Imam Bukhari : 6761
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ النَّصْرِيُّ وَكَانَ مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ ذَكَرَ لِيذِكْرًا مِنْ ذَلِكَ فَدَخَلْتُ عَلَى مَالِكٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ انْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَأَذِنَ لَهُمَا قَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ الظَّالِمِ اسْتَبَّا فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنْ الْآخَرِ فَقَالَ اتَّئِدُوا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْسَهُقَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ذَلِكَ قَالَا نَعَمْ قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي مُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الْأَمْرِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَالِ بِشَيْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَإِنَّ اللَّهَ يَقُولُ{ مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ }الْآيَةَ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ وَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ فَعَمِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ حَيَاتَهُ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ فَقَالُوا نَعَمْ ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَا نَعَمْ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنْتُمَا حِينَئِذٍ وَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ تَزْعُمَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ فِيهَا كَذَا وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّهُ فِيهَا صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ ثُمَّ جِئْتُمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا عَلَى كَلِمَةٍ وَاحِدَةٍ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ جِئْتَنِي تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنْ ابْنِ أَخِيكِ وَأَتَانِي هَذَا يَسْأَلُنِي نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلَانِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا وَإِلَّا فَلَا تُكَلِّمَانِي فِيهَا فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا بِذَلِكَ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالَا نَعَمْ قَالَ أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَالَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ لَا أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَيَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهَا
Yandi me songa beto [Abdullah bin Yusuf] me songa beto [Al Laits] me songa mono [‘Uqail] katuka na [Ibn Shihab] me tuba, me songa mono [Malik bin Aus an Nashri], mpi [Muhammad bin Jubair bin Muth’im] me yibusa mono mambu yina. Mu me kutana ti Malik mpi mu me yula yandi'. Yandi landaka na kutuba nde, ‘Mono landaka kaka tii kuna mono kutanaka ti [Omar], na nima nkengidi ya nzo na yandi yulaka nde, ‘Keti beno ke zola kupesa [Othman], [Abdurrahman bin Auf], [Zubair], mpi [Sa’d] nswa ya kukutana?’ Umar vutulaka nde, ‘Ee’. Bo kotaka, bo pesaka mbote mpi bo vandaka. Muntu ya ke taninaka kielo yulaka diaka nde, ‘Keti nge pesaka nswa na [Ali] ti [Abbas]’ Omar pesaka bo zole nswa. Na nima, Abbas yulaka nde: ‘O Amirul Mukminin, baka lukanu na kati na mono ti bantu ya kukonda lunungu yina ke tonga’. Kimvuka mosi ya bantu, na kati na bau Uthman ti banduku na yandi, tubaka na nima nde, ‘O Amirul Mukminin, baka lukanu na kati ya mambu zole yina mpi sala nde mosi kuvanda mbote kuluta yankaka’. Omar vutulaka nde: ‘Sadisa beno bantu ya mayele, mono ke zenga kieleka na zina ya Allah, yina zulu ti ntoto me telama na nswa na yandi. Keti beno zaba nde Ntumwa tubaka nde: ‘Beto kele ve difwa, kima ya beto ke bikaka na nima kele makabu ya mawa -difwa ve-’? Na yawu kimvuka ya banduku vutulaka, ‘Ya kieleka yandi tubaka kilumbu mosi kima mosi ya mutindu yayi’. Na nima Omar kutanaka ti Ali ti Abbas mpi yandi tubaka nde: ‘Mono ke zenga kieleka na zina ya Nzambi, keti beno zole me zaba ve nde kilumbu mosi Ntumwa ya Nzambi tubaka mambu ya mutindu yina?’ Bo zole vutulaka nde, ‘Ee’. Umar tubaka na nima nde, ‘Yo yina mono ke tubila beno ntangu yai mambu ya mpasi -kimvwama ya Ntumwa-. Ya kieleka, Allah me zaba kaka sambu na Ntumwa na yandi na mambu yai ya kimvwama, kima yina yandi ta pesa ve muntu ya nkaka, sambu Allah ke tuba nde: ‘-Mambu yina Nzambi pesaka Ntumwa na yandi na kati ya bantu yina bo kangaka, yina nge bakaka kukonda kusadila ngolo... mpi buna na buna -Qs. Al Hasi; 6-, mambu yai yonso kele ya sipesiali sambu na Ntumwa saw. Na nima, na zina ya Allah, yandi pesaka nge yo ve mpi yandi pesaka nge yo ve na sikisiki yonso. Na ntangu ya ntama Ntumwa pesaka yo na beno ye yandi kabulaka yo na kati na beno, tii kuna kimvwama yai bikalaka kaka. Mpi Ntumwa vandaka kupesa badepanse ya mvula na mvula na dibuta na yandi na kimvwama yai, na nima yandi vandaka kukatula yina bikalaka mpi yandi vandaka kukumisa yo kimvwama ya Allah, mpi mutindu yina yandi vandaka kusadila kimvwama na yandi na luzingu na yandi. Mono ke zenga kieleka na beno na zina ya Allah, keti beno me zaba ve mambu yina yonso? Bo vutulaka nde, ‘Ee’. Na nima Omar tubaka na Ali ti Abbas nde: 'Mono ke zenga kieleka na zina ya Allah, keti beno zole me zaba ve mambu yai yonso ?' bo zole vutulaka nde, ‘Ee’. Umar landaka kutuba nde, ‘Na nima Allah fwaka profete na yandi, na nima Abu Bakr tubaka nde mono vandaka nkengidi ya Rasulullah yo yina Abu Bakr pesaka nswa mpi twadisaka yo mutindu Rasulullah vandaka kutwadisa yo mpi na ntangu yina.’ Na nima Omar me tala Ali ti Abbas mpi me tuba nde: ‘Beno ke yindula nde Abu Bakr kele mutindu yai mpi mutindu yai, ata Allah me zaba nde yandi vandaka kibeni masonga, muntu ya mbote, ya kusungama mpi yandi vandaka kulanda kieleka na yina me tala kimvwama na yandi. Na nima, Allah fwaka Abu Bakr, na nima mono - Umar - tubaka nde mono kele ntangu yai nkengidi ya Rasulullah mpi mpi nkengidi ya Abu Bakr, yo yina mono vandaka ti kiyeka na zulu ya bima yina na nsungi ya bamvula zole yina mono vandaka kutwadisa bonso Rasulullah mpi Abu Bakr vandaka kutwadisa mono. kuwakana, bo zole wakana, nge kutanaka ti mono sambu na kulomba ndambu na nge ya bana ya mpangi na nge - Umar tubilaka mambu yai na Abbas, sambu yandi vandaka mpangi Rasulullah-, na ntangu yina muntu yai - disongidila Ali - kwisaka na mono sambu na kulomba mono ndambu ya nkento na yandi na tata na yandi - Umar tubilaka bangogo yai na Ali, sambu yandi vandaka bokilo na yandi . u Mfumu ya Nzambi-. Na yau, mono tubaka nde, ‘Kana beno zola, mono ta pesa bima yina na beno zole, kaka beno fwete ndima kigonsa ya mukumba yina me katuka na lusilu ya Allah mpi na lusilu na yandi, disongidila nde beno zole kutwadisa yo mutindu Ntumwa ya Nzambi vandaka kutwadisa yo, mpi mutindu Abu Bakr vandaka kutwadisa yo mutindu mono vandaka kutwadisa yo. Kana beno zole lenda ve, pardon beno lomba mono ve na kutubila kimvwama, beno zole kutuba ve nde, ‘Beno bika kimvwama na beto zole’ ebuna mono tuba nde, ‘mono ta bika yo na beno zole’. Sambu na ntangu yai, mono ke zenga kieleka na beno na zina ya Allah, keti mono me pesa yo ve ntangu yai na bo zole?’ Bimvuka mingi ya banduku yina vandaka pana vutulaka nde, ‘Yo kele mutindu yina,’ na nima Omar talaka Ali ti Abbas mpi tubaka nde, ‘Mono ke zenga kieleka na beno zole —na zina ya Allah —keti mono me pesa ve bima yina na beno zole?’ Bo zole vutulaka nde, ‘Yo kele mutindu yina’. Umar tubaka na nima nde, ‘Keti beno zole ke sosa lukanu ya nkaka katula yina na nima ya kubaka yo na mono? Na nzila ya Muntu yina, na nswa na yandi, ntoto ti zulu me telama, mono ta baka ve lukanu ya nkaka kimakulu katula kaka yina tii kuna nsuka ya ntoto ta kwisa. Na yawu kana beno zole lenda sala yau ve, bika kaka na munu, samu munu lenda yingisa beno zole'.
Imam Bukhari : 6762
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ قَالَ قُلْتُ لِأَنَسٍأَحَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ قَالَ نَعَمْ مَا بَيْنَ كَذَا إِلَى كَذَا لَا يُقْطَعُ شَجَرُهَا مَنْ أَحْدَثَ فِيهَا حَدَثًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ قَالَ عَاصِمٌ فَأَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ أَنَسٍ أَنَّهُ قَالَ أَوْ آوَى مُحْدِثًا
Yandi me songa beto [Musa bin Ismail] me songa beto [Abdul Wahid] me songa beto [Ashim] me tuba nde, mono yulaka [Anas] nde, Keti Ntumwa ya Nzambi (saw) buyisaka ve Medina? Yandi vutulaka nde, ‘Ee, na kati ya yai ti yina, yo kele mpi nswa ve nde bo zenga nti, konso muntu yina ta sala mpasi - kifu - kuna, pana kusinga ya Allah, ya bawanzio ti ya bantu yonso ta vanda na zulu na yandi’. ‘Ashim tubaka nde, ‘Musa bin Anas zabisaka mono nde yandi tubaka nde: ‘To tanina bantu yina ke salaka mambu ya mbi’.
