Imam Bukhari : 381
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ سَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَعَنْ رَجُلٍ طَافَ بِالْبَيْتِ الْعُمْرَةَ وَلَمْ يَطُفْ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ أَيَأْتِي امْرَأَتَهُ فَقَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ وَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌوَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ لَا يَقْرَبَنَّهَا حَتَّى يَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ
Ici calondolwelwe kuli ifwe [Al Humaid] atile, calilondolwelwe kuli ifwe [Sufyan] atile, calilondolwelwe kuli ifwe [‘Amru bin Dinar] atile, ‘Inshita imo twaipushe [Ibn ‘Umar] pa lwa muntu uwacitile Tawaf ku Kaaba ku ‘Umrah lelo tacitile Shafa na Marwah pa kati ka Sha’i. Bushe kuti alala -jima’- no mukashi wakwe?’ E ico Ibn Umar atile, ‘Kasesema aishile ku Mecca, lyene acitile Tawaf ukushinguluka Kaaba imiku cinelubali, apepele ama rak’ah yabili ku lubali lwa Maqam, lyene atile Sa’i pa kati ka Shafa na Marwah. Kabili mu cine cine kuli imwe kuli ica kumwenako icisuma mu Mutumwa wa kwa Allah'. Kabili inshita imo twaipwishe [Jabir bin ‘Abdullah] pali ili bwafya. E ico ayaswike ukuti, ‘Wilapalamina ku mukashi wakwe mpaka acitile sa’i pa kati ka mpili sha Safa na Marwah’.
Imam Bukhari : 382
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سَيْفٍ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا قَالَ أُتِيَ ابْنُ عُمَرَفَقِيلَ لَهُ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْكَعْبَةَ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ فَأَقْبَلْتُ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ خَرَجَ وَأَجِدُ بِلَالًا قَائِمًا بَيْنَ الْبَابَيْنِ فَسَأَلْتُ بِلَالًا فَقُلْتُ أَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْكَعْبَةِ قَالَ نَعَمْ رَكْعَتَيْنِ بَيْنَ السَّارِيَتَيْنِ اللَّتَيْنِ عَلَى يَسَارِهِ إِذَا دَخَلْتَ ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى فِي وَجْهِ الْكَعْبَةِ رَكْعَتَيْنِ
Naumfwile [Mujahid] alelanda ukuti, ' Eico Ibn Umar atile, ‘Naile kuli Kasesema, lelo alifuminepo kale, kabili nasangile Bilal aiminine pa kati ka milyango ibili. Lyene naipwishe Bilal ukuti, ‘Bushe Kasesema alepepa mu Kaaba? [Bilal] ayaswike ati, ‘Ee, amarak yabili pa kati ka fipimo fibili ku kulyo kwa lubali mwaingilemo, lyena afumine no kupepa amaraka yabili ukulolesha kuli Kaaba’.
Imam Bukhari : 383
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَيْتَ دَعَا فِي نَوَاحِيهِ كُلِّهَا وَلَمْ يُصَلِّ حَتَّى خَرَجَ مِنْهُ فَلَمَّا خَرَجَ رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ فِي قُبُلِ الْكَعْبَةِ وَقَالَ هَذِهِ الْقِبْلَةُ
Atile, naumfwile Ibn Abbas alelanda ukuti, “Ilyo Kasesema aingile mu Ka’bah, apepele ku mbali shonse. Lyene apepele ama raka yabili ukupitila mu kumona Kaaba kabili lyene atile: ‘Iyi e Qibla’.
