Imam Bukhari : 21
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَدْخُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَخْرِجُوا مِنْ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَيُخْرَجُونَ مِنْهَا قَدْ اسْوَدُّوا فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرِ الْحَيَا أَوْ الْحَيَاةِ شَكَّ مَالِكٌ فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي جَانِبِ السَّيْلِ أَلَمْ تَرَ أَنَّهَا تَخْرُجُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةًقَالَ وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَمْرٌو الْحَيَاةِ وَقَالَ خَرْدَلٍ مِنْ خَيْرٍ
Atugambiire [Isma’il] akagira, atugambiire [Malik] kuruga ahari [‘Amru bin Yahya Al Mazani] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abu Sa’id Al Khudri] kuruga ahari Nabi saw. Reero Allah Ta’ala akagira ati: ‘Muihe omuri gehena weena oine omu mutima gwe okwikiriza okurikuhikaana n’akajuma ka sinapi’. Nahabwekyo bakaruga omuri gehena bari omu mbeera y’okujwara ebirikwiragura kandi bwanyima bakateebwa omu mugyera gw’amagara nari okubaho. -Malik aine okubanganisa. - Bwanyima bakakura nk’embibo ezirikumera aha rubaju rw’omugyera. Timwareeba oku yaarugireyo aine erangi ya kyenju’.Said [Wuhaib] Akaba atugambiire [‘Amru]: ‘Amagara’. Kandi akagira ati: ‘Kakye aha birungi’.
Imam Bukhari : 22
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَيَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ وَمِنْهَا مَا دُونَ ذَلِكَ وَعُرِضَ عَلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الدِّينَ
Atugambiire [Muhammad bin Ubaidillah] akagira, atugambiire [Ibrahim bin Sa’d] kuruga ahari [Salih] kuruga ahari [Ibn Shihab] kuruga ahari [Abu Umamah bin Sahal bin Hunaif] ngu akahurira [Abu Said Al Khudri] arikugira ati, Rasulullah naagwejegyera abantu bakagira ati: nyowe. Bakaba bajwara emyenda, emwe ekaba neehika aha mabeere kandi endiijo ekaba eri ahansi y’ekyo. Kandi Umar bin Al Khaththab bakamureeta kandi yaajwara emyenda yamukurura. Abashaija bakabuuza bati: Nogira ngu eki nikimanyisa ki, iwe Mutumwa wa Allah? Akagarukamu ati: ‘Ad-Din -ediini-’.
Imam Bukhari : 23
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَهُوَ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنْ الْإِيمَانِ
Kitugambirwe [Abdullah bin Yusuf] akagira, kitugambirwe [Malik bin Anas] kuruga ahari [Ibn Shihab] kuruga ahari [Salim bin Abdullah] kuruga ahari [ishe], ngu Omutumwa wa Allah (okusaasira kwa Allah n’emigisha ya Allah ebe ahariwe) akagyendera aha munywani we omu bwire obu yaabaire ari brother wa Ansar owaabaire ari brother we. Nahabwekyo nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Mumurekye, ahabwokuba buzima okushwaara n’ekicweka ky’okwikiriza’.
Imam Bukhari : 24
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُسْنَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَوْحٍ الْحَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّ الْإِسْلَامِ وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ
Atugambiire [Abdullah bin Muhammad Al Musnadi] akagira ati, Atugambiire [Abu Rauh Al Harami bin Umarah] akagira, atugambiire [Syu’bah] wa [Waqid bin Muhammad] akagira ati; Nkahurira [taata] arikugambira [Ibn Umar], ngu Omutumwa wa Allah (saww) akagira ati: ‘Nkaragirwa kurwanisa abantu kuhitsya obu barahe obujurizi; tihariho ruhanga ondiijo kureka Allah kandi ngu buzima Muhammad n’omutumwa wa Allah, arikuhagira okushaba, arikuha zakat. Ku baraabe bakozire ekyo obwo nibaba bankwatsire eshagama yaabo n’ebintu byabo okwihaho nk’oku ebiragiro by’obusiraamu birikugira kandi okubara kwabo kuri ahari Allah.’
