Imam Bukhari : 661
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ سَمِعْتُ قَيْسًا قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو مَسْعُودٍأَنَّ رَجُلًا قَالَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَأَتَأَخَّرُ عَنْ صَلَاةِ الْغَدَاةِ مِنْ أَجْلِ فُلَانٍ مِمَّا يُطِيلُ بِنَا فَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَوْعِظَةٍ أَشَدَّ غَضَبًا مِنْهُ يَوْمَئِذٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مِنْكُمْ مُنَفِّرِينَ فَأَيُّكُمْ مَا صَلَّى بِالنَّاسِ فَلْيَتَجَوَّزْ فَإِنَّ فِيهِمْ الضَّعِيفَ وَالْكَبِيرَ وَذَا الْحَاجَةِ
Atile [Ahmad bin Yunus] atile, atile [Zuhair] atile, atile [Isma’il] atile, ‘Naumfwile [Qais] atile, anjebele [Abu Mas’ud] ukuti umuntu umo atile, ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, kuli Lesa! Napwishishe ipepo lya cilonganino ilya kasuba pantu cali ifyo kabili ifyo uwalundileko ukubelenga mu pepo lyesu ilya pa lwabo.’ E ico nshatala namonapo Rasulullah alifulilwe mu kusambilisha isambililo ukucila ifyo alifulilwe pali bulya bushiku. Lyene atile: ‘Mu cine cine, pali imwe muli abantu aba kuti balenga bambi ukubutuka. Eico nga umo uwa imwe aletungulula ipepo pamo na bantu abengi, lekeni acite ukwabula ukusakamikwa. Pantu pali bene pali abantu abakosa, abakote na bantu abakwata ifya kufwaya’.
Imam Bukhari : 662
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ لِلنَّاسِ فَلْيُخَفِّفْ فَإِنَّ مِنْهُمْ الضَّعِيفَ وَالسَّقِيمَ وَالْكَبِيرَ وَإِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ لِنَفْسِهِ فَلْيُطَوِّلْ مَا شَاءَ
Calishimikilwe kuli ifwe [‘Abdullah bin Yusuf] atile, cashimikilwe kuli ifwe [Malik] ukufuma kuli [Abu Az Zinad] ukufuma kuli [Al A’raj] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukuti Umutumwa wa kwa Lesa (umutende ne fipaalo fya kwa Lesa fibe pali wene) atile: ‘Nga ca kuti umo pali imwe alemutungulula ipepo lya bantu abengi, lekeni limupeele. Pantu pali bene pali abantu abakosa, abalwele na bacekulu. Lelo nga apepa eka, kuti apepa ukufika fye na lintu alefwaya.’
Imam Bukhari : 663
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ قَالَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَأَتَأَخَّرُ عَنْ الصَّلَاةِ فِي الْفَجْرِ مِمَّا يُطِيلُ بِنَا فُلَانٌ فِيهَا فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا رَأَيْتُهُ غَضِبَ فِي مَوْضِعٍ كَانَ أَشَدَّ غَضَبًا مِنْهُ يَوْمَئِذٍ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ مِنْكُمْ مُنَفِّرِينَ فَمَنْ أَمَّ النَّاسَ فَلْيَتَجَوَّزْ فَإِنَّ خَلْفَهُ الضَّعِيفَ وَالْكَبِيرَ وَذَا الْحَاجَةِ
Catwebelwe ukuti [Muhammad bin Yusuf] atwebele ukuti [Sufyan] ukufuma kuli [Isma’il bin Abu Khalid] ukufuma kuli [Qais bin Abu Hazim] ukufuma kuli [Abu Mas’ud] atile, ‘Umuntu umo atile, ‘Owe Mutumwa wa kwa Lesa, mu cine cine nshasangilweko ku kupepa kwa Fajr ukwalepa nga nshi pantu nshasangilweko ku kupepa kwa Fajr ukwalepa kabili ukwalepa . ipepo lya Saar pamo na ifwe’. E ico, Lesa alifulilwe, kabili nshatala namonapo ukuti alifulilwe ukucila ifyo ali pali bulya bushiku. Lyene atile: ‘Mwe bantu, mu cine cine pali imwe muli abantu aba kuti balenga bambi ukubutuka. Eico onse uutungulula ipepo pamo na bantu abengi afwile ukucicita ukwabula ukusakamikwa. Pantu pa numa yakwe pali abantu abakosa, abafyashi abakote na bantu abakwata ifya kufwaya’.
