Embrasser l'Islam, cliquez ici
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 81

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَفَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ بِمِنًى لِلنَّاسِ يَسْأَلُونَهُ فَجَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ لَمْ أَشْعُرْ فَحَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ فَقَالَ اذْبَحْ وَلَا حَرَجَ فَجَاءَ آخَرُ فَقَالَ لَمْ أَشْعُرْ فَنَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ قَالَ ارْمِ وَلَا حَرَجَ فَمَا سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ شَيْءٍ قُدِّمَ وَلَا أُخِّرَ إِلَّا قَالَ افْعَلْ وَلَا حَرَجَ

Daf nu wax [Isma'il] ne: «Wax nama Malik ci Ibn Shihab ci Isa bin Talhah bin Ubaidillah ci Abdullah bin Amru bin Al Ash; ni Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam taxawoon na ci Mina ci hajj wada' di may nit ñi ñu laaj ko ay laaj. Mu am ku ñëw ni: 'Xamuma woon, gisnaa ni bi may kaare sama bopp, duma ray'. Kon Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam niko: 'Rey leen, du dara' ci la beneen nit ñëw niko: 'Xamuma woon, dafa melni bi may saraxe sànni wuma -jumrah-'. Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam dafa wax ni: sànni ko mu baax. Ta Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam laaju ñu ko lu jiitu ak lu ginnaaw lu dul mu tontu ne: “defal ko te baax na”.

Hadith

Imam Bukhari : 82

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ فِي حَجَّتِهِ فَقَالَ ذَبَحْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ فَأَوْمَأَ بِيَدِهِ قَالَ وَلَا حَرَجَ قَالَ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ فَأَوْمَأَ بِيَدِهِ وَلَا حَرَجَ

Musa bin Isma'il wax nu: Wuhaib neena, wax nu Ayyub ci Ikrimah ci Ibn Abbas; ni Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam amna ku ko laaj lu jëm ci hajj màkka, ki ko laaj: 'Dama ray baayima balaa may sànni juror'. Mu daal di yëngal loxoom, muy tekki ni 'kon dara'. Ak damay ras balaa may ray'. Mu daal di yëngal loxoom ngir wax ni 'kon dara'.

Hadith

Imam Bukhari : 83

حَدَّثَنَا الْمَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ سَالِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يُقْبَضُ الْعِلْمُ وَيَظْهَرُ الْجَهْلُ وَالْفِتَنُ وَيَكْثُرُ الْهَرْجُ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْهَرْجُ فَقَالَ هَكَذَا بِيَدِهِ فَحَرَّفَهَا كَأَنَّه يُرِيدُ الْقَتْلَ

Daf nu wax [Al Makki bin Ibrahim] neena, wax nu [Hanzalah bin Abu Sufyan] ci [Salim] neena; Ma dégg [Abu Hurairah] ci Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam, mu wax ni: 'Xam-xam dina yokk, ñàkk xam-xam dina tasaaroo, fitna dina tasaaroo, jafe-jafe yu bari dina am'. Ñu laaj ko, sallallaahu aleyhi wasallam: Yaw Yonent bi, luy jaxasoo? Kon Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam tontu ko ni: 'Nii'. Boroom bi def na geste ak loxoom ba noppi mu tiim ko. Melni limu bëggoon a wax mooy ray nit.

