Imam Bukhari : 21
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَدْخُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَخْرِجُوا مِنْ النَّارِ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَيُخْرَجُونَ مِنْهَا قَدْ اسْوَدُّوا فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرِ الْحَيَا أَوْ الْحَيَاةِ شَكَّ مَالِكٌ فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي جَانِبِ السَّيْلِ أَلَمْ تَرَ أَنَّهَا تَخْرُجُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةًقَالَ وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا عَمْرٌو الْحَيَاةِ وَقَالَ خَرْدَلٍ مِنْ خَيْرٍ
Mu wax nu [Isma'il] ne, wax nu [Malik] ci [Amru bin Yahya Al Mazani] ci [baayam] ci [Abu Sa'id Al Khudri] ci Yonent bi, mu ne: 'Ahlu asamaan yi dugg nañu ci asamaan si, Ahlu yi ci jahannama dugg nañu. Ginaaw loolu Yàlla Ta'ala wax ni: ''Dindil ci safara képp ku am ci xolam ngëm gu tollu ni jiwwu mutard'. Kon ñu génn ci safara, ñu ñuul ba noppi ñu dugal leen ci dexu dundu wala dundu. -Malik dafa am sikki-sakka. - Ginnaaw loolu, ñu màgg ni jiwwu yuy sax ci tefesu dex. Ndax seetlu leen nimu génnee ak melo mboq'. Said [Wuhaib] Newoon na ['Amru]: 'Dundu'. Muni: 'Tuuti ci lu baax'.
Imam Bukhari : 22
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ صَالِحٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَيَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثُّدِيَّ وَمِنْهَا مَا دُونَ ذَلِكَ وَعُرِضَ عَلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الدِّينَ
Mu wax nu [Muhamed bin Ubaidillah] neena, wax nu [Ibrahim bin Sa'd] ci [Salih] ci [Ibn Shihab] ci [Abu Umamah bin Sahal bin Hunaif] ni dafa dégg [Abu Said Al Khudri] naan: man. Dañu daan sol yéere, ñenn ci ñoom dem ba ci seen ween, ñenn ci ñoom gëna néew. Ñu indil ma Omar bin Al Khaththab, mu sol yéere, yóbbu ko. Sahaba yi laaj ko: Loo jàpp loolu lumuy tekki, yaw Yonent bi? Mu tontu ko ni: “Ad-Din -diine-”.
Imam Bukhari : 23
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَهُوَ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنْ الْإِيمَانِ
Dañu nu wax [Abdullah bin Yusuf] ne, ñu wax nu [Malik bin Anas] ci [Ibn Shihab] ci [Salim bin Abdullah] ci [pàppaam], ni Yonent Yàlla (saw) dafa dox di romb benn xaritam ci jamonoy Ansar, di rakkam bu Ansar ci jamono. Kon Yonent bi dafa wax ni: 'Bàyyileen ko ndax rus ci ngëm la bokk.'
Imam Bukhari : 24
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُسْنَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَوْحٍ الْحَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ ابْنِ عُمَرَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلَّا بِحَقِّ الْإِسْلَامِ وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ
Mu wax nu [Abdullah bin Muhamed Al Musnadi] mu ne, Mu wax nu [Abu Rauh Al Harami bin Umarah] mu wax nu [Syu'bah] ci [Waqid bin Muhammad] mu ne; Ma dégg [sama pàppa] di wax [Ibn Omar], ni Yonent bi (saws) dafa wax ni: «Dañu ma digal ma xeex ak nit ñi ba ñu seede; amul yàlla budul Yàlla, te Muhamed mooy ndawul Yàlla, di jàppale ñaan, di joxe zakat. Suñu ko defee, kon dañu ma nëbb seen deret ak seen alalu jàmbur, ludul ci yoonu Islaam, te seen lim mingi ci Yàlla.'
Imam Bukhari : 25
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَا حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ فَقَالَ إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قِيلَ ثُمَّ مَاذَا قَالَ حَجٌّ مَبْرُورٌ
Neenañu nu [Ahmad bin Yunus] ak [Musa bin Isma'il] ñoom ñaar ñépp neena ñu, waxoon nañu nu [Ibrahim bin Sa'd] ne, waxoon nañu nu [Ibn Shihab] ci [Sa'id bin Al Musayyab] ci [Abu Hurairah], ni Yàlla mooy Yonent Yàlla li gëna am solo? Moo tax Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam tontu ko ne: Gëm Yàlla ak Yonentam. Ba noppi mu laajaat: 'Waa ndax?' Mu tontu ko ni: 'Jihad fi sabilillah - xeex ci yoonu Yàlla -. Ba noppi mu laajaat: 'Kon lan leneen?' Mu tontu ko, ''hajj mabrur''.
