Imam Bukhari : 441
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ أَخْبَرَنَا رَوْحٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ عِفْرِيتًا مِنْ الْجِنِّ تَفَلَّتَ عَلَيَّ الْبَارِحَةَ أَوْ كَلِمَةً نَحْوَهَا لِيَقْطَعَ عَلَيَّ الصَّلَاةَ فَأَمْكَنَنِي اللَّهُ مِنْهُ فَأَرَدْتُ أَنْ أَرْبِطَهُ إِلَى سَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ حَتَّى تُصْبِحُوا وَتَنْظُرُوا إِلَيْهِ كُلُّكُمْ فَذَكَرْتُ قَوْلَ أَخِي سُلَيْمَانَ رَبِّ{ هَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي }قَالَ رَوْحٌ فَرَدَّهُ خَاسِئًا
Ishaq bin Ibrahim atile, atubuulile [Rauh] na [Muhammad bin Ja’far] ukufuma kuli [Syu’ba] ukufuma kuli [Muhammad bin Ziyad] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukufuma kuli Kasesema, atile: ‘Mu cine cine, ‘Ifrit ukucimfya fye pali wene ukufuma kuli Jin wandi, kabili nalefwaya ukumukaka mu cipimo cimo ica mu mosque ukufika ku cungulo pa kuti onse ukufuma kuli imwe engamona. Lelo naibukishe amashiwi ya kwa munyina Sulaiman Alaihis Salam ilyo alepepa ukuti: '-O Shikulu, mpeleni ubufumu ubo tapali uwingakwata pa numa yandi-' -QS. Iciputulwa: 35-. Rauh atile, ‘Lyene amutamfishe pa nse mu nsoni’.
Imam Bukhari : 442
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَبَعَثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْلًا قِبَلَ نَجْدٍ فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ فَخَرَجَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنْ الْمَسْجِدِ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ
Caebelwe kuli ifwe [‘Abdullah bin Yusuf] atile, caebelwe kuli ifwe [Al Laits] atile, caebelwe kuli ifwe [Sa’id bin Abu Sa’id] ukuti aumfwile [Abu Hurairah] alelanda ati, ‘Kasesema Sallallahu ‘Alaihi Aliallam inshita imo atumine ibumba lya bashilika aba pa mfwalasi ukufuma ku Najed, Icisuma ca bufumacumi. Lyene bakakakile uyu muntu kuli cimo ica fipimo fya mu mosque. Lyene afumine no kumukumanya no kutila: ‘Lekeni Tsumamah’. Tsumamah lyene aile mu muunda wa miolife mupepi ne ng’anda ya mapepo ku kusamba. Pa numa ya ico abweleele ku ng’anda ya mapepo no kutila, ‘Ndeshininkisha ukuti takwaba lesa umbi uwalinga ukupepa ukucila pali Lesa kabili Muhamadi ni ntumwa ya kwa Lesa’.
Imam Bukhari : 443
حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْأُصِيبَ سَعْدٌ يَوْمَ الْخَنْدَقِ فِي الْأَكْحَلِ فَضَرَبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْمَةً فِي الْمَسْجِدِ لِيَعُودَهُ مِنْ قَرِيبٍ فَلَمْ يَرُعْهُمْ وَفِي الْمَسْجِدِ خَيْمَةٌ مِنْ بَنِي غِفَارٍ إِلَّا الدَّمُ يَسِيلُ إِلَيْهِمْ فَقَالُوا يَا أَهْلَ الْخَيْمَةِ مَا هَذَا الَّذِي يَأْتِينَا مِنْ قِبَلِكُمْ فَإِذَا سَعْدٌ يَغْذُو جُرْحُهُ دَمًا فَمَاتَ فِيهَا
Camwebelwe kuli ifwe [Zakaria bin Yahya] atile, caebelwe kuli ifwe [‘Abdullah bin Numair] atile, caebelwe kuli ifwe [Hisham] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [‘Aisha] atile, ‘Pa bushiku bwa Nkondo ya Khandaq, Sa’d aliponenwe mu kuboko kwakwe. Kasesema pa numa abikile itenti lya kutandalila Sa’d mupepi, lintu mu mosque mwali na matenti ayengi aya ba Ghifar bani. Lyena umulopa uukalamba walipongolweke kuli bene - abantu ba ku Banu Ghifar -, eico batile, ‘Mwe ba kwikala mu matenti! Ni shani fintu uyu menshi yatusansa? Bushe afumine ku ntunga yenu? 'Kabili calisangwike ukuti amenshi yali no mulopa wa kwa Sa'd ukufuma eico afwile'.
