Embrasser l'Islam, cliquez ici
ISLAM AL-HAQ: QURAN & HADITH
(The True Islam)
Free Download / Download

Imam Bukhari (الامام البخاري) - 7008 Hadith

Hadith

Imam Bukhari : 1

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيَّ يَقُولُ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ إِلَى امْرَأَةٍ يَنْكِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ

Mu wax nu [Al Humaidi Abdullah bin Az Zubair] mu ne, Mu wax nu [Sufyan] ki wax, mu wax nu [Yahya bin Sa'id Al Ansari] wax nu [Muhamed bin Ibrahim At Taimi], mu dégg [Alqamah bin Waqash Say Al Laitsi]; Mus naa dégg [Omar bin Al Khaththab] ci mimbar bi naan; Dégg naa Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam mu naan: “jëf yépp a ngi aju ci yéene, yoolub nit ku nekk a ngi aju ci limu yéene; Képp ku fas yéene tudd ngir àddina si mu bëgg a àgg walla ngir jigéen ju mu bëgg a takk, tudd gi mu fa jublu woon la.

Hadith

Imam Bukhari : 2

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْيُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْيَانًا يَأْتِينِي مِثْلَ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَيَّ فَيُفْصَمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْهُ مَا قَالَ وَأَحْيَانًا يَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ رَجُلًا فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَنْزِلُ عَلَيْهِ الْوَحْيُ فِي الْيَوْمِ الشَّدِيدِ الْبَرْدِ فَيَفْصِمُ عَنْهُ وَإِنَّ جَبِينَهُ لَيَتَفَصَّدُ عَرَقًا

Neena ñu [Abdullah bin Yusuf] neena, ñu nettali nu [Malik] ci [Hsyyam bin 'Urwah] ci [pàppaam] ci [Aisyah] yaayu Mu'minin, ni Al Harith bin Hisham laaj Rasulullah: 'Yaw Rasulullah, Kon Rasulullah shallallahu 'alaihi wasallam tontu ko ni: 'Yenn saa mu ngi ñëw ci man ni bruit cloche yuy jekki rek, te anam wi moo gëna metti ci man, suko defee mu taxaw ngir mëna dégg li ñuy wax. Yenn saa mu am malaaka buy ñëw ni nit wax ak man, ma topp limu wax. Aisyah neena: 'Dëgg la, benn bis ma gis wahyu wàcci ci moom, sallallaahu 'alaihi wasallam ci bis bu sedd lool, mu taxaw, ma gis jëwam di tuuru ak ñaq'.

Hadith

Imam Bukhari : 3

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْأَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْوَحْيِ الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لَا يَرَى رُؤْيَا إِلَّا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلَاءُ وَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ قَالَ مَا أَنَا بِقَارِئٍ قَالَ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ{ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ }فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ بِنْتِ خُوَيْلِدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِيجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي فَقَالَتْ خَدِيجَةُ كَلَّا وَاللَّهِ مَا يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى ابْنَ عَمِّ خَدِيجَةَ وَكَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعِبْرَانِيَّ فَيَكْتُبُ مِنْ الْإِنْجِيلِ بِالْعِبْرَانِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنْ ابْنِ أَخِيكَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا إِذْ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ قَالَ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمِثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلَّا عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ وَفَتَرَ الْوَحْيُقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَ وَهُوَ يُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْيِ فَقَالَ فِي حَدِيثِهِ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي إِذْ سَمِعْتُ صَوْتًا مِنْ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِي فَإِذَا الْمَلَكُ الَّذِي جَاءَنِي بِحِرَاءٍ جَالِسٌ عَلَى كُرْسِيٍّ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ فَرُعِبْتُ مِنْهُ فَرَجَعْتُ فَقُلْتُ زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ يَا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ إِلَى قَوْلِهِ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ }فَحَمِيَ الْوَحْيُ وَتَتَابَعَ تَابَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَأَبُو صَالِحٍ وَتَابَعَهُ هِلَالُ بْنُ رَدَّادٍ عَنْ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ يُونُسُ وَمَعْمَرٌ بَوَادِرُهُ