Imam Bukhari : 6763
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ تَلِيدٍ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ وَغَيْرُهُ عَنْ أَبِي الْأَسْوَدِ عَنْ عُرْوَةَ قَالَ حَجَّ عَلَيْنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو فَسَمِعْتُهُ يَقُولُسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ لَا يَنْزِعُ الْعِلْمَ بَعْدَ أَنْ أَعْطَاكُمُوهُ انْتِزَاعًا وَلَكِنْ يَنْتَزِعُهُ مِنْهُمْ مَعَ قَبْضِ الْعُلَمَاءِ بِعِلْمِهِمْ فَيَبْقَى نَاسٌ جُهَّالٌ يُسْتَفْتَوْنَ فَيُفْتُونَ بِرَأْيِهِمْ فَيُضِلُّونَ وَيَضِلُّونَ فَحَدَّثْتُ بِهِ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو حَجَّ بَعْدُ فَقَالَتْ يَا ابْنَ أُخْتِي انْطَلِقْ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَاسْتَثْبِتْ لِي مِنْهُ الَّذِي حَدَّثْتَنِي عَنْهُ فَجِئْتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَحَدَّثَنِي بِهِ كَنَحْوِ مَا حَدَّثَنِي فَأَتَيْتُ عَائِشَةَ فَأَخْبَرْتُهَا فَعَجِبَتْ فَقَالَتْ وَاللَّهِ لَقَدْ حَفِظَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو
Yandi me songa beto [Sa’id bin Talid] me songa mono [Ibn Wahb] me songa mono [Abdurrahman bin Syuraikh] mpi bantu ya nkaka ya [Abul Aswad] ya [‘Urwah] me tuba nde, ‘ ‘Allah ke katulaka ve nzayilu na nima ya yandi me pesa nge yo na mbala mosi. -na mbala mosi-, kansi Allah katulaka yau na bau na kufwaka ba ‘ulama yina vandaka na ntangu mosi ya kukonda nzayilu na bau, na mpila nde yina bikalaka vandaka kaka bantu ya buzoba, bau lombaka bau fatwa, na nima bau pesaka fatwa na kulandaka logique na bau mosi, bau vandaka na nzila ya kukonda nzila mpi mpi na kukonda nzila’. Na nima mono tubilaka hadith yai na ‘Aisyah, nkento ya Ntumwa saw. Ntangu Abdullah bin Amru kwendaka na Hajj, Aisyah tubaka nde: ‘O mwana ya mpangi na mono, pardo kukutana ti Abdullah mpi sosa kundimisa - disolo - na yandi mutindu nge me baka na yandi. Mu kwendaka mpi na Abdullah mpi mu yulaka yandi. Abdullah me songa mono mambu yina yandi me songa mono, na nima mono me kwenda na ‘Aisyah mpi mono me songa yandi. Yandi yitukaka mpi tubaka nde: ‘Na zina ya Nzambi, Abdola bin Amru kangaka yo kibeni na ntu.’
Imam Bukhari : 6764
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ سَمِعْتُ الْأَعْمَشَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا وَائِلٍ هَلْ شَهِدْتَ صِفِّينَ قَالَ نَعَمْ فَسَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ حُنَيْفٍ يَقُولُ ح و حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ قَالَ سَهْلُ بْنُ حُنَيْفٍيَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّهِمُوا رَأْيَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ لَقَدْ رَأَيْتُنِي يَوْمَ أَبِي جَنْدَلٍ وَلَوْ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَرُدَّ أَمْرَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِ لَرَدَدْتُهُ وَمَا وَضَعْنَا سُيُوفَنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا إِلَى أَمْرٍ يُفْظِعُنَا إِلَّا أَسْهَلْنَ بِنَا إِلَى أَمْرٍ نَعْرِفُهُ غَيْرَ هَذَا الْأَمْرِ قَالَ وَقَالَ أَبُو وَائِلٍ شَهِدْتُ صِفِّينَ وَبِئْسَتْ صِفُّونَ
Kana yandi songaka beto [Abdan] songaka beto [Abu Hamzah] mono waka [Al Amasy] yandi ke tuba nde, 'Mono waka [Abu Wail] ke tuba nde, 'Keti nge monaka mvita ya Shiffin?' Yandi vutulaka nde, ‘Ee. Mono waka [Sahl bin Hunaif] ke tuba nde’. -na mutindu ya nkaka yo ke tubilama- Me songa beto [Musa bin Ismail] me songa beto [Abu Awana] katuka na [Al A’masy] katuka na [Abu Wail] yandi tubaka; 10:10, 11. - matondo na Nzambi - me sala nde beto ndima kima mosi ya beto me kuka kubakisa nsuka-nsuka, yina me swaswana mingi ti mambu yina vandaka kusalama’. Al A’masy tubaka nde, ‘Abu Wail tubaka nde, ‘Mono monaka kilumbu mosi mvita ya Shifi, mpi nki mpasi ya ngolo mvita ya Shifi vandaka’.
