Imam Ahmad : 17691

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ مَعْقِلِ بْنِ مُنَبِّهٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ الصَّمَدِ يَعْنِي ابْنَ مَعْقِلٍ قَالَ سَمِعْتُ وَهْبًا يَقُولُ حَدَّثَنِي النُّعْمَانُ بْنُ بَشِيرٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَذْكُرُ الرَّقِيمَ فَقَالَ إِنَّ ثَلَاثَةً كَانُوا فِي كَهْفٍ فَوَقَعَ الْجَبَلُ عَلَى بَابِ الْكَهْفِ فَأُوصِدَ عَلَيْهِمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ تَذَاكَرُوا أَيُّكُمْ عَمِلَ حَسَنَةً لَعَلَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ بِرَحْمَتِهِ يَرْحَمُنَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ قَدْ عَمِلْتُ حَسَنَةً مَرَّةً كَانَ لِي أُجَرَاءُ يَعْمَلُونَ فَجَاءَنِي عُمَّالٌ لِي فَاسْتَأْجَرْتُ كُلَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ بِأَجْرٍ مَعْلُومٍ فَجَاءَنِي رَجُلٌ ذَاتَ يَوْمٍ وَسَطَ النَّهَارِ فَاسْتَأْجَرْتُهُ بِشَطْرِ أَصْحَابِهِ فَعَمِلَ فِي بَقِيَّةِ نَهَارِهِ كَمَا عَمِلَ كُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ فِي نَهَارِهِ كُلِّهِ فَرَأَيْتُ عَلَيَّ فِي الزِّمَامِ أَنْ لَا أُنْقِصَهُ مِمَّا اسْتَأْجَرْتُ بِهِ أَصْحَابَهُ لِمَا جَهِدَ فِي عَمَلِهِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْهُمْ أَتُعْطِي هَذَا مِثْلَ مَا أَعْطَيْتَنِي وَلَمْ يَعْمَلْ إِلَّا نِصْفَ نَهَارٍ فَقُلْتُ يَا عَبْدَ اللَّهِ لَمْ أَبْخَسْكَ شَيْئًا مِنْ شَرْطِكَ وَإِنَّمَا هُوَ مَالِي أَحْكُمُ فِيهِ مَا شِئْتُ قَالَ فَغَضِبَ وَذَهَبَ وَتَرَكَ أَجْرَهُ قَالَ فَوَضَعْتُ حَقَّهُ فِي جَانِبٍ مِنْ الْبَيْتِ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ مَرَّتْ بِي بَعْدَ ذَلِكَ بَقَرٌ فَاشْتَرَيْتُ بِهِ فَصِيلَةً مِنْ الْبَقَرِ فَبَلَغَتْ مَا شَاءَ اللَّهُ فَمَرَّ بِي بَعْدَ حِينٍ شَيْخًا ضَعِيفًا لَا أَعْرِفُهُ فَقَالَ إِنَّ لِي عِنْدَكَ حَقًّا فَذَكَّرَنِيهِ حَتَّى عَرَفْتُهُ فَقُلْتُ إِيَّاكَ أَبْغِي هَذَا حَقُّكَ فَعَرَضْتُهَا عَلَيْهِ جَمِيعَهَا فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ لَا تَسْخَرْ بِي إِنْ لَمْ تَصَدَّقْ عَلَيَّ فَأَعْطِنِي حَقِّي قَالَ وَاللَّهِ لَا أَسْخَرُ بِكَ إِنَّهَا لَحَقُّكَ مَا لِي مِنْهَا شَيْءٌ فَدَفَعْتُهَا إِلَيْهِ جَمِيعًا اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ لِوَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا