Imam Bukhari : 41
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ عَائِشَةَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا امْرَأَةٌ قَالَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ فُلَانَةُ تَذْكُرُ مِنْ صَلَاتِهَا قَالَ مَهْ عَلَيْكُمْ بِمَا تُطِيقُونَ فَوَاللَّهِ لَا يَمَلُّ اللَّهُ حَتَّى تَمَلُّوا وَكَانَ أَحَبَّ الدِّينِ إِلَيْهِ مَادَامَ عَلَيْهِ صَاحِبُهُ
Mbele haalani en [Muhammadu bin Al Mutsanna] wiyi, haalani en [Yahya] gila e [Hisham] wiyi, haalani [baaba am] e am gila e [Aisha] wonde Nelaaɗo (JKM) arii e makko kadi ina wondi e makko debbo goɗɗo, ndeen Nelaaɗo (JKM) oo: Aisyah jaabii: ‘fulanah’, ndeen haalani ɗum juulde mum. So Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam wiyi: ‘accu ko mbaawaa, ngam Alla, Alla ronkataa haa aan e hoore maa ronka, kadi diine mo o ɓuri yiɗde ko ko waɗata sahaa kala e nder njuɓɓudi e jokkondire’.
Imam Bukhari : 42
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَنَسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَخْرُجُ مِنْ النَّارِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ شَعِيرَةٍ مِنْ خَيْرٍ وَيَخْرُجُ مِنْ النَّارِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ بُرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ وَيَخْرُجُ مِنْ النَّارِ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَفِي قَلْبِهِ وَزْنُ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ قَالَ أَبَانُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ حَدَّثَنَا أَنَسٌ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِيمَانٍ مَكَانَ مِنْ خَيْرٍ
Haalaama en [Muslim bin Ibraahiima] wiyi, haalanaama en [Hsyam] wiyi, haalanaama en [Qotadah] gila e [Anas] gila e Annabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, o wiyi: ‘O riiwetee ko e jeynge no wi’i alaa laamɗo toon millet e nder makko no o. Kadi maa o riiwe e jeyngol biyoowo alaa laamɗo so wonaa Alla, jogiiɗo moƴƴere mawnde no ƴiiƴam alkama nii e nder ɓernde mum. Kadi maa o riiwe e jeyngol wiyɗo alaa laamɗo so wonaa Alla e nder ɓernde mum ina waɗi moƴƴere tolniinde e ƴiiƴam. Abuu Abdullaah wiyi; [Aban] wi’i; Haali en [Qotadah] Haali en [Anaas] gila e Nelaaɗo (JKM) o wiyi. Kadi konngol iimanaagal e nder ndee hadiis lomtinaama e konngol moƴƴere.
Imam Bukhari : 43
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ سَمِعَ جَعْفَرَ بْنَ عَوْنٍ حَدَّثَنَا أَبُو الْعُمَيْسِ أَخْبَرَنَا قَيْسُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِأَنَّ رَجُلًا مِنْ الْيَهُودِ قَالَ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ آيَةٌ فِي كِتَابِكُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَيْنَا مَعْشَرَ الْيَهُودِ نَزَلَتْ لَاتَّخَذْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ عِيدًا قَالَ أَيُّ آيَةٍ قَالَ{ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمْ الْإِسْلَامَ دِينًا }قَالَ عُمَرُ قَدْ عَرَفْنَا ذَلِكَ الْيَوْمَ وَالْمَكَانَ الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ قَائِمٌ بِعَرَفَةَ يَوْمَ جُمُعَةٍ
Haali en [Al Hasan bin Ash Shabbah] wonde o nanii [Jaafar bin Aun] ina wiya; Haali en [Abuu Al Umaysi], haalani en [Qais bin Muslim] gila e [Taariq bin Shihab] gila e [Umar bin Al Khatthab]; Won gorko yahuuda gooto wiynoo: 'eehey maa Amirul Mu'minin, won aaye e nder deftere maa nde njanngataa, so tawiino ndeen aaye jippinaama e amen yahuud en, maa en mbaɗtu - ñalawma mo aaye oo jippina oo - juulde -'ied-. Dum woni Umar Bun Al Khasattab wiyi : “hol ko woni aaye oo ?” -Yahuudu'en- wi'i: ''Hande mi timminii diina mon ngam mon, mi timminii barkeeji am dow mon, mi ja6ii wonde Lislaam laatoto diina mon''. -QS. Al Maidah aaye 3-. Nii woni Umar bin Al Khatsthab jaabiima : “Eɗen nganndi oon ñalawma e nokku ɗo aaye oo jippinaa e Nelaaɗo (JKM) woni ñalnde aset nde o wonnoo to Arafah.
