Imam Bukhari : 6654

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ أَبُو ثَابِتٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ السَّبَّاقِ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ قَالَبَعَثَ إِلَيَّ أَبُو بَكْرٍ لِمَقْتَلِ أَهْلِ الْيَمَامَةِ وَعِنْدَهُ عُمَرُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدْ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِقُرَّاءِ الْقُرْآنِ وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِقُرَّاءِ الْقُرْآنِ فِي الْمَوَاطِنِ كُلِّهَا فَيَذْهَبَ قُرْآنٌ كَثِيرٌ وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَأْمُرَ بِجَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي فِي ذَلِكَ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ لَهُ صَدْرَ عُمَرَ وَرَأَيْتُ فِي ذَلِكَ الَّذِي رَأَى عُمَرُ قَالَ زَيْدٌ قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَإِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ لَا نَتَّهِمُكَ قَدْ كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَتَبَّعْ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ قَالَ زَيْدٌ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفَنِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنْ الْجِبَالِ مَا كَانَ بِأَثْقَلَ عَلَيَّ مِمَّا كَلَّفَنِي مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلَانِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ يَحُثُّ مُرَاجَعَتِي حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ اللَّهُ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَرَأَيْتُ فِي ذَلِكَ الَّذِي رَأَيَا فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنْ الْعُسُبِ وَالرِّقَاعِ وَاللِّخَافِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ فَوَجَدْتُ فِي آخِرِ سُورَةِ التَّوْبَةِ{ لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ }إِلَى آخِرِهَا مَعَ خُزَيْمَةَ أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ فَأَلْحَقْتُهَا فِي سُورَتِهَا وَكَانَتْ الصُّحُفُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَيَاتَهُ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَيَاتَهُ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ اللِّخَافُ يَعْنِي الْخَزَفَ

Mae wedi dweud wrthym [Muhammad bin Ubaidullah] fod Abu Thabit, wedi dweud wrthym [Ibrahim bin Sa'd] gan [Ibnu Shihab] gan [Ubaid bin Sibaq] gan [Zaid bin Thabit] ddweud, anfonodd Abu Bakr rywun i'm gweld oherwydd y nifer fawr o ddioddefwyr a fu farw yn rhyfel Yamamah, ar y pryd roedd Abu Bakr gydag Umar. Dywedodd Abu Bakr; 'Daeth Umar ataf a dweud; 'Mae anafusion rhyfel wedi lledu yn rhyfel Yamamah i'r pwynt o gymryd y Qur'a i ffwrdd' - cofwyr y Coran, ac rwy'n poeni efallai gyda marwolaeth y Qur'an mewn sawl lle, y bydd llawer o adnodau o'r Coran yn diflannu, a chredaf os byddwch chi'n eu gorchymyn i gasglu'r Coran'. Felly atebais; 'Sut alla i wneud rhywbeth nad yw Negesydd Allah erioed wedi'i wneud? 'Mynegodd Umar ei farn ar unwaith; ''Wrth Allah, mae hyn yn beth da,' anogodd Umar fi'n barhaus i wneud y gwaith hwn, nes i Allah agor fy mrest i wneud y gwaith yr oedd brest Umar wedi'i agor iddo o'r blaen, ac rwy'n cytuno â barn Umar.' Dywedodd Zaid, dywedodd Abu Bakr; 'Yn wir, rwyt ti'n ddyn ifanc, deallus, ac nid ydym yn amau dy alluoedd o gwbl, oherwydd rwyt ti wedi arfer ysgrifennu datguddiadau i Negesydd Allah. Felly ewch drwy'r Coran - sydd wedi'i wasgaru o hyd - a'i gasglu'. Felly atebodd Zaid; 'Wrth Allah, pe bai Abu Bakr wedi fy neilltuo i symud mynydd, ni fyddai wedi bod yn anoddach i mi na'i aseiniad i gasglu'r Coran. Felly dywedais; 'Sut allech chi'ch dau wneud rhywbeth na wnaeth Rasulullah Sallallahu'alaihiwasallam erioed?' Atebodd Abu Bakr; 'Wrth Allah, mae'r gwaith hwn yn dda'. Ni pheidiodd Abu Bakr byth â chymell fy meddwl nes i Allah agor fy mrest i wneud rhywbeth yr oedd Allah wedi'i agor yng nghistiau Abu Bakr ac Umar i'w wneud. Ac roeddwn i'n cytuno â'r ddau ohonyn nhw, felly chwiliais y Coranau gwasgaredig a'u casglu o'r asennau canol, crwyn, crochenwaith, esgyrn a chistiau'r adroddwyr, a chefais ar ddiwedd Surah At Taubah yr adnod sy'n darllen; 'Mae negesydd o'ch math eich hun wedi dod atoch chi,,,, hyd at ddiwedd yr adnod -QS. Attaubah 128- gyda Khuzaimah neu Abu Khuzaemah, felly fe'i cynhwysais yn ei lythyr. Yna roedd y shuhuf - llawysgrif y recordiad gwreiddiol o'r Coran - gydag Abu Bakr yn ystod ei oes nes i Allah ei farw, yna bodolaeth y shuhuf hwn gydag Umar 'azza wajalla yn ystod ei oes nes i Allah ei farw, yna gyda Hafshah bint Umar'. Dywedodd Muhammad bin Ubaidullah; Ystyr al Likhaf yw crochenwaith - clai wedi'i danio -.