Imam Bukhari : 384
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحِبُّ أَنْ يُوَجَّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ{ قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ }فَتَوَجَّهَ نَحْوَ الْكَعْبَةِ وَقَالَ السُّفَهَاءُ مِنْ النَّاسِ وَهُمْ الْيَهُودُ{ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمْ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ }فَصَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ ثُمَّ خَرَجَ بَعْدَ مَا صَلَّى فَمَرَّ عَلَى قَوْمٍ مِنْ الْأَنْصَارِ فِي صَلَاةِ الْعَصْرِ نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَقَالَ هُوَ يَشْهَدُ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَّهُ تَوَجَّهَ نَحْوَ الْكَعْبَةِ فَتَحَرَّفَ الْقَوْمُ حَتَّى تَوَجَّهُوا نَحْوَ الْكَعْبَةِ
Bushe atwebele [‘Abdullah bin Raja’] atile, atwebele [Israele] ukufuma kuli [Abu Ishaq] ukufuma kuli [Al Bara’ bin ‘Azib? 10:10, 11. 10 Atile, “Alepepa ukulolesha kuli Baitul Maqdis pa myeshi ikumi na isano nelyo ikumi na cinekonsekonse,” kabili alefwaya ukuti Qibla ipilibulwe ukulola ku Kaaba. Eico Allah asokolwele icikomo: -'Icine cine, Ifwe -ilingi line- tumona icinso cobe ukulolesha mu mulu-' -Ifipusho. 144-. Eico lyene Kasesema (saw) aloleshe kuli Kaaba. Lyena abantu abashakwete ukwishiba, e kutila abaYuda batile: ‘-Cinshi cabafumishe - abaIslam - ukufuma ku Qibla yabo - Baitul Maqdis - iyo bapilibwileko kale?' Mutile: ‘Ku kabanga na ku masamba fyaba kuli Lesa. Atungulula uo afwaya ku nshila yalungama- ' -Nga. 144-. Lyena kwali umuntu uwasangilweko ku kupepa pamo na Kasesema, uyo muntu lyene afuminepo pa numa ya kupwisha ipepo lyakwe. Lyena umuntu apitile pa mbali ya baAnsar abalecita ipepo lya ‘Asr ukulolesha ku Baitul Maqdis. Lyena umuntu apeele ubunte bwa kuti apepele pamo na Kasesema ukulolesha kuli Kaaba. E ico abantu bapilibwike no kumona kuli Kaaba’.
Imam Bukhari : 385
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ حَيْثُ تَوَجَّهَتْ فَإِذَا أَرَادَ الْفَرِيضَةَ نَزَلَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ
Caebelwe kuli ifwe [Umusulumi bin Ibrahim] atile, caebelwe kuli ifwe [Hsyyam bin Abu ‘Abdullah] atile, caebelwe kuli ifwe [Yahya bin Abu Kathir] ukufuma kuli [Muhammad bin ‘Abdurrahman] ukufuma kuli [Jabir bin ‘Abdullah] atile, ‘Umupepo wakwe uwa kwa Lesa ali pa . ukulolesha ku lubali lumo ulupili lwakwe lwaloleshe. Nga alefwaya ukucita ipepo lya fard, aletentemuka no kupepa ukulolesha ku Qibla.
Imam Bukhari : 386
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لَا أَدْرِي زَادَ أَوْ نَقَصَ فَلَمَّا سَلَّمَ قِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَدَثَ فِي الصَّلَاةِ شَيْءٌ قَالَ وَمَا ذَاكَ قَالُوا صَلَّيْتَ كَذَا وَكَذَا فَثَنَى رِجْلَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَلَمَّا أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ قَالَ إِنَّهُ لَوْ حَدَثَ فِي الصَّلَاةِ شَيْءٌ لَنَبَّأْتُكُمْ بِهِ وَلَكِنْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ أَنْسَى كَمَا تَنْسَوْنَ فَإِذَا نَسِيتُ فَذَكِّرُونِي وَإِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلَاتِهِ فَلْيَتَحَرَّ الصَّوَابَ فَلْيُتِمَّ عَلَيْهِ ثُمَّ لِيُسَلِّمْ ثُمَّ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ
Ici cishinka ca kuti, “Uthman atile, atile, ‘Kasesema alicitile ipepo’. Ibrahim atwalilile ukuti, ‘Lelo nshaishiba nga ca kuti ali ne maka ayengi nga nshi nelyo nga tayafikilepo. Pa numa ya kuposha, aipwishiwe ukuti: ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, kwali icacitike mu nshita ya kupepa! Aipwishe ukuti: ‘Cinshi ico?’ Eico bayaswike ukuti, ‘Shikulu pepa nga ifi na nga ifi’. Lyene aikele pa makasa yakwe yabili ukulolesha ku Qibla, lyene afukamine imiku ibili, lyene aposha. Ilyo atuloleshe, atile: ‘Mu cine cine, nga ca kuti kuli icintu cipya ukufuma mwi pepo, nkamweba ukwabula no kutwishika. Lelo, ndi fye muntunse nga imwe uwingalaba, nga fintu na imwe mwingalaba, kanshi nga nalaba, njibukisheni. Kabili nga umo pali imwe ali mu kutwishika mwi pepo lyakwe lyena afwile ukushininkisha pa lwa cisuma, lyena lekeni apwishe, lyena atile mwapoleni lyena afukama imiku ibili’.