Imam Bukhari : 664
حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَارِبُ بْنُ دِثَارٍ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ قَالَأَقْبَلَ رَجُلٌ بِنَاضِحَيْنِ وَقَدْ جَنَحَ اللَّيْلُ فَوَافَقَ مُعَاذًا يُصَلِّي فَتَرَكَ نَاضِحَهُ وَأَقْبَلَ إِلَى مُعَاذٍ فَقَرَأَ بِسُورَةِ الْبَقَرَةِ أَوْ النِّسَاءِ فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ وَبَلَغَهُ أَنَّ مُعَاذًا نَالَ مِنْهُ فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَشَكَا إِلَيْهِ مُعَاذًا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مُعَاذُ أَفَتَّانٌ أَنْتَ أَوْ أَفَاتِنٌ ثَلَاثَ مِرَارٍ فَلَوْلَا صَلَّيْتَ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى فَإِنَّهُ يُصَلِّي وَرَاءَكَ الْكَبِيرُ وَالضَّعِيفُ وَذُو الْحَاجَةِأَحْسِبُ هَذَا فِي الْحَدِيثِ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَتَابَعَهُ سَعِيدُ بْنُ مَسْرُوقٍ وَمِسْعَرٌ وَالشَّيْبَانِيُّ قَالَ عَمْرٌو وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مِقْسَمٍ وَأَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ قَرَأَ مُعَاذٌ فِي الْعِشَاءِ بِالْبَقَرَةِ وَتَابَعَهُ الْأَعْمَشُ عَنْ مُحَارِبٍ
Ici citabo ca kuti: “Naumfwile [Jabir bin ‘Abdullah Al Ansari] atile, ‘Umuntu umo aishile ne ngamila shibili isho apeele fye amenshi yafiita ubushiku bwa kunwa ilyo umuputule wa kwikalamo ali no kunwa. Uyu mwaume lyene alishile ingamila yakwe no kwikatana na Mu’adz mu kupepa. Mu nshita ya kupepa kwakwe, Mu’adz alebelenga isura lya Al Baqarah nelyo isura lya An Nisaa’ pa kuti uyu muntu afume kuli Mu’adz. E ico imbila yafikile kuli wene ukuti Mu’adz alisushishe ifyo acitile. Mu kupelako uyu mwaume aishile kuli Kasesema no kumuilishanya pa bwafya bwakwe. Kasesema e lyo atile: ‘O Mu’adz, bushe ulecita ifya bufi?’ Nangu atile: ‘Bushe uli uwa bufi? -Abwekeshepo aya mashiwi imiku itatu- 'Cinshi taubelengele fye kalata wa kuti 'Sabbihisma rabbika', nangu na ''Ukwabula ukubelenga'' nangu ''Ukwabula ukubelenga''? Pantu abo abapepa pa numa yenu kuti baba abakote, abakosa nelyo abantu abakwata ifya kufwaya.’ Kalondolola atile, 'Ndetontonkanya ukuti ici e cikomo ca iyi hadith'. Abu Abudula atile; Iyi hadith yashininkishiwe na [Sa’id bin Masruq] na [Mis’ar] na [Asy Syaibani]. [Amru] na [Ubaidullah bin Miqsam] na [Abu Az Zubair] ukufuma kuli [Jabir] ukuti mu pepo lya Isha Mu’adz abelengele Sura Al Baqarah. Kabili iyi hadith yashininkishiwe na [Al A’masy] ukufuma kuli [Muharib]’.