Imam Bukhari : 444
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْشَكَوْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنِّي أَشْتَكِي قَالَ طُوفِي مِنْ وَرَاءِ النَّاسِ وَأَنْتِ رَاكِبَةٌ فَطُفْتُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي إِلَى جَنْبِ الْبَيْتِ يَقْرَأُ بْ الطُّورِ وَكِتَابٍ مَسْطُورٍ
Ici cishinka ca kuti, “Nali no kuilishanya kuli Rasulamlah ukutila, “Nali no kuilishanya kuli Rasulamlah. Lyene atile: ‘Tawaf ku numa ya bantu ilyo aleensha’. Eico nacitile Tawaf, ilyo Rasulullah alepepa pa mbali ya Kaaba ukupitila mu kubelenga ukuti: ‘Pa mbali ya mpili, ne Citabo icalembwa-’ -Ifipusho. Pali Cine: 1-2-.
Imam Bukhari : 445
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍأَنَّ رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَا مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي لَيْلَةٍ مُظْلِمَةٍ وَمَعَهُمَا مِثْلُ الْمِصْبَاحَيْنِ يُضِيئَانِ بَيْنَ أَيْدِيهِمَا فَلَمَّا افْتَرَقَا صَارَ مَعَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا وَاحِدٌ حَتَّى أَتَى أَهْلَهُ
Atwebele [Muhammad bin Al Mutsanna] atile, atwebele [Mu’adz bin Al Mutsanna] atile, atile, anjebele [tata] ukufuma ku [Qatadah] atile, atushimikile [Anas bin Malik], ukuti ifibusa fibili ifya kwa Kasesema Sallallahu Sallalah wafumine mu ŋanda yakwe iya bushiku pa bushiku bwa bushiku bwa bushiku. Kabili nga ca kuti pali bonse babili pali akapepala akanono akabengeshe bonse babili, ilyo balepaatukana, umo umo uwa fibusa aletungululwa no lubuuto ukufikila bafika ku kukumanya ulupwa lwabo.’
Imam Bukhari : 446
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَخَطَبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ خَيَّرَ عَبْدًا بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي مَا يُبْكِي هَذَا الشَّيْخَ إِنْ يَكُنْ اللَّهُ خَيَّرَ عَبْدًا بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُوَ الْعَبْدَ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ أَعْلَمَنَا قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ لَا تَبْكِ إِنَّ أَمَنَّ النَّاسِ عَلَيَّ فِي صُحْبَتِهِ وَمَالِهِ أَبُو بَكْرٍ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلًا مِنْ أُمَّتِي لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ وَلَكِنْ أُخُوَّةُ الْإِسْلَامِ وَمَوَدَّتُهُ لَا يَبْقَيَنَّ فِي الْمَسْجِدِ بَابٌ إِلَّا سُدَّ إِلَّا بَابُ أَبِي بَكْرٍ
Atwebele [Muhammad bin Sinan] atile, atile [Fulaih] atile, atwebele [Abu Nadlr] ukufuma kuli [‘Ubaid bin Hunain] ukufuma kuli [Busr bin Sa’d] ukufuma kuli [Abu Sa’id Al Khudru] atile, ‘Kasesema sallallaahu ‘alaihi wasallam apeele umubomfi wakwe kuli Lesa, icalo ne fyo fyaba na Wene. Lyena umubomfi asala ifyo fyaba kuli Allah’. Lyene mu kupumikisha Abu Bakar Ash Shidiq alilile. Natontonkenye muli ine wine, cinshi calengele uyu muntu umukote ukulila, pa mulandu fye wa kuti Allah apeele umubomfi ukusalapo pa kati ka calo ne fyo fyaba kuli Wene kabili lyene umubomfi asalile ifyo fyali kuli Allah?’ Kabili calisangwike ukuti Rasulullah e fyo umubomfi alepilibula. Kabili Abu Bakr e muntu uwaumfwikishe bwino icilangililo. Lyene atile: ‘We Abu Bakr, wilila. Na kuba, umuntu uwacetekelwa sana pa ntanshi yandi pa lwa bucibusa bwakwe ne fyuma fyakwe ni Abu Bakr. Nga ca kutila nali no kupoka umutemwikwa ukufuma ku ummah wandi, mu kushininkisha kuti aba Abu Bakr. Lelo, icabako ni bunyina bwa ciIslam no luse mu ciIslam. Mu cine cine, tapali umulyango nangu umo mu cikuulwa ca mapepo uwashala lelo ukashingulwikwa ukufumyako fye umulyango wa kwa Abu Bakr.