Imam Bukhari : 387
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَافَقْتُ رَبِّي فِي ثَلَاثٍ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ اتَّخَذْنَا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى فَنَزَلَتْ{ وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى }وَآيَةُ الْحِجَابِ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَمَرْتَ نِسَاءَكَ أَنْ يَحْتَجِبْنَ فَإِنَّهُ يُكَلِّمُهُنَّ الْبَرُّ وَالْفَاجِرُ فَنَزَلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ وَاجْتَمَعَ نِسَاءُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْغَيْرَةِ عَلَيْهِ فَقُلْتُ لَهُنَّ{ عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبَدِّلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ }فَنَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُقَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ و حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا بِهَذَا
Caebelwe kuli ifwe [Amru bin Aun] atile, caebelwe kuli ifwe [Husyaim] ukufuma kuli [Humaid] ukufuma kuli [Anas bin Malik] atile, [Ndi ne ntontonkanya iyo ndefwaya nga ca kuti yapeelwa kuli Rabb wandi mu milandu itatu. E ico natile kuli Lesa, ‘We Shikulu, kuti caba shani nga ca kuti twalenga Maqam Ibrahim ukuba icifulo ca kupepelamo? Lyena icikomo caishile: '-Kabili cita iciputulwa ca maqam wa kwa Ibrahimu icifulo ca mapepo-' -Ifipusho. Iciputulwa ca 125-. Ica bubili ca pa lwa hijab. Na kabili natile, ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, nga mwakonkomesha abakashi benu ukufwala hijab pantu kuli abantu abalanshanya na bo abapepa kabili kuli na balya aba fajir - abatemwa ukucita imembu -’. E ico icikomo ca hijab caishile panshi. Kabili ica butatu, ilyo abakashi bakwe bali no bukali kuli wene - abengi pali bene tabaumfwilile - nabebele ukuti, 'Nasubila ukuti ilyo akaleka imwe Shikulu wakwe akabika mu cifulo cabo abakashi abasuma ukucila imwe'. Eico icikomo pa lwa ili lyashi caishile panshi'. Abu Abdullah atile; atile, atile, atile, atile, naumfwile [Anas] nga iyi hadith’.
Imam Bukhari : 388
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَبَيْنَا النَّاسُ بِقُبَاءٍ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ إِذْ جَاءَهُمْ آتٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ اللَّيْلَةَ قُرْآنٌ وَقَدْ أُمِرَ أَنْ يَسْتَقْبِلَ الْكَعْبَةَ فَاسْتَقْبِلُوهَا وَكَانَتْ وُجُوهُهُمْ إِلَى الشَّأْمِ فَاسْتَدَارُوا إِلَى الْكَعْبَةِ
Catushimikilwe [‘Abdullah bin Yusuf] atile, calishimikilwe kuli [‘Abdullah bin Anas] ukufuma kuli [‘Abdullah bin Dinar] ukufuma kuli [‘Abdullah bin ‘Umar] atile, ‘Ilyo abantu balepepa akasuba mu Quba’, mu kupumikisha umuntu umo aishile no kutila, ‘Mu cine cine, Lesa ali no kufika ku cungulo. Na kabili, alipeelwe ifunde lya kuti aloleshe ku lubali lwa Kaaba. E ico abantu abalepepa bapilibwike ukulolesha ku Kaaba, nangu ca kuti pali ilya nshita amenso yabo yalelolesha ku calo ca Siria. Lyene bapilibwile ukulola ku Kaaba.
