Imam Bukhari : 21
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَدْخُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَخْرِجُوا مِنْ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَيُخْرَجُونَ مِنْهَا قَدْ اسْوَدُّوا فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرِ الْحَيَا أَوْ الْحَيَاةِ شَكَّ مَالِكٌ فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي جَانِبِ السَّيْلِ أَلَمْ تَرَ أَنَّهَا تَخْرُجُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةًقَالَ وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَمْرٌو الْحَيَاةِ وَقَالَ خَرْدَلٍ مِنْ خَيْرٍ
Atwebele [Isma’il] atile, atushimikile [Malik] ukufuma kuli [Amru bin Yahya Al Mazani] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [Abu Sa’id Al Khudri] ukufuma kuli Kasesema, atile: ‘Aba mu mulu baliingila mu mulu kabili aba mu mulu baliingila mu helo. Lyena Lesa Ta’ala atile: ‘Fumyeni muli helo onse uuli mu mutima wakwe icitetekelo icakulisha nga ulubuto lwa mushili’. E ico bafumine muli helo mu cifulo cafiita ica charred kabili lyene babikwe mu mumana wa mweo nelyo uwa kubako. -Malik ali uwatwishika. - Lyena fyakulile nga mbuto ishikula pa mbali ya mumana. Bushe tamwamwene ifyo afumine ne nkanda iyafiita’. Kabili atile: ‘Icinono ica fisuma’.
Imam Bukhari : 22
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَيَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ وَمِنْهَا مَا دُونَ ذَلِكَ وَعُرِضَ عَلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الدِّينَ
Atwebele ukuti [Muhammad bin Ubaidillah] atile, atubuulile [Ibrahim bin Sa’d] ukufuma kuli [Salih] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Abu Umamah bin Sahal bin Hunaif] ukuti aumfwile [Abu Said Al Khudri] alelanda ukuti, “Moneni abantu balelota, abantu batile: ine. Bafwele ifya kufwala, fimo fyalefika ku mabele kabili fimbi fyali ifinono ukucila pali ifyo. Kabili Umar bin Al Khathab aletwa kuli ine kabili afwele ifya kufwala no kumukokola. Abanankwe baipwishe ukuti: ‘Cinshi uletontonkanya ukuti ici cipilibula, we Mutumwa wa kwa Lesa?’ Ayaswike ati: 'Ad-Din -imipepele-'.
Imam Bukhari : 23
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَهُوَ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنْ الْإِيمَانِ
Ici citabo ca kuti: “Umutumwa wa kwa Lesa (umutende ne fipaalo fya kwa Lesa fibe pali wene) apitile pa ntanshi ya cibusa wakwe pa nshita iyo ali ni munyina wa kwa Ansar. E ico Kasesema atile: ‘Mulekeni, pantu mu cine cine insoni lubali lwa citetekelo’.
Imam Bukhari : 24
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُسْنَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَوْحٍ الْحَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّ الْإِسْلَامِ وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ
Atwebele [Abdullah bin Muhamadi] atile, Atwebele [Abu Rauh Al Harami bin Umarah] atile, atushimikile [Syu’bah] uwa [Waqid bin Muhamadi] atile; Naumfwile [batata] balelanda ukufuma kuli [Ibn Umar], ukuti Umutumwa wa kwa Lesa (umutende ne mapaalo ya kwa Lesa yabe pali wene) atile: ‘Napeelwe ifunde lya kulwisha abantu ukufikila bapeela ubunte; tapali lesa kano fye Lesa kabili ukuti mu cine cine Muhamadi ni ntungulushi ya kwa Lesa, ukusungilila ipepo, ukupeela zakat. Nga bacita ifyo ninshi balisunga umulopa wabo ne fikwatwa kuli ine kano fye ukulingana ne funde lya buIslam kabili ukupenda kwabo kuli kuli Allah.'