Imam Bukhari : 447
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ عَاصِبٌ رَأْسَهُ بِخِرْقَةٍ فَقَعَدَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ النَّاسِ أَحَدٌ أَمَنَّ عَلَيَّ فِي نَفْسِهِ وَمَالِهِ مِنْ أَبِي بكْرِ بْنِ أَبِي قُحَافَةَ وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ النَّاسِ خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ خَلِيلًا وَلَكِنْ خُلَّةُ الْإِسْلَامِ أَفْضَلُ سُدُّوا عَنِّي كُلَّ خَوْخَةٍ فِي هَذَا الْمَسْجِدِ غَيْرَ خَوْخَةِ أَبِي بَكْرٍ
Caebelwe kuli ifwe [‘Abdullah bin Muhammad Al Ju’fi] atile, caebelwe kuli ifwe [Wahb bin Jarir] atile, caebelwe kuli ine [tata] atile, Naumfwile [Ya’la bin Hakim] ukufuma kuli [‘Ikrimah] ukufuma kuli [Ibn ‘Abbas] atile, ‘Ubushiku bumo Inshila ya kwa Lesa yali ukufuma uwa bulwele ubwalengele ukuti afwe. Pa nshita ilya umutwe wakwe walifimbilwe mu nsalu, lyene aile pa cipuna no kusosa puja no kulumbanya Allah. Lyena atile: ‘Mu cine cine, tapali uwashintililwapo pa ntanshi yandi, muli ena umwine na mu bunonshi bwakwe ukucila pali Abu Bakr bin Abu Qahafah. Nga ca kutila nali no kupoka umutemwikwa ukufuma ku ummah wandi, mu cine cine kuti napoka Abu Bakr ngo mutemwikwa wandi. Lelo, ubunyina bwa ciIslam bwalicindama sana. Isaleni imilyango yonse ukufuma kuli ine ukufumyako fye umulyango wa kwa Abu Bakr.’
Imam Bukhari : 448
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدِمَ مَكَّةَ فَدَعَا عُثْمَانَ بْنَ طَلْحَةَ فَفَتَحَ الْبَابَ فَدَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَبِلَالٌ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ ثُمَّ أَغْلَقَ الْبَابَ فَلَبِثَ فِيهِ سَاعَةً ثُمَّ خَرَجُوا قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَبَدَرْتُ فَسَأَلْتُ بِلَالًا فَقَالَ صَلَّى فِيهِ فَقُلْتُ فِي أَيٍّ قَالَ بَيْنَ الْأُسْطُوَانَتَيْنِ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَذَهَبَ عَلَيَّ أَنْ أَسْأَلَهُ كَمْ صَلَّى
Atwebele [Abu An Nu'man] kabili [Qutaibah bin Sa'id] atile, atushimikile [Hammad bin Zaid] ukufuma kuli [Ayyub] ukufuma kuli [Nafi'] ukufuma kuli [Ibn 'Umar] ukuti Kasesema sallallahu 'alaihi wasallam atandalile Makkah - Ka'bah - ilyo aleita 'Uthmanha bin' umulyango -Ka'bah- na Kasesema Sallalam aingile ukukonkwapo na Bilal, Usamah bin Zaid, na 'Uthman bin Thalhah, lyena umulyango walishingulwikwe. Ali mukati pa kashita kamo lyena bafumine'. Ibn Umar atile, ‘Ilyo line fye naile ku kumona Bilal ku kwipushapo fimo, [Bilal] ayaswike ati, ‘Apepa mu -Kaba-’. Nalipushe na kabili ukuti, ‘Ni lubali nshi?’ Nalipwishe. Bilal ayaswike ukuti, 'Pakati ka fipimo fibili'. Ibn Umar atile, ‘Lyene nalubile ukumwipusha amapepo ayengi ayo apepele’.