Imam Bukhari : 389
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ الْحَكَمِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ خَمْسًا فَقَالُوا أَزِيدَ فِي الصَّلَاةِ قَالَ وَمَا ذَاكَ قَالُوا صَلَّيْتَ خَمْسًا فَثَنَى رِجْلَيْهِ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ
Camwebelwe kuli ifwe [Musaddad] atile, camwebelwe kuli ifwe [Yahya] ukufuma kuli [Syu’bah] ukufuma kuli [Al Hakam] ukufuma kuli [Ibrahim] ukufuma kuli [‘Alqamah] ukufuma kuli [‘Abdullah] atile, ‘Kasesema inshita imo acitile ama rak’ah yasano aya pepo lya kasuba. E ico abantu batile, ‘Bushe kuli icalundwako mu pepo?’ Aipwishe na kabili ukuti: ‘Cinshi cacitike?’ Baswike ukuti, ‘Mwapepa ama rak’ah yasano’. E ico aikele pa makasa yakwe yabili no kufukama imiku ibili.’
Imam Bukhari : 390
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى نُخَامَةً فِي الْقِبْلَةِ فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ حَتَّى رُئِيَ فِي وَجْهِهِ فَقَامَ فَحَكَّهُ بِيَدِهِ فَقَالَ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ فِي صَلَاتِهِ فَإِنَّهُ يُنَاجِي رَبَّهُ أَوْ إِنَّ رَبَّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ فَلَا يَبْزُقَنَّ أَحَدُكُمْ قِبَلَ قِبْلَتِهِ وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمَيْهِ ثُمَّ أَخَذَ طَرَفَ رِدَائِهِ فَبَصَقَ فِيهِ ثُمَّ رَدَّ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَقَالَ أَوْ يَفْعَلُ هَكَذَا
Ici citabo ca kuti: “Isma’il bin Ja’far] ukufuma kuli [Humaid] ukufuma kuli [Anas bin Malik] ukuti Kasesema amwene ukuti kwali umulopa pa cibumba ca Qibla, lyene aumfwile ukukalifiwa pa cinso cakwe ukufika na lintu cafikile. Lyena alicifukatile ne minwe yakwe no kutila: ‘Nga ca kuti umo pali imwe aiminina mwi pepo kabili mu cine cine alelolesha kuli Shikulu wakwe, nelyo mu cine cine Shikulu wakwe ali pa kati kakwe na Qibla, lyene mwitumpa ukulola ku Qibla, lelo citeni ifi ku kulyo kwakwe nelyo mwi samba lya ku makasa yakwe aya ku kulyo’. Lyena Kasesema alikete umupaka wa cisalu no kucifuuta, pa numa ya ico apilibwile icifulo ca cisalu no kutila, nelyo acitile ifi’.
Imam Bukhari : 391
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى بُصَاقًا فِي جِدَارِ الْقِبْلَةِ فَحَكَّهُ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ يُصَلِّي فَلَا يَبْصُقُ قِبَلَ وَجْهِهِ فَإِنَّ اللَّهَ قِبَلَ وَجْهِهِ إِذَا صَلَّى
Catushimikilwe [‘Abdullah bin Yusuf] atile, calandwa kuli ifwe [‘Malik] ukufuma kuli [Nafi’] ukufuma kuli [‘Abdullah bin ‘Umar], ukuti Umutumwa wa kwa Lesa (umutende ne fipaalo fya kwa Lesa fibe pali wene) amwene ukutumpa pa cibumba ca Qibla, lyene ukulola ku ntanshi apilibwile kuli imwe kabili atile: aiminina alepepa, aleka ukutumpa pa ntanshi yakwe, pantu Allah ali pa ntanshi yakwe ilyo alepepa’.