Imam Bukhari : 665
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوجِزُ الصَّلَاةَ وَيُكْمِلُهَا
Camwebele ukuti [Abu Ma’mar] atile, caebelwe kuli ifwe [Abdul Warits] atile, caebelwe kuli ifwe [Abdul Aziz] ukufuma kuli [Anas bin Malik] atile, ‘Kasesema alepepa amapepo ayapiipi kabili ayapwililika’.
Imam Bukhari : 666
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِ أَبِي قَتَادَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنِّي لَأَقُومُ فِي الصَّلَاةِ أُرِيدُ أَنْ أُطَوِّلَ فِيهَا فَأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ فَأَتَجَوَّزُ فِي صَلَاتِي كَرَاهِيَةَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمِّهِتَابَعَهُ بِشْرُ بْنُ بَكْرٍ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَبَقِيَّةُ عَنْ الْأَوْزَاعِيِّ
Atwebele [Ibrahim bin Musa] atile, atwebele [Al Walid bin Muslim] atile, atwebele [Al Auza’i] ukufuma kuli [Yahya bin Abu Katsir] ukufuma kuli [‘Abdullah bin Abu Qatadah] ukufuma kuli wishi [Abu Qatadah] ukufuma kuli Kasesema sallalahu ‘alaihi atile kuli Lesa: aumfwile ukulila kwa mwana. E co nafupishe ipepo lyandi pantu nalesakamikwa ukuti kuti lyalenga nyina ukucula.’ Iyi hadith yashininkishiwe na [Bisyr bin Bakar] na [Ibn Al Mubarak] na [Baqiyyah] ukufuma kuli [Al Auza'i].
Imam Bukhari : 667
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُمَا صَلَّيْتُ وَرَاءَ إِمَامٍ قَطُّ أَخَفَّ صَلَاةً وَلَا أَتَمَّ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنْ كَانَ لَيَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ فَيُخَفِّفُ مَخَافَةَ أَنْ تُفْتَنَ أُمُّهُ
Ici citabo ca kuti: ‘Naumfwile [Anas bin Malik] alelanda ukuti, ‘Nshatala napepa pa numa ya Imamu uo ipepo lyakwe lyali ilyayanguka ukucila pali Lesa. Nga aumfwa umwana alelila, alecefyako ipepo lyakwe pantu alesakamikwa ukuti nyina akabepesha’.
Imam Bukhari : 668
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ حَدَّثَهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنِّي لَأَدْخُلُ فِي الصَّلَاةِ وَأَنَا أُرِيدُ إِطَالَتَهَا فَأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ فَأَتَجَوَّزُ فِي صَلَاتِي مِمَّا أَعْلَمُ مِنْ شِدَّةِ وَجْدِ أُمِّهِ مِنْ بُكَائِهِ
Caebelwe kuli ifwe [‘Ali bin ‘Abdullah] atile, caebelwe kuli ifwe [Yazid bin ‘Zurai’] atile, caebelwe kuli ifwe [Sa’id] atile, caebelwe kuli ifwe [Qatadah] ukuti [Anas bin Malik] amwebele, ukuti Kasesema alipepele ukuti: mu kupumikisha naumfwile ukulila kwa mwana eico nafupishe ipepo lyandi, pantu nalishibe ukuti nyina ali no kuba mu bwafya nankwe. ifyo ifililo’.
Imam Bukhari : 669
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنِّي لَأَدْخُلُ فِي الصَّلَاةِ فَأُرِيدُ إِطَالَتَهَا فَأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ فَأَتَجَوَّزُ مِمَّا أَعْلَمُ مِنْ شِدَّةِ وَجْدِ أُمِّهِ مِنْ بُكَائِهِوَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا أَبَانُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنَا أَنَسٌ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
Ici citabo ca kuti: “Ilyo nalepepa kabili nalefwaya ukulenga ukubelenga kwandi ukulepa, ipepo lyandi, pantu nalishibe ukuti nyina ali no kuba mu bwafya pa mulandu wa kulila’. [Mose] atile, atubuulile [Aban] atubuulile [Qatadah] atubuulile [Anas bin Malik] ukufuma kuli Kasesema nga ifi na kabili’.