Imam Bukhari : 6765
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ الْمُنْكَدِرِ يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُمَرِضْتُ فَجَاءَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعُودُنِي وَأَبُو بَكْرٍ وَهُمَا مَاشِيَانِ فَأَتَانِي وَقَدْ أُغْمِيَ عَلَيَّ فَتَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ صَبَّ وَضُوءَهُ عَلَيَّ فَأَفَقْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ فَقُلْتُ أَيْ رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أَقْضِي فِي مَالِي كَيْفَ أَصْنَعُ فِي مَالِي قَالَ فَمَا أَجَابَنِي بِشَيْءٍ حَتَّى نَزَلَتْ آيَةُ الْمِيرَاثِ
Yau me zabisama na beto [Ali ben Abdalla] me zabisa beto [Sufyan] me tuba nde, mono waka [Ibnul Munakdir] ke tuba, mono waka [Jabir ben Abdalla] ke tuba nde, ‘Ntangu mono vandaka kubela Rasulullah ti Abu Bakr kwisaka kutala mono na makulu. Bo zole kwisaka kutala mono ntangu mono vandaka kuzaba kima ve. Na nima, Rasulullah salaka ablution mpi tiamunaka ablution na yandi na zulu na mono tii kuna mono telamaka. Na nima mono vandaka kutuba nde, ‘O Mfumu,’ mpi bantangu ya nkaka Sufyan vandaka kutuba nde ‘O Mfumu -ve O kansi Hi-, inki mutindu mono fwete baka lukanu sambu na kimvwama na mono? Mpi nki mono fwete sala ti bima na mono?’ Jabir tubaka nde, ‘Yandi vutudilaka mono ve ata kima mosi tii kuna verse ya ke tubila difwa zabanaka’.
Imam Bukhari : 6766
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَصْبَهَانِيِّ عَنْ أَبِي صَالِحٍ ذَكْوَانَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍجَاءَتْ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَ الرِّجَالُ بِحَدِيثِكَ فَاجْعَلْ لَنَا مِنْ نَفْسِكَ يَوْمًا نَأْتِيكَ فِيهِ تُعَلِّمُنَا مِمَّا عَلَّمَكَ اللَّهُ فَقَالَ اجْتَمِعْنَ فِي يَوْمِ كَذَا وَكَذَا فِي مَكَانِ كَذَا وَكَذَا فَاجْتَمَعْنَ فَأَتَاهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَّمَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَهُ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ مَا مِنْكُنَّ امْرَأَةٌ تُقَدِّمُ بَيْنَ يَدَيْهَا مِنْ وَلَدِهَا ثَلَاثَةً إِلَّا كَانَ لَهَا حِجَابًا مِنْ النَّارِ فَقَالَتْ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْ اثْنَيْنِ قَالَ فَأَعَادَتْهَا مَرَّتَيْنِ ثُمَّ قَالَ وَاثْنَيْنِ وَاثْنَيْنِ وَاثْنَيْنِ
Yandi me zabisa beto nde nkento mosi kutanaka ti mfumu ya insi mpi yandi zabisaka beto mambu yina yandi vandaka kubokuta nde: part ya kilumbu sambu beto kutana ti nge ti nge. lenda longa beto nzayilu yina Allah me longa beno’. Ntumwa ndimaka na kutubaka nde: ‘Ee, beno lenda vukana na kilumbu ya mutindu yai, na kisika ya mutindu yina,’ yo yina bankento vukanaka mpi Ntumwa ya Nzambi sallallaahu ‘alaihi wasallam longaka bo nzayilu yina Allah longaka yandi. Na nima, Ntumwa ya Nzambi (saw) tubaka na bankento nde: ‘Ata muntu mosi ve na kati na beno fwete buta bana tatu ya luzitu, katula kaka kana bana yina tatu kukuma kigonsa ya bilungi sambu na yandi’. Na yau, kuvandaka ti nkento mosi yina yulaka nde, 'O Ntumwa ya Allah, inki kana yau kele kaka zole?' Nkento yina vutukilaka mambu yai mbala zole. Na yau, Ntumwa ya Allah vutulaka : ‘Ata kana zole mpamba, ata kana zole mpamba’.
Imam Bukhari : 6767
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى عَنْ إِسْمَاعِيلَ عَنْ قَيْسٍ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي ظَاهِرِينَ حَتَّى يَأْتِيَهُمْ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ ظَاهِرُونَ
Yau me zabisama na beto na [Ubaidullah bin Musa] katuka na [Ismail] katuka na [Qais] katuka na [Mughirah bin Syu’bah] katuka na profete saw.
Imam Bukhari : 6768
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي حُمَيْدٌ قَالَ سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ يَخْطُبُ قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ وَإِنَّمَا أَنَا قَاسِمٌ وَيُعْطِي اللَّهُ وَلَنْ يَزَالَ أَمْرُ هَذِهِ الْأُمَّةِ مُسْتَقِيمًا حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ أَوْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ
Yandi me songa beto [Ismail] me songa beto [Ibn Wahb] katuka na [Yunus] katuka na [Ibn Shihab] me songa mono [Humaid] me tuba nde, mono waka [Muawiyah bin Abu Sufyan] ke sala diskure mosi ke tuba nde, ‘Mono waka Ntumwa saw. ‘Konso muntu yina Allah ke zola kuvanda mbote, ebuna Allah ke kumisaka yandi mayele na mambu ya dibundu na yandi, kaka mono ke kabula ti Allah Muntu ya ke pesaka, mpi kikalulu ya Ummah yai ta landa kuvanda ya kusungama tii kuna nsuka ya ntoto ta kwisa, to na mukanda ya bo ke sonikaka, ‘tii kuna lukanu ya Allah ta kuma’.
