Imam Bukhari : 6641
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَمِّهِ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ وَالْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ أَخْبَرَاهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حِينَ أَذِنَ لَهُمْ الْمُسْلِمُونَ فِي عِتْقِ سَبْيِ هَوَازِنَ إِنِّي لَا أَدْرِي مَنْ أَذِنَ مِنْكُمْ مِمَّنْ لَمْ يَأْذَنْ فَارْجِعُوا حَتَّى يَرْفَعَ إِلَيْنَا عُرَفَاؤُكُمْ أَمْرَكُمْ فَرَجَعَ النَّاسُ فَكَلَّمَهُمْ عُرَفَاؤُهُمْ فَرَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرُوهُ أَنَّ النَّاسَ قَدْ طَيَّبُوا وَأَذِنُوا
Yandi me zabisa beto [Ismail bin Abu Uwais] me songa mono [Ismail bin Ibrahim] katuka na [mpangi na yandi ya bakala, Musa bin Uqbah], [Ibn Shihab] me tuba, me songa mono [Urwah bin Zubair] nde [Marwan bin Hakam] mpi [Miswar bin Mahkramaham] tubaka nde Nzambi, bo yonso zole tubaka na ntangu Bamizilma ya nkaka pesaka nzila nde bo basisa bantu yina bo kangaka na Hawazin; ‘Mu zaba ve nani na kati na beno ta pesa nzila mpi nani ta pesa ve nzila, yo yina beno vutuka tii kuna bantu ya mayele na kati na beno ta bokuta mono.’ Na nima banduku vutukaka mpi bantu na bo ya mayele bingaka disolo mosi ya kati, na nima bo vutukaka sambu na kukutana ti mfumu ya insi mpi bo songaka yandi nde banduku yonso me lemba nitu mpi me pesa nzila na yo.
Imam Bukhari : 6642
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أُنَاسٌ لِابْنِ عُمَرَإِنَّا نَدْخُلُ عَلَى سُلْطَانِنَا فَنَقُولُ لَهُمْ خِلَافَ مَا نَتَكَلَّمُ إِذَا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِهِمْ قَالَ كُنَّا نَعُدُّهَا نِفَاقًا
Me zabisa beto [Abu Nu’aim] me zabisa beto [‘Ashim bin Muhammad bin Zaid bin Abdullah bin Umar] katuka na [tata na yandi], Bantu ya nkaka tubaka na Ibn Omar; 'na ntama ntangu beto vandaka kukutana ti mfumu na beto, beto vandaka kutuba kima mosi yina vandaka kukonda kuwakana ti disolo na beto ntangu beto vandaka kukatuka na yandi'. Yo yina [Ibn Omar] tubaka nde; ‘Beto ke monaka nde mambu yai kele luvunu’.
Imam Bukhari : 6643
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ عِرَاكٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ شَرَّ النَّاسِ ذُو الْوَجْهَيْنِ الَّذِي يَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ وَهَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ
Yandi me zabisa beto [Qutaibah] me songa beto [Al Laits] katuka na [Yazid bin Abu Hubaib] katuka na [Irak] katuka na [Abu Hurairah], yandi me wa Ntumwa ya Nzambi ke tuba nde: ‘Bantu ya kuluta mbi kele bantu ya kele ti bizizi zole -BANTU YA KE sosaka mabaku-, yina ke kwisaka kukutana ti bantu ya nkaka ti luse mosi mpi ti luse ya nkaka.
Imam Bukhari : 6644
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَاأَنَّ هِنْدًا قَالَتْ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ شَحِيحٌ فَأَحْتَاجُ أَنْ آخُذَ مِنْ مَالِهِ قَالَ خُذِي مَا يَكْفِيكِ وَوَلَدَكِ بِالْمَعْرُوفِ
Yandi me songa beto [Muhammad bin Kathir] Yandi me songa beto [Sufyan] katuka na [Hsyam] katuka na [tata na yandi] katuka na [Aisyah] radiallahu ‘anha, Muhindu bint Utbah tubaka na profete saw. 'Abu Sufyan kele muntu ya ntu-ngolo mingi, yau yina mono kele na mfunu ya kubaka bima na yandi -kukonda kuzaba na yandi-!' Profete vutulaka : « Baka yina me fwana sambu na nge ti bana na nge na mutindu ya mbote - ya kufwana !'
Imam Bukhari : 6645
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهَاعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ سَمِعَ خُصُومَةً بِبَابِ حُجْرَتِهِ فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَإِنَّهُ يَأْتِينِي الْخَصْمُ فَلَعَلَّ بَعْضَكُمْ أَنْ يَكُونَ أَبْلَغَ مِنْ بَعْضٍ فَأَحْسِبُ أَنَّهُ صَادِقٌ فَأَقْضِي لَهُ بِذَلِكَ فَمَنْ قَضَيْتُ لَهُ بِحَقِّ مُسْلِمٍ فَإِنَّمَا هِيَ قِطْعَةٌ مِنْ النَّارِ فَلْيَأْخُذْهَا أَوْ لِيَتْرُكْهَا
Yandi me zabisa beto [Abdul Aziz bin Abdullah] me songa beto [Ibrahim bin Sa’d] katuka na [Salih] katuka na [Ibn Shihab] me tuba nde, [Urwah bin Zubair] zabisaka mono, nde [Zainab bint Abu Salamah] zabisaka yandi, nde [Ummu Salamah, nkento ya profete Rahulahulahullahullah saw] zabisaka yandi katuka na [Salih]. salwa ya Nzambi; Yandi waka kuswana na kielo ya suku na yandi, yandi basikaka na mbala mosi sambu na kukutana ti bo mpi tubaka nde; 'Mu kele kaka muntu ya mpamba bonso beno, mpi mu bakaka plainte, nani zaba, ziku mosi na kati na beno me zaba mbote kuswana ti ludimi na yandi kuluta bankaka, yo yina mu yindulaka nde yandi vandaka na kikuma - kansi yandi vandaka ve -, na nima mu bakaka lukanu sambu na yandi, na nima konso muntu ya mu bakaka lukanu ke nungaka na kufwaka banswa ya mpangi na yandi ya Muzuluma yina lenda baka yandi a to yina, yo!’
