, a ka jago be segi Ala ma, n'a b'a fɛ, walima a bena yafa a ma'. O kama, an y’an daa di a ma ko an bena kantigiya kɛ a ye o koo nunu kosɔn.
Hadith
Imam Bukhari : 18
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ
A fɔra an ye [Abdullah bin Maslamah] fɛ ka bɔ [Malik] fɛ ka bɔ [Abdurahman bin Abdullah bin Abdurahman bin Abu Sha’sha’ah] fɛ ka bɔ [a facɛ] fɛ ka bɔ [Abu Sa’id Al Khudri] fɛ ko a ko: silamɛ tun ye bakɔrɔn ye a tun be min sɛnɛ kuluw sanfɛ ani yɔrɔjanw na, a tun be taga n’a ye. a ka diinan be sɔrɔ siranya fɛ mɔgɔw k’a tɔgɔ tiɲɛ’.
Hadith
Imam Bukhari : 19
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا
A y’a fɔ an ye [Muhamed bin Salam] ko, a y’a fɔ an ye [Abdah] ka bɔ [Hisyam] ka bɔ [a fa] ka bɔ [Aisha] ko: ‘Ala ka ciden sallallaahu ‘alaihi wasallam tuma min na a ye yamaruya di tɔw ma, a ye yamaruya di u ma u ka kɛwalew kɛ, u tun be se ka minw kɛ, o kɔ, tɔw ye ko; ‘An tɛ i n’a fɔ ele, Ala ka ciden, bari i ka jurumu tɛmɛninw n’i ka jurumu nataw yafara i ma’. O la, a sallallaahu ‘alaihi wasallam diminina min tun be se ka ye a ɲɛda la, o kɔ, a ko: ‘Tiɲɛ na, min ka Ala bato ka tɛmɛ bɛɛ kan, min be Ala faamu ka tɛmɛ aw bɛɛ kan, o ye ne ye’.
Hadith
Imam Bukhari : 20
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ
A fɔra an ye [Sulaiman bin Harb] ko, a fɔra an ye [Syu’bah] ka bɔ [Qotadah] ka bɔ [Anas bin Malik] ka bɔ cira sallallaahu ‘alaihi wasallam fɛ, a ko: ‘Fɛɛn saba- minw be mɔgɔ bolo, a bena olu ka diya sɔrɔ ka tɛmɛ limaniya kan: Ala ka limaniya ka tɛmɛ a kan ani. Ani min, n’a ye mɔgɔ dɔ kanu, a t’o tigi kanu fɔɔ Ala ‘azza wajalla. Ani min kɔniyanin lo ka kɔsegi kafiri ma i n’a fɔ a kɔniyanin lo ka fili jahanama kɔnɔ cogo min na’.
