Imam Bukhari : 41
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ عَائِشَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا امْرَأَةٌ قَالَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ فُلَانَةُ تَذْكُرُ مِنْ صَلَاتِهَا قَالَ مَهْ عَلَيْكُمْ بِمَا تُطِيقُونَ فَوَاللَّهِ لَا يَمَلُّ اللَّهُ حَتَّى تَمَلُّوا وَكَانَ أَحَبَّ الدِّينِ إِلَيْهِ مَادَامَ عَلَيْهِ صَاحِبُهُ
Nga atushimikile [Muhammad bin Al Mutsanna] atile, atwebele [Yahya] ukufuma kuli [Hisham] atile, atwebele [tata] kuli ine ukufuma kuli [Aisha] ukuti Kasesema alishile kuli wene kabili pamo nankwe kwali umwanakashi umbi, lyena Kasesema ali: Aisyah ayaswike ukuti: ‘umufula’, lyene asosele pa lwa pepo lyakwe. Eico Kasesema atile: ‘Lekeni ifyo mwingakwanisha ukushita, pa mulandu wa kwa Lesa, Lesa takabombomwe mpaka imwe bene mukabombomwe, kabili ubupepa ubutemwikwa sana kuli Wene e bucitwa lyonse mu cituntulu kabili ukwabula ukuleka’.
Imam Bukhari : 42
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَخْرُجُ مِنْ النَّارِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ شَعِيرَةٍ مِنْ خَيْرٍ وَيَخْرُجُ مِنْ النَّارِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ بُرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ وَيَخْرُجُ مِنْ النَّارِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ قَالَ أَبَانُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنَا أَنَسٌ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِيمَانٍ مَكَانَ مِنْ خَيْرٍ
Ici citabo ca kuti: ‘Ukatamfiwa ukufuma ku mulilo wa pe nga fintu umuntu atila takwaba lesa lelo ubusuma bwaba kuli Lesa kabili muli wene nga fintu ali. Kabili akatamfiwa ukufuma muli helo uwatila takwaba lesa umbi kano fye Allah kabili uuli no busuma ubukulu nga nseke ya ngano mu mutima wakwe. Kabili akatamfiwa ukufuma muli helo uwatila takwaba lesa umbi kano fye Allah kabili mu mutima wakwe muli ubusuma ubulingana no lubuto lwa mustard. Abu Abdullah atile; [Abani] atile; Atwebele [Qotadah] Atwebele [Anas] ukufuma kuli Kasesema, atile. Kabili ishiwi lya kuti icitetekelo muli iyi hadith lyabikwa pa cifulo ca iko ne shiwi lya kuti ubusuma.
Imam Bukhari : 43
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ سَمِعَ جَعْفَرَ بْنَ عَوْنٍ حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ أَخْبَرَنَا قَيْسُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِأَنَّ رَجُلًا مِنْ الْيَهُودِ قَالَ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ الْيَهُودِ نَزَلَتْ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ أَيُّ آيَةٍ قَالَ{ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا }قَالَ عُمَرُ قَدْ عَرَفْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ وَالْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ قَائِمٌ بِعَرَفَةَ يَوْمَ جُمُعَةٍ
Atwebele [Al Hasan bin Ash Shabba] ukuti aumfwile [Ja’far bin ‘Aun] alelanda ukuti; Atwebele [Abu Al’Umais], atwebele [Qais bin Musulumi] ukufuma kuli [Thariq bin Shihab] ukufuma kuli [Umar bin Al Khathab]; Kwaliko umwaume umo uwa ciYuda uwatile: ‘O Amirul Mu’minin, kuli icikomo mu citabo cobe ico wabelengele, nga ca kuti ico cikomo calisokolwelwe kuli ifwe abaYuda, nga twacitile - ubushiku icikomo casokolwelwe - ubushiku bwa kusefya -'ied-. E ico Umar bin Al Khatab atile: ‘Ni cikomo nshi ico?’ -UmuYuda- atile: 'Ilelo napwisha ubupepa bobe kuli iwe, kabili nafikilisha amapaalo Yandi pali iwe, kabili nasuminisha ukuti ubuIslam bukaba ubupepa kuli iwe'. -Icipusho. Icikomo 3-. Eico Umar bin Al Khaththab ayaswike ati: ‘Twalishiba ubo bushiku ne ncende uko icikomo casokolwelwe kuli Kasesema, e kutila pa Cisano ilyo ali ku ‘Arafah.’