Imam Bukhari : 25
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَا حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ فَقَالَ إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ حَجٌّ مَبْرُورٌ
Kitugambirwe [Ahmad bin Yunus] na [Musa bin Isma’il] bombi bakagira ngu, kitugambirwe [Ibrahim bin Sa’d] akagira ngu, kitugambirwe [Ibn Shihab] kuruga ahari [Sa’id bin Al Musayyab] kuruga ahari [Abu Hurailah], ngu akaba ari omutumwa wa Allah, omutumwa wa Allah, . ekikuru munonga? Nahabwekyo nabi saw akagarukamu ati: ‘Okwikiriza Allah n’omutumwa we’. Reero yaagaruka yaabuuza ati: ‘Mbwenu shi?’ Akagarukamu ati: ‘Al Jihad fi sabilillah -okurwana omu muhanda gwa Allah-. Reero yaagaruka yaabuuza ati: ‘Mbwenu shi n’enki ekindi?’ Akagarukamu ati: ‘Hajj mabrur’.
Imam Bukhari : 26
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ سَعْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَى رَهْطًا وَسَعْدٌ جَالِسٌ فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا هُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا فَسَكَتُّ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي فَقُلْتُ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي وَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ يَا سَعْدُ إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ خَشْيَةَ أَنْ يَكُبَّهُ اللَّهُ فِي النَّارِوَرَوَاهُ يُونُسُ وَصَالِحٌ وَمَعْمَرٌ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Atugambiire [Abu Al Yaman] akagira, atugambiire [Syu’aib] kuruga [Az Zuhri] akagira, angambiire [‘Amir bin Sa’d bin Abu Waqash] kuruga [Sa’d], ngu Omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam akaha eby’okurya abantu batari bamwe na bamwe kandi omu bwire obwo akaba ashutami Sa’d. Kwonka tarahaire omuntu eby’okurya ebi, n’obu omuntu ogwo yaabaire naakira kunshemeza omu bantu abaabaire bariho, n’ahabw’ekyo nkabuuza Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam nti: ‘Ai Rasulullah, shi n’ogwo n’ogwo? Buzimazima nimureeba nk’omwikiriza. Omurangi akagarukamu ati: 'nari shi n'omusiraamu?' Reero nkahunama kumara akaire kakye, kandi nkagyemeserezibwa kwongyera kuhamya eki yaabaire naamanyisa, sallallaahu ‘alaihi wasallam, n’ahabw’ekyo nkagaruka omu bigambo byangye nti: ‘Ei Mutumwa wa Allah, kandi shi n’obu n’obu? Buzimazima nimureeba nk’omwikiriza. Omurangi akagarukamu ati: 'nari shi n'omusiraamu?' Reero nkagaruka nashohozibwa ngu nshoboorore gye eki yaabaire naamanyisa kuhitsya obu naagarukiremu ekibuuzo kyangye. Reero omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Iwe Sa’d, buzima nanye ninyija kumuha omuntu ogwo. Kwonka nyowe nkaba ninkunda kuha abandi okukira okumuha, ahabwokuba nintiina ngu Allah naija kumunaga omuri gehena’. [Yunus], [Salih], [Ma’mar] na [omwana wa mwihwa wa Az Zuhri], bakashoboorora kuruga ahari [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 27
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Atugambiire [Qutaibah] akagira, atugambiire [Al Laits] kuruga ahari [Yazid bin Abu Habib] kuruga ahari [Abu Al Khair] kuruga ahari [Abdullah bin ‘Amru] ngu omuntu akashaba Rasulullah sallallaahu ‘alaihi wasallam; 'Ni Busiraamu ki oburikukirayo oburungi?' Omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagarukamu ati: ‘Noriisa kandi noramutsya abantu abu orikumanya n’abo abu otarikumanya’.
Imam Bukhari : 28
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُرِيتُ النَّارَ فَإِذَا أَكْثَرُ أَهْلِهَا النِّسَاءُ يَكْفُرْنَ قِيلَ أَيَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ وَيَكْفُرْنَ الْإِحْسَانَ لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ
Kitugambirwe [Abdullah bin Maslamah] kuruga ahari [Malik] kuruga ahari [Zaid bin Aslam] kuruga ahari [‘Atho’ bin Yasar] kuruga ahari [Ibn ‘Abbas] akagira ati, ‘Nkayorekwa gehena, nikirugamu ngu abatuuzi baayo abaingi n’abakazi. Ahabw'okuba nibakira kukyehakana'. Kikabuuzibwa kiti: ‘Bakahakanisa Allah?’. Akagira ati: ‘Nibeehakana ebiconco by’omushaija waabo, nibeehakana oburungi. Ku oraabe obaire ori murungi ahari omwe aharibo obwire bwona, obwo akareeba ekibi kimwe kyonka omuriiwe, naija kukugira ati: ‘Tinkareebaga ekirungi na kakye omuriiwe’.