Hadith

Imam Bukhari : 84

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ فَاطِمَةَ عَنْ أَسْمَاءَ قَالَتْأَتَيْتُ عَائِشَةَ وَهِيَ تُصَلِّي فَقُلْتُ مَا شَأْنُ النَّاسِ فَأَشَارَتْ إِلَى السَّمَاءِ فَإِذَا النَّاسُ قِيَامٌ فَقَالَتْ سُبْحَانَ اللَّهِ قُلْتُ آيَةٌ فَأَشَارَتْ بِرَأْسِهَا أَيْ نَعَمْ فَقُمْتُ حَتَّى تَجَلَّانِي الْغَشْيُ فَجَعَلْتُ أَصُبُّ عَلَى رَأْسِي الْمَاءَ فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ مَا مِنْ شَيْءٍ لَمْ أَكُنْ أُرِيتُهُ إِلَّا رَأَيْتُهُ فِي مَقَامِي حَتَّى الْجَنَّةُ وَالنَّارُ فَأُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّكُمْ تُفْتَنُونَ فِي قُبُورِكُمْ مِثْلَ أَوْ قَرِيبَ لَا أَدْرِي أَيَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ يُقَالُ مَا عِلْمُكَ بِهَذَا الرَّجُلِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ أَوْ الْمُوقِنُ لَا أَدْرِي بِأَيِّهِمَا قَالَتْ أَسْمَاءُ فَيَقُولُ هُوَ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ جَاءَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى فَأَجَبْنَا وَاتَّبَعْنَا هُوَ مُحَمَّدٌ ثَلَاثًا فَيُقَالُ نَمْ صَالِحًا قَدْ عَلِمْنَا إِنْ كُنْتَ لَمُوقِنًا بِهِ وَأَمَّا الْمُنَافِقُ أَوْ الْمُرْتَابُ لَا أَدْرِي أَيَّ ذَلِكَ قَالَتْ أَسْمَاءُ فَيَقُولُ لَا أَدْرِي سَمِعْتُ النَّاسَ يَقُولُونَ شَيْئًا فَقُلْتُهُ

Musa bin Isma'il neena, Wuhaib neena, Hisyam ci Fatimah ne Asma neena: Daje naa ak Aisyah bi muy ñaan. Ginaaw loolu ma laaj ko: 'Lu nit ñi di def?' Aisyah daal di màndargaal asamaan. Dafa mujj dem ba nit ñi doon ñaan ci jamonoy eclipse solaire. Kon Aisha niko: “Yalla na Yàlla gërëm”. Ma laajaat: 'Benn firnde rek?' Ba noppi mu yëngal boppam, muy yëngal boppam ngir wane ni nangu na. Ma bokk ci ñaan gi, waaye ma yëg lu jaxasoo, ma xooj sama bopp ak ndox. Ci xutbam, Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam gërëm na Yàlla, te sellal ko, ba noppi mu wax: 'amul lenn luñu ma wanewul, fileek gisuma ko ci fi ma nekk ba ci asamaan ak jahannama, ci la ñu ma wàccee : ni dina ñu feeñ ci tukki ci seen bàmmeel ci jëmmu s - of I - al self Asma neena' boole ci tuuma Al Masihud Dajjal -; 'Dina ñu laaj kenn -ci bàmmeel-; 'Lu nga xam ci nit kii?' Ci wàllu gëm-gëm yi wala nit ñi gëm-gëm, -Asma' xamul kan ci ñaar ñi lañu bëgga wax - dina tontu: 'Mooy Muhamed, Yonent Yàlla bi ñëw ci nun di indi ay leeral ak tegtal. Kon danuy dalal te nu ngi koy topp. Mooy Muhamed,' mu wax ko ñatti yoon. Kon ñu ni nit kooku: 'Nelaw ci jàmm, xam nanu ni nit ku gëm nga'. Lu jëm ci nit ñi Munafiq wala nit ñi am sikki-sakka, -Asma' xamul ci ñaar ñi kan lay wax-, dina tontu; Xamuma kan la, dégg naa nit ñi di wax ci dara moo tax ma wax ko.

Hadith

Imam Bukhari : 85

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ قَالَكُنْتُ أُتَرْجِمُ بَيْنَ ابْنِ عَبَّاسٍ وَبَيْنَ النَّاسِ فَقَالَ إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ أَتَوْا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَنْ الْوَفْدُ أَوْ مَنْ الْقَوْمُ قَالُوا رَبِيعَةُ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ أَوْ بِالْوَفْدِ غَيْرَ خَزَايَا وَلَا نَدَامَى قَالُوا إِنَّا نَأْتِيكَ مِنْ شُقَّةٍ بَعِيدَةٍ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَيُّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ وَلَا نَسْتَطِيعُ أَنْ نَأْتِيَكَ إِلَّا فِي شَهْرٍ حَرَامٍ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ نُخْبِرُ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا نَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ أَمَرَهُمْ بِالْإِيمَانِ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَحْدَهُ قَالَ هَلْ تَدْرُونَ مَا الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَتُعْطُوا الْخُمُسَ مِنْ الْمَغْنَمِ وَنَهَاهُمْ عَنْ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ قَالَ شُعْبَةُ رُبَّمَا قَالَ النَّقِيرِ وَرُبَّمَا قَالَ الْمُقَيَّرِ قَالَ احْفَظُوهُ وَأَخْبِرُوهُ مَنْ وَرَاءَكُمْ