Imam Bukhari : 44
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَمِّهِ أَبِي سُهَيْلِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ أَبِيهِ أَنَّهُ سَمِعَ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ يَقُولُجَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَهْلِ نَجْدٍ ثَائِرَ الرَّأْسِ يُسْمَعُ دَوِيُّ صَوْتِهِ وَلَا يُفْقَهُ مَا يَقُولُ حَتَّى دَنَا فَإِذَا هُوَ يَسْأَلُ عَنْ الْإِسْلَامِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَمْسُ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ فَقَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصِيَامُ رَمَضَانَ قَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهُ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ قَالَ وَذَكَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الزَّكَاةَ قَالَ هَلْ عَلَيَّ غَيْرُهَا قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَطَوَّعَ قَالَ فَأَدْبَرَ الرَّجُلُ وَهُوَ يَقُولُ وَاللَّهِ لَا أَزِيدُ عَلَى هَذَا وَلَا أَنْقُصُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْلَحَ إِنْ صَدَقَ
Haalaama en [Ismaa'il] Haalaama kam [Malik bin Anas] diga kaaw maako - [Abuu Suhail bin Malik] - diga [baaba maako], o nani [Thalhah bin Ubaydullah] wi'i: Won wari haa Nelaaɗo Allah sallallaahu 'alaihi wasallam woodi daande maako timmunde diga yimɓe no feewi, kono o waawaano faamde ko o yiɗi wiyde, haa o ɓadtii -Nelaaɗo kisal- ndeen o naamndii ko fayti e Lislaam, ndeen Rasulullah jaabtii: 'Juulde laabi joy jamma e ñalawma'. Neɗɗo oo wiyi : 'Mbele won ko wonaa miin'. Nelaaɗo (JKM) jaabtii: “Alaa ko woni heen so wonaa thathawu’ -sunnat- ‘. o wiyi: e koorka Ramadlan. Neɗɗo oo naamndii kadi: 'Mbele won ko wonaa miin'. » Jilkaaɗo jaabii, wiyi : Alaa ko woodi so wonaa thathawu' -sunnat- '. Ndeen Rasulullah wiyi: Zakka: Neɗɗo oo wiyi: mbele won ko wonaa ɗuum wonande am. » Jilkaaɗo jaabii, wiyi : Alaa ko woodi so wonaa thathawu' -sunnat- '. Talhah bin Ubaydullah wiyi: ndeen gorko oo yahi ina wiya: “Wallaahi mi ɓeydataa ɗum, mi ustataa ɗum”. So Nelaaɗo (JKM) wiyi: ''O wonata ko e saɗne so o timminii ɗum e nuunɗal''.
Imam Bukhari : 45
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيٍّ الْمَنْجُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ الْحَسَنِ وَمُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ اتَّبَعَ جَنَازَةَ مُسْلِمٍ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا وَكَانَ مَعَهُ حَتَّى يُصَلَّى عَلَيْهَا وَيَفْرُغَ مِنْ دَفْنِهَا فَإِنَّه يَرْجِعُ مِنْ الْأَجْرِ بِقِيرَاطَيْنِ كُلُّ قِيرَاطٍ مِثْلُ أُحُدٍ وَمَنْ صَلَّى عَلَيْهَا ثُمَّ رَجَعَ قَبْلَ أَنْ تُدْفَنَ فَإِنَّهُ يَرْجِعُ بِقِيرَاطٍتَابَعَهُ عُثْمَانُ الْمُؤَذِّنُ قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ
Haalaama en [Ahmadu bin Abdullaah bin Ali Al Manjufi] wiyi, haalaama en [Rauh] wiyi, haalaama en [‘Auf] ummoraade e [Al Hasan] e [Muhammadu] ummoraade e [Abu Hurairah], wonde Nelaaɗo Alla (jkm) wiyi: e iimanaagal e yaakaare njoɓdi kadi omo wondi e ɓanndu nduu haa nde duwaa e wirwirnde ndee timma, caggal ɗuum o hoota galle makko e qiroth ɗiɗi, qiroth kala ina foti e tufnde Uhud. Kadi kala juulɗo ɗum, hoota galle mum hade mum wirneede, o hoota galle mum ko qiroth gooto. Hadiis hono oo kadi ina haalee e [Usmaan Al Mu`adzin], o wiyi; haalani en ['Auf] ummoraade e [Muhammadu] ummoraade e [Abuu Hurayrata] ummoraade e Nelaaɗo (JKM).