Imam Bukhari : 670
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ وَأَبُو النُّعْمَانِ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكَانَ مُعَاذٌ يُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ يَأْتِي قَوْمَهُ فَيُصَلِّي بِهِمْ
Calishimikilwe kuli ifwe [Sulaiman bin Harb] na [Abu An Nu’man] bonse babili batile, cashimikilwe kuli ifwe [Hammad bin Zaid] ukufuma kuli [Ayyub] ukufuma kuli [‘Amru bin Dinar] ukufuma kuli [Jabir bin ‘Abdullah] atile, ‘Mu’adz bin ‘Abdullah] inshita imo apepele kuli Kasesema, abantu bakwe kabili apepele no kutungulula kwabo’.
Imam Bukhari : 671
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْلَمَّا مَرِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَضَهُ الَّذِي مَاتَ فِيهِ أَتَاهُ بِلَالٌ يُوذِنُهُ بِالصَّلَاةِ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ قُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ إِنْ يَقُمْ مَقَامَكَ يَبْكِي فَلَا يَقْدِرُ عَلَى الْقِرَاءَةِ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ فَقُلْتُ مِثْلَهُ فَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوْ الرَّابِعَةِ إِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ فَصَلَّى وَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ يَخُطُّ بِرِجْلَيْهِ الْأَرْضَ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ يَتَأَخَّرُ فَأَشَارَ إِلَيْهِ أَنْ صَلِّ فَتَأَخَّرَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَعَدَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى جَنْبِهِ وَأَبُو بَكْرٍ يُسْمِعُ النَّاسَ التَّكْبِيرَتَابَعَهُ مُحَاضِرٌ عَنْ الْأَعْمَشِ
Atwebele [Musaddad] atile, atwebele [‘Abdullah bin Daud] atile, atwebele [Al A’masy] ukufuma kuli [Ibrahim] ukufuma kuli [Al Aswad] ukufuma kuli [Aisyah] atile, ‘Ilyo Kasesema ali mu bulwele ubwalengele ukuti inshita yakwe iya kupepa, Bilal. Lyene atile: ‘Mwe mweba Abu Bakr ukutungulula ipepo’. Natile, ‘Mu cine cine, Abu Bakr muntu uwafuuka, nga abuula icifulo cenu, akalila kabili takabe na maka ya kubelenga Qur’an.’ Atile na kabili: ‘Mwe mweba Abu Bakr ukutungulula ipepo’. Lyene nalipeele icasuko cimo cine. E ico pa muku walenga butatu nelyo uwalenga bune atile: ‘Mu cine cine muli nga bakashi ba kwa Yusufu. Lomba Abu Bakr ukutungulula ipepo. Mu kupelako, Abu Bakr apepele -nga Imamu-. Lyene Kasesema afuminepo aleshingulukwa na baume babili kabili cali kwati namumwene aleenda ne makasa yakwe yalekokola pa nshi. Ilyo Abu Bakr amwene ukufika kwakwe, apingwilepo ukubwelela ku numa. Lelo amusontele nga ca kuti alelanda ukuti: ‘Twalilileni ukupepa’. Abu Bakr lyena apilibwile kabili Kasesema aikele mupepi nankwe, lyena Abu Bakr acitile ishiwi lya takbir ku cilonganino’. Iyi hadith na kabili yakoseleshiwe na [Muhadlir] ukufuma kuli [Al’Amasy].