Mu wax nu [Muhamed bin Bashyar] neena, wax nu [Ghundar] neena, wax nu [Syu'bah] ci [Abu Jamrah] neena [maa ngi nekkoon tekkikat ci diggante [Ibn 'Abbas] ak nit ñi, mu ne; ni ay ndaw yu bawoo ci Abdul Qais ñëwoon nañu ngir daje ak Yonent bi, Yonent bi niko: 'Kan moo yónnee lii, wala ban askan la?' Yonent bi tontu ko ne: Rabiha. Ci la Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam wax ni: 'Dalal leen nit ñi wala ndaw yi ci seen bëgg-bëgg te baña réccu'. Yonent ya ne ko: “Yaw Yonent bi, tukki bu sori lanu jógee, tamit diggante sunu dëkk ak sa dëkk am na dëkku mudlor yu weekar yi, te manunoo ñëw ci yaw ludul ci weer wu tedd wi. Jàngaleel nu benn ndigal bu leer, nu mëna ko jëfandikoo, jàngal ko nit ñi ci sunu dëkk, nu mëna dugg ci asamaan si'. Ba noppi ñu laaj Yonent bi lu jëm ci naan. Moo tax Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam digël na ñeenti mbir te tere leen ñeenti mbir, digël leen ñu gëm Yàlla jepp, mu ne leen: “Ndax xam ngeen luy gëm Yàlla jepp?” Ñu tontu ko: “Yàlla ak Yonentam ñoo gën xam”. Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam dafa ko leeralal ni: 'Seedeel ni amul yàlla bu yelloo jaamu ludul Yàlla, te Muhamed mooy ndawu Yàlla, ngeen ñaan, ngeen fay zakat, woor ci weeru koor te ngeen joxe benn ci juróomi xare yi ci xare bi'. Boroom bi daf leen tere ci ñeenti mbir, ñooy naan ci al hantam, ad dubbaa` ak al muzaffaat. Syu'bah leeral; yenn saa mu wax naqir, yenn saa muqoyyir -nekkul naqir-. Ginaaw loolu Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam niko: 'xoolal lépp te wax ko nit ñi ci sa dëkk'.

Hadith

Imam Bukhari : 86

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ الْحَارِثِأَنَّهُ تَزَوَّجَ ابْنَةً لِأَبِي إِهَابِ بْنِ عَزِيزٍ فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ أَرْضَعْتُ عُقْبَةَ وَالَّتِي تَزَوَّجَ فَقَالَ لَهَا عُقْبَةُ مَا أَعْلَمُ أَنَّكِ أَرْضَعْتِنِي وَلَا أَخْبَرْتِنِي فَرَكِبَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْمَدِينَةِ فَسَأَلَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَيْفَ وَقَدْ قِيلَ فَفَارَقَهَا عُقْبَةُ وَنَكَحَتْ زَوْجًا غَيْرَهُ

Mu wax nu [Muhamed bin Muqotil Abu Al Hasan] wax, wax nu [Abdulla] wax, wax nu [Omar bin Sa'id bin Abu Husain] wax, wax ma [Abdullah bin Abu Awalkah] ci ['Uqbah bin Al Harith]; ni dafa sëy ak ab jigéen, doomu Ibn Ihab bin 'Aziz. Ba noppi benn jigéen ñëw ne ko: “Mas naa nàmpal Uqbah ak jigéen ja mu takk”. Uqbah ni ku jigéen ki: 'Xamuma woon ni danga ma ween te waxoo ma ko'. Moo tax Uqbah dawal otoom ngir daje ak Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam ci Medina, mu wax ko jafe-jafeem. Moo tax Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam wax ne: '' Lan lanu wara def doonte wax na ko ba noppi''. Moo tax Uqbah fase ko, sëy beneen jabar.