Imam Bukhari : 26
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَنْ سَعْدٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْطَى رَهْطًا وَسَعْدٌ جَالِسٌ فَتَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا هُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَيَّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا فَسَكَتُّ قَلِيلًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي فَقُلْتُ مَا لَكَ عَنْ فُلَانٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَرَاهُ مُؤْمِنًا فَقَالَ أَوْ مُسْلِمًا ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِي وَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ يَا سَعْدُ إِنِّي لَأُعْطِي الرَّجُلَ وَغَيْرُهُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ خَشْيَةَ أَنْ يَكُبَّهُ اللَّهُ فِي النَّارِوَرَوَاهُ يُونُسُ وَصَالِحٌ وَمَعْمَرٌ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ عَنْ الزُّهْرِيِّ
Neena nu [Abu Al Yaman] ne, ne nu [Syu'aib] ci [Az Zuhri] ne, ne ma ['Amir bin Sa'd bin Abu Waqash] ci [Sa'd], ni Yonent Yàlla sallallaahu aleyhi wasallam jox na ñu bari ñu lekk, ci jamono jooju Sa'd toogoon na. Waaye ñam wi joxu ko nit, doonte nit kooku moo gënoon yéem ma ci ñi fa nekkoon, ma laaj Rasulullah sallallaahu aleyhi wasallam: 'Yaw Rasulullah, ana lu mel nii? Ci dëgg maa ngi ko jàppee ni gëm. Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam tontu ko: wala jullit la? Ci noonu ma noppi ab diir, ma gëna xam limu bëgga wax, sallallaahu 'alaihi wasallam, ma baamtu sama kàddu: 'Yaw Yonent Yàlla, ana lu mel nii? Ci dëgg maa ngi ko jàppee ni gëm. Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam tontu ko: wala jullit la? Ba noppi ñu puus ma ngir gëna xam limu bëgga wax ba keroog ma baamtu sama laaj. Ci la Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam wax ne: Yaw Saad, dëgg la dinaa ko jox nit kooku. Waaye dama gën jox ñeneen ñi, ndax damay ragal Yàlla sànni ko ci safara’. [Yunus], [Saaliif], [Ma'mar] ak [doomu taawu Az Zuhri], nettali nañu ca [Az Zuhri].
Imam Bukhari : 27
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ أَبِي الْخَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّ الْإِسْلَامِ خَيْرٌ قَالَ تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
Neena ñu [Qutaibah] ni, wax nu [Al Laits] ci [Yazid bin Abu Habib] ci [Abu Al Khair] ci [Abdullah bin 'Amru] ni amna ku laaj Rasulullah sallallaahu aleyhi wasallam; Ban Islam moo gën? Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam tontu ko ne: “Yaa ngi dundal ak nuyu nit ñi nga xam ak ñi nga xamul”.
Imam Bukhari : 28
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ عَنْ مَالِكٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُرِيتُ النَّارَ فَإِذَا أَكْثَرُ أَهْلِهَا النِّسَاءُ يَكْفُرْنَ قِيلَ أَيَكْفُرْنَ بِاللَّهِ قَالَ يَكْفُرْنَ الْعَشِيرَ وَيَكْفُرْنَ الْإِحْسَانَ لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ثُمَّ رَأَتْ مِنْكَ شَيْئًا قَالَتْ مَا رَأَيْتُ مِنْكَ خَيْرًا قَطُّ
Dañu nu wax ni [Abdullah bin Maslamah] ci [Malik] ci [Zaid bin Aslam] ci ['Atho' bin Yasar] ci [Ibn 'Abbas] neena, Yonent bi dafa wax: 'Dañu ma wan jahannama, gis nañu ni li ëpp ci ñi ci dëkk ay jigéen lañu. Ndax dañu koy faral di weddi’. Ñu laaj ko ndax weddi nañu Yàlla ? Mu ne : “dañuy weddi ay may yu seen jëkkër, weddi yiw”. Sudee danga def lu baax ci kenn ci ñoom saa yu nekk, mu gis benn mbir bu baax ci yaw, mu ni: 'Musu ma gis benn mbir bu baax ci yaw'.