Imam Bukhari : 6769
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَقُولُلَمَّا نَزَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ{ قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ }قَالَ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ{ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ }قَالَ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ فَلَمَّا نَزَلَتْ{ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ }قَالَ هَاتَانِ أَهْوَنُ أَوْ أَيْسَرُ
Yandi me songa beto [Ali bin Abdullah] me songa beto [Sufyan], [‘Amru] me tuba nde, ‘Mono waka [Jabir bin Abdullah] ke tuba nde, ‘Ntangu verse yina songamaka na Ntumwa ya Nzambi, saw. Al an’aam: 65-, na nima Ntumwa ya Allah sambaka nde: ‘Mono ke sosa kisika ya kutina na luse na nge,’ -To katuka na nsi ya makulu na nge-’, Ntumwa sambaka nde: ‘Mono ke sosa kisika ya kutina na luse na nge,’ na nima ntangu yo zabisamaka: ‘-to salaka beno kimvuka na bimvuka mpi salaka nde bantu ya nkaka na kati na beno kuwa nde: kukabwana mpe kingolo ya mvita yayi kele pete, to yandi tubaka ‘fioti’.
Imam Bukhari : 6770
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ بْنُ الْفَرَجِ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ أَعْرَابِيًّا أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي وَلَدَتْ غُلَامًا أَسْوَدَ وَإِنِّي أَنْكَرْتُهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا أَلْوَانُهَا قَالَ حُمْرٌ قَالَ هَلْ فِيهَا مِنْ أَوْرَقَ قَالَ إِنَّ فِيهَا لَوُرْقًا قَالَ فَأَنَّى تُرَى ذَلِكَ جَاءَهَا قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِرْقٌ نَزَعَهَا قَالَ وَلَعَلَّ هَذَا عِرْقٌ نَزَعَهُ وَلَمْ يُرَخِّصْ لَهُ فِي الِانْتِفَاءِ مِنْهُ
Yau me zabisama na beto [Asbagh bin Al Faraj] me zabisa mono [Ibn Wahb] katuka na [Yunus] katuka na [Ibn Shihab] katuka na [Abu Salamah bin Abdurrahman] katuka na [Abu Hurairah], nde kuvandaka ti muntu mosi ya Arabi Bédouin - muntu ya ke tambulaka-tambulaka, muntu ya ntama - kwisaka na Rasulam mpi tubaka nde yandi vandaka muntu ya ntama. jet noir bebe na mono me buya yandi'. Yo yina, Rasulullah yulaka nde: ‘Keti beno mpi kele ve ti shamo?’ Yandi vutulaka nde, ‘Yo kele mutindu yina’. Profete yulaka diaka nde: ‘Ebuna, yo kele nki mukubu? ’ Yandi vutulaka nde, ‘Mbwaki’. Profete yulaka diaka nde: ‘Keti banzila ya mbwaki-ble kele mpi ve kuna?’ Arabe ya Bédouin vutulaka nde, ‘Yo kele mutindu yina, kele ti banzila ya mbwaki kuna’. Profete yulaka diaka nde: ‘Ebuna, mukubu ke katukaka na wapi?’ Arabe ya Bédouin vutulaka nde, ‘Mbala yankaka yo kele misisa ya dibuta yina ke kulumusaka mukubu, mpi ke pesaka ve kisika ya kukatula yo kimakulu’.
Imam Bukhari : 6771
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً جَاءَتْ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ إِنَّ أُمِّي نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ فَمَاتَتْ قَبْلَ أَنْ تَحُجَّ أَفَأَحُجَّ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ حُجِّي عَنْهَا أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ أَكُنْتِ قَاضِيَتَهُ قَالَتْ نَعَمْ فَقَالَ اقْضُوا اللَّهَ الَّذِي لَهُ فَإِنَّ اللَّهَ أَحَقُّ بِالْوَفَاءِ
Yau me zabisama na beto [Musaddad] me zabisa beto [Abu ‘Awanah] katuka na [Abu Bisyr] katuka na [Sa’id bin Jubair] katuka na [Ibn Abbas], nde nkento mosi kutanaka ti Ntumwa mpi tubaka nde, ‘Mama na mono salaka lusilu sambu na Hajj, kansi yandi lenda fwa nswalu na Hajj. Ntumwa vutulaka nde: ‘Pardon, sala nzietelo sambu na kuyingisa yandi, keti nge ke ndima ve nde kana mama na nge kele ti mfuka, keti nge ta vanda ve muntu ya kufuta yo?’ Nkento yina vutulaka nde, ‘Ee’. Na nima, Ntumwa tubaka nde: ‘Beno lungisa mfuka ya Allah, sambu Allah kele ti nswa ya kufuta mfuka na yandi’.