Imam Bukhari : 25
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَا حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ فَقَالَ إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ حَجٌّ مَبْرُورٌ
Caebelwe kuli ifwe [Ahmad bin Yunus] na [Musa bin Isma’il] bonse babili batile, caebelwe kuli ifwe [Ibrahim bin Sa’d] atile, caebelwe kuli ifwe [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Sa’id bin Al Musayyab] ukufuma kuli [Abu Hurailah], ukuti ni Mutumwa wa kwa Lesa, ali ni Mutumwa wa kwa Lesa. icacindama sana? Eico Kasesema ayaswike ukuti: ‘Ukucetekela muli Lesa na Mutumwa Wakwe’. Lyene aipwishe na kabili ukuti: ‘Lyene cinshi?’ Ayaswike ati: ‘Ukulwa mu nshila ya kwa Lesa. Lyene aipwishe na kabili ukuti: ‘Lyene cinshi na cimbi?’ Ayaswike ukuti, 'Hajj mabrur'.
Imam Bukhari : 26
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ سَعْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَى رَهْطًا وَسَعْدٌ جَالِسٌ فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا هُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا فَسَكَتُّ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي فَقُلْتُ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي وَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ يَا سَعْدُ إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ خَشْيَةَ أَنْ يَكُبَّهُ اللَّهُ فِي النَّارِوَرَوَاهُ يُونُسُ وَصَالِحٌ وَمَعْمَرٌ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Atile [Abu Al Yaman] atile, atile [Syu’aib] ukufuma kuli [Az Zuhri] atile, atile kuli ine [‘Amir bin Sa’d bin Abu Waqash] ukufuma kuli [Sa’d], ukuti Umutumwa wa kwa Lesa apeele ifya kulya ku bantu abengi kabili pali ilya nshita ali Sa’d. Lelo tapeele ici ca kulya ku muntu, nangu ca kuti uyo muntu ali uwacilapo ukunsansamusha pa bantu abasangilweko, e co naipwishe Rasulullah ukuti: ‘O Rasulullah, bushe ni shani pa lwa uyo na uyo? Mu cine cine ndemumona ngo musumina. Kasesema ayaswike ati: 'nangu bushe ni Musulumi?' Lyena nali fye uwafuuka pa kashita kamo, kabili nalipatikishiwe ukucilapo ukushininkisha pa lwa fyo alepilibula, eico nabwekeshepo amashiwi yandi: ‘O Mutumwa wa kwa Lesa, bushe ni shani pali ifyo na ifyo? Mu cine cine ndemumona ngo musumina. Kasesema ayaswike ati: 'nangu bushe ni Musulumi?' Lyena nasuntinkanishiwe na kabili ku kuba uwashininkisha nga nshi pa lwa fyo alepilibula ukufikila nabwekeshapo icipusho candi na kabili. Lyene Kasesema atile: ‘We Sa’d, mu cine cine na ine nkapeela kuli uyo muntu. Lelo kuti natemwa ukupeela bambi ukucila ukupeela kuli wene, pantu ndetina ukuti Allah kuti amupoosa muli helo’. [Yunus], [Salih], [Ma’mar] na [umwana wa kwa munyina wa kwa Az Zuhri], balilondolwele ukufuma kuli [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 27
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Atwebele ukuti [Qutaibah] atile, atushimikile [Al Laits] ukufuma kuli [Yazid bin Abu Habib] ukufuma kuli [Abu Al Khair] ukufuma kuli [Abdullah bin 'Amru] ukuti umuntu umo aipwishe Rasulullah ukutila: ‘Ni Buislamu nshi ubusuma?’ Kasesema ayaswike ukuti: ‘Mulelya no kuposha abantu abo mwaishiba na abo tamuishiba’.
Imam Bukhari : 28
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُرِيتُ النَّارَ فَإِذَا أَكْثَرُ أَهْلِهَا النِّسَاءُ يَكْفُرْنَ قِيلَ أَيَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ وَيَكْفُرْنَ الْإِحْسَانَ لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ
Camwebelwe kuli ifwe [Abdullah bin Maslamah] ukufuma kuli [Malik] ukufuma kuli [Zaid bin Aslam] ukufuma kuli [‘Atho’ bin Yasar] ukufuma kuli [Ibn ‘Abbas] atile, Kasesema atile: ‘Nalangishiwe inferno, cisangwa ukuti abengi abaikalamo ni banakashi. Pantu ilingi line balacikaana'. Caipushiwe ukuti: ‘Bushe balikeene Allah?’ Yatile: ‘Bakaana ifya bupe fya mulume wabo, balakaana ubusuma. Nga ca kuti wali uwawama kuli umo uwa bene inshita yonse, lyena amona fye icintu cimo icabipa muli iwe, akasosa ukuti: ‘Nshatala namonapo icintu icisuma nangu cimo muli iwe’.