Imam Bukhari : 46
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ زُبَيْدٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا وَائِلٍعَنْ الْمُرْجِئَةِ فَقَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ
Haalaama en [Muhammadu bin Ar'ara] wi'i, Haalaama en [Syu'bah] diga [Zubaid] wi'i: Mi ƴami [Abuu Wa'il] dow Murji`ah, nden o jaabi: Haalaama haa am [Abdullaah] dow Annabi sallallaahu 'alaihireviqallah Muslim wi'i: kufr'.
Imam Bukhari : 47
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ حُمَيْدٍ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ يُخْبِرُ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ فَتَلَاحَى رَجُلَانِ مِنْ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ إِنِّي خَرَجْتُ لِأُخْبِرَكُمْ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ وَإِنَّهُ تَلَاحَى فُلَانٌ وَفُلَانٌ فَرُفِعَتْ وَعَسَى أَنْ يَكُونَ خَيْرًا لَكُمْ الْتَمِسُوهَا فِي السَّبْعِ وَالتِّسْعِ وَالْخَمْسِ
Haali en [Qutayba bin Sa'id] Haali en [Ismaa'il bin Ja'far] diga [Humaid], Haali yam [Anas bin Malik] wi'i, haalani yam ['Ubadah bin Ash Shamit], dow Nelaaɗo Allah wonnoo ton juulɓe ɗiɗo arilaahi wasallam yalti ngam faamnugo goɗɗo. So Nelaaɗo sallallaahu 'alaihi wasallam wiyi: ''Mi arii ngam faamnude on Lailatul Qadar, kono ko noon e ko nanndi e ko nanndi e ko nanndi e ko nanndi e koye mum en luurdi haa joofni ko ɗum ƴettaa -Lailatul Qodar-, kadi ina yaakorii ko ɗum ɓuri moƴƴude e mon, ɗum noon ƴeewtoɗee ɗum -Lailatul Qodar- ñalnde jeeɗiɗaɓere e jeegoɓere.
Imam Bukhari : 48
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَارِزًا يَوْمًا لِلنَّاسِ فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ مَا الْإِيمَانُ قَالَ الْإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَبِلِقَائِهِ وَرُسُلِهِ وَتُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ قَالَ مَا الْإِسْلَامُ قَالَ الْإِسْلَامُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ وَلَا تُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَتُقِيمَ الصَّلَاةَ وَتُؤَدِّيَ الزَّكَاةَ الْمَفْرُوضَةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ قَالَ مَا الْإِحْسَانُ قَالَ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنْ السَّائِلِ وَسَأُخْبِرُكَ عَنْ أَشْرَاطِهَا إِذَا وَلَدَتْ الْأَمَةُ رَبَّهَا وَإِذَا تَطَاوَلَ رُعَاةُ الْإِبِلِ الْبُهْمُ فِي الْبُنْيَانِ فِي خَمْسٍ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ ثُمَّ تَلَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ{ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ }الْآيَةَ ثُمَّ أَدْبَرَ فَقَالَ رُدُّوهُ فَلَمْ يَرَوْا شَيْئًا فَقَالَ هَذَا جِبْرِيلُ جَاءَ يُعَلِّمُ النَّاسَ دِينَهُمْقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ جَعَلَ ذَلِك كُلَّهُ مِنْ الْإِيمَانِ