Imam Bukhari : 6646
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا قَالَتْكَانَ عُتْبَةُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَى أَخِيهِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ مِنِّي فَاقْبِضْهُ إِلَيْكَ فَلَمَّا كَانَ عَامُ الْفَتْحِ أَخَذَهُ سَعْدٌ فَقَالَ ابْنُ أَخِي قَدْ كَانَ عَهِدَ إِلَيَّ فِيهِ فَقَامَ إِلَيْهِ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ أَخِي وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ فَتَسَاوَقَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنُ أَخِي كَانَ عَهِدَ إِلَيَّ فِيهِ وَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ أَخِي وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ثُمَّ قَالَ لِسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ احْتَجِبِي مِنْهُ لِمَا رَأَى مِنْ شَبَهِهِ بِعُتْبَةَ فَمَا رَآهَا حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ تَعَالَى
Yau me zabisama na beto [Ismail] tubaka, yau me zabisama na mono [Malik] katuka na [Ibn Shihab] katuka na [‘Urwah bin Zubair] katuka na [Aisyah, nkento ya Ntumwa saw. 'Mwana ya mpika ya nkento Zam'ah kele kitini ya mono -mwana na mono-, yo yina pardon baka yo'. Ntangu bo nungaka Mecque, Sa’d bakaka yo na kutubaka nde; 'Yai mwana ya mpangi na mono, yandi me pesa mono mambu na yandi'. Abd bin Zam’ah telamaka na mbala mosi sambu na kutala yandi mpi tubaka nde; ‘Ya kieleka, yandi kele mpangi na mono mpi mwana ya nsadi ya tata na mono, yandi butukaka na mbeto na yandi,’ na nima bo zole zabisaka mambu yina na mfumu ya insi. Na nima, Sa’d bin Abu Waqash tubaka nde; ‘O Ntumwa ya Allah, yandi kele mwana ya mpangi na mono yina yandi me pesa mono kiyeka na yandi’. Abd bin Zam’ah zolaka ve kuvidisa mpi yandi tubaka nde; ‘Ya kieleka yandi kele mpangi na mono, mpi mwana ya nsadi ya tata na mono, yandi butukaka na mbeto na yandi’. Na nima, Ntumwa tubaka nde; 'yandi kele miliki na nge, O Abd bin Zam'ah,' na nima Rasulullah tubaka nde: 'Mwana kele munkwa mbeto, mpi muntu ya me sala bizumba fwete baka ndola ya ditadi -kubula yandi matadi-,' na nima yandi tubaka na Saudah bint Zam'ah nde: 'Nge fwete lwata hijab ya me katuka na yandi!' sambu na kifwani na yandi ti Utba, mwana ya mpika ya Zama monaka ve Sauda kimakulu.
Imam Bukhari : 6647
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ وَالْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَحْلِفُ عَلَى يَمِينِ صَبْرٍ يَقْتَطِعُ مَالًا وَهُوَ فِيهَا فَاجِرٌ إِلَّا لَقِيَ اللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ{ إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا }الْآيَةَفَجَاءَ الْأَشْعَثُ وَعَبْدُ اللَّهِ يُحَدِّثُهُمْ فَقَالَ فِيَّ نَزَلَتْ وَفِي رَجُلٍ خَاصَمْتُهُ فِي بِئْرٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَكَ بَيِّنَةٌ قُلْتُ لَا قَالَ فَلْيَحْلِفْ قُلْتُ إِذًا يَحْلِفُ فَنَزَلَتْ{ إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ }الْآيَةَ
Yandi me songa beto [Ishaq bin Nashr] me songa beto [Abdurrazaq] Yandi me songa beto [Sufyan] ya [Mansur] mpi [Al A’masy] ya [Abu Wa’il] tubaka nde, [Abdullah] tubaka nde, Ntumwa saw. ‘Muntu mosi ve ke zenga kieleka ya luvunu ti lukanu ya kubotula bima ya muntu ya nkaka mpi yandi ke sala mambu ya kukonda lunungu ti ndefi na yandi, katula kaka kana yandi me kutana ti Allah mpi Allah me wila yandi makasi,’ na nima Allah me monisa verse ‘Ya kieleka, bantu yina ke sumbaka lusilu ya Allah mpi ndefi na bo na ntalu ya fioti’ -QS. Ali’Imran.77-, na nima [Al Asy’ats] kwisaka ntangu [Abdola] vandaka kusonga bo, mpi yandi tubaka nde; Ya kieleka, verse yina zabisamaka na mono mpi na muntu mosi ya mono vandaka kusolula ti yandi sambu na dibulu mosi ya masa, na nima Ntumwa tubaka nde: ‘Keti beno kele ti banzikisa?’ ‘VE’ mono vutulaka. Profete tubaka nde: ‘Ebuna sala nde mbeni na nge kuzenga kieleka!’ na nima Abdoula tubaka nde; ‘Kana nzikisa kele kaka ndefi, ya kyeleka yandi tazenga kieleka. Na nima verse kulumukaka nde: ‘Ya kieleka, bantu yina ke sumbaka balusilu ya Allah ti badevware na bo na ntalu ya fioti...tii na nsuka ya verse’ -QS. 77-