Imam Bukhari : 29
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاصِلٍ الْأَحْدَبِ عَنْ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ قَالَ لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّبِالرَّبَذَةِ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ وَعَلَى غُلَامِهِ حُلَّةٌ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنِّي سَابَبْتُ رَجُلًا فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ جَعَلَهُمْ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ
Ici citabo ca kutila: “Nasangile [Abu Dzar] mu Rabdzah uo pali ilya nshita afwele ifya kufwala fibili, kabili e fyo cali kuli wene kuli bamo pa lwa fyo, e fyo ali no kutuka ukutuka nyina, eico Kasesema alinjipe ati: ‘O Abu Dharr bushe walitukile nyina? Mu cine cine, mucili muli -ne mibele- iya bucibusa. Abamunyinanu ni bafyashi benu, Allah ababika mwi samba lya kuboko kwenu. Eico onse uuli no munyina mwi samba lya kuboko kwakwe - uwamushintililapo - lyena nga alya, mupeele ifya kulya nga fintu alya, nga alifwala, mupeele ifyo afwala, mwibalemesha ne cintu icacila pa mipaka yabo. Nga mwabalemesha, lyene bafwile’.
Imam Bukhari : 30
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ وَيُونُسُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ قَالَذَهَبْتُ لِأَنْصُرَ هَذَا الرَّجُلَ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرَةَ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ قُلْتُ أَنْصُرُ هَذَا الرَّجُلَ قَالَ ارْجِعْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ إِنَّهُ كَانَ حَرِيصًا عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ
Atwebele [Abdurrahman bin Al Mubarak] Atwebele [Hamad bin Al Mubarak] Atwebele [Ayyub] na [Yunus] ukufuma kuli [Al Hasan] ukufuma kuli [Al Ahnaf bin Qais] atile; Naishile ku kwafwa umuntu umo kabili lyene nakumanya [Abu Bakra], e co aipwishe ukuti: ‘Ni kwi uleya?’ Nayaswike ukuti: ‘Ndefwaya ukwafwa umuntu umo’ atile: ‘Bwelela, pantu naumfwa Umutumwa wa kwa Lesa alelanda ukuti: ‘Nga ca kuti abaMuslim babili bakumanyana - ukulwana - pamo no kufumya inkondo shabo, ninshi uo baipaiwa no kwipaiwa akaya ku mulilo wa pe’. Nalipushe ukuti: ‘O Mutumwa wa kwa Allah, ici ca ku baipaya, lelo bushe ni shani pa lwa baipaya?’ E ico Kasesema ayaswike ati: ‘Na o wine kale alefwaya nga nshi ukwipaya cibusa wakwe’.
Imam Bukhari : 31
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح قَالَ و حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ{ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ }قَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّنَا لَمْ يَظْلِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ{ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ }
Alilondolwele kuli ifwe [Abu Al Walid] atile, alilondolwele kuli ifwe [Syu’ba] kabili alilondolwele na kabili hadith iyapalana na iyi. icitetekelo cabo mu kukanalungama’ ifibusa fya kwa Kasesema Sallaalahu ‘alaihi Wasalam baipwishe ukuti: ‘Nani pali ifwe uushacitile ububifi? Eico Lesa asokolwele -ishiwi lyakwe-: 'Mu cine cine shirk ni bubifi ubukulu'. -Icipusho. Umuntu: 13-
Imam Bukhari : 32
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ أَبُو الرَّبِيعِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ أَبُو سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ
Atwebele [Sulaiman Abu ar Rabi’] atile, atile [Isma’il bin Ja’far] atile, atwebele [Nafi’ bin Malik bin Abu ‘Amir Abu Suhail] ukufuma kuli [wishi] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukufuma kuli Kasesema sallallaahu ‘alaihi wasallam ni cishibilo ca bucenjeshi bwatatu, atile: ‘Icishibilo ca bucenjeshi bwa batatu; nga alanda ifya bufi, nga alaya alafionaula kabili nga apeelwa umulimo alafibepa’.