قَالَ فَانْصَدَعَ الْجَبَلُ حَتَّى رَأَوْا مِنْهُ وَأَبْصَرُوا قَالَ الْآخَرُ قَدْ عَمِلْتُ حَسَنَةً مَرَّةً كَانَ لِي فَضْلٌ فَأَصَابَتْ النَّاسَ شِدَّةٌ فَجَاءَتْنِي امْرَأَةٌ تَطْلُبُ مِنِّي مَعْرُوفًا قَالَ فَقُلْتُ وَاللَّهِ مَا هُوَ دُونَ نَفْسِكِ فَأَبَتْ عَلَيَّ فَذَهَبَتْ ثُمَّ رَجَعَتْ فَذَكَّرَتْنِي بِاللَّهِ فَأَبَيْتُ عَلَيْهَا وَقُلْتُ لَا وَاللَّهِ مَا هُوَ دُونَ نَفْسِكِ فَأَبَتْ عَلَيَّ وَذَهَبَتْ فَذَكَرَتْ لِزَوْجِهَا فَقَالَ لَهَا أَعْطِيهِ نَفْسَكِ وَأَغْنِي عِيَالَكِ فَرَجَعَتْ إِلَيَّ فَنَاشَدَتْنِي بِاللَّهِ فَأَبَيْتُ عَلَيْهَا وَقُلْتُ وَاللَّهِ مَا هُوَ دُونَ نَفْسِكِ فَلَمَّا رَأَتْ ذَلِكَ أَسْلَمَتْ إِلَيَّ نَفْسَهَا فَلَمَّا تَكَشَّفْتُهَا وَهَمَمْتُ بِهَا ارْتَعَدَتْ مِنْ تَحْتِي فَقُلْتُ لَهَا مَا شَأْنُكِ قَالَتْ أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ قُلْتُ لَهَا خِفْتِيهِ فِي الشِّدَّةِ وَلَمْ أَخَفْهُ فِي الرَّجَاءِ فَتَرَكْتُهَا وَأَعْطَيْتُهَا مَا يَحِقُّ عَلَيَّ بِمَا تَكَشَّفْتُهَا اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ لِوَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا قَالَ فَانْصَدَعَ حَتَّى عَرَفُوا وَتَبَيَّنَ لَهُمْ قَالَ الْآخَرُ عَمِلْتُ حَسَنَةً مَرَّةً كَانَ لِي أَبَوَانِ شَيْخَانِ كَبِيرَانِ وَكَانَتْ لِي غَنَمٌ فَكُنْتُ أُطْعِمُ أَبَوَيَّ وَأَسْقِيهِمَا ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى غَنَمِي قَالَ فَأَصَابَنِي يَوْمًا غَيْثٌ حَبَسَنِي فَلَمْ أَبْرَحْ حَتَّى أَمْسَيْتُ فَأَتَيْتُ أَهْلِي وَأَخَذْتُ مِحْلَبِي فَحَلَبْتُ وَغَنَمِي قَائِمَةٌ فَمَضَيْتُ إِلَى أَبَوَيَّ فَوَجَدْتُهُمَا قَدْ نَامَا فَشَقَّ عَلَيَّ أَنْ أُوقِظَهُمَا وَشَقَّ عَلَيَّ أَنْ أَتْرُكَ غَنَمِي فَمَا بَرِحْتُ جَالِسًا وَمِحْلَبِي عَلَى يَدِي حَتَّى أَيْقَظَهُمَا الصُّبْحُ فَسَقَيْتُهُمَا اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتُ فَعَلْتُ ذَلِكَ لِوَجْهِكَ فَافْرُجْ عَنَّا قَالَ النُّعْمَانُ لَكَأَنِّي أَسْمَعُ هَذِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْجَبَلُ طَاقْ فَفَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُمْ فَخَرَجُوا