Hadith

Imam Bukhari : 87

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عُمَرَ قَالَكُنْتُ أَنَا وَجَارٌ لِي مِنْ الْأَنْصَارِ فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ وَهِيَ مِنْ عَوَالِي الْمَدِينَةِ وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا فَإِذَا نَزَلْتُ جِئْتُهُ بِخَبَرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنْ الْوَحْيِ وَغَيْرِهِ وَإِذَا نَزَلَ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ فَنَزَلَ صَاحِبِي الْأَنْصَارِيُّ يَوْمَ نَوْبَتِهِ فَضَرَبَ بَابِي ضَرْبًا شَدِيدًا فَقَالَ أَثَمَّ هُوَ فَفَزِعْتُ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ قَالَ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَإِذَا هِيَ تَبْكِي فَقُلْتُ طَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ لَا أَدْرِي ثُمَّ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ أَطَلَّقْتَ نِسَاءَكَ قَالَ لَا فَقُلْتُ اللَّهُ أَكْبَرُ

Neena ñu [Abu Al Yaman] neena ñu [Syu'aib] ci [Az Zuhri]. buñu sukkandikoo ci beneen yoon; Abu Abdullah neena; mu wax Ibn Wahb; ci [Yunus] ci [Ibn Shihab] ci [Ubaydullah bin Abdullah bin Abu Tsaur] ci [abdullah bin Abbas] ci [Umar] ne: Man ak sama dëkkandoo bu bawoo ci Anshar danu nekkoon ci village bu Banu Umayyah bin Zaid, mu nekkoon kenn ci ñi gëm ci Medina. Yonent bi Sallallaahu aleyhi wasallam, benn bis ma dajeek moom sallallaahu aleyhi wasallam ak beneen bis ki ko dajeel salallaahu aleyhi wasallam, Bi sama tur jotee ma laaj ci wahyu bi wàcc ci bis boobu ak yeneen mbir. Te bu sama dëkkandoo jotee, noonu lay defee. Bi sama dëkkandoo jotee, mu ñëw ci man, fëgg sama buntu bu baax, naan: 'Ndax mingi fi?' Ma jaaxle lool, ma génn ngir daje ak moom. Muni ma: 'Jafe-jafe bu rëy am na!'. Omar ne ko : « Demoon naa seeti Hafshah, mu gis ni dafay jooy, ma laaj ko ndax Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam fase nala ? Hafshah tontu ko: 'Xamuma.' Ci noonu ma daje ak Yonent bi, bi may taxaw ma laaj ko: 'Ndax yaa ngi fase seeni jabar?' Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam tontu ko ne: “Déedéet”. Moo tax ma ne: “Yàlla Màgg na”.

Hadith

Imam Bukhari : 88

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ ابْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَا أَكَادُ أُدْرِكُ الصَّلَاةَ مِمَّا يُطَوِّلُ بِنَا فُلَانٌ فَمَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَوْعِظَةٍ أَشَدَّ غَضَبًا مِنْ يَوْمِئِذٍ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ مُنَفِّرُونَ فَمَنْ صَلَّى بِالنَّاسِ فَلْيُخَفِّفْ فَإِنَّ فِيهِمْ الْمَرِيضَ وَالضَّعِيفَ وَذَا الْحَاجَةِ

Bimu nu wax [Muhamed bin Kathir] neena, ginaaw bimu nu wax [Sufyan] ci [Ibn Abu Khalid] ci [Qais bin Abu Hazim] ci [Abu Al Mas'ud Al Ansari], benn xarit laaj ko: 'Yaw Yonent Yàlla, mënu ma muñ ñaan gu yàgg guñu jiite.' Kon musu ma gis Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam di artu ak mer gu ëpp limu ko joxe bis boobu, mu ni: 'Yéen nit ñi, ngeen di tax nit ñi daw. Kon képp kuy ñaan ngir jiital nit ñi, woyof ko. Ndax ci ñoom amna ñu feebar, ñu néew doole ak ñu am soxla'.