Imam Bukhari : 44
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمِّهِ أَبِي سُهَيْلِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ سَمِعَ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ يَقُولُجَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ ثَائِرَ الرَّأْسِ يُسْمَعُ دَوِيُّ صَوْتِهِ وَلَا يُفْقَهُ مَا يَقُولُ حَتَّى دَنَا فَإِذَا هُوَ يَسْأَلُ عَنْ الْإِسْلَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَمْسُ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ فَقَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصِيَامُ رَمَضَانَ قَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهُ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ قَالَ وَذَكَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الزَّكَاةَ قَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ قَالَ فَأَدْبَرَ الرَّجُلُ وَهُوَ يَقُولُ وَاللَّهِ لَا أَزِيدُ عَلَى هَذَا وَلَا أَنْقُصُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْلَحَ إِنْ صَدَقَ
Caebelwe kuli ifwe [Isma’il] Caebelwe kuli ine [Malik bin Anas] ukufuma kuli banyinakulu - [Abu Suhail bin Malik] - ukufuma kuli [wishi], ukuti aumfwile [Thalhah bin 'Ubaidullah] atila: Kwaishile ku Mutumwa wa kwa Lesa uuli ne shiwi lyakwe ilya bantu ukufuma ku bantu bakwe . ukubilikisha, lelo taishibe ifyo alepilibula, ukufika ilyo apaleme -kuli Kasesema- lyena aipwishe pa lwa Buislamu, lyena Rasulullah ayaswike ati: ‘Pepa imiku isano akasuba no bushiku’. Umuntu atile: ‘Bushe kuli na fimbi ukucila pali ine’. Kasesema ayaswike ati: “Takuli nangu cimo ukucila pali ifyo.” Umuntu uukalamba atile: 'Kabili ukufunga ifyakulya Ramadlan'. Umuntu aipwishe na kabili ukuti: ‘Bushe kuli na fimbi ukucila pali ine’. Mukalamba wa bashilika ayaswike ati: “Takuli nangu cimo kano fye ifyo fine.” Lyene Umuntu atile: ‘Bushe kuli fimbi ukucila pali ifyo kuli ine’. Mukalamba wa bashilika ayaswike ati: “Takuli nangu cimo kano fye ifyo fine.” Talhah bin ‘Ubaidullah atile: Lyene umuntu aile no kutila: ‘Na Lesa, nshakacilunde nelyo ukucicefyako’. E ico Kasesema atile: ‘Akaba ne nsansa nga ca kuti afikilisha mu cine cine’.
Imam Bukhari : 45
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيٍّ الْمَنْجُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ الْحَسَنِ وَمُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ اتَّبَعَ جَنَازَةَ مُسْلِمٍ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا وَكَانَ مَعَهُ حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا وَيَفْرُغَ مِنْ دَفْنِهَا فَإِنَّه يَرْجِعُ مِنْ الْأَجْرِ بِقِيرَاطَيْنِ كُلُّ قِيرَاطٍ مِثْلُ أُحُدٍ وَمَنْ صَلَّى عَلَيْهَا ثُمَّ رَجَعَ قَبْلَ أَنْ تُدْفَنَ فَإِنَّهُ يَرْجِعُ بِقِيرَاطٍتَابَعَهُ عُثْمَانُ الْمُؤَذِّنُ قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ
Caebelwe kuli ifwe [Ahmad bin Abdullah bin Ali Al Manjufi] atile, caebelwe kuli ifwe [Rauh] atile, caebelwe kuli ifwe [‘Auf] ukufuma kuli [Al Hasan] na [Muhammad] ukufuma kuli [Abu Hurairah], ukuti Umutumwa wa kwa Lesa (umutende ne mapaalo ya kwa Lesa atile: uwa citetekelo no kusubila icilambu kabili lyonse aba no mubili ukufikila wapepwa no kufimbwa kwapwa, lyene aya ku ng’anda ne fipimo fibili, cipimo cimo na cimo cilingana no Lupili lwa Uhud. Kabili onse uwacipepa no kuya ku ng’anda ilyo cishilashikwa, akaya ku ng’anda ne qiroth umo’. Hadith nga iyi na yo yalilondolwelwe ukufuma kuli [Uthman Al Mu’adzin], atile; atwebele [‘Auf] ukufuma kuli [Muhamadi] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukufuma kuli Kasesema saw.