Imam Bukhari : 33
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَتَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنْ الْأَعْمَشِ
Calishimikilwe kuli ifwe [Sufyan] ukufuma kuli [Al A'masy] ukufuma kuli [Abdullah bin Murrah] ukufuma kuli [Masruq] ukufuma kuli [Abdullah bin 'Amru] ukuti Kasesema munana sallallahu 'alaihi wasallam atile: 'Nga ca kuti kuli ifintu ifya muntu umo, onse uuli muli ena umwine umusango umo uwa ifi fintu fine lyena muli wene muli umusango nifaq ukufika na lintu amushile. E kutila, nga apeelwa umulimo alaubepa, nga alanda ubufi, nga alaya alauonaula kabili nga alwana alabepa’. Iyi hadith na kabili yalondolwelwe kuli [Syu’ba] ukufuma kuli [Al’Amasy].
Imam Bukhari : 34
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ يَقُمْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Calondolwelwe kuli ifwe [Abu Al Yaman] ukuti atile, calondololwe kuli ifwe [Shu’aib] ukuti atile, calondolwelwe kuli ifwe [Abu Al Zanad] ukufuma kuli [Al A’raj] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukuti Umutumwa wa kwa Lesa (umutende ne mapaalo ya kwa Lesa yabe pali wene) atile: icilambu, lyene imembu shakwe isha kale shikalekelelwa.’
Imam Bukhari : 35
حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ حَفْصٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ انْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ فِي سَبِيلِهِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا إِيمَانٌ بِي وَتَصْدِيقٌ بِرُسُلِي أَنْ أُرْجِعَهُ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ أَوْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ وَلَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي مَا قَعَدْتُ خَلْفَ سَرِيَّةٍ وَلَوَدِدْتُ أَنِّي أُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ
Naumfwile [Abu Hurairah] ukufuma kuli Kasesema alelanda ukuti: tapali uwamusuntinkanya ukufuma kano fye pa mulandu wa citetekelo muli Ine kabili alungamika abo abatumwa Wandi ukucibwesesha ukupitila mu kusanga icilambu nelyo ghonimah nelyo ukucisumina ku mulu. Nga ca kuti tacali cimuti pa bantu bandi, mu cine cine te kuti njikale fye mu mutelelwe ku numa ya sariyyah - amaka ya pa lwakwe - kabili mu cine cine nga nalitemenwe nga ca kuti naipaiwe mu nshila ya kwa Allah kabili lyene nabweshiwe ku mweo, lyene naipaiwe na kabili, lyene nabweshiwe ku mweo, lyene naipaiwe na kabili’.
Imam Bukhari : 36
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Caebelwe kuli ifwe [Isma’il] atile, caebelwe kuli ine [Malik] ukufuma kuli [Ibn Shihab] ukufuma kuli [Humaid bin Abdurrahman] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukuti Umutumwa wa kwa Lesa atile: ‘Uuli onse uusuminisha Ramadan pa mulandu wa citetekelo kabili akabe ne subilo lyakwe ilya kubwelulushiwa.’
Imam Bukhari : 37
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Atwebele ukuti [Muhamadi bin Salam] atile, atushimikile [Muhamadi bin Fudlail] atile, atushimikile [Yahya bin Sa’id] ukufuma kuli [Abu Salamah] ukufuma kuli [Abu Hurairah] atile; Kasesema atile: ‘Umuntu onse uufunga ifya kulya pa mulandu wa citetekelo no kusubila ukupeelwa icilambu, imembu shakwe isha kale shilekelelwe.’
Imam Bukhari : 38
حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ مُطَهَّرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ مَعْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْغِفَارِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الدِّينَ يُسْرٌ وَلَنْ يُشَادَّ الدِّينَ أَحَدٌ إِلَّا غَلَبَهُ فَسَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأَبْشِرُوا وَاسْتَعِينُوا بِالْغَدْوَةِ وَالرَّوْحَةِ وَشَيْءٍ مِنْ الدُّلْجَةِ
Caebelwe kuli ifwe [Abdus Salam bin Muthahhar] atile, caebelwe kuli ifwe [Umar bin Ali] ukufuma kuli [Ma’an bin Muhammad Al Ghifari] ukufuma kuli [Sa’id bin Abu Sa’id Al Maqburi] ukufuma kuli [Abu Hurairah] ukuti Kasesema sallallaahu ‘alaihi alionion ali on atile: icakosa kano fye nga acimfiwa -cilakosa nga nshi-. Eico citeni ifyalungama, iseni mupepi - ku kulyo - no kupeela imbila nsuma no kulomba ukwafwilisha na Al Ghadwah - ukufuma mu nshita ya kasuba - na ar-ruhah - ukufuma pa numa ya kupepa kwa kasuba - na cimo ukufuma ku ad-duljah - ukufuma ubushiku - '.