Dañu nu wax ni [Yahya bin Bukair] dafa wax, wax nañu nu ci [Al Laits] ci ['Uqail] ci [Ibn Shihab] ci ['Urwah bin Az Zubair] ci ['Aisyah] -Yaayu Mu'minin-, ni ko: 'Ndoortelu wahyu bi mooy Saahuullah a gént ci nelaw. Te du gént fileek ñëwul ni leeru fajar. Ginaaw loolu mu am mbégte ci mbëggeel wéet, mu tànn grotte Hiro mu muñ ko, maanaam jaamu guddi ab diir balaa muy dellusi ci njabootam ngir waajal dundu. Ginaaw loolu mu daje ak Khadijah ngir waajal lekk. Ba Al Haq mujjee ñëw bimu nekkee ci grotte Hiro, malaaka ñëw niko: 'Jàngaleel?' Mu tontu ko: 'Mënu ma jàng'. Malaaka ma jàpp ma laxasu ma bu baax ba noppi bàyyi ma niko: Jàngaleel! Mu tontu ko: 'Mënu ma jàng'. Malaaka ma jàpp, laxasu ma bu baax ba noppi bàyyi ma ni: 'Jàngaleel!'. Mu tontu ko: 'Mënu ma jàng'. Malaaka ma jàppaat, laxasu ma ñatteelu yoon bu baax, ba noppi bàyyi ma dem, ba noppi ni: -Jàngaleel ci -wax- turu sa Yàlla bi sàkk, dafa sàkk nit ci deret ju tafu. Jàngaleel, te sa Boroom mooy ki gëna yërmaande-'. Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam dellusi na ci njabootam ak waxi wahyu yi ci biir jaaxle. Mu daje ak Khadijah bint Khawailidh mu niko : « Muur ma, muur ma! Ñu laxasu ko bamu ñàkk tiitaange gi. Ba noppi mu nettali Khadija li xewoon : 'maa ngi jaaxle ci sama bopp'. Moo tax Khadijah niko: “Wallaahi Yàlla du la lor ba fàww, ndax yaa ngi nit kuy wéyal xaritoo”. Xadija daal di koy woo ngir mu daje ak Waroqoh bin Naufal bin Asad bin Abdul Uzza, doomu ndijaayu Xadija bi nekkoon nasaraan ci jamonoy Jaahiliya. Bind na itam ay téere ci làkku Hebreu, bind na itam bibal bi ci làkku Hebreo ci ndigalu Yàlla. Ca jamono jooju Waroqoh màgget na, bëtëm dañu silmaxa. Khadijah niko: 'Yaw doomu ndijaay, déglul li doomu sa mag wax'. Waroqoh niko: 'Yaw doomu sama rak, loo dundu'? Moo tax Rasulullah Sallallaahu aleyhi wasallam nettali ko liko dal. Waroqoh ne ko: “Lii mooy Namus ni ko Yàlla wàccee woon Musaa benn yoon. Oh, sama xol neexoon naa nekk ndaw, ba noppi dundu bi sa askan dàqee la'. Rasulullah Sallallaahu aleyhi wasallam laaj ko ndax dina ñu ma dàq ci biti? Waroqoh tontu ko: Waaw. Ndax kenn du ñëw ak li ngeen di indi lu dul lu ñu la gaañ - def ay noon -. Suma nekkoon foofu bi loolu di am, dama lay jàppale ci lima mën'. Waroqoh dunduwul xew-xew bimu gëmoon ndax daa teela dee ci jamonoy fatroh - amul dara - feeñu. [Ibn Shihab] dafa wax; Jabir bin Abdullah Al Ansari waxoon na ci lu amul benn njariñ ci wahyu, ni ko Yonent bi waxee: 'Bi may dox, ma dégg baat bu jóge ci asamaan si, ma xool ko, mu gis ni malaaka ma ñëw ci sama wet. asamaan ak suuf. Ma tiit, dellu seen kër, ne: ‘Muur ma. Muur ma'. Moo tax Yàlla Ta'ala wàcce na wahyu: -Yaw miy muur- ba kàddug Yàlla -te bàyyi xërëm yi-. Ginaaw loolu feeñte yi wéy di wàcci'. Abdullah bin Yuusuf ak Abu Shalih ñoo ko nettali, ak Hilal bin Raddad ci Az Zuhri. Yunus ne: Ma'mar nangu ni Az Zuhri moo ko jëlee.