Imam Bukhari : 6772
حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ عَبَّادٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حُمَيْدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ عَنْ قَيْسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا حَسَدَ إِلَّا فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالًا فَسُلِّطَ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ وَآخَرُ آتَاهُ اللَّهُ حِكْمَةً فَهُوَ يَقْضِي بِهَا وَيُعَلِّمُهَا
Yandi me songa beto [Syihab bin Ubbad] me songa beto [Ibrahim bin Humaid] katuka na [Ismail] katuka na [Qais] katuka na [‘Abdullah] tubaka nde: ‘Kimpala kele ve katula kaka na mambu zole; Muntu yina Allah ke pesa kimvwama, na nima yandi ke twadisaka badepanse na yandi na kati ya kadre ya kieleka, mpi muntu yina Allah ke pesaka mayele - nzayilu - na nima yandi ke sadilaka yo sambu na kuzenga mambu mpi ke longaka yo’.
Imam Bukhari : 6773
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَسَأَلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عَنْ إِمْلَاصِ الْمَرْأَةِ هِيَ الَّتِي يُضْرَبُ بَطْنُهَا فَتُلْقِي جَنِينًا فَقَالَ أَيُّكُمْ سَمِعَ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِ شَيْئًا فَقُلْتُ أَنَا فَقَالَ مَا هُوَ قُلْتُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِيهِ غُرَّةٌ عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ فَقَالَ لَا تَبْرَحْ حَتَّى تَجِيئَنِي بِالْمَخْرَجِ فِيمَا قُلْتَ فَخَرَجْتُ فَوَجَدْتُ مُحَمَّدَ بْنَ مَسْلَمَةَ فَجِئْتُ بِهِ فَشَهِدَ مَعِي أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِيهِ غُرَّةٌ عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌتَابَعَهُ ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ الْمُغِيرَةِ
Yandi tubaka nde: “Kilumbu mosi, Omar yulaka mambu ya me tala imlash, disongidila, bo bulaka kivumu ya nkento yina kele na divumu na mpila nde mwana yina kele na divumu kubasisa divumu. Umar yulaka nde: ‘Nani na kati na beno me waka mambu yina Ntumwa saw ke tuba sambu na diambu yina?’ Mono vutulaka nde, ‘Mono kele’. Umar yulaka nde, ‘Nge ke yindula inki? ’ Mono vutulaka nde, ‘Mono waka Ntumwa (Ntumwa) ke tuba sambu na yo, disongidila kufuta diyat kumi yina me fwanana ti mpika mosi to nsadi mosi’. Umar tubaka na nima nde, ‘Pardo kwenda ve ntama tii kuna nge ta natila mono nzikisa ya mambu ya nge tubaka!’ Na nima mono basikaka mpi mono monaka [Muhammad bin Maslamah], mono bakaka yandi mpi yandi taka kimbangi ti mono nde yandi waka Ntumwa saw ke tuba sambu na yandi, disongidila kufuta diyat kumi yina kele ntalu ya mpika to nsadi mosi.’ Hadith yayi me kuma ngolo na [Ibn Abu Az Zinad] katuka na [tata na yandi] katuka na [Urwa] katuka na [Mughirah].
Imam Bukhari : 6774
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَأْخُذَ أُمَّتِي بِأَخْذِ الْقُرُونِ قَبْلَهَا شِبْرًا بِشِبْرٍ وَذِرَاعًا بِذِرَاعٍ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَفَارِسَ وَالرُّومِ فَقَالَ وَمَنْ النَّاسُ إِلَّا أُولَئِكَ
Yau me zabisama na beto [Ahmad bin Yunus] me zabisa beto [Ibn Abu Dzi’b] katuka na [Al Maqburi] katuka na [Abu Hurairah] bika Nzambi kusepela na yandi, katuka na profete sallallaahu ‘alaihi wasallam yina tubaka nde: ‘Kilumbu ya Kusambisa ta salama ve tii kuna na nzila ya bandonga ya bantu ya ntama, na nzila ya bandonga ya bantu ya ntama, ta landa mbandu ya bantu. Yula nde, ‘O Ntumwa ya Nzambi, bonso bantu ya Persia ti ya Roma?’. Profete vutulaka nde: ‘Inki bantu ya nkaka katula bo?’
Imam Bukhari : 6775
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ الصَّنْعَانِيُّ مِنْ الْيَمَنِ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَتَتْبَعُنَّ سَنَنَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ شِبْرًا شِبْرًا وَذِرَاعًا بِذِرَاعٍ حَتَّى لَوْ دَخَلُوا جُحْرَ ضَبٍّ تَبِعْتُمُوهُمْ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى قَالَ فَمَنْ
Yandi tubaka nde: ‘Ya kieleka, binkulu ya beno ta landa na ntwala ya bantu yina, beno ta landa mambu yina, in. mabulu ya bambwa, nge ta landa bo kibeni’. Beto yulaka nde: ‘O Ntumwa ya Allah, Bayuda ti Bakristu?’ Profete vutulaka nde: ‘Nani ya nkaka kana bo ve?’