Imam Bukhari : 672
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْلَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ بِلَالٌ يُوذِنُهُ بِالصَّلَاةِ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ وَإِنَّهُ مَتَى مَا يَقُمْ مَقَامَكَ لَا يُسْمِعُ النَّاسَ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ أَسِيفٌ وَإِنَّهُ مَتَى يَقُمْ مَقَامَكَ لَا يُسْمِعُ النَّاسَ فَلَوْ أَمَرْتَ عُمَرَ قَالَ إِنَّكُنَّ لَأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَلَمَّا دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ وَجَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي نَفْسِهِ خِفَّةً فَقَامَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ وَرِجْلَاهُ يَخُطَّانِ فِي الْأَرْضِ حَتَّى دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَلَمَّا سَمِعَ أَبُو بَكْرٍ حِسَّهُ ذَهَبَ أَبُو بَكْرٍ يَتَأَخَّرُ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى جَلَسَ عَنْ يَسَارِ أَبِي بَكْرٍ فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي قَائِمًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي قَاعِدًا يَقْتَدِي أَبُو بَكْرٍ بِصَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّاسُ مُقْتَدُونَ بِصَلَاةِ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
Ici citabo ca kuti: “Ilyo ubulwele bwa kwa Rasulullah bwafikile kuli wene ukuti inshita ya kumupepa yalibipile. Lyene atile: ‘Mwakonkomesha Abu Bakr ukutungulula ipepo lya cilonganino pamo na bantu’. Na lyene natile, ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, mu cine cine Abu Bakr ali muntu uwafuuka, nga ca kuti apilibwile iwe, abantu tabaali no kumfwa ishiwi lyakwe. Kuti cawama nga mwatuma 'Umar'. E ico atile: ‘Ebeni Abu Bakr ukutungulula amapepo pamo na bantu’. Lyena natile kuli Hafshah, ‘Mumwebele ukuti, ‘Abu Bakr muntu uwafuuka, nga abuula icifulo ca kwa shikulu, ninshi takabe na maka ya kulenga ishiwi lyakwe ilya kubelenga ukumfwika ku bantu. Kuti cawama nga ca kuti shikulu alandile ukuti ‘Umar’, pantu Abu Bakr alilile bwangu -mu nshita ya kupepa-. Pa mulandu wa ici, kuti cawama ukulomba ‘Umar ukutungulula amapepo ya bantu’. Eico Umutumwa wa kwa Lesa (ukutemwa kwa kwa Lesa kuli wene) atile: ‘Mu cine cine muli nga bakashi ba kwa Yusuf. Umwebele Abu Bakr ukupepa pamo na bantu’. Lyena ilyo Abu Bakr atendeke ukupepa, umubili wakwe walemoneka bwino, afumine mu ng’anda ukushingulukwa na baume babili. Kabili kwati namumwene aleenda, alekokola amakasa yakwe pa nshi, ukufika na lintu aingile mu muputule wa mapepo. Ilyo Abu Bakr aumfwile ukuti alifikile, alefwaya ukubwelela ku numa. Lelo Rasulullah alimukonkomeshe. Lyena Umutumwa wa kwa Lesa (ukutemwa kwa kwa Lesa) afikile kabili aikele ku lubali lwa ku kulyo ulwa kwa Abu Bakr. Abu Bakr apepele aiminine ilyo Lesa alepepa aikala, Abu Bakr apepele ukukonka ipepo lya kwa Lesa, kabili abantu balekonka ipepo lya kwa Abu Bakr.
Imam Bukhari : 673
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ أَبِي تَمِيمَةَ السَّخْتِيَانِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْصَرَفَ مِنْ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقَصُرَتْ الصَّلَاةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى اثْنَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ
Catusoselwe ukuti [‘Abdullah bin Maslamah] ukufuma kuli [Malik bin Anas] ukufuma kuli [Ayyub bin Abu Tamimah nga Sakhtiyani] ukufuma kuli [Muhammad bin Sirin] ukufuma kuli [Abu Hurairah] atile, ‘Ilyo Umutumwa wa kwa Lesa apwishishe ukupepa ama rak’ah yabili kuli wene, atile: ipepo lyenu mu qashar nelyo mwalubile?’ Lyene atile: ‘Bushe ifyo Dzul Yadain asosele fya cine?’ Abantu basukile ukuti: ‘E fyo caba’. E ico, umukalamba wa ng’anda aiminine no kupepa ama rak’ah yabili kabili lyene amuposhe. Lyena abuulile takbir kabili lyene afukama nga fintu afukama lyonse nelyo ukucilapo.’