Hadith

Imam Bukhari : 4

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ }قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً وَكَانَ مِمَّا يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَنَا أُحَرِّكُهُمَا لَكُمْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُهُمَا وَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ }قَالَ جَمْعُهُ لَكَ فِي صَدْرِكَ وَتَقْرَأَهُ{ فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ }قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ{ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ }ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَا قَرَأَهُ

Mu wax nu [Musa bin Isma'il] mu ne, wax nu [Abu Awanah] neena, wax nu [Musa bin Abu Aisyah] wax nu [Sa'id bin Jubair] ci [Ibn 'Abbas] ci kàdduy Yàlla Ta'ala: -Bul yëngal sa làmmiñ - it-'. Ibn Abbas dafa wax ni: «Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam amoon na yéene bu rëy lool ci xam li ñu wàcce – Al Qur'an, ba noppi di yëngal ay bëtëm». Ibn Abbas dafa wax ni: 'Dinaa yëngal samay bët -ngir ko jàngal- ci yaw niko Yonent bi defal ma ko'. Said neena: 'Dinaa yëngal samay baat - ngir jàngal la ko - ni ma ko gisee Ibn 'Abbas diko def. Moo tax Yonent bi Sallallaahu yëngal bëtëm. Ci noonu kàddug Yàlla Ta'ala wàcc: Bul yëngal sa làmmiñ ngir -jàng- Alquraan ndax danga ko gaaw -maanaam. Dëgg la, nu ngi leen di fay, dajale leen ci seen xol, nu def leen ñu am xel ci jàng leen. Li loolu di tekki mooy ne Yàlla daf ko dajale ci sa dënn bi – ngir fàttaliku ko – soo noppee nga jàng ko: “Sunu jàngee ko ba noppi, nanga topp njàng mi”. Loolu dafay tekki: 'Déglul te noppi'. Yàlla Ta’ala ne ko: “Kon de, noo ko wara leeral. Maanaam: “Te jàng ko mooy sunu wareef” Te Yonent Yàlla bi sallallaahu aleyhi wasallam daale ko ci jamono jooju ba Jibril ‘Aleyhis Salam ñëwee ci moom, mu déglu ko. Te bi Jibriil 'Aleyhis Salam demee, Yonent bi Sallallaahu aleyhii wasallaam jàngal ko - ci saabaam yi - ni ko Jibriil 'Aleyhis Salaam jàngalee ko ko

Hadith

Imam Bukhari : 5

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنْ الزُّهْرِيِّ ح و حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ نَحْوَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ

Wax nu [Abdan] mu wax, wax nu [Abdullah] wax nu [Yunus] ci [Az Zuhri] ak [ci nettali bu mel nii] wax nu [Bisyir bin Muhammad] wax, wax nu [Abdullah] wax, wax nu [Yunus] ak [ma'ma'mar] wax nu [Adullah] ni [Adullah] wax nu [Adullah] ni [Adullah] wax nu [Az Zuhri] bin Abdullah dafa wax ni, Rasulullah mooy ki gëna woyof ci nit ñi, rawatina ci weeru Ramadlan bi malaaka Jibril 'Alaihis Salam daje ak moom, te Jibril 'Alaihis Salam moo ko daan ñëw ci moom guddi gu nekk ci weeru Ramadlan. Dëgg la, Rasulullah aleyhi wasallam moo gënoon woyof ngelaw luy naaw.

Hadith

Imam Bukhari : 6

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ وَكَانُوا تِجَارًا بِالشَّأْمِ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَوَاللَّهِ لَوْلَا الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَيَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لَا وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لَا نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمْ اتَّبَعُوهُ وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ أَمْرُ الْإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لَا تَغْدِرُ وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلَامٌ عَلَى مَنْ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الْإِسْلَامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الْأَرِيسِيِّينَ وَ{ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لَا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ }قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ وَارْتَفَعَتْ الْأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الْأَصْفَرِ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَيَّ الْإِسْلَامَ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدْ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلَّا الْيَهُودُ فَلَا يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنْ الْيَهُودِ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لَا فَنَظَرُوا إِلَيْهِ فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ وَسَأَلَهُ عَنْ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مُلْكُ هَذِهِ الْأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْيَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ نَبِيٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلَاحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الْأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ وَأَيِسَ مِنْ الْإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَيَّ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ فَقَدْ رَأَيْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَرَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ

Mu wax nu [Abu Al Yaman Al Hakam bin Nafi'] mu ne, wax nu [Syu'aib] ci [Az Zuhri] wax ma [Ubaydullah bin Abdullah bin 'Utbah bin Mas'ud] ni [Abdullah bin 'Abbas] waxoon na ko [Abu] Sufyan bin Tofyan; ni Heraclius jotna kuréelu Quraish buy jënd ak jaay, ñu nekkoon ci tukkib jënd ak jaay ci réewum Syrie ci jamono ji déggoob bi dox diggante Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam ak Abu Sufyan ak waa Quraish yu gëmul Yàlla. Bi ñu taxawee ci Iliya' ñu daje ak Heraclius ndax Heraclius moo leen woo ngir ñu waxtaan ci ndajeem, te ci jamono jooju Heraclius nekkoon ak kilifay Rome. Heraclius dafa wax ak ñoom jaaraleko ci tekkikatu làkk. Heraklius neena; 'Kan ci yéen moo gëna jege njaboot gi ak kiy wax ni mooy Yonent bi?' Abuu Sufyan neena; Ma tontu; 'Man maa gëna jege famiy bi ak moom'. Heraklius neena; 'Jegeel ko sama wet ak ay xaritam'. Ñu daal di bàyyi waa Quraysh ci ginaaw Abu Sufyan. Ci noonu Heraclius wax ko jaaraleko ci tekkikat bi: 'Waxal ko ni laaj naa ko lu jëm ci waa ji doon wax ni Yonent la. Sudee daf ma fenal, yaw itam danga ko wara fenal'. Wallahi, su fekkoon ni rus ci tuuma yi ma jiiñ ci fen, dama ko doon fenal.' Abuu Sufyan neena; Kon limu ma njëkka laaj ci moom - Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam mooy: 'ban la xeetu mbokkam tollu ci yeen?' Ma tontu ko: 'Mingi bokk ci xeetu mbokk bu baax'. Mu laajaat ko : ‘ Ndax amna keneen ku ko wax lu jiitu ? Ma tontu: 'Dara'. Mu laajaat : ‘ Ndax baayam buur la ? Ma tontu: 'Déedet'. Ndax ñi koy topp ay nit ñu kawe lañu wala ñu suufeel?' Ma tontu ne: 'Ba ci ñi koy topp, nit ñu woyof lañu'. Mu laajaat : Ndax taalibe yi dañuy yokku wala dañuy wàññeeku ? Ma tontu: 'Yokk'. Mu laajaat : ‘ Ndax am na ku bàyyi ngëm ndax dafa meroon diineem ? Ma tontu: 'Dara'. Mu laajaat ko : 'Ndax mas ngeen ko fekk muy fen balaa mu wax li mu wax ? Ma tontu: 'Musu'. Mu laajaat: 'Ndax musul njuuj njaaj?' Ma tontu ko: 'Musu. Bi ñu nekkee ak moom, musul def loolu'. Abu Sufyan dafa wax ni: 'Mënu ma joxe lenn ludul kàddu yu mel nii'. Mu laajaat : ' Ndax yaa ngi ko xeex?' Ma tontu: 'Waaw'. Mu laajaat : 'Naka xare bi jeexe?' Ma tontu ne: 'Xeex bi am ci sunu diggante ak moom, bari na lool. Yenn saa mu nuy dóor, yenn saa nu koy dóor'. Mu laajaat ko : ‘ Lu mu la ko digal ? Ma tontu ko: 'Daf nu sant; ‘Jaamuleen Yàlla te bañ koo bokkaale dara, ta bàyyi li seeni maam waxoon. "Mu digal nu itam nu ñaan, joxe asaka, wax dëgg, baalante ak sóxo xaritoo bi." Ci noonu la Heraclius wax tekkikatu làkk wi: 'Waxal ko ni laaj naa la waajur yi, nga wax ma ni