Imam Bukhari : 29
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاصِلٍ الْأَحْدَبِ عَنْ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ قَالَ لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّبِالرَّبَذَةِ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ وَعَلَى غُلَامِهِ حُلَّةٌ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنِّي سَابَبْتُ رَجُلًا فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ جَعَلَهُمْ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ
Kitugambirwe [Sulaiman bin Harb] akagira, kikatugambirwa [Syu’bah] kuruga [Washil Al Ahdab] kuruga [Al Ma’rur bin Suwaid] akagira ati: Nkabugana [Abu Dzar] omuri Rabdzah owaabaire ajwaire emyenda y’emiringo ebiri, kandi nikwo yaabaire ari mutabani we akagarukamu abamwe ngu akagira ngu: okujuma nyina, n’ahabw’ekyo nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akanhana ati: ‘Iwe Abu Dharr okajuma nyina? Omu mazima, okyaine -obuhangwa- bwa jahiliyyah. Bakuru baawe nibo barikukureeberera, Allah abataire ahansi y’omukono gwawe. Mbwenu weena oine murumuna we ahansi y'omukono gwe - orikumureeberera - obwo ku araabe naarya, muhe eby'okurya nk'oku arikurya, ku araabe ajwaire, muhe eki arikujwara, otabaremesa ekintu ekirengire obugarukiro bwabo. Ku oraabe noobaremesa, obwo obahwere’.
Imam Bukhari : 30
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ وَيُونُسُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ قَالَذَهَبْتُ لِأَنْصُرَ هَذَا الرَّجُلَ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرَةَ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ قُلْتُ أَنْصُرُ هَذَا الرَّجُلَ قَالَ ارْجِعْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ إِنَّهُ كَانَ حَرِيصًا عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ
Atugambiire [Abdurrahman bin Al Mubarak] Atugambiire [Hammad bin Zaid] Atugambiire [Ayyub] na [Yunus] kuruga [Al Hasan] kuruga [Al Ahnaf bin Qais] akagira ngu; Nkaija kuhwera omuntu reero bwanyima nkabugana [Abu Bakrah], atyo yambuuza ati: ‘Nooza nkahi?’. Nkagarukamu nti: ‘Ninyenda kuhwera omuntu’ yagira ati: ‘Garuka, ahabw’okuba mpurire Omutumwa wa Allah sallallaahu ‘alaihi wasallam naagira ati: ‘Abasiraamu babiri ku barabugaane - kurwana - buri omwe arikukurura ebikoni bye, obwo orikwitwa kandi aitwe naija kuza omu muriro ogutaraara’. Nkabuuza nti: 'Ei Mutumwa wa Allah, eki n'eky'abo abarikwita, kwonka shi abo abarikwitwa?' Nahabwekyo nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagarukamu ati: ‘Nawe enyima buzima akaba nayenda kwita munywani we’.
Imam Bukhari : 31
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح قَالَ و حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ{ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ }قَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّنَا لَمْ يَظْلِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ{ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ }
Atugambiire [Abu Al Walid] akagira, atugambiire [Syu’bah] kandi atugambiire na hadiisi erikushushana n’egi. okwikiriza kwabo omu butari buringaaniza’ banywani ba nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam bakabuuza bati: ‘N’oha omuriitwe otakozire obutari buringaaniza? Nahabwekyo Allah 'azza wajalla akashuruura -ekigambo kye-: 'Buzima shirk n'obutari buringaaniza bwingi'. -Ekibuuzo. Lukimani: 13-
Imam Bukhari : 32
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ أَبُو الرَّبِيعِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ أَبُو سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ
Atugambiire [Sulaiman Abu ar Rabi’] akagira, atugambiire [Isma’il bin Ja’far] akagira, atugambiire [Nafi’ bin Malik bin Abu Amir Abu Suhail] kuruga ahari [ishe] kuruga ahari [Abu Hurairah] kuruga ahari nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akamanyiso k’oburyarya ni kashatu; ku arikugamba ebishuba, ku arikuraganisa naakihenda kandi ku arikuheebwa obushoboorozi naakihemura’.