Imam Bukhari : 6648
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ أَخْبَرَتْهُ عَنْ أُمِّهَا أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْسَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَلَبَةَ خِصَامٍ عِنْدَ بَابِهِ فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ فَقَالَ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ وَإِنَّهُ يَأْتِينِي الْخَصْمُ فَلَعَلَّ بَعْضًا أَنْ يَكُونَ أَبْلَغَ مِنْ بَعْضٍ أَقْضِي لَهُ بِذَلِكَ وَأَحْسِبُ أَنَّهُ صَادِقٌ فَمَنْ قَضَيْتُ لَهُ بِحَقِّ مُسْلِمٍ فَإِنَّمَا هِيَ قِطْعَةٌ مِنْ النَّارِ فَلْيَأْخُذْهَا أَوْ لِيَدَعْهَا
Yandi me zabisa beto [Abul Yaman] Yandi me songa beto [Syu’aib] katuka na [Az Zuhri] me songa mono [Urwah bin Zubair] nde [Zainab bin Abu Salamah] me zabisa yo katuka na mama na yandi, [Ummu Salamah] me tuba nde; Kilumbu mosi, Ntumwa kuwaka makelele ya kuswana na kielo na yandi, yo yina yandi kutanaka ti bo mpi tubaka nde; ‘Mono kele kaka muntu ya mpamba bonso beno, mpi bo me natila mono mavwanga, mpi yo lenda vanda nde bankaka na kati na beno ke zaba mbote kuswana kuluta bankaka na mpila nde mono nunga mpi mono ke yindula nde yandi kele na nswa, yo yina konso muntu ya mono ta nunga na kufwaka banswa ya Bamizilma ya nkaka, yina kele tiya ya ke pela, pardo baka yo to bika yo!’
Imam Bukhari : 6649
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَبَلَغَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِهِ أَعْتَقَ غُلَامًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ غَيْرَهُ فَبَاعَهُ بِثَمَانِ مِائَةِ دِرْهَمٍ ثُمَّ أَرْسَلَ بِثَمَنِهِ إِلَيْهِ
Yau me zabisama na beto [Ibn Numair] me zabisa beto [Muhammad bin Bisyr] me songa beto [Ismail] me songa beto [Salamah bin Kuhail] katuka na [‘Atho‘] katuka na [Jabir bin Abdullah] me tuba nde, Profete sallallahu saw kuwaka bansangu yina nduku na yandi mosi vandaka na yo ve. bima, na nima Ntumwa sumbaka yandi na ba dirham nkama nana, na nima yandi tindaka mbongo yina yandi bakaka.
Imam Bukhari : 6650
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَقُولُبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْثًا وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَطُعِنَ فِي إِمَارَتِهِ وَقَالَ إِنْ تَطْعَنُوا فِي إِمَارَتِهِ فَقَدْ كُنْتُمْ تَطْعَنُونَ فِي إِمَارَةِ أَبِيهِ مِنْ قَبْلِهِ وَايْمُ اللَّهِ إِنْ كَانَ لَخَلِيقًا لِلْإِمْرَةِ وَإِنْ كَانَ لَمِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَيَّ وَإِنَّ هَذَا لَمِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَيَّ بَعْدَهُ
Yandi me songa beto [Musa mbumba Ismail] me songa beto [Abdul Aziz mbuta Muslim] me songa beto [Abdullah mbuna Dinar] me tuba nde, mono waka [Ibn Omar] radiallahu ‘anhuma ke tuba nde; Rasulullah tindaka kimvuka mosi ya bantu mpi tulaka Usamah bin Zaid bonso mfumu na yo, na nima banduku na yandi vandaka kutonga yandi ngolo na ntangu yina, yo yina Ntumwa nganinaka yandi mbala mosi; 'Kana beno ke buya kimfumu na yandi, ntete beno ke buya mpi kimfumu ya tata na yandi, na Allah, yandi vandaka muntu ya mbote sambu na kusimba kimfumu, mpi ya kieleka tata na yandi - Zaid bin Haritsah - vandaka mosi na kati ya bantu ya mono vandaka kuzola mingi, mpi yandi - Usamah bin Zaid - vandaka mosi na kati ya bantu ya mono vandaka kuzola mingi na nima ya lufwa na yandi'.
Imam Bukhari : 6651
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ يُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبْغَضُ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الْأَلَدُّ الْخَصِمُ
Yandi me songa beto [Musaddad] me songa beto [Yahya bin Sa’id] katuka na [Ibn Juraij], mono waka [Ibn Abu Awalkah] ke tuba na [Aisyah] radiallahu ‘anha, yandi tubaka nde; Ntumwa tubaka nde: ‘Bantu yina Allah ke mengaka mingi kele bayina kele ntu-ngolo mpi ke zolaka kuswana’.