nit ki juddoo na buur. Naka noonu, góor gi dekki na ci askanu xeetam. Ma laaj la ndax amna ku musa wax limu wax, nga tontu ma déet. Suñu waxee ni amna ku ko njëkka wax, kon dinaa jàpp ni nit kii dafa koppi keneen ku ko njëkka wax lu mel noonu. Laaj naa la itam ndax pàppaam mingi cosaanoo ci buur, nga tontu ma déet. Mani ko sudee pàppaam mingi cosaanoo ci buur, kon nit kii dina bëgga nekk buur bu pàppaam. Laaj naa la itam ndax musu nga ko am Sudee dafa fen balaa muy wax limu wax, nga tontu ko déet. Xam naa bu baax ne nit ñi sax duñu ñeme fen, baña fen Yalla. Maa ngi lay laaj itam, ndax ñi koy topp ñooy boroom doole yi wala ñu suufeel ñi?' Nga tontu ñiy woyof ñi ko topp. Dëgg-dëgg, ñoom ay taalibey Yonent bi lañu. Laaj naa la itam ndax limu toppkat yi dafa yokk wala wàññeeku, nga tontu ni dafa yokk. Te noonu la ngëm mel ba keroog mu mat sëkk. Laaj naa la itam ndax am na ku bañ diine ndax dafa mer ci diineem. Tontu nga déet. Te noonu la ngëm mel bu màggee ak màgg ci xol bi. Ma laaj la itam ndax musul nax, nga tontu musul. Noonu la Ndaw yi mënu ñu woon njuuj njaaj. Te laaj naa leen itam lan la leen digal ngeen def, ngeen tontu ne daf leen digal ngeen jaamu Yàlla ci baña bokkaale ak moom dara, te tere leen jaamu xërëm, digël na leen it ngeen saxal julli, ngeen di asaka, ngeen wax dëgg, ngeen di jéggante, ngeen saxal xaritoo bi. Sudee lépp lu ngeen wax dëgg la, dina jiite nguur gi ci samay tànk. Dama yaakaaroon ni nekkul ci yeen leegi, su ma xamoon yoon wi may jaar ngir yegg ci moom, dinaa ko jéema gis bu baax, ba su ma nekkee ci wetam dinaa raxas ay tànk. Heraclius daal di sàkku bataaxal bu jóge ci Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam, bataaxal bi Dihyah indil ko ngir njiiti Basrah. Mu daal di jox bataaxal bi Héraclius, mu jàng ko, li ci biir dafa wax ni: 'Bismillahir Rahmanir Rahim. Dafa tàmbalee ci Mohamed, jaamub Yàlla ak Yonentam, dem ba ci Heraclius. Njiitu Rome, Mucc ngir ñi topp tegtal yi. Kon loolu moo tax maa ngi leen di woo ci wootu Islaam; Duggal ci Lislaam, kon danga am mucc, Yalla dinala fay ñaari yoon. Waaye su ngeen demee ba noppi, ngeen di yor bàkkaaru seen askan, te: Yéen waa téere, ñëwleen - tëye - ci benn àtte - benn yoon - buy wax ni amul benn xëccoo ci sunu diggante ak yeen, ni nu jaamuwul kenn ludul Yàlla, te dunu boole dara ak moom, te kenn ci nun du jël keneen nekk Rabbs ludul Yàlla. Bu ñu dëddoo, nga ne leen : “Nun nooy ñi jébbalu Yàlla”. Abu Sufyan dafa wax ni: 'Bi Heraclius joxee limu wax ba noppi jàng bataaxal bi ba noppi, mu am coow lu bari, baat