Haali en [Musaddad] wiyi, Haali en [Ismaa’il bin Ibraahiima] haali en [Abuu Hayyan At Taimi] ummoraade e [Abuu Zur’ah] ummoraade e [Abuu Hurayrata] wiyi; wonde Nelaaɗo (JKM) ñalnde heen feeñii e sehilaaɓe mum, ndeen Maleyka Jibriil Aliis Salam ari mo ndeen naamndii: “Hol ko woni iimanaagal?” Nelaado sallallaahu ‘alaihi wasallam jaabtii: ‘Iimaanaagal ko goonɗinde Alla, e maleykaaji makko, e defte makko, e kawral e makko, e nelaaɓe makko, e gooŋɗinde ñalawma ummital’. -Jibriil Aleyhiis salaam- wi’i: “Hol ko woni Lislaam?” Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam jaabtii: “Lislaam ko rewde Alla tawa aɗa rewa ɗum hay huunde, aɗa waɗa juulde, aɗa yoɓa zakka farilla, aɗa hoora e lewru Ramadlan”. -Jibriil Alaayiis salaam- wi’i: “Hol ko woni ihsan?” Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam jaabiima : “aɗa rewa Alla no njiyru-ɗaa ɗum nii, so a yi’aani ɗum, ko kanko yi’ata ɗum tigi”. -Jibriil ‘Aleyhis salaam- wi’i kadi: “Holnde nde nyalawma darnga waata?” Nelaaɗo sallallaahu alayhi wasallam jaabtii, wiyi : naamnanaaɓe e maggal, ɓe nganndaa ko ɓuri naamnotooɓe ɓee. Kono maa mi faamninde maandeeji ɗi; -bana wi'ugo-; so tawii maccuɗo jibiniino joom mum, so tawii durooɓe gelooɗi ɓaleeji ina poti mahde mahaaɗe duuɓi joy, duuɓi mum en anndaaka so wonaa Alla’. Ndeen Nelaaɗo (JKM) janngii: 'Goonga, ko e Alla tan woni ganndal ñalawma darnga' -QS. Luqmaan: 34-. Caggal ɗuum Jibriil ‘Aleyhis calminaali dillii, ndeen Nelaaɗo (JKM) wiyi ; 'addu mo ɗoo'. Kono sahabaaɓe ɓee njiyaani hay huunde ko ɗuum waɗi Nelaaɗo wiyi; 'Ko kanko woni Maleyka Jibriil garɗo e aadee ngam jannginde diine mum en'. Abuu Abdullaah wiyi : “geɗe ɗe o facciri ɗee fof sallallaahu alayhi wasallam ina njaggiraa ko iimanaagal”.
Imam Bukhari : 49
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍأَنَّ هِرَقْلَ قَالَ لَهُ سَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لَا وَكَذَلِكَ الْإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لَا يَسْخَطُهُ أَحَدٌ
Haali en [Ibraahiima bin Hamzah] wiyi, haalani en [Ibraahiima bin Saad] ummoraade e [Salih] ummoraade e [Ibnu Shihab] ummoraade e [Ubaidillaah bin Abdullaah] wonde [Abdullaah bin Abbaas] habrii mo, wonde o wiyi; humpitii kam [Abuu Sufyan bin Harb] wonde Heraqliyus wiyi mo : « mi naamndiima ma, mbele limoore maɓɓe ina ɓeydoo walla ina ustoo ? So a wiyii eɗe ɓeydoo, ko noon iimanaagal jogori ƴellitaade haa timma. Kadi miɗo naamnoo on mbele won murtuɗo sabu haɓde e diine mum? Ndeen noon aɗa wiya; So tawii alaa, noon kadi, so tawii iimanaagal mawnii, 6uu6ii e 6ernde, hay gooto tikkantaa cfum'.