Hadith

Imam Bukhari : 89

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ الْمَدِينِيُّ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ يَزِيدَ مَوْلَى الْمُنْبَعِثِ عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنْ اللُّقَطَةِ فَقَالَ اعْرِفْ وِكَاءَهَا أَوْ قَالَ وِعَاءَهَا وَعِفَاصَهَا ثُمَّ عَرِّفْهَا سَنَةً ثُمَّ اسْتَمْتِعْ بِهَا فَإِنْ جَاءَ رَبُّهَا فَأَدِّهَا إِلَيْهِ قَالَ فَضَالَّةُ الْإِبِلِ فَغَضِبَ حَتَّى احْمَرَّتْ وَجْنَتَاهُ أَوْ قَالَ احْمَرَّ وَجْهُهُ فَقَالَ وَمَا لَكَ وَلَهَا مَعَهَا سِقَاؤُهَا وَحِذَاؤُهَا تَرِدُ الْمَاءَ وَتَرْعَى الشَّجَرَ فَذَرْهَا حَتَّى يَلْقَاهَا رَبُّهَا قَالَ فَضَالَّةُ الْغَنَمِ قَالَ لَكَ أَوْ لِأَخِيكَ أَوْ لِلذِّئْبِ

Abdul Malik bin Amru Al Aqadi neena, Suleymaan bin Bilal Al Madini ci Rabi'ah bin Abu Abdurrahman ci Yazid, jaam bu njëkk ci Al-Munba'id, ci Al-Munba'it. Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam laaj na ko lu jëm ci mbir yi ñu fekk, ci la Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam wax: 'Xamleen buum yi, wala mu wax; sac ak couvercle, suko defee nga yëgle ko ci benn at, ginaaw ga nga jëfandikoo ko. Su boroom bi ñëwee, nga jox ko'. Góor gi laaj ko : ‘ Naka ki fekkoon giléem bi ? Kon Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam mer ba kanam ga xonk, ba noppi niko: 'lan ngeen di def ak gaameel boobu, ndax dafay faral di yóbbaale ndox ci biir, mingi sol dàll ngir mëna dem ak dikk di wër lumu naan ak lekk ñax, kon bàyyileen ko mu jël ba boroomam ñëw.' Ku góor ki laajaat ndax amna bëy, mu tontu ko ni: 'Lii mooy yaw wala sa rak wala luu'.

Hadith

Imam Bukhari : 90

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلَاءِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَسُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَشْيَاءَ كَرِهَهَا فَلَمَّا أُكْثِرَ عَلَيْهِ غَضِبَ ثُمَّ قَالَ لِلنَّاسِ سَلُونِي عَمَّا شِئْتُمْ قَالَ رَجُلٌ مَنْ أَبِي قَالَ أَبُوكَ حُذَافَةُ فَقَامَ آخَرُ فَقَالَ مَنْ أَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ أَبُوكَ سَالِمٌ مَوْلَى شَيْبَةَ فَلَمَّا رَأَى عُمَرُ مَا فِي وَجْهِهِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَتُوبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Mu wax nu [Muhamed bin Al'Ala] ni, Mu wax nu [Abu Usamah] ci [Buraid] ci [Abu Burdah] ci [Abu Musa] ne; Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam mas na ñu laaj lu mu neexul, bi mu wéyee di laaj, mu mer ba wax nit ñi: “Laajleen ma lu ngeen neex”. Moo tax am ku laaj : ‘ Kan mooy sama pàppa ? Mu tontu ko niko: "Sa pàppa mooy Hudzafah". Beneen bi laaj: “Kan mooy sama baay, yaw Rasulullah, sa baay Salim, sahaya Syaibah” Bi Omar gisee li nekkoon ci kanamam, mu ne: “Yaw Rasulullah, nu tuub Yàlla ‘azza wajalla’.