Imam Bukhari : 29
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ وَاصِلٍ الْأَحْدَبِ عَنْ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ قَالَ لَقِيتُ أَبَا ذَرٍّبِالرَّبَذَةِ وَعَلَيْهِ حُلَّةٌ وَعَلَى غُلَامِهِ حُلَّةٌ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنِّي سَابَبْتُ رَجُلًا فَعَيَّرْتُهُ بِأُمِّهِ فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَبَا ذَرٍّ أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ جَعَلَهُمْ اللَّهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ وَلْيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ
Sulaiman bin Harb neena, wax nañu nu [Syu'bah] ci [Washil Al Ahdab] ci [Al Ma'rur bin Suwaid] ne: Daje naa ak [Abu Dzar] ci Rabdzah bi ci jamono jooju soloon ñaari yéere, te noonu la ko tontu ci ñenn ñi ci lu jëm ci loolu, mu laaj: saaga yaayam, moo tax Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam gëdd ma: 'Yaw Abu Dharr, ndax saaga nga yaayam? Ba leegi yaa ngi am jikko jahiliyyah. Sa mbokk ñooy say bët, Yàlla teg na leen ci sa loxo. Kon képp ku am mbokkam ci suufu loxoom – ki koy wéeru – kon bu lekkee, jox ko lu mu lekk, bu mu sol, jox ko lu mu sol, bul leen diis lu ëpp seen àpp. Soo leen di sonal, dimbali leen'.
Imam Bukhari : 30
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ وَيُونُسُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ قَالَذَهَبْتُ لِأَنْصُرَ هَذَا الرَّجُلَ فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرَةَ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ قُلْتُ أَنْصُرُ هَذَا الرَّجُلَ قَالَ ارْجِعْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ إِنَّهُ كَانَ حَرِيصًا عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ
Wax nu [Abdurrahman bin Al Mubarak] Wax nu [Hammad bin Zaid] Wax nu [Ayyub] ak [Yunus] ci [Al Hasan] ci [Al Ahnaf bin Qais] wax nu; Dama ñëwoon ngir jàppale kenn, ma daje ak [Abu Bakrah], mu laaj ma: 'Fan nga jëm?' Ma tontu ko: 'Bëgg naa jàppale kenn' mu tontu ko: 'Dellu, ndax dégg naa Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam wax: 'Su ñaari jullit daje - ngir xeex - ku nekk di génne seen jaasi, kon ki ñu ray ba noppi ñu ray ko dina dem safara'. Ma laaj ko: Yaw Yonent Yàlla bi, lii ngir ñiy ray la, waaye ñiy ray nag? Kon Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam tontu ko ni: 'Moom itam daa bëggoon ray xaritam'.
Imam Bukhari : 31
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ح قَالَ و حَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ أَبُو مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَلْقَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ{ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ }قَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّنَا لَمْ يَظْلِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ{ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ }
Nettali na nu [Abu Al Walid] neena, nettali nu [Syu'bah] te nettali na itam hadith bu ni mel. seen ngëm ci njubadi' sahaba yu Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam laaj: 'Kan ci nun deful njubadi? Moo tax Yàlla 'azza wajalla wax -kàddoom-: 'Dëgg la shirk njubadi bu rëy la'. -QS. Luqman: 13-
Imam Bukhari : 32
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ أَبُو الرَّبِيعِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ مَالِكِ بْنِ أَبِي عَامِرٍ أَبُو سُهَيْلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ
Neena nu [Suleyman Abu ar Rabi'] ne, ne nu [Isma'il bin Ja'far] ne, wax nu [Nafi' bin Malik bin Abu 'Amir Abu Suhail] ci [baayam] ci [Abu Hurairah] ci Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam, mu ne: 'Naafiq yi ñooy ñatti màndarga; su waxee fen, su digee, dafay bañ ko, te suñu ko joxee ndigal, dafay wor'.