Imam Bukhari : 6652
حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ بَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالِدًا ح و حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَبَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ إِلَى بَنِي جَذِيمَةَ فَلَمْ يُحْسِنُوا أَنْ يَقُولُوا أَسْلَمْنَا فَقَالُوا صَبَأْنَا صَبَأْنَا فَجَعَلَ خَالِدٌ يَقْتُلُ وَيَأْسِرُ وَدَفَعَ إِلَى كُلِّ رَجُلٍ مِنَّا أَسِيرَهُ فَأَمَرَ كُلَّ رَجُلٍ مِنَّا أَنْ يَقْتُلَ أَسِيرَهُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَا أَقْتُلُ أَسِيرِي وَلَا يَقْتُلُ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِي أَسِيرَهُ فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ مَرَّتَيْنِ
Me zabisa beto [Mahmud] me zabisa beto [Abdurrazaq] Me zabisa beto [Ma’mar] katuka na [Az Zuhri] katuka na [Salim] katuka na [Ibn Umar], Ntumwa saw tindaka Khalid -na nzila ya nkaka ya kupesa nsangu-Mpi yandi zabisaka mono [Abu Abdullah] me zabisa beto [Ma’mar] katuka na [Az Zuhri] katuka na [Salim] katuka na [tata na yandi], tubaka nde, Ntumwa tindaka Khalid bin Al Walid na Banu Judzaimah yina bandinga na bo vandaka ntete ve mbote na kutuba ASLAMNAA -beto me baluka na dibundu ya Islam-, yo yina bo tubaka nde; ‘ASHBA’NA’ - yina ke tendula kibeni beto ke kangamaka na dibundu ya shabiiyah, ata bo ke tendula ASLAMNA -, yo yina Khalid landaka na kufwa mpi kukanga mpi kupesa bantu na yandi ya boloko na konso muntu na kati na beto, mpi yandi pesaka ntuma na konso muntu na kati na beto na kufwa yandi, yo yina mono tubaka nde; ‘Na zina ya Allah, mono ta fwa ve muntu na mono ya boloko,’ mpi ata nduku mosi ve na kati ya banduku na mono fwaka muntu na yandi ya boloko. Yo yina mono pesaka rapore ya diambu yai na Ntumwa mpi yandi tubaka nde; ‘O Nzambi, kieleka mono ke kudikatula na mambu yina Khalid bin Walid salaka’ -yandi vutukilaka bangogo na yandi mbala zole-.
Imam Bukhari : 6653
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ الْمَدَنِيُّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ قَالَكَانَ قِتَالٌ بَيْنَ بَنِي عَمْرٍو فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَتَاهُمْ يُصْلِحُ بَيْنَهُمْ فَلَمَّا حَضَرَتْ صَلَاةُ الْعَصْرِ فَأَذَّنَ بِلَالٌ وَأَقَامَ وَأَمَرَ أَبَا بَكْرٍ فَتَقَدَّمَ وَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ فِي الصَّلَاةِ فَشَقَّ النَّاسَ حَتَّى قَامَ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فَتَقَدَّمَ فِي الصَّفِّ الَّذِي يَلِيهِ قَالَ وَصَفَّحَ الْقَوْمُ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ لَمْ يَلْتَفِتْ حَتَّى يَفْرُغَ فَلَمَّا رَأَى التَّصْفِيحَ لَا يُمْسَكُ عَلَيْهِ الْتَفَتَ فَرَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ أَنْ امْضِهْ وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَلَبِثَ أَبُو بَكْرٍ هُنَيَّةً يَحْمَدُ اللَّهَ عَلَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ مَشَى الْقَهْقَرَى فَلَمَّا رَأَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ تَقَدَّمَ فَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّاسِ فَلَمَّا قَضَى صَلَاتَهُ قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ إِذْ أَوْمَأْتُ إِلَيْكَ أَنْ لَا تَكُونَ مَضَيْتَ قَالَ لَمْ يَكُنْ لِابْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يَؤُمَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ لِلْقَوْمِ إِذَا رَابَكُمْ أَمْرٌ فَلْيُسَبِّحْ الرِّجَالُ وَلْيُصَفِّحْ النِّسَاءُ
Yandi me songa beto [Abu Numan] me songa beto [Hammad] me songa beto [Abu Hazim Al Madani] katuka na [Sahal bin Sa’d Mutindu Sa’idi] tubaka; Ntangu mvita vandaka na kati ya Bani Amru, nsangu yai kumaka na ntumwa ya Nzambi, yo yina yandi salaka kisambu ya midi mpi na nima yandi kwisaka na bo sambu na kuwakanisa bo na kati na bo. Ntangu kisambu ya nima ya midi kumaka, Bilal tubaka kisambu ya kubinga mpi iqamat. Na nima yandi pesaka ntuma na Abu Bakr na kutwadisa bantu. Yandi mpi basikaka na ntwala sambu na kutwadisa. Na nima, Ntumwa kwisaka ntangu Abu Bakr vandaka kutwadisa kisalu ya kinganga-Nzambi. Ntumwa me zenga nzila tii kuna yandi me telama na nima ya Abu Bakr, ye me landa kukwenda na ntwala tii kuna yandi me kuma kaka na ndonga na nima ya Abu Bakr. Sahal tubaka, ntangu yina banduku bulaka maboko ya kitata na nima ya maboko ya kimama -tashfiih- bonso kidimbu ya Ntumwa na nima na bo. Yau vandaka kikalulu ya Abu Bakr nde kana yandi me sala kisambu, yandi vandaka kubaluka ve tii kuna yau vandaka kumana, yau yina ntangu yandi vandaka kumona tashfih ke landa kukonda kutelama, yandi vandaka kubaluka mpi kumona Ntumwa saw na nima na yandi. Ntumwa sala yandi kidimbu na kulanda kisambu na yandi na maboko na yandi mpi yandi salaka kidimbu na maboko na yandi na mutindu yina. Abu Bakr landaka na kusamba mwa ntangu, yandi vandaka kukumisa Allah sambu na mambu ya ntumwa tubaka, na nima yandi vutukaka na nima, ntangu ntumwa monaka mambu yai, ntumwa kwendaka na ntwala mpi twadisaka bantu. Na nima ya kumanisa kisambu na yandi, yandi tubaka nde: O Abu Bakr, inki kangaka nge nzila ntangu mono pesaka nge kidimbu, kansi nge landaka ve? Abu Bakri vutulaka nde; 'Yau me fwana ve nde Ibn Abu Quhafah kutwadisa Ntumwa saw. Na nima, Ntumwa tubaka na banduku nde: ‘Kana beno kele na keti-keti ntangu beno ke samba, bika babakala kutuba tasbih, na ntangu bankento kubula maboko -tashfiih-’.