Imam Bukhari : 33
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَتَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنْ الْأَعْمَشِ
Kitugambirwe [Qabishah bin ‘Uqbah] akagira, kikatugambirwa [Sufyan] kuruga [Al A’masy] kuruga [Abdullah bin Murrah] kuruga [Masruq] kuruga [Abdullah bin ‘Amru] ngu nabi munana sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Ku haraabe hariho ebintu ebiri omu muntu, oine omuriwe omutwarize gumwe ahari ebi bina obwo omuriwe harimu omutwarize nifaq kuhisya obu yamurekire. Nikwo kugira ngu, ku arikuheebwa mandate naagihemura, ku arikugamba ebishuba, ku arikuraganisa naahenda kandi ku arikurwana naabeihabeiha’. Hadiisi egi nayo ekagambwaho [Syu’bah] kuruga [Al A’masy].
Imam Bukhari : 34
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ يَقُمْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Kikatugambirwa [Abu Al Yaman] ngu akagira ati, kikatugambirwa [Shu’aib] ngu akagira ati, kikatugambirwa [Abu Al Zanad] kuruga ahari [Al A’raj] kuruga ahari [Abu Hurairah] ngu omutumwa wa Allah (okusaasira kwa Ruhanga kube ahariwe) akagira ati: ‘Omuntu weena orikukora Lablithrla kandi orikumuteekateekaho munonga ekihembo, obwo ebibi bye eby’enyima nibiija kusaasirwa.’
Imam Bukhari : 35
حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ حَفْصٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ انْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ فِي سَبِيلِهِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا إِيمَانٌ بِي وَتَصْدِيقٌ بِرُسُلِي أَنْ أُرْجِعَهُ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ أَوْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ وَلَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي مَا قَعَدْتُ خَلْفَ سَرِيَّةٍ وَلَوَدِدْتُ أَنِّي أُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ
Atugambiire [Harami bin Hafsh] akagira, atugambire [Abdul Wahid] akagira, akatugambira [Umarah] akagira, akatugambira [Abu Zur’ah bin ‘Amru bin Jarir] akagira ati: Nkahurira [Abu Hurairah] kuruga ahari Nabi saw. tihariho orikumubinga aheeru kureka ahabw’okwikiriza omuriinye kandi ahikiirira abo abatumwa Bangye kukigarurayo arikutunga ekihembo nari ghonimah nari okukiikiriza kuza omu iguru. Kuri noogira ngu ti mugugu aha bantu bangye, buzima nkaba ntarikwija kushutama n’obucureezi enyima ya sariyyah - amahe g’omutaano - kandi buzima nkaba ninza kukikunda ku ndaabe naitwa omu muhanda gwa Allah reero nkagaruka omu magara, reero nkagaruka nyitwa, reero nkagaruka omu magara, bwanyima nkagaruka nyitwa’.
Imam Bukhari : 36
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Kitugambirwe [Isma’il] akagira ngu, kikagambirwa nyowe [Malik] kuruga ahari [Ibn Shihab] kuruga ahari [Humaid bin Abdurrahman] kuruga ahari [Abu Hurairah] ngu Omutumwa wa Allah akagira ati: ‘Orikuhagira Ramadhan ahabw’okwikiriza kandi aine amatsiko g’okugarurwaho ebibi.
Imam Bukhari : 37
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Atugambiire [Muhammad bin Salam] akagira, atugambiire [Muhammad bin Fudlail] akagira, atugambiire [Yahya bin Sa’id] kuruga [Abu Salamah] kuruga [Abu Hurairah] akagira; Omurangi sallallaahu ‘alaihi wasallam akagira ati: ‘Orikusiiba ahabw’okwikiriza kandi aine amatsiko g’okutunga ekihembo, ebibi bye eby’enyima nibisaasirwa.’
Imam Bukhari : 38
حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ مُطَهَّرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ مَعْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْغِفَارِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الدِّينَ يُسْرٌ وَلَنْ يُشَادَّ الدِّينَ أَحَدٌ إِلَّا غَلَبَهُ فَسَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأَبْشِرُوا وَاسْتَعِينُوا بِالْغَدْوَةِ وَالرَّوْحَةِ وَشَيْءٍ مِنْ الدُّلْجَةِ
Kitugambirwe [Abdus Salam bin Muthahhar] akagira, kitugambirwe [Umar bin Ali] kuruga ahari [Ma’an bin Muhammad Al Ghifari] kuruga ahari [Sa’id bin Abu Sa’id Al Maqburi] kuruga ahari [Abu Hurairah] ngu nabi n’omunyadiini n’omwe akagira ati: kigumire kureka yaasingurwa -nikyeyongyera kuguma-. Nahabwekyo kora ohikire, oije haihi - aha rubaju rwa buryo - kandi ohe amakuru marungi kandi oshabe obuhwezi na Al Ghadwah - okuruga omu kasheeshe kare - na ar-ruhah - okuruga bwanyima y'okushaba omu kasheeshe - n'ekintu kuruga omu ad-duljah - okuruga omu kiro -'.