Imam Bukhari : 50
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ عَنْ عَامِرٍ قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْحَلَالُ بَيِّنٌ وَالْحَرَامُ بَيِّنٌ وَبَيْنَهُمَا مُشَبَّهَاتٌ لَا يَعْلَمُهَا كَثِيرٌ مِنْ النَّاسِ فَمَنْ اتَّقَى الْمُشَبَّهَاتِ اسْتَبْرَأَ لِدِينِهِ وَعِرْضِهِ وَمَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهَاتِ كَرَاعٍ يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكُ أَنْ يُوَاقِعَهُ أَلَا وَإِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًى أَلَا إِنَّ حِمَى اللَّهِ فِي أَرْضِهِ مَحَارِمُهُ أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ
Haali min [Abuu Nu’aim] Haali min [Zakariya] e [Amir] wiyi; Mi nanii [An Nuuman bin Basyir] ina wiya; Mi nanii Nelaaɗo (JKM) wiyi: ko halal ko laaɓi ko haram kadi ko laaɓi. Kono hakkunde majji ina woodi huunde naamniinde - laaɓtunde - nde yimɓe heewɓe nganndaa. Waɗde kala mo woɗɗitii sikke firti ko o jokkii diine makko e teddungal makko. Kadi kala mo fadi - waɗde - e geɗe sikkitaaɗe, ko goonga o wayi ko no gaynaako duroowo jawdi mum e dow ŋoral ŋoral ngal o huli fadde e maggal. Anndu kala laamɗo ina jogii keeri, nganndee kadi keeri kaɗgol Alla e dow leydi mum ko ko o haɗi. Kadi nganndee e nder ɓanndu kala ina waɗi ƴiiƴam ɗam so ina moƴƴi ɓanndu nduu ina moƴƴi so ina bonni ɓanndu nduu ina bonna. Anndu, ko kanko woni ɓernde'.
Imam Bukhari : 51
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ قَالَكُنْتُ أَقْعُدُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ يُجْلِسُنِي عَلَى سَرِيرِهِ فَقَالَ أَقِمْ عِنْدِي حَتَّى أَجْعَلَ لَكَ سَهْمًا مِنْ مَالِي فَأَقَمْتُ مَعَهُ شَهْرَيْنِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا أَتَوْا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ الْقَوْمُ أَوْ مَنْ الْوَفْدُ قَالُوا رَبِيعَةُ قَالَ مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ أَوْ بِالْوَفْدِ غَيْرَ خَزَايَا وَلَا نَدَامَى فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَا نَسْتَطِيعُ أَنْ نَأْتِيكَ إِلَّا فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَيُّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ فَصْلٍ نُخْبِرْ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا وَنَدْخُلْ بِهِ الْجَنَّةَ وَسَأَلُوهُ عَنْ الْأَشْرِبَةِ فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ أَمَرَهُمْ بِالْإِيمَانِ بِاللَّهِ وَحْدَهُ قَالَ أَتَدْرُونَ مَا الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصِيَامُ رَمَضَانَ وَأَنْ تُعْطُوا مِنْ الْمَغْنَمِ الْخُمُسَ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ عَنْ الْحَنْتَمِ وَالدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ وَرُبَّمَا قَالَ الْمُقَيَّرِ وَقَالَ احْفَظُوهُنَّ وَأَخْبِرُوا بِهِنَّ مَنْ وَرَاءَكُمْ
Haalaama e men [Ali bin Al Ja’di] wiyi, haalaama e men [Syu’ba] ummoraade e [Abuu Jamrah] wiyi: Mi meeɗii jooɗaade e [Ibnu Abbas] nde o noddi mi yo mi jooɗo e dow ŋoral makko, caggal ɗuum o wiyi: ‘Jokku e am haa mi rokka ma geɗal e jawdi am’. Nii woni ngon-mi e makko lebbi ɗiɗi, caggal ɗuum mbiy-mi: nde nulaaɗo Abuu Qays ari yiyde Nelaaɗo sallallaahu alayhi wasallam, o naamndii ɓe : hol leñol ngol woni ngol walla hol ngol ngol woni nulaaɗo? Ɓe njaabii ɓe mbiyi : “Rabi’a!” O wiyi: “On njaaraama, onon nelaaɓe, e yiɗde tawa on njuumtaani”. Nelaa6e 6ee mbiyi: “Eeh Nelaaɗo Alla, min mbaawaa arde e maa so wonaa e lewru teddundu, sabu hakkunde amen e maa ko leñol Mudlor won6e heefer6e. Ko cfuum wacfi janngin min janngo laaɓngo ngo mbaaw-cfen wacfde e golle, ngo mbaaw-cfen jannginde yim6e wuro men, mbele mbaawen naatde asamaan'. ndeen ɓe naamndii Nelaaɗo Alla ko fayti e yarlitaare, ndeen Nelaaɗo yamiri ɓe geɗe nay e haɗi ɓe geɗe nay, yamiri ɓe yoo ɓe ngoongɗin Alla gooto, caggal ɗuum ɓe naamndii : “aɗa anndi ko firti goongɗinde Alla gooto?” Ɓe njaabii: “Alla e Nelaaɗo mum ɓuri anndude”. Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam famtinii: Seedtoɗee wonde alaa laamɗo so wonaa Alla, kadi Muhammadu ko nulaaɗo Alla, mbaɗee juulde, njoɓee zakka, kooree e lewru Ramadaan, ndokkee joyaɓal jawdi wolde'. Kadi Nelaaɗo (JKM) haɗii ɓe geɗe nay, woni hoto yarde hay huunde e al hantam e ad dubbaa` e naqir e al muzaffaat. Walla O salllaahu 'aleyhi wasallam bi'eteeɗo muqoyyir -wonaa naqir-. Nelaaɗo (JKM) wiyi: 'ƴeewto kala huunde, kaalanaa yimɓe wuro mon'.