Imam Bukhari : 46
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ زُبَيْدٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا وَائِلٍعَنْ الْمُرْجِئَةِ فَقَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ
Calishimikilwe kuli ifwe [Muhammad bin ‘Ararah] atile, Cashimikilwe kuli ifwe [Syu’bah] ukufuma kuli [Zubaid] atile: Nalipwishe [Abu Wa’il] pali Murji’ah, eico ayaswike ukuti: Calishimikilwe kuli ine [Abdullah] ukuti Kasesema uuli no kubapeela atile: kwafr'.
Imam Bukhari : 47
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ حُمَيْدٍ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ يُخْبِرُ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ فَتَلَاحَى رَجُلَانِ مِنْ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ إِنِّي خَرَجْتُ لِأُخْبِرَكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ وَإِنَّهُ تَلَاحَى فُلَانٌ وَفُلَانٌ فَرُفِعَتْ وَعَسَى أَنْ يَكُونَ خَيْرًا لَكُمْ الْتَمِسُوهَا فِي السَّبْعِ وَالتِّسْعِ وَالْخَمْسِ
Atwebele ukuti [Qutaibah bin Sa’id] Atwebele [Isma’il bin Ja’far] ukufuma kuli [Humaid], Atwebele [Anas bin Malik] atile, anjebele [‘Ubadah bin Ash Shamit], ukuti Umutumwa wa kwa Lesa ali babili pamo na baMuslim babili bafuminepo no kulondolola, fimbi. E ico Kasesema atile: “Naishile ku kumulondolwela ifya kulya fya ku mubili, lelo ifyo na fimbi fyalekansana ukufika na lintu mu kupelako fyafuminepo, kabili nalicetekela ukuti cikaba bwino kuli imwe, kanshi mufwaye ifya kulya fya ku mubili pa bushiku bwalenga cinelubali na bwalenga 6.
Imam Bukhari : 48
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَارِزًا يَوْمًا لِلنَّاسِ فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ مَا الْإِيمَانُ قَالَ الْإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَبِلِقَائِهِ وَرُسُلِهِ وَتُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ قَالَ مَا الْإِسْلَامُ قَالَ الْإِسْلَامُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا تُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ وَتُؤَدِّيَ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ قَالَ مَا الْإِحْسَانُ قَالَ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ وَسَأُخْبِرُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا وَلَدَتْ الْأَمَةُ رَبَّهَا وَإِذَا تَطَاوَلَ رُعَاةُ الْإِبِلِ الْبُهْمُ فِي الْبُنْيَانِ فِي خَمْسٍ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ ثُمَّ تَلَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ{ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ }الْآيَةَ ثُمَّ أَدْبَرَ فَقَالَ رُدُّوهُ فَلَمْ يَرَوْا شَيْئًا فَقَالَ هَذَا جِبْرِيلُ جَاءَ يُعَلِّمُ النَّاسَ دِينَهُمْقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ جَعَلَ ذَلِك كُلَّهُ مِنْ الْإِيمَانِ
Atwebele [Musaddad] atile, Atwebele [Isma’il bin Ibrahim] atwebele [Abu Hayyan At Taimi] ukufuma kuli [Abu Zura] ukufuma kuli [Abu Hurairah] atile; ukuti Kasesema ubushiku bumo amoneke ku banankwe, lyene Malaika Jibril Salam aishile uo lyene aipwishe ukuti: ‘Cinshi icitetekelo?’ Kasesema ayaswike ati: ‘Ukucetekela ni uko mwasumina muli Allah, abamalaika bakwe, amabuuku yakwe, ukulongana na Wene, Abatumwa Bakwe, kabili mwasumina mu Bushiku bwa Kubuuka’. -Jibril 'Alaihis salam- atile: 'Bushe ubuIslam ni shani?' Kasesema ayaswike ukuti: ‘UbuIslam bwa kuti mulepepa Lesa kabili tamubikako nangu cimo kuli Wene, mulepeela amapepo, mulelipila zakat iyacindami, kabili mulefunga mu mweshi wa Ramadlan’. -Jibril 'Alaihis salam- atile: 'Cinshi ihsan?' Kasesema ayaswike ukuti: ‘Mulepepa Lesa nga ca kuti mulemumona kabili nga tamumumona, mu cine cine alemumona’. -Jibril 'Alaihis salam- atile na kabili: 'Ni lilali Ubushiku bwa Bupingushi bukacitika?' Kasesema ayaswike ukuti: ‘Abo abaipusha pali ici tabaishiba ukucila abo abaipusha. Lelo nkalondolola ifishibilo; -nalimo ni-; nga ca kuti umusha afyele shikulu wakwe, nga ca kuti abacemi ba ngamila abafiita balecimfyanya pa kukuula amayanda pa myaka isano, inshita ya iko taishibikwe kano fye kuli Allah’. Lyena Kasesema abelengele ati: ‘Mu cine cine, kuli Lesa fye e po twaishiba Ubushiku bwa Bupingushi’ -QS. Umuntu: 34-. Pa numa ya kuti ukuposha kwa Jibril kwafuminepo, lyene Kasesema atile; 'muletele kuno'. Lelo ifibusa tafyamwenepo nangu cimo, eico Kasesema atile; 'Ni Malaika Gabriele uwaishile ku bantunse ku kusambilisha imipepele yabo'. Abu Abdullah atile: ‘Ifintu fyonse ifyo alondolwele kuli wene fyasendwa nge citetekelo.
Imam Bukhari : 49
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّ هِرَقْلَ قَالَ لَهُ سَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ
Atwebele ukuti [Ibrahimu bin Hamzah] atile, atile [Ibrahimu bin Sa’d] ukufuma kuli [Salih] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Ubadila] ukuti [Abdala] alimushimikile, ukuti atile; alinjishibishe [Abu Sufyan bin Harb] ukuti Heraklius amwebele ukuti: ‘Nakwipusha, bushe impendwa yabo ilekulilako nelyo ilecepa? E ico mutila balafula, kabili e fyo icitetekelo cikatwalilila ukukula ukufikila capwililika. Kabili ndemwipusha ukuti, bushe kuli uwa busangu pa mulandu wa kuti alipata imipepele yakwe? Lyene mwatila; Nga takuli, lyena cimo cine, nga ca kuti icitetekelo cakuliile no kulunduluka mu mutima, tapali uukakalipa kuli ci’.
Imam Bukhari : 50
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْحَلَالُ بَيِّنٌ وَالْحَرَامُ بَيِّنٌ وَبَيْنَهُمَا مُشَبَّهَاتٌ لَا يَعْلَمُهَا كَثِيرٌ مِنْ النَّاسِ فَمَنْ اتَّقَى الْمُشَبَّهَاتِ اسْتَبْرَأَ لِدِينِهِ وَعِرْضِهِ وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ كَرَاعٍ يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكُ أَنْ يُوَاقِعَهُ أَلَا وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى أَلَا إِنَّ حِمَى اللَّهِ فِي أَرْضِهِ مَحَارِمُهُ أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ
Atwebele [Abu Nu’aim] Atwebele [Zakaria] uwa [‘Amir] atile; Naumfwile [Umuntu umo uwa kwa Nu’mani] atila; Naumfwile Kasesema alelanda ukuti: ‘Ico ca halal caumfwika kabili ica haram na co caumfwika. Lelo, pa kati ka ifi fibili pali icintu ica kwipusha - icabula ukumfwika bwino - icishiishibikwa ku bantu abengi. E ico onse uuitalukako ku fya kutwishika cipilibula ukuti alisungilila imipepele yakwe no bucindami bwakwe. Kabili onse uwawa - ukucita - mu fintu ifya kutwishika, mu cine cine ali nga kacema uulisha ifyuni fyakwe pa mpela ya cipuna ico atiina ukutila kuti cawa muli ci. Mulishibe ukuti imfumu yonse yalikwata imipaka, kabili mwishibe ukuti imipaka ya fishinte fya kwa Allah pano isonde lyakwe efyo acikaanya. Kabili ishibeni ukuti mu mubili onse muli iciputulwa ca mulopa ica kuti nga ca kuti cawama ninshi umubili waba bwino kabili nga ca kuti caonaika ninshi umubili waonaika. Mwishibe, wene e mutima’.