Imam Bukhari : 449
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ يَقُولُبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْلًا قِبَلَ نَجْدٍ فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ
Ici citabo ca kutila, “Kasesema, inshita imo, atumine ibumba lya bashilika aba pa mfwalasi ku Najed, lyene ibumba lyabwelele ukufuma ku kutwala umufungwa. Lyena umwaume alibimbilwe kuli cimo ica fipimo fya mu mosque’.
Imam Bukhari : 450
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْجُعَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ خُصَيْفَةَ عَنْ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ كُنْتُ قَائِمًا فِي الْمَسْجِدِ فَحَصَبَنِي رَجُلٌ فَنَظَرْتُ فَإِذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِفَقَالَ اذْهَبْ فَأْتِنِي بِهَذَيْنِ فَجِئْتُهُ بِهِمَا قَالَ مَنْ أَنْتُمَا أَوْ مِنْ أَيْنَ أَنْتُمَا قَالَا مِنْ أَهْلِ الطَّائِفِ قَالَ لَوْ كُنْتُمَا مِنْ أَهْلِ الْبَلَدِ لَأَوْجَعْتُكُمَا تَرْفَعَانِ أَصْوَاتَكُمَا فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Caebelwe kuli ifwe [‘Ali bin ‘Abdullah] atile, caebelwe kuli ifwe [Yahya bin ‘Abdullah] atile, caebelwe kuli ifwe [Al Ju’aid bin ‘Abdurrahman] atile, caebelwe kuli ine [Yazid bin ‘Khushaifah] ukufuma [Nga fintu Sa’ib bin ‘Yazid bamo batile, apoosele ilibwe ilinono kuli ine, kabili cilemoneka ukuti pa numa ya kumona lyali ni ‘[Umar bin Al Khathab]. Atile, ‘Kabiyeni muletele aba bantu babili kuli ine’. E ico naishile na bantu babili abalelandwapo, Umar lyene aipwishe ukuti, ‘Ni bani imwe babili?’ Nangu ukuti ‘Bushe imwe babili mwafumine kwi?’ Bonse babili bayaswike ukuti, ‘Twafuma ku Ta’if’ Umar bin Al Khathab na o atile, ‘Nga ca kuti uli ukufuma ku bekala muno ninshi nkamukanda bonse babili! Pantu mwaimike ishiwi lyenu mu Mosque wa kwa Rasulullah.
Imam Bukhari : 451
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ أَخْبَرَهُأَنَّهُ تَقَاضَى ابْنَ أَبِي حَدْرَدٍ دَيْنًا لَهُ عَلَيْهِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُهُمَا حَتَّى سَمِعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي بَيْتِهِ فَخَرَجَ إِلَيْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى كَشَفَ سِجْفَ حُجْرَتِهِ وَنَادَى كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ قَالَ يَا كَعْبُ قَالَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَشَارَ بِيَدِهِ أَنْ ضَعْ الشَّطْرَ مِنْ دَيْنِكَ قَالَ كَعْبٌ قَدْ فَعَلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُمْ فَاقْضِهِ
Atwebele [Ahmad] atile, atile [Ibnu Wahb] atile, anjebele [Yunus bin Yazid] ukufuma kuli [Ibn Shihab] anjebele [‘Abdullah bin Ka’b bin Malik] ukuti [Ka’b bin Malik] amwebele, ukuti alonganike inkongole sha nshita ukufuma kuli Hafela Saahun . 10:10, 11. 10 Ukufika na lintu amashiwi yabo yafumine pa ng’anda kabili yaumfwikilwe kuli Rasulullah uuli pa ng’anda. E ico Kasesema lyene afumine pa nse ku kukumanya bonse babili ilyo alebwesesha ku numa ifipe fya mu muputule. Aitile Kabu bin Malik ukuti: ‘O Kabu!’ Ka’b bin Malik ayaswike ati, ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, ndefikilisha ukubilisha kobe’. Amwebele ukuboko kwakwe ukuti aleke iciputulwa ca nkongole shakwe. Ka'b bin Malik atile, 'O Mutumwa wa kwa Lesa, nacicita'. Mukalamba wa bashilika lyene atile: 'Nomba lipileni'.