Imam Bukhari : 52
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ عَنْ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّةِ وَلِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَنْ كَانَتْ هِجْرَتُهُ لدُنْيَا يُصِيبُهَا أَوْ امْرَأَةٍ يَتَزَوَّجُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَيْهِ
Haalaama en [Abdullaah bin Maslaama] wi'i, haalaama en [Malik] diga [Yahya bin Sa'id] diga [Muhammadu bin Ibrahiima] diga [Alqamah bin Waqash] diga [Umar], dow Nelaaɗo Allah fa'i dow anniyaaji Allah sallallaahu 'alaihi wasallam wi'i: 'All a, a -fawii ko e- ko yiɗaanoo; Kala jiɗɗo eggude sabu Alla e nulaaɗo mum, ndeen eggugol mum wonata ko to Alla e nulaaɗo mum. Kala jiɗɗo eggude sabu aduna mo o yiɗi yettaade walla sabu debbo mo o yiɗi resde, ndeen eggude makko ko e ko o yiɗi waɗde’.
Imam Bukhari : 53
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا أَنْفَقَ الرَّجُلُ عَلَى أَهْلِهِ يَحْتَسِبُهَا فَهُوَ لَهُ صَدَقَةٌ
Haalaama en [Hajjaj bin Minhal] wi'i, haalaama en [Syu'bah] wi'i, haalaama haa am ['Adi bin Thabit] wi'i: Mi meeɗii nande [Abdullaah bin Yazid] diga [Abu Mas'ud] diga Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam, o wi'i: 'Mi ɗon hokka ɓesngu maako njoɓdi ndeen o hokka sadak'.
Imam Bukhari : 54
حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إِلَّا أُجِرْتَ عَلَيْهَا حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فَمِ امْرَأَتِكَ
Haali en [Al Hakam bin Nafi'] wi'i, wi'i en [Syu'aib] diga [Az Zuhri] wi'i, wi'i yam ['Amir bin Sa'd] diga [Sa'd bin Abu Waqash] o habri, dow Nelaaɗo Allah sallallaahu 'alaihi wasallam wi'i: 'Goonga, on waɗataa pursepo ngam holla Allah maa a rokkee njoɓdi ina heen huunde nde ñamlataa ɗum e hunuko debbo maa'.
Imam Bukhari : 55
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَبَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى إِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ
Haali en [Musaddad] wiyi, wiyi en [Yahya] ummoraade e [Ismaa’il] wiyi, wiyi kam [Qais bin Abuu Hazim] ummoraade e [Jarir bin Abdullaah] wiyi: ‘Mi fodanii Nelaaɗo Alla ngam jokkude juulde, yoɓde zakka e wasiyaade kala juulɗo’.