اسان کي [اسماعيل بن ابوالڪريم بن معقل بن منيه] ٻڌايو آهي ته مون کي [عبد الشمد] - يعني ابن معقل - ٻڌايو آهي ته مون [وهب] کي چوندي ٻڌو آهي؛ مون کي [عنعمان بن بصير] ٻڌايو آهي؛ ته هن رسول الله ﷺ کي "ارقم" جبل جو ذڪر ڪندي ٻڌو آهي، ته هن چيو ته؛ 'حقيقت ۾ غار ۾ ٽي ماڻهو هئا. پوءِ غار جي دروازي جي سامهون هڪ وڏو پٿر ڪري پيو، جنهن انهن کي ڦاسائي ڇڏيو. پوءِ انهن مان هڪ چيو ته، 'ياد رکو، توهان مان ڪنهن نيڪ ڪم ڪيا آهن، الله پنهنجي رحمت سان اسان سڀني تي رحم ڪري.' پوءِ انهن مان هڪ ماڻهو چيو ته؛ 'مون هڪ ڀيري ڪجهه سٺو ڪيو هو. مون وٽ ڪيترائي مزدور آهن، جڏهن اهي مون وٽ ايندا آهن، ته مان انهن مان هر هڪ کي هڪ خاص اجرت تي ڪم تي رکندو آهيان. هڪ ڏينهن هڪ ماڻهو ڏينهن جي وچ ۾ مون وٽ آيو، تنهنڪري مون هن کي پنهنجي دوستن جي اڌ پگهار تي ڪم تي رکيو، تنهنڪري هن باقي اڌ ڏينهن ڪم ڪيو جيئن ٻين سڀني ماڻهن جيڪو سڄو ڏينهن ڪم ڪيو.' تنهن ڪري مون آرام سان محسوس ڪيو ته هن جي ڪم ۾ خلوص جي ڪري هن جي پگهار سندس دوستن جي پگهار مان نه ڪٽيان. پوءِ انهن مان هڪ ماڻهو پڇيو: 'ڇا توهان هن ماڻهوءَ کي اهڙي پگهار ڏيو ٿا، جهڙي پگهار توهان مون کي ڏيو ٿا، جڏهن هو اڌ ڏينهن کان سواءِ ڪم نٿو ڪري؟' پوءِ مون چيو، 'اي الله جا ٻانهو، مان توهان جي پگهار مان ڪجهه به نه ڪٽيندو آهيان، حقيقت ۾ اها منهنجي ملڪيت آهي، تنهن ڪري مان ان کي جيئن چاهيان تيئن ضايع ڪري سگهان ٿو.' پوءِ اهو ماڻهو ناراض ٿي ويو ۽ پنهنجي پگهار ڇڏي ڏنائين. پوءِ مون سندس ساڄي پاسي پنهنجي گهر جي ڀرسان رکيو جيئن الله چاهي - هميشه لاءِ -. ان کان پوءِ، ڪجهه ڳئون منهنجي اڳيان گذريون، تنهن ڪري مون ان ماڻهوءَ جي پگهار سان هڪ گابي خريد ڪئي، جيستائين اهو الله جي مرضي سان پيدا نه ٿيو. پوءِ هڪ ڏينهن هڪ پوڙهو ماڻهو منهنجي سامهون گذريو جنهن کي مان هاڻي سڃاڻي نه سگهيس. ان ماڻهوءَ چيو: 'حقيقت ۾، منهنجو اڃا تائين توهان تي حق آهي'. پوءِ ان ماڻهوءَ مون کي ياد ڏياريو ته هو ڪير هو جيستائين مون هن کي سڃاڻي نه ورتو، تنهن ڪري مون چيو؛ 'مان توهان سان ظلم نه ڪندس، هي توهان جو حق آهي'. پوءِ مون سڀ خزانا هن کي ڏئي ڇڏيا. پوءِ ان ماڻهوءَ چيو؛ 'مان توهان سان ظلم نه ڪندس، هي توهان جو حق آهي'. پوءِ مون سڀ خزانا هن کي ڏنا. پوءِ ان ماڻهوءَ چيو؛' 'اي عبدالله، مون سان مذاق نه ڪر، جيڪڏهن تون مون کي خيرات نه ڏيڻ چاهين ته پوءِ مون کي منهنجا حق ڏي. شاليح ماڻهو چيو؛ 'الله جو قسم، مان توکي طعنو نه ٿو ڏيان. حقيقت ۾، هي ملڪيت تنهنجي آهي، منهنجو ان تي ڪو به حق ناهي'. تنهن ڪري مون سڀ خزانا هن جي حوالي ڪري ڇڏيا. اي الله، جيڪڏهن واقعي مون اهو ڪيو هو ڇو ته مون تنهنجي چهري جي اميد رکي هئي، ته اهو اسان لاءِ رستو ناهي'. تنهن ڪري وڏو پٿر ٿورو هٽيو، ۽ اهي ٻاهر ڏسي سگهيا. پوءِ ٻئي