Imam Bukhari : 452
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَسَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ مَا تَرَى فِي صَلَاةِ اللَّيْلِ قَالَ مَثْنَى مَثْنَى فَإِذَا خَشِيَ الصُّبْحَ صَلَّى وَاحِدَةً فَأَوْتَرَتْ لَهُ مَا صَلَّى وَإِنَّهُ كَانَ يَقُولُ اجْعَلُوا آخِرَ صَلَاتِكُمْ وِتْرًا فَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِهِ
Nga ca kuti [Musaddad] atile, atile [Bisyr bin Al Mufadldlal] atwebele [‘Ubaidullah] ukufuma kuli [Nafi’] ukufuma kuli [‘Abdullah bin ‘Umar] atile, ‘Umuntu umo aipwishe Kasesema Sallallaahu ‘Alaihi wasallam uwali pali ilya nshita pa cipuna ca mapepo, ‘Bushe?’ Ayaswike ukuti: ‘Ama raka yabili, ama raka yabili. Nga ca kuti mulesakamikwa ukuti kukaba akasuba, lyene pepeni rak’ah imo nga witr - ukufunga - pa pepo lyapita'. Ibn 'Umar atile, 'Cita witir ipepo lyobe ilya kulekelesha, pantu Kasesema Saw.
Imam Bukhari : 453
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَجُلًا جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَخْطُبُ فَقَالَ كَيْفَ صَلَاةُ اللَّيْلِ فَقَالَ مَثْنَى مَثْنَى فَإِذَا خَشِيتَ الصُّبْحَ فَأَوْتِرْ بِوَاحِدَةٍ تُوتِرُ لَكَ مَا قَدْ صَلَّيْتَقَالَ الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَجُلًا نَادَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ
Caebelwe kuli ifwe [Abu An Nu’man] atile, caebelwe kuli ifwe [Hammad bin Zaid] ukufuma kuli [Ayyub] ukufuma kuli [Nafi’] ukufuma kuli [Ibn ‘Umar] atile, ‘Umuntu umo aishile kuli Kasesema ilyo alelanda ilyashi lyakwe. Atile, ‘Bushe mulepepa shani ubushiku?’ Ayaswike ukuti: ‘Ama raka yabili, ama raka yabili. Nga ca kuti ulesakamikwa ukuti kukaba akasuba, lyene pepa rak’ah imo nga witr - ukufunga - pa pepo ilyo wacitile kale'. [Al Walid bin Kathir] atile, anjebele [‘Ubaidullah bin ‘Abdullah] ukuti [Ibn ‘Umar] abebele ukuti kwali umuntu uwaleita Kasesema sallau ‘alaihi wasallam’ ilyo ali mu mosque’.