Imam Bukhari : 51
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ قَالَكُنْتُ أَقْعُدُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ يُجْلِسُنِي عَلَى سَرِيرِهِ فَقَالَ أَقِمْ عِنْدِي حَتَّى أَجْعَلَ لَكَ سَهْمًا مِنْ مَالِي فَأَقَمْتُ مَعَهُ شَهْرَيْنِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا أَتَوْا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ الْقَوْمُ أَوْ مَنْ الْوَفْدُ قَالُوا رَبِيعَةُ قَالَ مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ أَوْ بِالْوَفْدِ غَيْرَ خَزَايَا وَلَا نَدَامَى فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَا نَسْتَطِيعُ أَنْ نَأْتِيكَ إِلَّا فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَيُّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ فَصْلٍ نُخْبِرْ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا وَنَدْخُلْ بِهِ الْجَنَّةَ وَسَأَلُوهُ عَنْ الْأَشْرِبَةِ فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ أَمَرَهُمْ بِالْإِيمَانِ بِاللَّهِ وَحْدَهُ قَالَ أَتَدْرُونَ مَا الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصِيَامُ رَمَضَانَ وَأَنْ تُعْطُوا مِنْ الْمَغْنَمِ الْخُمُسَ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ عَنْ الْحَنْتَمِ وَالدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ وَرُبَّمَا قَالَ الْمُقَيَّرِ وَقَالَ احْفَظُوهُنَّ وَأَخْبِرُوا بِهِنَّ مَنْ وَرَاءَكُمْ
Camwebele ukuti [Ali bin Al Ja’di] atile, calishimikilwe kuli ifwe [Syu’bah] ukufuma kuli [Abu Jamrah] atile: Inshita imo naikele na [Ibn ‘Abbas] ilyo anjebele ukwikala pa cipuna cakwe kabili lyene atile: ‘Ikala na ine ukufikila nkakupeela iciputulwa ca bunonshi bwandi’. Eico naikele nankwe pa myeshi ibili, lyena natile: Ilyo umutumwa wa kwa Abu Qais aishile ku kumona Kasesema, abapwishe ukuti: ‘Ni bantu nshi aba nelyo uyu umutumwa wa kwa nani? Baswike ukuti: ‘Rabia!’ Atile: ‘Mwapokelelwe, mwe batumwa, mu kuitemenwa kabili ukwabula ukuipeela umulandu’. Abatumwa batile: ‘We Mutumwa wa kwa Lesa, te kuti twise kuli iwe kano fye mu mweshi wa mushilo, pantu pa kati kesu na iwe pali uluko lwa Mudlor abashasumina. Eico, tusambilisheni isambililo lyaumfwika ilyo twingabika mu kucita kabili ilyo twingasambilisha abantu mu mushi wesu, pa kuti twingile mu mulu’. lyena baipwishe Kasesema pa lwa kunwa, lyena Kasesema abakonkomeshe ifintu fine kabili abakanishe ifintu fine, abakonkomeshe ukusumina muli Allah umo fye, lyena aipwishe ukuti: ‘Bushe mwalishiba ifyo cipilibula ukusumina muli Allah umo fye?’ Baswike ukuti: ‘Lesa no Mutumwa Wakwe balishiba bwino’. Kasesema alondolwele ukuti: Mupeele ubunte bwa kuti takwaba lesa umbi kano fye Lesa kabili ukuti Muhamadi ni ntungulushi ya kwa Lesa, citeni amapepo, lipileni zakat, fuleni ifya kulya mu mweshi wa Ramadan no kupeela ica busano ica fya kupoka ifya nkondo’. Kabili Kasesema alibakanishe ku fintu fine, e kutila, mwilanwa nangu cimo ukufuma ku fya kunwa fya mu nkumbabulili, ifya nkumbabulili, ifya nkumbabulili, ne fya nkumbabulili. Nangu fye ni fyo, aleitwa muqoyyir -te naqir-. Kasesema atile: ‘moneni fyonse no kweba abantu mu mushi wenu’.