yu bari, ñu dàq nu. Ma ne samay xarit ginaaw biñu nu dàqee; 'Dëgg la woo nañu ko ci mbiri doomu Abu Kabsyah. Heraclius dafa jaaxlewoon ci empire bu Rome. Ba ci jamono jooju maa ngi jaaxlewoon ndax Mohamed dina am ndam, ba ci yàgg - yëg-yëg googu jeex ginaaw bi - Yàlla nangu ma dugg ci Islam. Ibn An Nazhur, benn njiitu Iliya, Heraclius nekkoon episkop chretien, dafa wax ni benn bis bi Heraclius demee Iliya, dafa jaaxle lool, mu wax yenn ci ay kilifaam: 'Dëgg la danu weddi seen dundu. Rax ci dolli, Ibn Nazhur dafa wax ni, 'Heraclius astrologue la woon, daan bàyyi xel ci doxantu biddiiw yi. Benn bis mu tontu laaj yi ko saraxalekat yi laaj; 'Benn guddi dama doon xool biddiiw yi di jaar, ma gis ni buuru Khitan judd na, kan ci nit ñi moo xaraf?' Tontu leen saraxalekat yi; 'Juif yi kese ñoo xaraf, bul jaaxle ndax Juif yi. Dangay wax réew yépp ci sa réew, ñu ray Juif yi ci réew yooyu'. K Jamono jooju la Eraclius di ab ndaw bu jóge ci buuru Bani Ghassan, ñu tàbbal ko ngir mu nettali ci Yonent Yàlla bi Yàlla na ko Yàlla dolli xéewël ak mucc, ginnaaw ba waa ji noppee nettali ko, Eraclius santaane ñu saytu ko ndax xaraf na am déet. Biñu xoolee bu baax, ñu gis ni daa ñuul dëgg. Nit ñi wax ko Heraclius. Heraclius laaj ku góor ki ci yeneen Araab yi, ndax xaraf nañu am déet?' Mu tontu ko: 'Araab yépp xaraf nañu'. Heraklius neena; 'Lii mooy buuru Umma, dëgg la judd'. Ci noonu Heraklisus yónnee ab bataaxel benn xaritam ca Room boo xam ne xam-xamam tolloon na ak bu Heraklisus – ngir xamal ko juddub Yonent Yàlla Muhammad sallallaahu aleyhi wasallam –. Ci jamano jooju, mu wéyal tukki bi dem ci réewum Himsha, waaye balaa muy yegsi Himsha, tontu bataaxalu xaritam bi njëkka yegsi. Xaritam àndoon na ak xalaatu Heraclius ne Muhammad juddu na, te dëgg-dëgg ab yonent la woon. Heraclius daal di woo kilifay Rome ñu ñëw ci barabam ci Himsha, ginaaw bi ñépp ñëwee ci ndaje mi, Heraclius santaane ñu tëj buntu yépp. Ba noppi mu wax; 'Yaw réewum rhum, ndax yeen ñépp dina ngeen am ndam lu rëy ak yokkute, fekk réew mi nekk ci sunuy loxo? Soo bëggee nangul Mohamed ni Yonent la!'. Bi ñu déggee wax jooju, ñu daw ni mbaami àll, doonte bunt yépp dañu tëjoon. Bi Heraclius gisee mbir yu mel noonu, mu ñàkk yaakaar ni dina ñu gëm ni Mohamed mooy yonent. Ci la wax ku nekk mu dellu ca sa barab ba noppi ne; 'Li ma wax leegi dama bëggoon natt seen jom yépp. Leegi gisnaa fasu googu'. Ñu sukku ci kanamu Heraclius, ñu kontaan ci moom. Noonu la jaar-jaaru Heraclius jeexee. Salih bin Kaisan ak Yunus ak Ma'mar ñoo ko nettali ci Az Zuhri.