Imam Bukhari : 454
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ أَنَّ أَبَا مُرَّةَ مَوْلَى عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي وَاقِدٍ اللَّيْثِيِّ قَالَبَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ فَأَقْبَلَ ثَلَاثَةُ نَفَرٍ فَأَقْبَلَ اثْنَانِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَذَهَبَ وَاحِدٌ فَأَمَّا أَحَدُهُمَا فَرَأَى فُرْجَةً فِي الْحَلْقَةِ فَجَلَسَ وَأَمَّا الْآخَرُ فَجَلَسَ خَلْفَهُمْ فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَلَا أُخْبِرُكُمْ عَنْ النَّفَرِ الثَّلَاثَةِ أَمَّا أَحَدُهُمْ فَأَوَى إِلَى اللَّهِ فَآوَاهُ اللَّهُ وَأَمَّا الْآخَرُ فَاسْتَحْيَا فَاسْتَحْيَا اللَّهُ مِنْهُ وَأَمَّا الْآخَرُ فَأَعْرَضَ فَأَعْرَضَ اللَّهُ عَنْهُ
Calishimikilwe kuli ifwe [‘Abdullah bin Yusuf] atile, cashimikilwe kuli ifwe [Malik] ukufuma kuli [Ishaq bin ‘Abdullah bin Abu Talhah] ukuti [Abu Murrah] umusha wa kale uwa kwa ‘Uqail bin Abu Talib alishimikilwe kuli wene ukufuma kuli [Abu Waqid Al ‘Laitsillalah Rahillalah in] atile, mu mosque, abaume batatu baishile. Abantu babili baile kuli Kasesema kabili umo alishile. Umo pali aba bantu babili alemoneka uwa nsansa mu kulongana pamo na Kasesema lintu umbi aikele pa numa yabo. Pa numa ya kuti Rasulullah apwishishe ukusambilisha, atile: ‘Bushe kuti mwatemwa ukuti ndemweba pali aba bantu batatu? Nga umo pali bene, aipwishe kuli Lesa ukuti amucingilile, eico Lesa alimucingilile. Icabubili, nga ca kuti aumfwa insoni kuli Lesa, Lesa akaumfwa insoni kuli wene. Ilyo uwa butatu afumine kuli Lesa, Lesa alifumine kuli wene'.
Imam Bukhari : 455
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ عَنْ عَمِّهِأَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْتَلْقِيًا فِي الْمَسْجِدِ وَاضِعًا إِحْدَى رِجْلَيْهِ عَلَى الْأُخْرَىوَعَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ كَانَ عُمَرُ وَعُثْمَانُ يَفْعَلَانِ ذَلِكَ
Camwebelwe kuli ifwe [‘Abdullah bin Maslamah] ukufuma kuli [Malik] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [‘Abbad bin Tamim] ukufuma kuli [banyinakulu] ukuti amwene Umutumwa wa kwa Lesa aleele mu muputule wa mapepo no kulu kumo pa muulu wa lumbi’. Kabili ukufuma kuli Ibn Shihab ukufuma kuli Said bin Al Musayab atile, ''Umar na ''Uthman na bo bacitile icintu cimo cine''.
Imam Bukhari : 456
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْلَمْ أَعْقِلْ أَبَوَيَّ إِلَّا وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلَّا يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَرَفَيْ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً ثُمَّ بَدَا لِأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ فَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَيَقِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلًا بَكَّاءً لَا يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ فَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنْ الْمُشْرِكِينَ
Uyu mwanakashi umukashi wa kwa Kasesema atile, “Nshaumfwikishe ici ilyo abafyashi bandi tabaumfwikishe.” Kabili tapali ubushiku ubupita mu mweo wesu kano fye nga ca kuti Kasesema aishile ku kutumona pa mpela ya bushiku, nangu ni mu cungulo nelyo mu cungulo. Naibukisha ilyo Abu Bakar aishileba umuIslam, ilyo ali mu cikuulwa ca mapepo no kupepa kulya ilyo alebelenga Koran. E ico abanakashi ba Mushrikh na bana balemumona mu kupapa. Pali ilya nshita, Abu Bakr ali muntu uwalelila bwangu bwangu, uwafilwa ukucingilila amenso yakwe ilyo alebelenga Koran. Kabili ici cacitike calengele ababomfi ba ku Musyriki ukupapa nga nshi.