Hadith

Imam Bukhari : 91

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُذَافَةَ فَقَالَ مَنْ أَبِي فَقَالَ أَبُوكَ حُذَافَةُ ثُمَّ أَكْثَرَ أَنْ يَقُولَ سَلُونِي فَبَرَكَ عُمَرُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ فَقَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَبِيًّا فَسَكَتَ

Dafa wax nu [Abu Al Yaman] wax, wax nu [Syu'aib] ci [Az Zuhri] wax, wax ma [Anas bin Malik] ni Yonent bi (saw) génn, ci la Abdullah bin Hudzafah jàkkarloo ak moom niko: 'Kan mooy sama pàppa?' Boroom bi tontu ko ne: “Sa baay Hudzaafah”. Bi ay laaj di gënë bari, Yonent bi ne ko: “Laajleen ma?” Ci noonu la Omar sukku ni: 'Nun Yàlla sunu Rab, Islam sunu diine, Muhamed sunu Yonent'. Ci noonu Abdulaa bin Hudzafah daal di noppi.

Hadith

Imam Bukhari : 92

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ إِذَا سَلَّمَ سَلَّمَ ثَلَاثًا وَإِذَا تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ أَعَادَهَا ثَلَاثًا

Abda ne: Abdushamad ne: Abdullah bin Al Mutsanna ne: [Tsumamah bin Abdullah] daf nu wax ci [Anas] ci Yonent bi, ni su Yonent bi nuyoo, daf koy wax ñatti yoon, bu wax benn baat daf koy baamtu ñatti yoon.

Hadith

Imam Bukhari : 93

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الصَّفَارُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ إِذَا تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ أَعَادَهَا ثَلَاثًا حَتَّى تُفْهَمَ عَنْهُ وَإِذَا أَتَى عَلَى قَوْمٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ سَلَّمَ عَلَيْهِمْ ثَلَاثًا

Abdullah Ash Shafar neena ñu, Abdullah bin Al Mutsanna neena ñu. [Tsumamah bin Abdullah] daf nu wax ci [Anas] ci Yonent bi, ni su Yonent bi waxee, daf koy baamtu ñatti yoon ba ñu mëna ko dégg, te bu ñëwee ci nit ñi, daf leen nuyu ñatti yoon.

Hadith

Imam Bukhari : 94

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَتَخَلَّفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ سَافَرْنَاهُ فَأَدْرَكَنَا وَقَدْ أَرْهَقْنَا الصَّلَاةَ صَلَاةَ الْعَصْرِ وَنَحْنُ نَتَوَضَّأُ فَجَعَلْنَا نَمْسَحُ عَلَى أَرْجُلِنَا فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا

Musaddad neena: "Abu Awanah" ci Abu Bisyir, ci Yusuf bin Mahak, ci Abdullah bin Amru, mu ne, "Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam dafa musa bàyyi sunu ginaaw ci tukki bi nu nekkee ci tukki bu nu doon def. def ablution ci fomp sunuy tànk. Moo tax Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam yuuxu ci baat bu dëgër niko: 'Tolluwaayu taloŋ yu tooyul, dina ñu dem safara'. Mu yuuxu ko ñaar wala ñetti yoon.

Hadith

Imam Bukhari : 95

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ هُوَ ابْنُ سَلَامٍ حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ حَيَّانَ قَالَ قَالَ عَامِرٌ الشَّعْبِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةٌ لَهُمْ أَجْرَانِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ وَآمَنَ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْعَبْدُ الْمَمْلُوكُ إِذَا أَدَّى حَقَّ اللَّهِ وَحَقَّ مَوَالِيهِ وَرَجُلٌ كَانَتْ عِنْدَهُ أَمَةٌ فَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ تَأْدِيبَهَا وَعَلَّمَهَا فَأَحْسَنَ تَعْلِيمَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا فَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِثُمَّ قَالَ عَامِرٌ أَعْطَيْنَاكَهَا بِغَيْرِ شَيْءٍ قَدْ كَانَ يُرْكَبُ فِيمَا دُونَهَا إِلَى الْمَدِينَةِ

Wax nu [Muhamed Ibnu Salam], Wax nu [Al Muharibi] wax nu [Salih bin Al Hayyan] wax nu [Amir Asy Sya'bi]; waxma [Abu Burdah] ci [baayam] ne, Yonent bi (saw) dafa wax: 'Amna ñatti nit ñuy am ñaari yoon; ku bokk ci Ai Teere bi ku gëm Yonentaam te gëm Muhammad sallallaahu aleyhi wasallam, ak jaam buy mottali àqi Yàlla ak àqi boroomam. Te ku am surga bu jigéen te di ko toppatoo bu baax, di ko jàngal bu baax, di ko jàngal njàng mu gën, ba noppi bàyyi ko, takk ko, kon dina am ñaari yool. Amir niko: 'Maa ngi la jox jafe-jafe bii te duma fay, te dem naa Medina ngir wut ko'.