Imam Bukhari : 6654
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ أَبُو ثَابِتٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ السَّبَّاقِ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَبَعَثَ إِلَيَّ أَبُو بَكْرٍ لِمَقْتَلِ أَهْلِ الْيَمَامَةِ وَعِنْدَهُ عُمَرُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدْ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِقُرَّاءِ الْقُرْآنِ وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِقُرَّاءِ الْقُرْآنِ فِي الْمَوَاطِنِ كُلِّهَا فَيَذْهَبَ قُرْآنٌ كَثِيرٌ وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَأْمُرَ بِجَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي فِي ذَلِكَ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ لَهُ صَدْرَ عُمَرَ وَرَأَيْتُ فِي ذَلِكَ الَّذِي رَأَى عُمَرُ قَالَ زَيْدٌ قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَإِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ لَا نَتَّهِمُكَ قَدْ كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَتَبَّعْ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ قَالَ زَيْدٌ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفَنِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنْ الْجِبَالِ مَا كَانَ بِأَثْقَلَ عَلَيَّ مِمَّا كَلَّفَنِي مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلَانِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ يَحُثُّ مُرَاجَعَتِي حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ اللَّهُ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَرَأَيْتُ فِي ذَلِكَ الَّذِي رَأَيَا فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنْ الْعُسُبِ وَالرِّقَاعِ وَاللِّخَافِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ فَوَجَدْتُ فِي آخِرِ سُورَةِ التَّوْبَةِ{ لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ }إِلَى آخِرِهَا مَعَ خُزَيْمَةَ أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ فَأَلْحَقْتُهَا فِي سُورَتِهَا وَكَانَتْ الصُّحُفُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَيَاتَهُ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَيَاتَهُ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ اللِّخَافُ يَعْنِي الْخَزَفَ
Yandi me songa beto [Muhammad bin Ubaidullah] Abu Thabit, me songa beto [Ibrahim bin Sa’d] katuka na [Ibnu Shihab] katuka na [Ubaid bin Sibaq] katuka na [Zaid bin Thabit] tubaka nde, Abu Bakr tindaka muntu mosi na kumona mono sambu na ntalu ya mingi ya bantu yina fwaka vandaka na mvita ya Yamar yina fwaka na mvu 1990. Abu Bakri tubaka nde; Omar kwisaka na mono mpi tubaka nde; ‘Bantu yina me fwaka na bitumba me panzana na mvita ya Yamamah tii na kisika ya kukatula Qura’ -bantu yina ke kangaka Coran na ntu, mpi mono ke kudiyangisa nde ziku ti lufwa ya Coran na bisika mingi, baverse mingi ya Coran ta vila, mpi mono ke yindula nde kana nge pesa bo ntuma ya kuvukisa Coran’. Yo yina mono vutulaka nde; ‘Inki mutindu mono lenda sala kima yina Ntumwa ya Allah me salaka ntete ve? Omar monisaka ngindu na yandi mbala mosi; ‘Na zina ya Allah, yai kele kima ya mbote,’ Omar vandaka kusyamisa mono ntangu yonso na kusala kisalu yai, tii kuna Allah kukangulaka kifu na mono sambu na kusala kisalu yina kifu ya Umar kukangulaka yandi ntete, mpi mono kendimaka dibanza ya Omar.’ Zaid tubaka nde, Abu Bakri tubaka nde; ‘Ya kieleka nge kele toko, muntu ya mayele, mpi beto ke tula ve ntembe ata fioti na makuki na nge, sambu nge me mesana kusonika ba nsangu sambu na Ntumwa ya Allah. Na yau, kwenda na nzila ya Coran - yina kele kaka ya kupanzana - mpi vukisa yau'. Yo yina Zaid vutulaka nde; ‘Na zina ya Allah, kana Abu Bakr pesaka mono kisalu ya kukatula ngumba mosi, yo zolaka kuvanda ve mpasi sambu na mono kuluta kisalu na yandi ya kuvukisa Koran. Yo yina mono tubaka nde; ‘Inki mutindu beno zole lenda sala kima yina mfumu ya insi salaka ve ata fioti? ’ Abu Bakri vutulaka nde; ‘Na zina ya Allah, kisalu yai kele mbote’. Abu Bakr bikaka ve ata fioti kupesa mono kikesa ya kuyindula tii kuna Allah kangulaka kifu na mono sambu na kusala kima yina Allah kangulaka na kifu ya Abu Bakr ti Omar sambu na kusala. Mpi mono ndimaka mambu yina zole, yo yina mono sosaka ba-Koran yina panzanaka mpi mono vukisaka yo na kati-kati ya mikwa, na bampusu ya mbisi, na mabungu, na mikwa mpi na ba-sanduku ya bantu yina vandaka kutanga, mpi mono monaka na nsuka ya Surah At Taubah verse yina ke tuba nde; 'Kuna me kwisa na nge kinati-nsangu ya mutindu na nge mosi,,,, tii na nsuka ya verse -QS. 128- na Kuzaima to Abu Kuzaima, yo yina mono kotisaka yo na mukanda na yandi. Na nima, zulunalu - maniskri ya enregistrement ya kisina ya Koran - vandaka ti Abu Bakr na ntangu ya luzingu na yandi tii kuna Allah fwaka yandi, na nima kuvanda ya shuhuf yai ti Umar 'azza wajalla na nsungi ya luzingu na yandi tii kuna Allah fwaka yandi, na nima ti Hafshah bint Umar'. Muhamadi mfumu ya insi tubaka nde; Ntendula ya al Likhaf kele kubumba - ntoto ya tuma ya tiya -.