Imam Bukhari : 52
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ عَنْ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ وَلِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Camwebelwe kuli ifwe [Abdullah bin Maslamah] atile, caebelwe kuli ifwe [Malik] ukufuma kuli [Yahya bin Sa’id] ukufuma kuli [Muhammad bin Ibrahim] ukufuma kuli [Alqamah bin Waqash] ukufuma kuli [Umar], ukuti Umutumwa wa kwa Lesa ukushintilila pa mifwaile ya kwa Lesa kabili pa lwa muntu onse, -cishintilila pa- ifyo balefwaya; Umuntu onse uulefwaya ukufumina ku calo cimbi pa mulandu wa kwa Allah na Mutumwa wakwe, ninshi ukufumina ku calo cimbi kukaba kuli Allah na Mutumwa wakwe. Uuli onse uulefwaya ukukuukila ku calo cimbi pa mulandu wa calo ico alefwaya ukufikako nelyo pa mulandu wa mwanakashi uo alefwaya ukuupwa, ninshi ukukuukila ku calo cimbi kuli ifyo alefwaya ukucita'.
Imam Bukhari : 53
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَنْفَقَ الرَّجُلُ عَلَى أَهْلِهِ يَحْتَسِبُهَا فَهُوَ لَهُ صَدَقَةٌ
Ici cishinka ca kuti: “Inshita imo naumfwile [Abdullah bin Yazid] ukufuma kuli [Abu Mas’ud] ukufuma kuli Kasesema uuletupeela ubumi ku lupwa lwakwe, atile: ‘ icilambu lyena apeela ifya bupe’.
Imam Bukhari : 54
حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلَّا أُجِرْتَ عَلَيْهَا حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فَمِ امْرَأَتِكَ
Atwebele [Al Hakam bin Nafi’] atile, atwebele [Syu’aib] ukufuma kuli [Az Zuhri] atile, anjebele [‘Amir bin Sa’d] ukufuma kuli [Sa’d bin Abu Waqash] ukuti alishimikile, ukuti Umutumwa wa kwa Lesa atile: ‘Mu cine cine, te kuti mube no bufi bwa kwa Lesa. ukapeelwa icilambu ukubikako na fimo ifyo ukalisha mu kanwa ka mukashi obe’.
Imam Bukhari : 55
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَبَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى إِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ
Atwebele [Musaddad] atile, atwebele [Yahya] ukufuma kuli [Isma’il] atile, anjebele [Qais bin Abu Hazim] ukufuma kuli [Jarir bin Abdullah] atile: ‘Nalaya ubufumacumi ku Mutumwa wa kwa Lesa ukusungilila ipepo, ukulipila zakat no kupanda amano umuMuslim onse’.