Imam Bukhari : 457
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ صَلَاةُ الْجَمِيعِ تَزِيدُ عَلَى صَلَاتِهِ فِي بَيْتِهِ وَصَلَاتِهِ فِي سُوقِهِ خَمْسًا وَعِشْرِينَ دَرَجَةً فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا تَوَضَّأَ فَأَحْسَنَ وَأَتَى الْمَسْجِدَ لَا يُرِيدُ إِلَّا الصَّلَاةَ لَمْ يَخْطُ خَطْوَةً إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ بِهَا دَرَجَةً وَحَطَّ عَنْهُ خَطِيئَةً حَتَّى يَدْخُلَ الْمَسْجِدَ وَإِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ كَانَ فِي صَلَاةٍ مَا كَانَتْ تَحْبِسُهُ وَتُصَلِّي يَعْنِي عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ مَا دَامَ فِي مَجْلِسِهِ الَّذِي يُصَلِّي فِيهِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ مَا لَمْ يُحْدِثْ فِيهِ
Atwebele [Musaddad] atile, atwebele [Abu Mu’awanah] ukufuma kuli [Al’Amasy] ukufuma kuli [Abu Salih] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukufuma kuli Kasesema, atile: ‘Ipepo mu cilonganino lyalicilapo ukucila ipepo fye pa ng’anda nelyo mu cifulo ca kushitishamo amakumi yabili na fi. Nga ca kuti umo pali imwe acita ukusamba kabili lyene acita ukusamba kwakwe kabili lyene aya ku cilonganino ca mapepo ukwabula umulimo umbi kano fye ukupepa, lyene tapali intanshi iyo akakwata kano fye ukuti Allah akamusansabika na iyo ntampulo digri imo ukucilapo, no kufumyapo ukufuma kuli wene ukubembuka kumo ukufikila aingila mu cilonganino ca mapepo. Kabili nga ca kuti aingile mu mosque, ninshi akapendwa mu cifulo ca kupepa ilyo alefwaya, kabili bamalaika bakamupepela ilyo acili mu cifulo umo apepela, ‘O Allah, mumwelele.’ O Lesa, mufwile uluse’. Nga cakuti fye takwata hadat wakwe'.
Imam Bukhari : 458
حَدَّثَنَا حَامِدُ بْنُ عُمَرَ عَنْ بِشْرٍ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ حَدَّثَنَا وَاقِدٌ عَنْ أَبِيهِ عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَوْ ابْنِ عَمْرٍوشَبَكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصَابِعَهُوَقَالَ عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ سَمِعْتُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ أَبِي فَلَمْ أَحْفَظْهُ فَقَوَّمَهُ لِي وَاقِدٌ عَنْ أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي وَهُوَ يَقُولُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو كَيْفَ بِكَ إِذَا بَقِيتَ فِي حُثَالَةٍ مِنْ النَّاسِ بِهَذَا
Camwebele [Hamid bin ‘Umar] ukufuma [Bisyr] atwebele [‘Ashim] atwebele [Waqid] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [Ibn ‘Umar] nelyo [Ibn ‘Amru], ukuti Kasesema saw alilukile iminwe yakwe’. [Ashim bin ‘Ali] atile, alitwebele [‘Ashim bin ‘Ali] atile, Naumfwile iyi hadith ukufuma kuli tata, lelo nshaisunga mu mutwe. Lyena [Waqid] anjibukishe pali [wishi] atile; Naumfwile [batata] alelanda ukuti; [‘Abdula] atile; Umuntu uukalamba atile: “O Abdullah bin Amru, mulandu nshi ulecita ifi ilyo uli na bantu abakosa?
Imam Bukhari : 459
حَدَّثَنَا خَلَّادُ بْنُ يَحْيَى قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا وَشَبَّكَ أَصَابِعَهُ
Camwebele ukuti [Khallad bin Yahya] atile, caebelwe kuli ifwe [Sufyan] ukufuma kuli [Abu Burdah bin 'Abdullah bin Abu Burdah] ukufuma kuli [Shikulu wakwe] ukufuma kuli [Abu Musa] ukufuma kuli Kasesema Sallallaahu 'alaihi wasallam, atile: 'Mu cine cine, umusumina nga umo uwasumina kabili umbi ali uwakosa.' lyena alungike iminwe yakwe’.