Imam Bukhari : 56
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ قَالَ سَمِعْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُيَوْمَ مَاتَ الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ قَامَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ عَلَيْكُمْ بِاتِّقَاءِ اللَّهِ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَالْوَقَارِ وَالسَّكِينَةِ حَتَّى يَأْتِيَكُمْ أَمِيرٌ فَإِنَّمَا يَأْتِيكُمْ الْآنَ ثُمَّ قَالَ اسْتَعْفُوا لِأَمِيرِكُمْ فَإِنَّهُ كَانَ يُحِبُّ الْعَفْوَ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى الْإِسْلَامِ فَشَرَطَ عَلَيَّ وَالنُّصْحِ لِكُلِّ مُسْلِمٍ فَبَايَعْتُهُ عَلَى هَذَا وَرَبِّ هَذَا الْمَسْجِدِ إِنِّي لَنَاصِحٌ لَكُمْ ثُمَّ اسْتَغْفَرَ وَنَزَلَ
Haali en [Abuu An Nu’man] wiyi, haali en [Abuu Awanah] ummoraade e [Ziyaad bin Alaqah] wiyi; Mi nanii [Jarir bin Abdullah] ina wiya nde Al Mughirah bin Syu'bah maayi, nde o darii o yetti Alla o senndini mo, o wiyi: ''Ko farli e mon hulde Alla gooto oo, tawa on njokkondirtaa e makko hay huunde, kadi e dow ɗooftaare timmunde e calminaali haa gardiiɗo lomto oo ari, e jooni, o wiyi: 'Allave makko arii e nafoore makko' Subhanahu wa Ta'ala ngam hooreejo mon - Al Mughirah -, ngam o yiɗi hokkugo yaafuye'. Ndeen o wiyi: “Amma ba’du, goonga mi yahiino to Nelaaɗo (JKM) ndeen mbiy-mi: “miɗo fodanii ma Lislaam”. Ndeen Nelaaɗo sallallaahu 'alaihi wasallam rokkii sarɗiiji, wasiyii kala juulɗo, ko ɗuum waɗi miɗo fotnoo waɗde ɗum e dow ɗuum, kadi ngam joom juulirde ndee, miɗo rokka on wasiyaaji kala sahaa.' Ndeen o waɗi Istighfar o jippii e minbar.
Imam Bukhari : 57
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ ح و حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنِي هِلَالُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَبَيْنَمَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَجْلِسٍ يُحَدِّثُ الْقَوْمَ جَاءَهُ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ مَتَى السَّاعَةُ فَمَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُ فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ سَمِعَ مَا قَالَ فَكَرِهَ مَا قَالَ وَقَالَ بَعْضُهُمْ بَلْ لَمْ يَسْمَعْ حَتَّى إِذَا قَضَى حَدِيثَهُ قَالَ أَيْنَ أُرَاهُ السَّائِلُ عَنْ السَّاعَةِ قَالَ هَا أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَإِذَا ضُيِّعَتْ الْأَمَانَةُ فَانْتَظِرْ السَّاعَةَ قَالَ كَيْفَ إِضَاعَتُهَا قَالَ إِذَا وُسِّدَ الْأَمْرُ إِلَى غَيْرِ أَهْلِهِ فَانْتَظِرْ السَّاعَةَ
Haali en [Muhammadu bin Sinan] wiyi, haalani en [Fulaih]. Kadi hadiis nannduɗo e oo kadi ina haalee e laawol goɗngol, woni Ina haalee e am [Ibraahiima bin Al Mundzir] wiyi, ina haalana en [Muhammadu bin Fulaih] wiyi, ina haalana mi [baaba am] wiyi, ina haalana mi [Hilal bin Ali] ummoraade e [Athorah bi] wiyi: sallallaahu alayihi wasallam ina wonnoo e batu ina yeewtida e leñol, ɗoon e ɗoon aarabeeɓe beduin gooto ari naamndii : hol nde kiyaama artata? Kono tan Nelaaɗo Alla sallallaahu mo jokki yeewtere makko. E nder ɗuum, won wiyɓe; 'o nanii ko o haali kono o welaaka ko o haali', ina woodi kadi wiyooɓe; 'nde o nanaani ko o haali'. Haa haa gasi Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam joofniri yeewtere mum, o wiyi : “hol to neɗɗo naamniiɗo ko fayti e ñalawma darnga oo woni?” Neɗɗo oo wiyi : “miin aan Nelaaɗo!” Ko ɗuum waɗi Nelaaɗo (JKM) wiyi: so amaana oo majjii ndeen noon ɗaɓɓu haa timma aduna. » Neɗɗo oo naamndii : « Hol no manda majjiri ? Nelaaɗo sallallaahu ‘alaihi wasallam jaabiima : « so geɗe ɗee ngoppaaka e annduɓe, ndeen maa en ndarto haa timmoode aduna ».