چيو؛ 'مون هڪ ڀيرو ڪجهه سٺو به ڪيو هو. ان وقت مون وٽ گهڻي دولت هئي، پوءِ ماڻهو زندگي جي مشڪلاتن جو شڪار ٿيا. پوءِ هڪ عورت مون کان رحم جي درخواست ڪرڻ آئي، ۽ مون چيو؛ 'نه، الله جو قسم! مان اهو توکي نه ڏيندس، جيستائين تون پنهنجي عزت نه ڇڏيندين'. پر هو بيزار هو ۽ هليو ويو، پوءِ واپس آيو ۽ مون کي الله جي ياد ڏياري. ۽ مون چيو؛ 'نه الله جو قسم! مان اهو توکي نه ڏيندس، جيستائين تون پنهنجي عزت نه ڇڏيندين'. هن ٻيهر انڪار ڪيو ۽ پنهنجي مڙس کي ان بابت ٻڌائيندي هلي وئي. پوءِ سندس مڙس کيس چيو، 'پاڻ کي تسليم ڪر، ۽ پنهنجن ٻارن جي پرورش ڪر'. پوءِ عورت مون وٽ آئي ۽ منهنجي مٿان الله جي قسم کنيو، پر مون اڃا تائين انڪار ڪيو، ۽ کيس چيو، 'الله جو قسم، مان توکي اهو نه ڏيندس، جيستائين تون پنهنجي عزت قربان ڪرڻ لاءِ تيار نه ٿيندين'. جڏهن هن اهڙي حالت ڏٺي، تڏهن هن پاڻ کي منهنجي حوالي ڪري ڇڏيو. جڏهن مون پنهنجا ڪپڙا لاهي هن سان جنسي تعلق ڪرڻ چاهيو، ته اوچتو منهنجي جسم هيٺان ڌڙڪي پيو. تنهن ڪري مون پڇيو، 'توکي ڇا ٿيو آهي؟' هن جواب ڏنو، 'مان الله رب العالمين کان ڊڄان ٿو. مون کيس چيو، 'تون تنگي ۾ ان کان ڊڄين ٿو، پر ڪشادگيءَ ۾ ان کان نه ٿو ڊڄان'. تنهن ڪري مون عورت کي ڇڏي ڏنو، ۽ ان کي حق ڏنائين ڇاڪاڻ ته مون هن جا ڪپڙا لاهي ڇڏيا هئا. اي الله، جيڪڏهن مان اهو ڪريان ٿو ڇو ته مان تنهنجي چهري جي اميد رکان ٿو، ته پوءِ اسان لاءِ رستو کوليو'. پوءِ پٿر ٿورو هٽيو جيستائين اهو روشن نظر نه آيو. ٻين چيو؛ 'مون به هڪ ڀيرو هڪ نيڪ ڪم ڪيو هو. منهنجا ٻئي بزرگ والدين آهن. مون وٽ ٻڪريون به آهن، مان عام طور تي ٻنهي کي کاڌو ۽ پاڻي ڏيندو آهيان، ان کان پوءِ ئي مان پنهنجي ٻڪرين جي سنڀال لاءِ واپس ويندو آهيان. هڪ ڏينهن مان مينهن ۾ ڦاسي پيو هوس تنهنڪري مان منجهند تائين ٻاهر نه وڃي سگهيس. پوءِ مان پنهنجي گهر وارن وٽ ويس، کير ڪڍڻ لاءِ هڪ ٿانو کڻي ويس ۽ پنهنجي ٻڪري کي کير پياريو جيڪو بيٺو هو. ان کان پوءِ، مان پنهنجي والدين کي ڏسڻ ويس، پر مون ٻنهي کي سمهيل ڏٺو، ۽ مون کي انهن کي جاڳڻ جي همت نه ٿي ۽ مان پنهنجي ٻڪري کي کير ڏيڻ ڇڏي ڏيڻ جي همت به نه ٿي سگهيس. تنهن ڪري مان کير ڏيڻ واري ٿانو سان گڏ بيٺو رهيس جيستائين اهي صبح جو جاڳندا هئا. تنهن ڪري مون انهن ٻنهي کي پاڻي پياريو. اي الله، جيڪڏهن مان اهو ڪريان ٿو ڇو ته مان تنهنجي منهن تي اميد رکان ٿو، ته پوءِ اسان لاءِ رستو کوليو. 'ان نعمان چيو؛ 'جيئن مون اهو سڌو سنئون رسول الله ﷺ کان ٻڌو آهي،' هن چيو؛ "پوءِ وڏو پٿر کلي ويو، ۽ الله انهن لاءِ رستو کوليو ته جيئن اهي ٻاهر نڪري سگهن."