Hadith

Imam Bukhari : 96

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَيُّوبَ قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَأَشْهَدُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ قَالَ عَطَاءٌ أَشْهَدُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ وَمَعَهُ بِلَالٌ فَظَنَّ أَنَّهُ لَمْ يُسْمِعْ فَوَعَظَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ فَجَعَلَتْ الْمَرْأَةُ تُلْقِي الْقُرْطَ وَالْخَاتَمَ وَبِلَالٌ يَأْخُذُ فِي طَرَفِ ثَوْبِهِقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَطَاءٍ وَقَالَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَشْهَدُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Sulayman bin Harb moo nu nettali, ne ko: «Syu'bah, Ayyub, ne ko; Dégg naa ['Atho'] wax; Ma dégg Ibn Abbas wax ni: Seede naa ni Yonent bi dafa doon déggal Atho, mu ne; Ma gis Ibn Abbas wax; - ni Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam génne ak Bilal, -mu xalaat ni dégluwul, - moo tax Yonent bi jàngal jigéen ñi njàngale, digal leen ñu saraxe, ci noonu la benn jigéen jox ko ay nopp wurus ak ay baagu, Bilal def leen ci pooku chemise bi. Abu Abdullah dafa wax; Ismaayil ne ko; ci [Ayyub] ci [‘Atho’], mu wax; ci [Ibn 'Abbas] ni dafa seede ci Yonent bi

Hadith

Imam Bukhari : 97

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُ قَالَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَسْعَدُ النَّاسِ بِشَفَاعَتِكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ ظَنَنْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَنْ لَا يَسْأَلُنِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ أَحَدٌ أَوَّلُ مِنْكَ لِمَا رَأَيْتُ مِنْ حِرْصِكَ عَلَى الْحَدِيثِ أَسْعَدُ النَّاسِ بِشَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ خَالِصًا مِنْ قَلْبِهِ أَوْ نَفْسِهِ

Abdul Aziz bin Abdullah neena ñu ma, waxoon nañu ma Sulaiman ci Amru bin Abu Amru ci Sa'id Al Maqburi ci Abu Hurairah, mu ne: laaj nañu ko Yonent bi Yàlla def ci yaw bisu àtte ba?' Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam tontu ko ne: «Yaw Abu Hurayrah, dama yaakaaroon ni kenn jiituwul laaj mbir mii, ndax gis naa ni ngay bàyyi xel ci xadiis bi. Ki gëna kontaan ci sama ñaan ci bis pénc mooy ki wax Laa ilaaha illallah ci xol bu dëggu wala ci ruuh.

Hadith

Imam Bukhari : 98

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ لَا يَقْبِضُ الْعِلْمَ انْتِزَاعًا يَنْتَزِعُهُ مِنْ الْعِبَادِ وَلَكِنْ يَقْبِضُ الْعِلْمَ بِقَبْضِ الْعُلَمَاءِ حَتَّى إِذَا لَمْ يُبْقِ عَالِمًا اتَّخَذَ النَّاسُ رُءُوسًا جُهَّالًا فَسُئِلُوا فَأَفْتَوْا بِغَيْرِ عِلْمٍ فَضَلُّوا وَأَضَلُّواقَالَ الْفِرَبْرِيُّ حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ قَالَ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ هِشَامٍ نَحْوَهُ

Daf nu wax [Isma'il bin Abu Uwais] neena, wax ma [Malik] ci [Hsyyam bin 'Urwah] ci [pàppaam] ci [Abdullah bin 'Amru bin Al'Ash] neena; Ma dégg Yonent bi (saw) wax ni: 'Dëgg la, Yàlla du dindi xam-xam ci jamonoy dindi ko ci jaam yi, waaye Yàlla dafay dindi xam-xam ci joxe gëstukat yi, suko defee suñu desee gëstukat yi, nit ñi dina ñu tànn njiit yu bawoo ci fatwa yi, xam-xam, dañu réer, réer. Said Al Firabri Neena ñu Abbas ne, Neena ñu Qutaibah Neena ñu Jarir ci Hisham ni ko itam.