Imam Bukhari : 56
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ قَالَ سَمِعْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُيَوْمَ مَاتَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ عَلَيْكُمْ بِاتِّقَاءِ اللَّهِ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَالْوَقَارِ وَالسَّكِينَةِ حَتَّى يَأْتِيَكُمْ أَمِيرٌ فَإِنَّمَا يَأْتِيكُمْ الْآنَ ثُمَّ قَالَ اسْتَعْفُوا لِأَمِيرِكُمْ فَإِنَّهُ كَانَ يُحِبُّ الْعَفْوَ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى الْإِسْلَامِ فَشَرَطَ عَلَيَّ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ فَبَايَعْتُهُ عَلَى هَذَا وَرَبِّ هَذَا الْمَسْجِدِ إِنِّي لَنَاصِحٌ لَكُمْ ثُمَّ اسْتَغْفَرَ وَنَزَلَ
Atwebele ukuti [Abu An Nu’man] atile, atushimikile [Abu Awana] ukufuma kuli [Ziyad bin Alaqa] atile; Naumfwile [Jarir bin Abdullah] alelanda ukuti ilyo Al Mughirah bin Syu’bah afwile, ilyo aiminine alumbanyine Lesa no kumusangulula, atile: ‘Calicindama kuli imwe ukutiina Lesa umo fye kabili ukukanabikako nangu cimo kuli Wene, kabili no kuipeelesha ukwapwililika no kutekanya ukufikila intungulushi ya kupyanikishapo ikaisa nelyo atile: Uyu muntu alitemwa intungulushi yenu, pantu alitemwa ukupeela ubulanda. Lyena atile: ‘Amma ba’du, mu cine cine naile kuli Kasesema kabili natile: ‘Nakulaya ku Buislamu’. Lyena Kasesema apeele ifishinte no kupanda amano umuMuslim onse, eico nalaile ukucetekela kuli wene pa mulandu wa cilya, kabili pa mulandu wa mwine wa iyi mosque, nkapeela ukupanda amano kuli imwe lyonse.' Lyena acitile Istighfar no kufuma pa cipuna ca kusambililamo.
Imam Bukhari : 57
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ ح و حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنِي هِلَالُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَبَيْنَمَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَجْلِسٍ يُحَدِّثُ الْقَوْمَ جَاءَهُ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ مَتَى السَّاعَةُ فَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُ فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ سَمِعَ مَا قَالَ فَكَرِهَ مَا قَالَ وَقَالَ بَعْضُهُمْ بَلْ لَمْ يَسْمَعْ حَتَّى إِذَا قَضَى حَدِيثَهُ قَالَ أَيْنَ أُرَاهُ السَّائِلُ عَنْ السَّاعَةِ قَالَ هَا أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِذَا ضُيِّعَتْ الْأَمَانَةُ فَانْتَظِرْ السَّاعَةَ قَالَ كَيْفَ إِضَاعَتُهَا قَالَ إِذَا وُسِّدَ الْأَمْرُ إِلَى غَيْرِ أَهْلِهِ فَانْتَظِرْ السَّاعَةَ
Atwebele ukuti [Muhamadi bin Sinan] atile, atushimikile [Fulaih]. Kabili hadith iyapalana na yo yalilandwa ukufuma mu nshila imbi, e kutila Calishimikilwe kuli ine [Ibrahim bin Al Mundzir] atile, cashimikilwe kuli ifwe [Muhammad bin Fulaih] atile, cashimikilwe kuli ine [batata] atile, Cashimikilwe kuli ine [Hilal bin Ali] ukufuma kuli [Atho bin] atile: Ali mu kukumana alelanshanya pa bantu, mu kupumikisha umuArab wa ciBedouin aishile no kwipusha ukuti: ‘Ni lilali ubushiku bwa mpela bukafika?’ Lelo, Kasesema atwalilile ukulanshanya kwakwe. Pali ino nshita, abantu bamo batila; ‘aumfwile ifyo asosele lelo tatemenwe ifyo asosele,’ kabili kuli na bamo abatila; 'ukuti taumfwile ifyo asosele'. Ukufika mu kupelako Kasesema apwishishe ukulanshanya kwakwe, atile: ‘Ni kwi umuntu uwaipusha pa lwa Bushiku bwa Bupingushi ali?’ Umuntu atile: ‘Ine, we Mutumwa wa kwa Lesa!’. E ico Kasesema atile: ‘Nga ca kuti ukucetekela kwaonaika ninshi lindilila impela ya calo’. Umuntu aipwishe ukuti: ‘Bushe ifunde lyafuminepo shani?’ Kasesema ayaswike ukuti: ‘Nga ca kuti ifintu tafyashile ku basambilila, ninshi tukalolela impela ya calo’.