Imam Bukhari : 392
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى فِي جِدَارِ الْقِبْلَةِ مُخَاطًا أَوْ بُصَاقًا أَوْ نُخَامَةً فَحَكَّهُ
Ici citabo ca kutila, “Abdullah bin Yusuf] atile, cabilishiwe kuli ifwe [Malik] ukufuma kuli [Hisyam bin ‘Urwah] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [‘Aisyah] Ummul Mukminin, ukuti Umutumwa wa kwa Lesa amwene ukufuuta nelyo ukufuuta pa cibumba ca mulilo.
Imam Bukhari : 393
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ وَأَبَا سَعِيدٍ حَدَّثَاهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى نُخَامَةً فِي جِدَارِ الْمَسْجِدِ فَتَنَاوَلَ حَصَاةً فَحَكَّهَا فَقَالَ إِذَا تَنَخَّمَ أَحَدُكُمْ فَلَا يَتَنَخَّمَنَّ قِبَلَ وَجْهِهِ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَى
Atwebele ukuti [Musa bin Isma’il] atile, atwebele [Ibrahim bin Sa’d] atwebele [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Humaid bin ‘Abdurrahman] ukuti [Abu Hurairah] na [Abu Sa’id] bonse babili batile, ukuti Umutumwa wa kwa Lesa (umutende ne mapaalo ya kwa Lesa abe, lyene abuulile akabwe akanono no kulipaka. Pa numa ya ico atile: ‘Nga ca kuti umo pali imwe atumpa lyena tafwile ukucipoosa ku ntanshi nelyo ku kulyo kwakwe, lelo afwile ukucipoosa ku kulyo nelyo mwi samba lya ku makasa yakwe aya ku kulyo’.
Imam Bukhari : 394
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ عُقَيْلٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ وَأَبَا سَعِيدٍ أَخْبَرَاهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى نُخَامَةً فِي حَائِطِ الْمَسْجِدِ فَتَنَاوَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَصَاةً فَحَتَّهَا ثُمَّ قَالَ إِذَا تَنَخَّمَ أَحَدُكُمْ فَلَا يَتَنَخَّمْ قِبَلَ وَجْهِهِ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَى
Caebelwe kuli ifwe [Yahya bin Bukair] atile, caebelwe kuli ifwe [Al Laits] ukufuma kuli [Uqail] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Humaid bin 'Abdurrahman] ukuti [Abu Hurairah] na [Abu Sa'id] bonse babili bamubuulile ukutila, Mukalamba wa ciko abuulile ilibwe ilinono no kulipaka. Lyena atile: ‘Nga umo pali imwe atumpa, aleka ukutumpa ukulola ku Qibla nelyo ku kulyo kwakwe, lelo aleke ukutumpa ukulola ku kulyo nelyo mwi samba lya ku makasa yakwe aya ku kulyo’.
Imam Bukhari : 395
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي قَتَادَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَتْفِلَنَّ أَحَدُكُمْ بَيْنَ يَدَيْهِ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ رِجْلِهِ
Calishimikilwe kuli ifwe [Hafsh bin 'Umar] atwebele [Syu'bah] atile, cashimikilwe kuli ine [Qatadah] atile, naumfwile [Anas bin Malik] atile, 'Kasesema saw.
Imam Bukhari : 396
حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا كَانَ فِي الصَّلَاةِ فَإِنَّمَا يُنَاجِي رَبَّهُ فَلَا يَبْزُقَنَّ بَيْنَ يَدَيْهِ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ
Atwebele [Adamu] atile, atwebele [Syu’ba] atile, atile [Qatadah] atile, Naumfwile [Anas bin Malik] atile, ‘Kasesema atile: ‘Nga ca kuti umusumina alepepa, mu cine cine alelolesha kuli Shikulu wakwe. Eico aleke ukutumpa ku ntanshi nangu ku kulyo, lelo aleke ukutumpa ku kulyo nangu mwi samba lya makasa yakwe'.