Hadith

Imam Bukhari : 7

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بُنِيَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالْحَجِّ وَصَوْمِ رَمَضَانَ

Mu wax nu [Abdullah bin Musa] mu wax nu, wax nu [Hanzalah bin Abu Sufyan] ci Ikrimah bin Khalid ci [Ibn Omar] mu wax: Rasulullah sallallaahu aleyhi wasallam neena: 'Islaam dafa tabax ci juróomi -fondaasioŋ-; seede ni amul yàlla budul Yàlla, te dëgg la Mohamed mooy ndawu Yàlla, di ñaan, di fay zakat, di hajj ak di woor ci weeru Ramadan'.

Hadith

Imam Bukhari : 8

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْإِيمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَيَاءُ شُعْبَةٌ مِنْ الْإِيمَانِ

Mu wax nu [Abdullah bin Muhammad Al Ju'fi] mu ne, Mu wax nu [Abu 'Amir Al 'Aqadi] ki wax, ni Mu wax nu [Suleyman bin Bilal] ci [Abdullah bin Dinar] ci [Abu Salih] ci [Abu Hurairah] ci Yonent bi dafa wax: car yi, te rus ci ngëm bokk na ci.

Hadith

Imam Bukhari : 9

حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي السَّفَرِ وَإِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ دَاوُدَ عَنْ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Dañu nu nettali [Adam bin Abu Iyas] ne: Dañu nu nettali [Syu'bah] ci [Abdullaah bin Abu As Safar] ak [Isma'il bin Abu Khalid] ci [Asy Sya'bi] ci [Abdullah bin 'Amru] ci Yonent bi, te Muslim sallallaahi laahi la: am kaaraange ci jullit ñi, te Muhajir mooy nit ku bàyyi li Yàlla tere. Abu Abdullah neena; te [Abuu Mu'awiyah] dafa wax; Daf nu wax ni, doomu Ibn Hind la, Amir neena; Ma dégg [Abdullah], maanaam ibn 'Amru, ci Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam, wax [Abdul A'laa] ci [Daud] ci ['Amir] ci [Abdullah] ci Yonent bi

Hadith

Imam Bukhari : 10

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ قَالَ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ

Mu wax nu [Sa'id bin Yahya bin Sa'id Al Qurasyi] mu ne, Mu wax nu [sama pàppa] ne, mu wax nu [Abu Burdah bin Abdullah bin Abu Burdah] ci [Abu Burdah] ci [Abu Musa] ne: 'Yaw Yonent Yàlla, ban Islaam moo gëna am solo?' Rasulullah shallallahu aleyhi wasallam tontu ko ni: “Kuy jullit yi mucc ci seen gémmiñ ak seeni loxo”.

Hadith

Imam Bukhari : 11

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ

Amru bin Khalid neena, wax nu Al Laits ci Yazid ci Abu Al Khair ci Abdullah bin Amru; Amna ku doon laaj Yonent bi Sallallaahu aleyhi wasallam; Ban Islam moo gën? Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam tontu ko ne: «Yaw yaa ngi jox lekk, nga nuyoo nit ñi nga xam ak ñi nga xamul».

Hadith

Imam Bukhari : 12

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ

Musaddad neena, nettali nu [Yahya] ci [Syu'bah] ci [Qotadah] ci [Anas] ci Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam ak ci [Husain Al Mu'alim] wax, nettali nu [Qotadah] ci [Anas] ci Yonent bi: bëgg rakkam ni ko bëggee boppam'.

Hadith

Imam Bukhari : 13

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ

Neenañu nu [Abu Al Yaman] neena, nettali nañu nu [Syu'aib] neena, waxoon nañu nu [Abu Az Zanad] ci [Al A'raj] ci [Abu Hurairah], ni Yonent bi (saw) ne: 'Kon ci ki ma gëna bëgg ci yaw, amul benn bëgg-bëgg ci yaw. moo gën ay waajuram ak ay doomam.

Hadith

Imam Bukhari : 14

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ح و حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ

Dafa nu jëmmale [Ya'qub bin Ibrahim] neena, dafa nu jëmmale [Ibn 'Ulayyah] ci [Abdul 'Aziz bin Shuhaib] ci [Anas] ci Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam Te itam ci nun la jëmmale ci [Ada] ne, ci [S] Boroom bi dafa wax ni: "Kenn ci yéen du gëm ba keroog ma gëna bëgg ay waajuram, ay doomam ak nit ñi yépp."

Hadith

Imam Bukhari : 15

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ أَنْ يَكُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ

Neenañu nu [Muhamed bin Al Mutsanna] neena, waxoon nañu nu [Abdul Wahhab Ats Tsaqafi] neena, waxoon nañu nu [Ayyub] ci [Abu Qilabah] ci [Anas bin Malik] ci Yonent bi, mu ne: ngëm: moo gëna bëgg Yàlla ak Yonent bi, moo gën ñaar ñii bëgg. Bu bëggee nit du ko bëgg ludul ngir Yàlla. Te bañ na dellu ci ñàkka gëm, ni ko bañee ñu sànni ko ci safara.'