Imam Bukhari : 33
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ كَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا وَمَنْ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ كَانَتْ فِيهِ خَصْلَةٌ مِنْ النِّفَاقِ حَتَّى يَدَعَهَا إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ وَإِذَا حَدَّثَ كَذَبَ وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَتَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنْ الْأَعْمَشِ
Dañu nu wax [Qabishah bin 'Uqbah], wax nañu nu [Sufyan] ci [Al A'masy] ci [Abdullah bin Murrah] ci [Masruq] ci [Abdullah bin 'Amru] ni Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam dafa wax: ku am ci boppam benn jikko ci ñeenti mbir yooyu, kon ci moom amna jikko nifaq ba keroog mu bàyyi ko. Maanaam, su ñu ko joxee ndigal mu wor ko, su waxee fen, su digee mu jàdd ko, su xeexe mu njuuj njaaj’. Hadiis boobu itam [Syu'bah] moo ko nettali ci [Al-A'masy].
Imam Bukhari : 34
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنْ الْأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ يَقُمْ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
[Abu Al Yaman] neena, wax nu [Syu'aib] neena, wax nu [Abu Al Zanad] ci [Al A'raj] ci [Abu Hurairah] neena, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam neena: 'Ku topp lailatul qadr ndax ngëm, nga am bàkkaar bu baax.
Imam Bukhari : 35
حَدَّثَنَا حَرَمِيُّ بْنُ حَفْصٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ انْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ فِي سَبِيلِهِ لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا إِيمَانٌ بِي وَتَصْدِيقٌ بِرُسُلِي أَنْ أُرْجِعَهُ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ أَوْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ وَلَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي مَا قَعَدْتُ خَلْفَ سَرِيَّةٍ وَلَوَدِدْتُ أَنِّي أُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا ثُمَّ أُقْتَلُ
[Harami bin Hafsh] wax, wax nu [Abdul Wahid] wax, wax nu [Umarah] wax, wax nu [Abu Zur'ah bin 'Amru bin Jarir] wax: Dégg naa [Abu Hurairah] ci Yonent bi, mu ne: kenn duko dàq ludul ndax ngëm ci man, te dafay gëmloo ñi sama ndaw ñu delloo ko ci jot neexal wala ghonimah wala nangu ko ci asamaan si. Su fekkoon ni du woon lu yomb ci sama askan, waaw waaw duma toog noppalu ci ginaaw sariya bi – forsu special yi – te waaw waaw dinaa ko bëgg suñu ma ray ci yoonu Yàlla ba noppi ñu dundaat ma, ba noppi ñu ray ma, ba noppi ñu dundaat ma, ba noppi ñu ray ma.
Imam Bukhari : 36
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Dañu nu wax [Isma'il], neena ñu ma [Malik] ci [Ibn Shihab] ci [Humaid bin Abdurrahman] ci [Abu Hurairah] ni Yonent bi dafa wax: 'Ku topp Ramadan ndax ngëm, nga am bàkkaar bu baax.'
Imam Bukhari : 37
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَامٍ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
Neena ñu [Muhamed bin Salam] ne, wax nu [Muhamed bin Fudlail] ne, wax nu [Yahya bin Sa'id] ci [Abu Salamah] ci [Abu Hurairah] ne; Yonent bi sallallaahu aleyhi wasallam nee na: ku woor ngir ngëm ak yaakaar ci yool, ay bàkkaaram yu démb dañu koy jéggal.
Imam Bukhari : 38
حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ مُطَهَّرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ مَعْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْغِفَارِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الدِّينَ يُسْرٌ وَلَنْ يُشَادَّ الدِّينَ أَحَدٌ إِلَّا غَلَبَهُ فَسَدِّدُوا وَقَارِبُوا وَأَبْشِرُوا وَاسْتَعِينُوا بِالْغَدْوَةِ وَالرَّوْحَةِ وَشَيْءٍ مِنْ الدُّلْجَةِ
Neenañu nu [Omar bin Ali] ci [Ma'an bin Muhammad Al Ghifari] ci [Sa'id bin Abu Sa'id Al Maqburi] ci [Abu Hurairah] ni Yonent bi dafa wax: jafe fileek daanu ñu ko -muy gëna metti di gëna metti-. Kon def leen jub, jegesi - ci ndeyjoor - te joxe xibaar bu neex te ñaan ndimbal ci Al Ghadwah - dem suba teel - ak ar-ruhah - dem ginaaw ñaani xaaju bëccëg - ak lu jóge ci ad-duljah - dem guddi - '.