Imam Bukhari : 397
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبْصَرَ نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَحَكَّهَا بِحَصَاةٍ ثُمَّ نَهَى أَنْ يَبْزُقَ الرَّجُلُ بَيْنَ يَدَيْهِ أَوْ عَنْ يَمِينِهِ وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَىوَعَنْ الزُّهْرِيِّ سَمِعَ حُمَيْدًا عَنْ أَبِي سَعِيدٍ نَحْوَهُ
Ici citusosele [‘Ali bin ‘Abdullah] atile, caebelwe kuli ifwe [Sufyan] atwebele [Az Zuhri] ukufuma kuli [Humaid bin ‘Abdullah] ukufuma kuli [Abu Sa’id] ukuti Kasesema sallallahu ‘alaihi wasallam amwene ukutumpa mu lubali lwa Qibe, ali no kufimba. Lyene alikeene umuntu ukutumpa ku ntanshi nelyo ku kulyo kwakwe. Lelo afwile ukucicita ku kulyo nelyo mwi samba lya ku makasa yakwe aya ku kulyo’. Kabili ukufuma kuli [Az Zuhri] aumfwile [Humaid] ukufuma kuli [Abu Sa’id] nga ifi’.
Imam Bukhari : 398
حَدَّثَنَا آدَمُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبُزَاقُ فِي الْمَسْجِدِ خَطِيئَةٌ وَكَفَّارَتُهَا دَفْنُهَا
Naumfwile [Anas bin Malik] atile, ‘Kasesema atile: ‘Ukutumpa mu Mosque ni lubembu. Eico kafarah wakwe - ubupususho bwakwe - bwa kumushiika'.
Imam Bukhari : 399
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ هَمَّامٍ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَلَا يَبْصُقْ أَمَامَهُ فَإِنَّمَا يُنَاجِي اللَّهَ مَا دَامَ فِي مُصَلَّاهُ وَلَا عَنْ يَمِينِهِ فَإِنَّ عَنْ يَمِينِهِ مَلَكًا وَلْيَبْصُقْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ فَيَدْفِنُهَا
Atile: “Nga ca kuti umo uwa imwe aiminina alepepa, lyene mwitumpa pa ntanshi yakwe kabili alepepa pantu wene ali mu lubali lwakwe. ni Bamalaika. Lelo lekeni atumbe ku kulyo nelyo mwi samba lya makasa yakwe, lyena amushike’.
Imam Bukhari : 400
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى نُخَامَةً فِي الْقِبْلَةِ فَحَكَّهَا بِيَدِهِ وَرُئِيَ مِنْهُ كَرَاهِيَةٌ أَوْ رُئِيَ كَرَاهِيَتُهُ لِذَلِكَ وَشِدَّتُهُ عَلَيْهِ وَقَالَ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ فِي صَلَاتِهِ فَإِنَّمَا يُنَاجِي رَبَّهُ أَوْ رَبُّهُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ قِبْلَتِهِ فَلَا يَبْزُقَنَّ فِي قِبْلَتِهِ وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ ثُمَّ أَخَذَ طَرَفَ رِدَائِهِ فَبَزَقَ فِيهِ وَرَدَّ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ قَالَ أَوْ يَفْعَلُ هَكَذَا
Caebelwe kuli ifwe [Malik bin Isma’il] atile, caebelwe kuli ifwe [Zuhair] atile, caebelwe kuli ifwe [Humaid] ukufuma kuli [Anas bin Malik], ukuti Kasesema saw. Kabili ulupato lwakwe lwalemoneka, nelyo ulupato lwakwe lwalemoneka pa mulandu wa cilya. Kabili atile: ‘Nga ca kuti umo pali imwe aiminina pa kupepa, kabili mu cine cine alelolesha kuli Shikulu wakwe, nelyo mu cine cine Shikulu wakwe ali pa kati kakwe no lubali lwa Qibla, lyene mwitumpa mu lubali lwa Qibla. Lelo afwile ukucite co ku kulyo nelyo mwi samba lya ku makasa yakwe aya ku kulyo. Lyena Kasesema alikete umupaka wa cisalu no kucifuuta, pa numa ya ico apilibwile icifulo ca cisalu no kutila, nelyo acitile ifi’.