Imam Bukhari : 58
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ عَارِمُ بْنُ الْفَضْلِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَتَخَلَّفَ عَنَّا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفْرَةٍ سَافَرْنَاهَا فَأَدْرَكَنَا وَقَدْ أَرْهَقَتْنَا الصَّلَاةُ وَنَحْنُ نَتَوَضَّأُ فَجَعَلْنَا نَمْسَحُ عَلَى أَرْجُلِنَا فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا
Calembwa kuli ifwe [Abu An Nu’man ‘Arim bin Al Fadlal] atile, caebelwe kuli ifwe [Abu ‘Awanah] ukufuma kuli [Abu Bisyir] ukufuma kuli [Yusuf bin Mahak] ukufuma kuli [Abdullah bin ‘Amru] atile: Kasesema Sallallaahu ‘Alaihi wasallam ali uwasangilwe pa nshita imo ukufuma kuli ifwe uuli no kufwa inshita ya mapepo yali mupepi no kupwa, twalesamba pa kusamba fye amakasa yesu. E ico Kasesema abilishe mwi shiwi ilikalamba ati: ‘Bulanda ku fitende ifishatonta, fikaya ku mulilo wa pe’. Abilishe imiku ibili nelyo itatu.
Imam Bukhari : 59
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مِنْ الشَّجَرِ شَجَرَةً لَا يَسْقُطُ وَرَقُهَا وَإِنَّهَا مَثَلُ الْمُسْلِمِ فَحَدِّثُونِي مَا هِيَ فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَوَادِي قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَاسْتَحْيَيْتُ ثُمَّ قَالُوا حَدِّثْنَا مَا هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هِيَ النَّخْلَةُ
Atwebele [Qutaiba bin Sa’id] Atwebele [Isma’il bin Ja’far] ukufuma kuli [Abdullah bin Dinar] ukufuma kuli [Ibn Umar] atile; Kasesema atile: ‘Mu cine cine, pa kati ka miti pali umuti uo amabuula ya uko tayapona. Kabili ico cilangililo ku Musulumi'. Kasesema aipwishe ukuti: ‘Njebeleni, ni cimuti nshi ico?’ E ico ifibusa fyatontonkenye ukuti ico balepilibula cali cimuti ca mu cishima. Abdullah atile: ‘Natontonkenye mu mutima wandi ukuti umuti wali muti wa nseke, lelo naumfwile insoni ukucilanda. Lyene ifibusa fyaipwishe ukuti: ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, ni cimuti nshi ico?’ Ayaswike ukuti: ‘Umuti wa nseke’.
Imam Bukhari : 60
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ مِنْ الشَّجَرِ شَجَرَةً لَا يَسْقُطُ وَرَقُهَا وَإِنَّهَا مَثَلُ الْمُسْلِمِ حَدِّثُونِي مَا هِيَ قَالَ فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَوَادِي قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَاسْتَحْيَيْتُ ثُمَّ قَالُوا حَدِّثْنَا مَا هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هِيَ النَّخْلَةُ
Atwebele [Khalid bin Makhlad] Atwebele [Sulaiman] Atwebele [Abdullah bin Dinar] ukufuma kuli [Ibn Umar] ukufuma kuli Kasesema, atile: ‘Mu cine cine, pa miti pali umuti umo uo amabuula ya uko tayapona. Kabili ico cilangililo ku Musulumi'. Kasesema aipwishe ukuti: ‘Njebeleni, ni cimuti nshi ico?’ E ico ifibusa fyatontonkenye ukuti ico balepilibula cali cimuti ca mu cishima. Abdullah atile: Natontonkenye mu mutima wandi ukuti umuti wali muti wa nseke, lelo naumfwile insoni ukucilanda. Lyene abantu batile: ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, ni muti nshi uyo?’ Ayaswike ukuti: ‘Umuti wa nseke’.