Imam Bukhari : 6776
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ مِنْ نَفْسٍ تُقْتَلُ ظُلْمًا إِلَّا كَانَ عَلَى ابْنِ آدَمَ الْأَوَّلِ كِفْلٌ مِنْهَا وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ مِنْ دَمِهَا لِأَنَّهُ أَوَّلُ مَنْ سَنَّ الْقَتْلَ أَوَّلًا
Yau me zabisama na beto [Al Humaidi] me zabisa beto [Sufyan] me zabisa beto [Al A’masy] katuka na [‘Abdullah bin Murrah] katuka na [Masruq] katuka na [Abdullah] tubaka nde, ‘Ntumwa tubaka nde: ‘Muntu mosi ve ke fwaka ntete kukonda lunungu ya mwana na yandi ya Adam, katula kaka kana yandi me baka disumu ya Adams’. Bantangu ya nkaka Sufyan vandaka kutuba na mutindu ya editeur nde, ‘Kunata disumu ya menga yina tiamukaka, sambu yandi muntu salaka yo ntete’.
Imam Bukhari : 6777
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ السَّلَمِيِّأَنَّ أَعْرَابِيًّا بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْإِسْلَامِ فَأَصَابَ الْأَعْرَابِيَّ وَعْكٌ بِالْمَدِينَةِ فَجَاءَ الْأَعْرَابِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَقِلْنِي بَيْعَتِي فَأَبَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ جَاءَهُ فَقَالَ أَقِلْنِي بَيْعَتِي فَأَبَى ثُمَّ جَاءَهُ فَقَالَ أَقِلْنِي بَيْعَتِي فَأَبَى فَخَرَجَ الْأَعْرَابِيُّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا الْمَدِينَةُ كَالْكِيرِ تَنْفِي خَبَثَهَا وَيَنْصَعُ طِيبُهَا
Bo me zabisaka beto [Ismail] me songa mono [Malik] katuka na [Muhammad bin Al Munkadir] katuka na [Jabir bin Abdullah bonso Salmi], nde muntu mosi ya Arabi ya Bédouin bakaka kwikama na Rasulullah sambu na Islam, na nima Arabi ya Bédouin bakaka fievre mpi vandaka na Medina, tubaka nde, ‘O Rasulullah, pardo katula lusilu na mono,’ kansi Profete vandaka ti keti-keti. Na nima yandi kwisaka diaka na yandi mpi tubaka nde, ‘Pardo katula lusilu na mono!’ Kansi Profete bikalaka ti keti-keti. Na nima yandi kwisaka diaka mbala ya tatu mpi tubaka nde, ‘Pardo, katula lusilu na mono ya kwikama’. Kansi, Rasulullah buyaka, na nima Rasulullah tubaka nde: ‘Medina kele bonso four, yo ke katulaka mvindu na kibende mpi yo ke sefaka mambu ya mbote’.
Imam Bukhari : 6778
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَكُنْتُ أُقْرِئُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ فَلَمَّا كَانَ آخِرُ حَجَّةٍ حَجَّهَا عُمَرُ فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بِمِنًى لَوْ شَهِدْتَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَتَاهُ رَجُلٌ قَالَ إِنَّ فُلَانًا يَقُولُ لَوْ مَاتَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ لَبَايَعْنَا فُلَانًا فَقَالَ عُمَرُ لَأَقُومَنَّ الْعَشِيَّةَ فَأُحَذِّرَ هَؤُلَاءِ الرَّهْطَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَغْصِبُوهُمْ قُلْتُ لَا تَفْعَلْ فَإِنَّ الْمَوْسِمَ يَجْمَعُ رَعَاعَ النَّاسِ يَغْلِبُونَ عَلَى مَجْلِسِكَ فَأَخَافُ أَنْ لَا يُنْزِلُوهَا عَلَى وَجْهِهَا فَيُطِيرُ بِهَا كُلُّ مُطِيرٍ فَأَمْهِلْ حَتَّى تَقْدَمَ الْمَدِينَةَ دَارَ الْهِجْرَةِ وَدَارَ السُّنَّةِ فَتَخْلُصَ بِأَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ فَيَحْفَظُوا مَقَالَتَكَ وَيُنْزِلُوهَا عَلَى وَجْهِهَا فَقَالَ وَاللَّهِ لَأَقُومَنَّ بِهِ فِي أَوَّلِ مَقَامٍ أَقُومُهُ بِالْمَدِينَةِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ فِيمَا أُنْزِلَ آيَةُ الرَّجْمِ