Imam Bukhari : 39
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ أَوَّلَ مَا قَدِمَ الْمَدِينَةَ نَزَلَ عَلَى أَجْدَادِهِ أَوْ قَالَ أَخْوَالِهِ مِنْ الْأَنْصَارِ وَأَنَّهُ صَلَّى قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ عَشَرَ شَهْرًا أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ يُعْجِبُهُ أَنْ تَكُونَ قِبْلَتُهُ قِبَلَ الْبَيْتِ وَأَنَّهُ صَلَّى أَوَّلَ صَلَاةٍ صَلَّاهَا صَلَاةَ الْعَصْرِ وَصَلَّى مَعَهُ قَوْمٌ فَخَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ صَلَّى مَعَهُ فَمَرَّ عَلَى أَهْلِ مَسْجِدٍ وَهُمْ رَاكِعُونَ فَقَالَ أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قِبَلَ مَكَّةَ فَدَارُوا كَمَا هُمْ قِبَلَ الْبَيْتِ وَكَانَتْ الْيَهُودُ قَدْ أَعْجَبَهُمْ إِذْ كَانَ يُصَلِّي قِبَلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَأَهْلُ الْكِتَابِ فَلَمَّا وَلَّى وَجْهَهُ قِبَلَ الْبَيْتِ أَنْكَرُوا ذَلِكَقَالَ زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ الْبَرَاءِ فِي حَدِيثِهِ هَذَا أَنَّهُ مَاتَ عَلَى الْقِبْلَةِ قَبْلَ أَنْ تُحَوَّلَ رِجَالٌ وَقُتِلُوا فَلَمْ نَدْرِ مَا نَقُولُ فِيهِمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى{ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ }
Neena ñu ['Amru bin Khalid] neena, newoon nañu nu [Zuhair] ne, newoon nañu nu [Abu Ishaq] ci [Al Barro` bin 'Azib] ni Yonent bi (sallallaahu 'alaihi wasallam) bimu njëkkee yegsi Medina, mu taxaw ci maam ci jamonoy An-, sallallaahu alayhi wasallam julli na jàkkaarlook Baitul Maqdis diirub fukki weer ak juróom-benni wala fukki weer ak juróom-ñaari, te dafa kontaan lool bu mu julli jàkkaarlook Baitullah – Kaaba gi –. Julli googu Yàlla Sallallaahu ‘alaihi wasallam def bu njëkk bi – jàkkarloo ak Kaaba gi – mooy julli Asiri te nit ñi itam dañu daan julli ak Moom. Benn bis benn xarit bu doon ñaan ak Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam romb nit ñi ci beneen Jumaa ñuy sujjulu', mu wax: 'Maa ngi seedeel Yàlla ni dama doon ñaan ak Yonent bi sallallaahu 'alaihi wasallam jàkkarloo ak Màkka, ci noonu la nit ñiy sujjoo wëlbatiku jàkkarloo ak Jew ak Bootullah a Nit ñi Boroom bi dafa doon ñaan jàkkarloo ak moom. Baitul Maqdis. Bi ñu gisee Yonent bi mu wëlbatiku ci Temple bi, ñu weddi loolu. Zuhair wax. Ndax Abu Ishaq mi bawoo Al Barro daf nu wax, ci hadith bi mu leeral ci -yoon wi- ci ku dee te yoonu Qibla bi soppikuwul, ak itam nit ñu bari ñu faatu ci jamono jooju?, xamu nu woon lu ñu wara def ci ñoom ba ci gàttal Yàlla Ta'ala feeñal kàddoom: 'Te wa ngëm Yàlla du'. -QS. Al Baqoroh: 143-
Imam Bukhari : 40
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَحْسَنَ أَحَدُكُمْ إِسْلَامَهُ فَكُلُّ حَسَنَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ وَكُلُّ سَيِّئَةٍ يَعْمَلُهَا تُكْتَبُ لَهُ بِمِثْلِهَا
Neenañu nu [Ishaq bin Manshur] neena, waxoon nañu nu [Abdurrazzaq] neena, nettali nañu nu [Ma'mar] ci [Hamam bin Munabbih] ci [Abu Hurairah] ne, Rasulullah sallallaahu 'alaihi wasallam neena: 'Su kenn ci yeen bind ci moom gëna baax ci Islaam -baax ba yegg ci juróom ñaari téemeeri dayo, te ci bépp lu bon lu mu def, benn lu bonn rek lañu koy bind'.