Imam Bukhari : 58
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ عَارِمُ بْنُ الْفَضْلِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَتَخَلَّفَ عَنَّا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفْرَةٍ سَافَرْنَاهَا فَأَدْرَكَنَا وَقَدْ أَرْهَقَتْنَا الصَّلَاةُ وَنَحْنُ نَتَوَضَّأُ فَجَعَلْنَا نَمْسَحُ عَلَى أَرْجُلِنَا فَنَادَى بِأَعْلَى صَوْتِهِ وَيْلٌ لِلْأَعْقَابِ مِنْ النَّارِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا
Haalaama en [Abuu An Nu'man 'Arim bin Al Fadlal] wi'i, ɗum haalanaama en [Abuu Awanah] diga [Abuu Bisyir] diga [Yusuf bin Mahak] diga [Abdullaah bin 'Amru] wi'i: Annabi sallallaahu 'alaihi wasallam wonnoo ko e dow men johinnaari wonnoo ko gila e men johinna waktu juulde ina jogori timmude, min mbaɗi wuddude tan ko e mooftude koyɗe amen. Nii woni Nelaaɗo sallallaahu 'alaihi wasallam wulli e daande toownde : 'bonne taƴe ɗe ɓuuɓnaaka, ɗe njahata ko jeyngol'. O wulli laabi ɗiɗi walla tati.
Imam Bukhari : 59
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مِنْ الشَّجَرِ شَجَرَةً لَا يَسْقُطُ وَرَقُهَا وَإِنَّهَا مَثَلُ الْمُسْلِمِ فَحَدِّثُونِي مَا هِيَ فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَوَادِي قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَاسْتَحْيَيْتُ ثُمَّ قَالُوا حَدِّثْنَا مَا هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هِيَ النَّخْلَةُ
Haali en [Qutayba bin Sa’id] Haali en [Ismaa’il bin Ja’far] gila [Abdullaah bin Dinar] gila [Ibnu Umar] wiyi; Nelaaɗo sallallaahu alayihi wasallam wiyi : ko goonga e nder leɗɗe ina waɗi lekki ki baali mum ɓosataa. Kadi ɗuum ko tinndol wonande juulɗo'. Nelaaɗo (JKM) naamndii: haalan am, hol lekki kii? Nii woni sehilaaɓe ɓee cikkitii ko yiɗaa koo ko lekki e nder falnde hee. Abdullaah wi’i: Micfo sikki e nder 6ernde am lekki kii ko daari, kono mi hersii haalde cfum. Ndeen sehilaaɓe ɓee naamndii : “eehey maa Nelaaɗo, hol lekki kii?” O sallallaahu alayhi wasallam jaabii: “Date”.
Imam Bukhari : 60
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ مِنْ الشَّجَرِ شَجَرَةً لَا يَسْقُطُ وَرَقُهَا وَإِنَّهَا مَثَلُ الْمُسْلِمِ حَدِّثُونِي مَا هِيَ قَالَ فَوَقَعَ النَّاسُ فِي شَجَرِ الْبَوَادِي قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَوَقَعَ فِي نَفْسِي أَنَّهَا النَّخْلَةُ فَاسْتَحْيَيْتُ ثُمَّ قَالُوا حَدِّثْنَا مَا هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هِيَ النَّخْلَةُ
Haali en [Khalid bin Makhlad] Haali en [Suleymaan] Haali en [Abdullaah bin Dinar] ummoraade e [Ibnu Umar] ummoraade e Annabi sallallaahu ‘alaihi wasallam, o wiyi: ‘Goonga, e nder leɗɗe ina woodi lekki gootol ngol leɗɗe mum ɓuuɓnataa. Kadi ɗuum ko tinndol wonande juulɗo'. Nelaaɗo (JKM) naamndii: haalan am, hol lekki kii? Nii woni sehilaaɓe ɓee cikkitii ko yiɗaa koo ko lekki e nder falnde hee. Abdullaah wi’i: Micfo sikki e nder 6ernde am lekki kii ko daari, kono mi hersii haalde cfum. Ndeen yim6e 6ee mbi’i: “Eeh Nelaaɗo, hol lekki kiin?” O sallallaahu alayhi wasallam jaabii: “Date”.