Imam Bukhari : 6655
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي لَيْلَى ح حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ أَبِي لَيْلَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّهُ أَخْبَرَهُهُوَ وَرِجَالٌ مِنْ كُبَرَاءِ قَوْمِهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةَ خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ مِنْ جَهْدٍ أَصَابَهُمْ فَأُخْبِرَ مُحَيِّصَةُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ قُتِلَ وَطُرِحَ فِي فَقِيرٍ أَوْ عَيْنٍ فَأَتَى يَهُودَ فَقَالَ أَنْتُمْ وَاللَّهِ قَتَلْتُمُوهُ قَالُوا مَا قَتَلْنَاهُ وَاللَّهِ ثُمَّ أَقْبَلَ حَتَّى قَدِمَ عَلَى قَوْمِهِ فَذَكَرَ لَهُمْ وَأَقْبَلَ هُوَ وَأَخُوهُ حُوَيِّصَةُ وَهُوَ أَكْبَرُ مِنْهُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ فَذَهَبَ لِيَتَكَلَّمَ وَهُوَ الَّذِي كَانَ بِخَيْبَرَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمُحَيِّصَةَ كَبِّرْ كَبِّرْ يُرِيدُ السِّنَّ فَتَكَلَّمَ حُوَيِّصَةُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مُحَيِّصَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِمَّا أَنْ يَدُوا صَاحِبَكُمْ وَإِمَّا أَنْ يُؤْذِنُوا بِحَرْبٍ فَكَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِمْ بِهِ فَكُتِبَ مَا قَتَلْنَاهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحُوَيِّصَةَ وَمُحَيِّصَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ أَتَحْلِفُونَ وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ قَالُوا لَا قَالَ أَفَتَحْلِفُ لَكُمْ يَهُودُ قَالُوا لَيْسُوا بِمُسْلِمِينَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عِنْدِهِ مِائَةَ نَاقَةٍ حَتَّى أُدْخِلَتْ الدَّارَ قَالَ سَهْلٌ فَرَكَضَتْنِي مِنْهَا نَاقَةٌ
Yandi me zabisa beto [Malik] katuka na [Abu Laila] - na nzila ya nzila ya nkaka ya kutendula - Yandi me songa beto [Ismail] me songa mono [Malik] katuka na [Abu Laila], yandi ti bantu na yandi mingi zabisaka yandi ti bantu na yandi mingi. Muhayshah kwendaka na Khaibar sambu na nsungi ya madidi yina kuminaka bo, na nima bo pesaka Muhayshah nsangu nde bo me fwa Abdullah mpi bo me losa yandi na nto ya masa. Yo yina yandi kwisaka na Bayuda mpi tubaka nde; ‘He, nge - na Allah - muntu fwaka yandi ! ’ Bo vutulaka nde; ‘Beto fwaka yandi ve, na zina ya Allah’. Na nima Muhayshah kwendaka na nzo tii kuna yandi kutanaka ti bantu na yandi mpi yandi songaka bo mambu na yandi. Yandi kutanaka ti bantu na yandi ti mpangi na yandi, Huwaysah, yina vandaka mbuta na yandi, mpi Abdurrahman bin Sahal. Muhayshah zolaka kutuba na mbongo ya kibende - sambu yandi vandaka muntu yina kwendaka na Khaibar -, kansi Ntumwa nganinaka Muhayshah; ‘bika nde yo kuma mbuta, bika yo kuma mbuta’ kima yandi zolaka kutuba vandaka mvula na yandi. Na yau, Huwayshah —mbuta ya Muhaysah —tubaka, na nima Muhaysah landaka kutuba. Na nima, Rasulullah tubaka nde: ‘Keti bo ke zola kufuta banduku na nge diyat to keti bo ke zola kuzabisa mvita?’ na nima Ntumwa tindaka mukanda na bo, bo vutulaka nde; 'beto fwaka yandi ve'. Na nima, mfumu ya Nzambi tubaka na Muhayshah, Huwayshah, ti Abdurrahman bin Sahal nde: ‘Inki nge tasala kana nge zenga kieleka mpi nge kele ti nswa ya kulomba menga ya nduku na nge?’ bo vutulaka nde; 'Ve'. Na nima Profete tubaka nde; ‘Inki nge ta sala kana Bayuda kuzenga kieleka na ntwala na nge?’ Bo vutulaka nde; ‘bo kele ve Bamizilma’. Dyaka, yo vandaka Ntumwa Sallallahu’alaihiwassalam yina vandaka kufuta diyat katuka na bashamo na yandi mosi nkama tii kuna bo tulaka yo na lupangu. [Sahal] tubaka nde; ‘Mosi na kati na bo bulaka mono makulu’.