Hadith

Imam Bukhari : 99

حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ الْأَصْبَهَانِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ ذَكْوَانَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّقَالَتْ النِّسَاءُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَلَبَنَا عَلَيْكَ الرِّجَالُ فَاجْعَلْ لَنَا يَوْمًا مِنْ نَفْسِكَ فَوَعَدَهُنَّ يَوْمًا لَقِيَهُنَّ فِيهِ فَوَعَظَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ فَكَانَ فِيمَا قَالَ لَهُنَّ مَا مِنْكُنَّ امْرَأَةٌ تُقَدِّمُ ثَلَاثَةً مِنْ وَلَدِهَا إِلَّا كَانَ لَهَا حِجَابًا مِنْ النَّارِ فَقَالَتْ امْرَأَةٌ وَاثْنَتَيْنِ فَقَالَ وَاثْنَتَيْنِحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَصْبَهَانِيِّ عَنْ ذَكْوَانَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَذَا وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَصْبَهَانِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَازِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ ثَلَاثَةً لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ

Daf nu wax [Aadama] ni, Wax nu [Syu'bah] ni, wax ma [Ibnu Al Ashbahani] ni; Dégg naa ko [Abu Shalih Dzakwan] wax ko ci [Abu Sa'id Al Khudri]; Jigéen ñi niko: 'Góor ñi dañu nu daan ngir daje ak yaw, kon jox nu benn bis nu daje ak yaw, kilifa gi'. Kon Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam digoon leen kenn mu daje ak ñoom, ci la Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam jàngal leen benn njàngale, digal leen, mu wax ci ñoom ni: 'Kenn ci yéen du jiitu ñatti doomam fileek nekkul luy muur boppam ci safara'. Kenn neena: 'ana ñaari nit?' Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam tontu ko ni: 'ñaar itam'. Neena ñu [Muhamed bin Basyyar] ne, Neena ñu [Gundar] ne, Neena ñu [Syu'bah] ci [Abdurrahman Al Ashbahani] ci [Dzakwan] ci [Abu Sa'id Al Khudri] ci Yonent bi. Abdurahman Al Asbahani dafa wax ni: Dégg naa [Abu Hazm] ci [Abu Hurairah] ni: “Ñatti nit ñu yeggul ci màgget.”

Hadith

Imam Bukhari : 100

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ قَالَ أَخْبَرَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَكَانَتْ لَا تَسْمَعُ شَيْئًا لَا تَعْرِفُهُ إِلَّا رَاجَعَتْ فِيهِ حَتَّى تَعْرِفَهُ وَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ حُوسِبَ عُذِّبَ قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ أَوَلَيْسَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى{ فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا }قَالَتْ فَقَالَ إِنَّمَا ذَلِكِ الْعَرْضُ وَلَكِنْ مَنْ نُوقِشَ الْحِسَابَ يَهْلِكْ

Neenañu nu [Sa'id bin Abu Maryam] neena, nettali nañu ko [Nafi' bin Omar] neena, waxoon nañu ma [Ibn Abu Awalkah] ni [Aishah] jabar ji Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam dégluwul dara lumu xamul ci lu jëm ci 'uniphetillah' xam, te Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam mus naa wax: 'Ku ñu yar dafay tekki ni dañu koy sonal' Aisyah ne: kon ma laaj Yonent bi: 'ndax Yàlla Ta'ala waxul: 'Ci yàgg dina ñu ko yar ci lim bu woyof' Aisyah ne ko: Kon Yonent bi ne ko 'sallaalaahu is: de -jëfandikoo-. Waaye, képp ku ñuy werante ci lim bi, ci dëgg dina nekk ci jafe-jafe.'