Imam Bukhari : 39
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ أَوَّلَ مَا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَزَلَ عَلَى أَجْدَادِهِ أَوْ قَالَ أَخْوَالِهِ مِنْ الْأَنْصَارِ وَأَنَّهُ صَلَّى قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ تَكُونَ قِبْلَتُهُ قِبَلَ الْبَيْتِ وَأَنَّهُ صَلَّى أَوَّلَ صَلَاةٍ صَلَّاهَا صَلَاةَ الْعَصْرِ وَصَلَّى مَعَهُ قَوْمٌ فَخَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ صَلَّى مَعَهُ فَمَرَّ عَلَى أَهْلِ مَسْجِدٍ وَهُمْ رَاكِعُونَ فَقَالَ أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِبَلَ مَكَّةَ فَدَارُوا كَمَا هُمْ قِبَلَ الْبَيْتِ وَكَانَتْ الْيَهُودُ قَدْ أَعْجَبَهُمْ إِذْ كَانَ يُصَلِّي قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَأَهْلُ الْكِتَابِ فَلَمَّا وَلَّى وَجْهَهُ قِبَلَ الْبَيْتِ أَنْكَرُوا ذَلِكَقَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ فِي حَدِيثِهِ هَذَا أَنَّهُ مَاتَ عَلَى الْقِبْلَةِ قَبْلَ أَنْ تُحَوَّلَ رِجَالٌ وَقُتِلُوا فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ فِيهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ }
Kitugambirwe [‘Amru bin Khalid] akagira, kitugambirwe [Zuhair] akagira, kitugambirwe [Abu Ishaq] kuruga [Al Barro‘ bin ‘Azib] ngu nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam obu yaabanza kuhika omuri Madiina, akeemerera ahari ishekuru kandi aha bwire bwe obw’Omuheru nari A. sallallaahu ‘alaihi wasallam akashaba areebire Baitul Maqdis kumara ameezi ikumi na mukaaga nari ikumi na mushanju, kandi akaba ashemererwa munonga ku yaabaire ashaba areebire Baitullah -Kaaba-. Eshaara ei yaakozire omurundi gw’okubanza - arikureeba Kaaba - ekaba eri eshaara ya Asr kandi abantu nabo bakaba bashaba nawe. Ekiro kimwe munywani wangye owabaire nashaba na nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam akahinguraho abantu omu muzigiti ogundi obwo barikufukama’, atyo akagira ati: ‘Ninhamya Allah ngu nkaba ninshaba na nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam n’okureeba Mecca, obwo abantu ababaire nibafukama bakahinduka bareeba aba Jew kandi aba Baitullah a nabi saww akaba nashaba amureeba. Baitul Maqdis. Ku baareebire nabi sallallaahu ‘alaihi wasallam ahindura amaisho ge gareeba Hekalu, eki bakakyehakana. Zuhair nikwo yaagizire. Abu Ishaq kuruga Al Barro` atugambiire, omu hadiisi egi akashoborora aha -kiragiro- ky’omuntu owaafa obu orubaju rwa Qibla rutakahindwirwe kandi n’abantu baingi abaitsirwe omu bwire obwo?, tukaba tutarikumanya eky’okubakoreraho kuhitsya obu aha muheru Allah Ta’ala yashohoize ekigambo kye: ‘ste wa faith Allah will not’. -Ekibuuzo. 143-
Imam Bukhari : 40
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَحْسَنَ أَحَدُكُمْ إِسْلَامَهُ فَكُلُّ حَسَنَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ وَكُلُّ سَيِّئَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِمِثْلِهَا
Kitugambirwe [Ishaq bin Mansur] akagira ati, kikatugambirwa [Abdurrazzaq] akagira ati, kikatugambirwa [Ma’mar] kuruga ahari [Hamam bin Munabbih] kuruga ahari [Abu Hurairah] akagira ati: ‘Ku omwe omuriimwe araabe yaatunguura obusiraamu bwe. -oburungi-s kuhika aha madaara magana mushanju, kandi ahari buri kintu kimwe ekibi eki arikukora ekibi kimwe kyonka ekirikushushana nakyo nikiija kuhandiikwa’.