Imam Bukhari : 6656
حَدَّثَنَا آدَمُ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ قَالَاجَاءَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ فَقَامَ خَصْمُهُ فَقَالَ صَدَقَ فَاقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ فَقَالَ الْأَعْرَابِيُّ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ فَقَالُوا لِي عَلَى ابْنِكَ الرَّجْمُ فَفَدَيْتُ ابْنِي مِنْهُ بِمِائَةٍ مِنْ الْغَنَمِ وَوَلِيدَةٍ ثُمَّ سَأَلْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ فَقَالُوا إِنَّمَا عَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ أَمَّا الْوَلِيدَةُ وَالْغَنَمُ فَرَدٌّ عَلَيْكَ وَعَلَى ابْنِكَ جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ وَأَمَّا أَنْتَ يَا أُنَيْسُ لِرَجُلٍ فَاغْدُ عَلَى امْرَأَةِ هَذَا فَارْجُمْهَا فَغَدَا عَلَيْهَا أُنَيْسٌ فَرَجَمَهَا
Yandi me songa beto [Adami] me songa beto [Ibn Abu Dzi’b] me songa beto [Az Zuhri] katuka na [Ubaidullah bin Abdillah] katuka na [Abu Hurairah] mpi [Zaid bin Khalid Al Juhani] me tuba nde, muntu mosi ya Arabi ya Bédouin -nomade- kwisaka mpi tubaka nde; ‘O Ntumwa ya Allah, baka lukanu na kati na beto ti Mukanda ya Allah! ’ Na nima mbeni telamaka mpi tubaka nde; ‘Yandi kele na kieleka, baka lukanu na kati na beto ti Mukanda ya Allah’. Muntu ya Arabi yina ke tambulaka-tambulaka - ya bwala - tubaka na nima nde; ‘Mwana na mono vandaka muntu yai ya kisalu, na nima yandi salaka bizumba ti nkento na yandi, ebuna bo tubaka nde, ‘Bo fwete losa mwana na nge matadi! ’ Yo yina mono sumbaka mwana na mono ti bankombo nkama mosi mpi nsadi mosi, na nima mono lombaka ahlul ‘ilmi, mpi bo tubaka nde; 'bo fwete bula mwana na nge fimbu mbala nkama mpi bo fwete nata yandi na kimpika mvula mosi'. Na mbongo ya mbongo, Ntumwa (saw) tubaka nde; 'Ya kieleka, mono ta baka lukanu sambu na beno zole ti mukanda ya Allah, sambu na bansadi ti bankombo bo fwete vutudila beno yo, mpi bana-babakala fwete bulama mbala nkama mpi kunata bo na kimpika na nsungi ya mvula mosi, sambu na nge, Unais - na mvimba na yo Unais Al Aslami -, kwenda na nkento yina mpi bula yandi matadi!' Unais kutanaka mbala mosi ti nkento yina mpi losilaka yandi matadi.
Imam Bukhari : 6657
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُأَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَقَالَ لِلتُّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ إِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَيَّ هَاتَيْنِ
Yandi me zabisa beto [Abu Yaman] Yandi me songa beto [Syu’aib] katuka na [Az Zuhri] me songa mono [Abdullah], nde [Abdullah] me zabisa yo, [Abu Sufyan bin Harb] me zabisa yo, nde Heraqlius tindaka kinati-nsangu na yandi ya kimvuka na yandi ya Quraysh ntangu yandi vandaka ti muntu mosi ya Quraysh; ‘Songa bo nde mono ta yula muntu yai -Abu Sufyan-, kana yandi me kusa mono ebuna kusa yandi,’ na nima Abu Sufyan me tula disolo na yandi na ntwala, na nima Héraclius me tuba na kinati-ndinga na yandi; ‘Songa yandi -Abu Sufyan-, kana mambu ya nge ke tuba kele kieleka, kieleka yandi -Muhammad- ta yala makulu na mono’.
Imam Bukhari : 6658
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي حُمَيْدٍ السَّاعِدِيِّأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَعْمَلَ ابْنَ الْأُتَبِيَّةِ عَلَى صَدَقَاتِ بَنِي سُلَيْمٍ فَلَمَّا جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَاسَبَهُ قَالَ هَذَا الَّذِي لَكُمْ وَهَذِهِ هَدِيَّةٌ أُهْدِيَتْ لِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَهَلَّا جَلَسْتَ فِي بَيْتِ أَبِيكَ وَبَيْتِ أُمِّكَ حَتَّى تَأْتِيَكَ هَدِيَّتُكَ إِنْ كُنْتَ صَادِقًا ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَطَبَ النَّاسَ وَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَسْتَعْمِلُ رِجَالًا مِنْكُمْ عَلَى أُمُورٍ مِمَّا وَلَّانِي اللَّهُ فَيَأْتِي أَحَدُكُمْ فَيَقُولُ هَذَا لَكُمْ وَهَذِهِ هَدِيَّةٌ أُهْدِيَتْ لِي فَهَلَّا جَلَسَ فِي بَيْتِ أَبِيهِ وَبَيْتِ أُمِّهِ حَتَّى تَأْتِيَهُ هَدِيَّتُهُ إِنْ كَانَ صَادِقًا فَوَاللَّهِ لَا يَأْخُذُ أَحَدُكُمْ مِنْهَا شَيْئًا قَالَ هِشَامٌ بِغَيْرِ حَقِّهِ إِلَّا جَاءَ اللَّهَ يَحْمِلُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا فَلَأَعْرِفَنَّ مَا جَاءَ اللَّهَ رَجُلٌ بِبَعِيرٍ لَهُ رُغَاءٌ أَوْ بِبَقَرَةٍ لَهَا خُوَارٌ أَوْ شَاةٍ تَيْعَرُ ثُمَّ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ
Yandi me songa beto [Muhammad] Yandi me songa beto [‘Abdah] me songa beto [Hsyam bin Urwah] katuka na [tata na yandi] katuka na [Abu Humaid bonso Sa’idi], nde Ntumwa saw vandaka kusadila kilumbu mosi Ibnul Atabiyah sambu na kubaka makabu ya mawa na bana ya Sulaym. Ntangu yandi kumaka na Rasulullah mpi Rasulullah tadilaka yandi, yandi tubaka nde; ‘Kitini yai kele sambu na nge mpi yai kele dikabu sambu na mono’. Na mbala mosi, mfumu ya insi tubaka nde: ‘Keti yo ta vanda ve nde kana nge vanda kaka na nzo ya tata na nge ti ya mama na nge, keti lufutu na nge ta kwisila nge kana nge kele masonga’. na nima Ntumwa telamaka mpi tubilaka bantu, yandi sambilaka mpi sikisaka Allah, na nima yandi tubaka nde: ‘Amma ba’du. Ya kieleka, mono bakaka bantu mingi na kati na beno sambu na kisalu yina Allah pesaka mono nswa ya kusala, na nima mosi na kati na beno tubaka nde yai kele dikabu sambu na beno mpi yai kele dikabu sambu na mono. Kana yandi vanda kaka na nzo ya tata na yandi ti na nzo ya mama na yandi, keti lufutu na yandi ta kwisila yandi kana yandi kele masonga... Na zina ya Allah, ata muntu mosi ve na kati na beno ke baka kima yina kele ve nswa na yandi, kansi yandi ke talana ti Allah ke nata kima yina yandi me baka. Tala, mono zaba nde kele ti muntu mosi ya ke tala Allah ke nata shamo na yandi yina ke boka, kele ti muntu mosi ke nata ngombe na yandi yina ke boka, kele ti muntu mosi ke nata nkombo na yandi yina ke boka’. na nima yandi tombulaka maboko sambu bantu kumona nde makulu na yandi kele mpembe.
Imam Bukhari : 6659
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا بَعَثَ اللَّهُ مِنْ نَبِيٍّ وَلَا اسْتَخْلَفَ مِنْ خَلِيفَةٍ إِلَّا كَانَتْ لَهُ بِطَانَتَانِ بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ وَبِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالشَّرِّ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ فَالْمَعْصُومُ مَنْ عَصَمَ اللَّهُ تَعَالَىوَقَالَ سُلَيْمَانُ عَنْ يَحْيَى أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ بِهَذَا وَعَنْ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ وَمُوسَى عَنْ ابْنِ شِهَابٍ مِثْلَهُ وَقَالَ شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَوْلَهُ وَقَالَ الْأَوْزَاعِيُّ وَمُعَاوِيَةُ بْنُ سَلَّامٍ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ ابْنُ أَبِي حُسَيْنٍ وَسَعِيدُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَوْلَهُ وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ حَدَّثَنِي صَفْوَانُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Yandi me songa beto [Ashbagh] me songa beto [Ibnu Wahb] me songa mono [Yunus] katuka na [Ibnu Shihab] katuka na [Abu Salamah] katuka na [Abu Sa’id Al Khudri] katuka na profete saw. ‘Allah tindaka ve profete to tulaka kalifa ve katula kaka kana yandi vandaka ti bimvuka zole, kimvuka yina ke songa yandi na kusala mambu ya mbote mpi ke pesa yandi kikesa, mpi kimvuka yina ke songa yandi na kusala mambu ya mbi mpi ke siamisa yandi, ebuna muntu yina ke telamaka kele muntu yina Allah Ta’ala ke kengilaka’. [Sulaiman] tubaka nde [Yahya] songaka mono [Ibnu Shihab] ti hadith yai, mpi katuka na [Ibn Atiq] mpi [Musa] katuka na [Ibnu Shihab] hadith mosi, na ntangu [Syu’aib] tubaka nde [Az Zuhri] songaka mono [Abu Salamah] na [Abu Salamah] hadith bonso [Abu. Na ntangu [Al Auza’i] ti [Mu’awiyah bin Salam] vandaka kutuba, bo songaka mono [Az Zuhri] songaka mono [Abu Salamah] katuka na [Abu Hurairah] katuka na Ntumwa saw. Na ntangu [Ibn Abu Husain] ti [Sa’id bin Ziyad] tubaka, katuka na [Abu Sa’id],,, bonso hadith ya kele na zulu,, mpi [Ubaidullah bin Abu Ja’far] me songa mono [Shafwan] katuka na [Abu Sa’id] tubaka nde; Mono kuwaka Ntumwa Saw.
Imam Bukhari : 6660
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَادَةُ بْنُ الْوَلِيدِ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَبَايَعْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي الْمَنْشَطِ وَالْمَكْرَهِ وَأَنْ لَا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ وَأَنْ نَقُومَ أَوْ نَقُولَ بِالْحَقِّ حَيْثُمَا كُنَّا لَا نَخَافُ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لَائِمٍ
Yandi me songa beto [Ismail] me songa mono [Malik] katuka na [Yahya ben Sa’id] me tuba, me songa mono [‘Ubada ben Al Walid] me songa mono [Tata na mono] katuka na [Ubada ben Ash Shamit] me tuba; 'Beto ke sila kwikama na Rasulullah na kuwidikila mpi kulemfuka, ata beto kele bantu ya kisalu - kikesa - to bumolo, mpi na kubwisa ve ngolo ya bantu yina kele na kiyeka na zulu na yandi, mpi na kutula mpi kutuba kieleka konso kisika ya beto kele, beto ke kudiyangisa ve na nzila ya bantu yina ke vwezaka Nzambi sambu na'.