Hadith

Imam Bukhari : 16

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْإِيمَانِ حُبُّ الْأَنْصَارِ وَآيَةُ النِّفَاقِ بُغْضُ الْأَنْصَارِ

Neena ñu [Abu Al Walid] ne, ne [Syu'ba] ne ma [Abdulla bin Abdulla bin Jabar], ne; Ma dégg [Anas] ci Yonent bi, mu ne: 'Mandarga ngëm mooy bëgg Ansar yi, màndarga nifaq mooy bañ Ansar yi'.

Hadith

Imam Bukhari : 17

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ شَهِدَ بَدْرًا وَهُوَ أَحَدُ النُّقَبَاءِ لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ بَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا تَسْرِقُوا وَلَا تَزْنُوا وَلَا تَقْتُلُوا أَوْلَادَكُمْ وَلَا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلَا تَعْصُوا فِي مَعْرُوفٍ فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَعُوقِبَ فِي الدُّنْيَا فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا ثُمَّ سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ فَبَايَعْنَاهُ عَلَى ذَلِك

Neena ñu [Abu Al Yaman] neena, wax nu [Syu'aib] ci [Az Zuhri] neena, wax nu [Abu Idris 'Aidzullah bin Abdullah], ni ['Ubadah bin Ash Shamit] xarit la woon bu bokkoon ci xarab Badr, te nekkoon kenn ci ñi jël guddig Abah; ni Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam wax bimu nekkee ci yenn ci ay xaritam: 'Gëmleen ma baña bokk ak Yàlla ci dara, baña sàcc, baña njaaloo, baña ray say doom, baña defar fen yu ngeen di sos ci seeni loxo ak seeni tànk, baña def lu baax. Képp ci yéen ku léen matal, ag yoolam a ngi ci Yàlla, te ku jalgati yëf yooyu ba noppi Yàlla mbugal ko ci àddina, kafarat la ci moom, te ku jalgati yëf yooyu ba noppi Yàlla muur ko – du ko mbugal ci àddina – bu ko defee liggéeyam dellu na ca Yàlla, bu ko soobee wala dana ko jéggal. Kon nu ngi ko nangu ci mbir yooyu yépp.

Hadith

Imam Bukhari : 18

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنْ الْفِتَنِ

Abdullah bin Maslamah daf nu wax ci [Malik] ci [bàppaam] ci [Abu Sa'id Al Khudri] ni: Jullit mooy bëy bimu daan sàmm ci kaw tundu yi ak ci barab yu sori, mu dem ak moom. diineem mingi aju ci ragal ñuy wax lu ñaaw ci moom'.

Hadith

Imam Bukhari : 19

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَمَرَهُمْ أَمَرَهُمْ مِنْ الْأَعْمَالِ بِمَا يُطِيقُونَ قَالُوا إِنَّا لَسْنَا كَهَيْئَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَكَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ فَيَغْضَبُ حَتَّى يُعْرَفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّ أَتْقَاكُمْ وَأَعْلَمَكُمْ بِاللَّهِ أَنَا

Mu wax nu [Muhamed bin Salam] neena, wax nu ['Abdah] ci [Hsyyam] ci [baayam] ci [Aisha] ne: 'Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam digal sahaba yi, mu digal leen ñu def jëf yu ñu mëna def, ci noonu la sahaba yi wax; ''Amu nu ni yaw Yaw Yonent Yàlla bi, ndax jéggal nañu la say bàkkaar yu démb ak yi lay ñëw'. Ci noonu mu mer lool ci kanamam, ba noppi ni: “Man maay ki gëna ragal Yàlla, gëna xam Yàlla ci yéen.”

Hadith

Imam Bukhari : 20

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ حَلَاوَةَ الْإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ أَحَبَّ عَبْدًا لَا يُحِبُّهُ إِلَّا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ يَكْرَهُ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ

Neena ñu [Syu'bah] ci [Qotadah] ci [Anas bin Malik] ci Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam, mu ne: 'Ñatti mbir yu nit ñi am, dina am yeneen mbir yu neex, ñoom ñaar ñoo ko ëpp: Yalla ak Yàlla. Ta kou sou beug nitt dou beug nit kooku ludul Yallah 'azza wajalla. Ak ku bañ dellu ci ñàkka gëm, ni ko bañee ñu sànni ko ci safara'.