Imam Bukhari : 39
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ أَوَّلَ مَا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَزَلَ عَلَى أَجْدَادِهِ أَوْ قَالَ أَخْوَالِهِ مِنْ الْأَنْصَارِ وَأَنَّهُ صَلَّى قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ تَكُونَ قِبْلَتُهُ قِبَلَ الْبَيْتِ وَأَنَّهُ صَلَّى أَوَّلَ صَلَاةٍ صَلَّاهَا صَلَاةَ الْعَصْرِ وَصَلَّى مَعَهُ قَوْمٌ فَخَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ صَلَّى مَعَهُ فَمَرَّ عَلَى أَهْلِ مَسْجِدٍ وَهُمْ رَاكِعُونَ فَقَالَ أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِبَلَ مَكَّةَ فَدَارُوا كَمَا هُمْ قِبَلَ الْبَيْتِ وَكَانَتْ الْيَهُودُ قَدْ أَعْجَبَهُمْ إِذْ كَانَ يُصَلِّي قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَأَهْلُ الْكِتَابِ فَلَمَّا وَلَّى وَجْهَهُ قِبَلَ الْبَيْتِ أَنْكَرُوا ذَلِكَقَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ فِي حَدِيثِهِ هَذَا أَنَّهُ مَاتَ عَلَى الْقِبْلَةِ قَبْلَ أَنْ تُحَوَّلَ رِجَالٌ وَقُتِلُوا فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ فِيهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ }
Ici citabo ca kuti: “Abu Ishaq ukufuma kuli Al Barro bin ‘Azib] ukuti Kasesema ilyo afikile pa muku wa kubalilapo ku Medina, aiminine kuli shikulu wakwe ukufuma ku nshita yakwe iya kuti - 10:10, 11. 10 Pa myeshi ikumi limo na isano nelyo ikumi na cinekonsekonse, kabili ali uwa nsansa nga nshi ilyo alepepa ukulolesha kuli Kaaba. Ipepo ilyo Acitile pa muku wa kubalilapo - ukulolesha ku Kaaba - lyali ipepo lya 'Asr kabili abantu na bo balepepa pamo nankwe. Ubushiku bumo cibusa wandi uwalepepa na Kasesema apitile pa bantu mu cikuulwa cimbi ica mapepo ilyo balefukama’, eico atile: ‘Ndeshininkisha kuli Lesa ukuti nalepepa na Kasesema ukulolesha ku Mecca, lyene abantu abalefukama balipilibwile ukulolesha ku baJew na ba Baitullah, Kasesema alepepa ukulolesha kuli wene. Amakadi ya Baitul. Ilyo bamwene Kasesema alepilibula icinso cakwe ku Tempele, bakanine ici. Zuhairi atile. Bushe Abu Ishaq ukufuma ku Al Barro` atwebele, muli iyi hadith alondolwele pa lwa -ifunde- lya muntu uwafwile ilyo ubutungulushi bwa Qibla tabwapilibwilwe kabili na kabili abantu abengi abaipaiwe pali ilya nshita? -Icipusho. Iciputulwa ca nshita: 143-
Imam Bukhari : 40
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَحْسَنَ أَحَدُكُمْ إِسْلَامَهُ فَكُلُّ حَسَنَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ وَكُلُّ سَيِّئَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِمِثْلِهَا
Ici citabo ca kuti: “Nga ca kuti umo uwa muli imwe alembele ubuIslam bwakwe bwino bwino. -ubusuma-s ukufika ku fipimo imyanda cinelubali, kabili kuli cila cintu cimo icabipa ico acita fye icintu cimo icabipa icapalana na co cikalembelwa'.