Yandi me songa beto [Musa bin Ismail] me songa beto [Abdul Wahid] me songa beto [Ma’mar] katuka na [Az Zuhri] katuka na [Ubaidullah bin Abdullah] me tuba, me songa mono [Ibn Abbas] radiallahu ‘anhu, yandi me tuba nde, ‘Mono vandaka kutanga Abdurrahman bin Auf. Ntangu [Omar] salaka Hajj sambu na mbala ya nsuka, Abdurrahman tubaka na Mina nde, ‘Kana nge monaka Amirul Mukminin ntangu muntu mosi pusanaka pene-pene na yandi yina tubaka nde, A tubaka nde, ‘Kana Amirul Mukminin kufwa, mono ta sila kibeni kwikama na mutindu yina mpi mutindu yina mpi mutindu yina’. Na nima Umar tubaka nde, ‘Mono ta telama kibeni bubu na nima ya midi sambu na kukebisa bantu yina ke zola kubotula kiyeka na bo’. Abdurrahman tubaka nde: ‘He, kusala yo ve! Sambu nsungi yai ya nzietelo ke vukisaka bamfumu ya bantu yina ke fulusaka majlis na beno!’ Na yau, mu ke kudiyangisa nde mbala yankaka bau tasadila ve ndongisila na nge na mutindu ya mbote na mpila nde bau tendula yau bonso nde yau kele ve na zulu ya lukanu, yau yina tula yau kaka na nima tii kuna Medina takuma kisika ya kukwenda na insi yankaka mpi kisika ya lutaninu, mpi tafuluka ti banduku ya Ntumwa Saw. Na nima bo ke tadilaka bangindu na nge mpi ke tendulaka yo na mutindu yina’. Na nima Ibn Abbas tubaka nde: ‘Na zina ya Nzambi, mono telamaka kibeni ti yandi na luyantiku ntangu mono telamaka ti yandi na Medina Munawwarah’. Ibn Abbas me landa na kutuba nde, ‘Na nima beto kumaka na Medina, ye yandi tubaka nde, ‘Nzambi me tinda Muhammad saw ti kieleka ye yandi me songa Mukanda ti yandi, na kati ya baverse yina me songa kuvandaka ti verse ya kufwa matadi’.
Imam Bukhari : 6779
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدٍ قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي هُرَيْرَةَوَعَلَيْهِ ثَوْبَانِ مُمَشَّقَانِ مِنْ كَتَّانٍ فَتَمَخَّطَ فَقَالَ بَخْ بَخْ أَبُو هُرَيْرَةَ يَتَمَخَّطُ فِي الْكَتَّانِ لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَإِنِّي لَأَخِرُّ فِيمَا بَيْنَ مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى حُجْرَةِ عَائِشَةَ مَغْشِيًّا عَلَيَّ فَيَجِيءُ الْجَائِي فَيَضَعْ رِجْلَهُ عَلَى عُنُقِي وَيُرَى أَنِّي مَجْنُونٌ وَمَا بِي مِنْ جُنُونٍ مَا بِي إِلَّا الْجُوعُ
Yandi me zabisa beto nde, ‘Kilumbu mosi beto vandaka na lweka ya [Abu Hurairah] yina na ntangu yina lwataka bilele zole ya coton ya kupasuka-pasuka, ‘Bakh. ata kilumbu mosi mono bwaka na kati ya estrade ya Ntumwa ti suku ya Aisha, ndambu ya kukonda mabanza, na nima muntu mosi kwisaka mpi tulaka dikulu na yandi na nima ya dikosi na yandi, yo vandaka kumonana bonso nde mono vandaka kilawu, ata mono vandaka ve kilawu, kaka sambu mono vandaka ti nzala mingi.’
Imam Bukhari : 6780
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ قَالَ سُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍأَشَهِدْتَ الْعِيدَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ وَلَوْلَا مَنْزِلَتِي مِنْهُ مَا شَهِدْتُهُ مِنْ الصِّغَرِ فَأَتَى الْعَلَمَ الَّذِي عِنْدَ دَارِ كَثِيرِ بْنِ الصَّلْتِ فَصَلَّى ثُمَّ خَطَبَ وَلَمْ يَذْكُرْ أَذَانًا وَلَا إِقَامَةً ثُمَّ أَمَرَ بِالصَّدَقَةِ فَجَعَلَ النِّسَاءُ يُشِرْنَ إِلَى آذَانِهِنَّ وَحُلُوقِهِنَّ فَأَمَرَ بِلَالًا فَأَتَاهُنَّ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Keti yandi me songa beto [Muhammad bin Kathir] me songa beto [Sufyan] katuka na [Abdurrahman bin Abbas] tubaka nde, ' [Ibn Abbas] yulaka yandi kilumbu mosi nde 'Keti nge me kwendaka dezia na kisambu ya Eid ti Ntumwa ya Nzambi saw? ’ Yandi vutulaka nde, ‘Yo kele mutindu yina, kana yo vandaka ve sambu na kisika na mono na lweka na yandi, mono zolaka mpenza ve kukwenda kutala yandi banda mono vandaka mwana fyoti. Yandi kwendaka na ‘kimfumu - ndilu ya kisambu - na bwala Katsir bin Shalt, na nima yandi sambaka, na nima yandi salaka disolo’. -Ibn Abbas tubilaka ve kubinga bantu na kisambu to iqamat- Na nima yandi pesaka bo ntuma ya kupesa makabu ya mawa, yo yina bankento yina katulaka bima yina vandaka na makutu na bo ti bima yina vandaka na nziunga ya dikosi na bo, na ntangu yina Bilal kwendaka na bo sambu na kubaka bima yai, na nima yandi vutukaka na ‘Ntumwa vandaka sallalahallahalahu’.