Imam Bukhari : 674
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ فَقِيلَ صَلَّيْتَ رَكْعَتَيْنِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ
Catushimikilwe [Abu Al Walid] atile, cashimikilwe kuli ifwe [Syu’bah] ukufuma kuli [Sa’ad bin Ibrahim] ukufuma kuli [Abu Salamah bin ‘Abdurrahman] ukufuma kuli [Abu Hurairah] atile, ‘Kasesema sallallaahu ‘alaihi wasallam apepele ama rak’ah yabili aya pepo lya kasuba. Lyene bamwebele ukuti, ‘Tata, pepa fye ama rak’ah yabili!’ E ico apepele ama rak’ah yabili ayacepeleko lyena amuposhe, pa numa ya ico afukamine imiku ibili.’
Imam Bukhari : 675
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي مَرَضِهِ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعْ النَّاسَ مِنْ الْبُكَاءِ فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ قَالَتْ عَائِشَةُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعْ النَّاسَ مِنْ الْبُكَاءِ فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ فَفَعَلَتْ حَفْصَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَهْ إِنَّكُنَّ لَأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ قَالَتْ حَفْصَةُ لِعَائِشَةَ مَا كُنْتُ لِأُصِيبَ مِنْكِ خَيْرًا
Catushimikilwe [Isma’il] atile, cashimikilwe kuli [Malik bin Anas] ukufuma kuli [Hisyam bin ‘Urwah] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [‘Aisyah] Ummul Mukminin, ukuti Rasulullah sallallahu ‘alaihi wasallam atile ilyo alwele: ‘Ebeni abapepa Abu Bakr’ abantu ukuti. 'Aisyah atile, 'Ine lyene natile, 'Nga ca kuti Abu Bakr abuula icifulo cobe, takabe na maka ya kulenga ishiwi lyakwe ilya kubelenga ukumfwika ku bantu pantu alila bwangu -mu nshita ya kupepa-.' Kuti cawama ukulomba 'Umar ukutungulula abantu mwi pepo lya cilonganino'. Atile: ‘Ebeni Abu Bakr ukuti atungulule ipepo’. 'Aisyah lyene atile kuli Hafshah, 'Mumwebele ukuti, 'Nga ca kuti Abu Bakr abuula icifulo cenu, ninshi takabe na maka ya kulenga ishiwi lyakwe ilya kubelenga ukumfwika ku bantu pantu ilingi line alila -mu nshita ya kupepa-. Pa mulandu wa ici, lainile 'Umar ukutungulula abantu mwi pepo lya cilonganino'. E ico Hafsha acitile fyo. Lyene Umutumwa wa kwa Lesa (ukutemwa kwa kwa Lesa) atile: ‘Ubulanda kuli imwe! Mu cine cine muli nga bakashi ba kwa Yosefe. Umwebele Abu Bakr ukutungulula abantu mu kupepa.’ Hafshah lyene atile kuli Aisyah, ‘Mu cine cine nshapokelela ubusuma ubuli bonse ukufuma kuli iwe’.
Imam Bukhari : 676
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ سَالِمَ بْنَ أَبِي الْجَعْدِ قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ يَقُولُقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَتُسَوُّنَّ صُفُوفَكُمْ أَوْ لَيُخَالِفَنَّ اللَّهُ بَيْنَ وُجُوهِكُمْ
Caebelwe kuli ifwe [Abu Al Walid Hisham bin 'Abdul Malik] atile, caebelwe kuli ifwe [Syu'bah] atile, cashimikilwe kuli ine ['Amru bin Murrah] atile, Naumfwile [Salim bin Abu Al Ja'd] atile, Naumfwile [Umuntu uuli onse] atile: imilongo yenu, nangu Allah akapilibula amenso yenu'.