Imam Bukhari : 460
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَصَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِحْدَى صَلَاتَيْ الْعَشِيِّ قَالَ ابْنُ سِيرِينَ سَمَّاهَا أَبُو هُرَيْرَةَ وَلَكِنْ نَسِيتُ أَنَا قَالَ فَصَلَّى بِنَا رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَقَامَ إِلَى خَشَبَةٍ مَعْرُوضَةٍ فِي الْمَسْجِدِ فَاتَّكَأَ عَلَيْهَا كَأَنَّه غَضْبَانُ وَوَضَعَ يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى الْيُسْرَى وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَوَضَعَ خَدَّهُ الْأَيْمَنَ عَلَى ظَهْرِ كَفِّهِ الْيُسْرَى وَخَرَجَتْ السَّرَعَانُ مِنْ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ فَقَالُوا قَصُرَتْ الصَّلَاةُ وَفِي الْقَوْمِ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَهَابَا أَنْ يُكَلِّمَاهُ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ فِي يَدَيْهِ طُولٌ يُقَالُ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَسِيتَ أَمْ قَصُرَتْ الصَّلَاةُ قَالَ لَمْ أَنْسَ وَلَمْ تُقْصَرْ فَقَالَ أَكَمَا يَقُولُ ذُو الْيَدَيْنِ فَقَالُوا نَعَمْ فَتَقَدَّمَ فَصَلَّى مَا تَرَكَ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ ثُمَّ كَبَّرَ وَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ وَكَبَّرَ فَرُبَّمَا سَأَلُوهُ ثُمَّ سَلَّمَ فَيَقُولُ نُبِّئْتُ أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ قَالَ ثُمَّ سَلَّمَ
Ici cishinka ca kuti, “Ibn ‘Aun] ukufuma kuli [Ibn Sirin] ukufuma kuli [Abu Hurairah] atile, ‘Umutumwa wa kwa Lesa uwali na ifwe acitile limo ilya mapepo ayali ubushiku’. Ibn Sirin atile, 'Abu Hurairah alandilepo ukulandapo -ishina- lya pepo, lelo nalubile'. Abu Hurairah atile, ‘Apepele na ifwe ama rak’ah yabili lyena atuposhe, lyene aishile ku nkuni shalele mu ng’anda ya mapepo. Lyene alaala pa nkuni nga ca kuti alifulilwe, abikile ukuboko kwakwe ukwa ku kulyo pa muulu wa kuboko kwakwe ukwa ku kulyo no kufimba iminwe yakwe, lintu icifuba cakwe ica ku kulyo cabikwe pa numa ya cipimo cakwe ica ku kulyo. Lyene afumine pa mwinshi wa mosque mu kwangufyanya. Abantu na bo batile, ‘Bushe ipepo lyacitwa qashar -ukufushiwa-?’ Na kuba, mu kati ka cintubwingi mwali Abu Bakr na Umar, kabili bonse babili bali abafilwa ukulanda pali ici. Pa nshita imo ine, pa kati ka cintubwingi, kwali umuntu uwakwata amaboko ayatali uwaleitwa Dzul Yadain, atile, ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, bushe walilubile nelyo walipepa mu qashar?’ Ayaswike ati: ‘Nshalubile kabili na kabili nshapepele mu qasr’. Alipushe ukuti: ‘Bushe ifyo Dzul Yadain asosele fya cine?’ Abantu basukile ukuti, ‘E fyo caba’. Lyene aishile ku ntanshi no kucita amapepo yashelepo kabili lyene alibaposhe. Pa numa ya ico acitile takbir no kufukama nga fintu acitile nelyo ukucilapo. Lyena abuulile umutwe wakwe no kucita takbir, lyena acitile takbir no kufukama nga fintu afukama nelyo ukucilapo, lyena abuulile umutwe wakwe no kucita takbir’. Kuti caba ukuti abantu balimwipwishe -Ibnu Sirin-, nga ca kuti muli hadith muli amashiwi ya kuti ‘E lyo aposha’ lyena atile; Napokelele imbila ya kuti Imran atile; lyena atile mwapoleni''.