Imam Bukhari : 677
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَقِيمُوا الصُّفُوفَ فَإِنِّي أَرَاكُمْ خَلْفَ ظَهْرِي
Caebelwe kuli ifwe [Abu Ma’mar] atile, caebelwe kuli ifwe [Abdul Warits] ukufuma kuli [Abdul Aziz bin Shuhaib] ukufuma kuli [Anas bin Malik] ukuti Kasesema atile: ‘Lungikeni imilongo, mu cine cine kuti namona imwe ukufuma ku numa yandi.’
Imam Bukhari : 678
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ ابْنُ أَبِي رَجَاءٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَأَقْبَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِوَجْهِهِ فَقَالَ أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ وَتَرَاصُّوا فَإِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي
[Ahmad Ibn Abu Raja] atile, atubuulile [Mu’awiyyah bin ‘Amru] atile, atubuulile [Za’idah bin Qudamah] atile, atubuulile [Humaid Ath Thawil] atubuulile [Anas bin Malik] atile, ‘Ilyo ipepo lya kwa Lesa lyali lya kuti pa muulu wakwe) apilibwile ukutumona ilyo alelanda ukuti: ‘Lungikeni imilongo no kuifunga pamo, mu cine cine kuti namumona ukufuma ku numa ya musana wandi’.
Imam Bukhari : 679
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ عَنْ مَالِكٍ عَنْ سُمَيٍّ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الشُّهَدَاءُ الْغَرِقُ وَالْمَطْعُونُ وَالْمَبْطُونُ وَالْهَدِمُ وَقَالَ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لَاسْتَبَقُوا وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لَأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الصَّفِّ الْمُقَدَّمِ لَاسْتَهَمُوا
Catwebelwe ukuti [Abu ‘Ashim] ukufuma kuli [Malik] ukufuma kuli [Sumayya] ukufuma kuli [Abu Shalih] ukufuma kuli [Abu Hurairah] atile, ‘Kasesema atile: ‘Abo abafwile pa mulandu wa citetekelo bali; abantu abafwile pa mulandu wa kumina mu menshi, pa mulandu wa fibashi, pa mulandu wa malwele ya mu mala, na bantu abafwile pa mulandu wa kupomponteka ku fibumba’. Kabili atile: ‘Nga ca kuti balishibe ubusuma bwaba mu kubutukisha ku kupepa, mu kushininkisha nga balicimfyanya. Kabili nga ca kuti balishibe ubusuma ubwasangilwe mu nshita ya mapepo ya 'atamah -'Isha- na Fajr, mu cine cine kuti baisa kuli yene nangu nga bali pa makasa yonse yane, kabili nga ca kuti balishibe ubusuma ubwali mu mulongo wa kubalilapo uwa mapepo mu cine cine bali no kubutuka ukufika kuli yene'.
Imam Bukhari : 680
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِنَّمَا جُعِلَ الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَلَا تَخْتَلِفُوا عَلَيْهِ فَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا وَإِذَا صَلَّى جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا أَجْمَعُونَ وَأَقِيمُوا الصَّفَّ فِي الصَّلَاةِ فَإِنَّ إِقَامَةَ الصَّفِّ مِنْ حُسْنِ الصَّلَاةِ
Ici citushimikilwe ukuti [Abdullah bin Muhammad] atile, cashimikilwe kuli ifwe [Abdurrazaq] atwebele [Ma’mar] ukufuma kuli [Hammam bin Munabbih] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukufuma kuli Kasesema, atile: ‘Apangilwe ukuba Imamu ukufuma kuli wene ukukanakonkwa. Nga ca kuti afukama ninshi imwe mwafukama, nga ca kuti atila ‘Sami’allahu liman hamidah’ ninshi mutile ‘Rabbanaa Lakal Hamdu’. Nga ca kuti afukama lyena imwe bonse mufukame, nga apepa uwaikala lyena pepeni imwe bonse uwaikala, kabili mulungike imilongo yenu, pantu imilongo yalungama ni ciputulwa ca pepo lyapwililika.’