Imam Ahmad : 15237

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ فَحَدَّثَنِي مَعْبَدُ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكِ بْنِ أَبِي كَعْبِ بْنِ الْقَيْنِ أَخُو بَنِي سَلِمَةَ أَنَّ أَخَاهُ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ وَكَانَ مِنْ أَعْلَمِ الْأَنْصَارِ حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَاهُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ وَكَانَ كَعْبٌ مِمَّنْ شَهِدَ الْعَقَبَةَ وَبَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِهَا قَالَ خَرَجْنَا فِي حُجَّاجِ قَوْمِنَا مِنْ الْمُشْرِكِينَ وَقَدْ صَلَّيْنَا وَفَقِهْنَا وَمَعَنَا الْبَرَاءُ بْنُ مَعْرُورٍ كَبِيرُنَا وَسَيِّدُنَا فَلَمَّا تَوَجَّهْنَا لِسَفَرِنَا وَخَرَجْنَا مِنْ الْمَدِينَةِ قَالَ الْبَرَاءُ لَنَا يَا هَؤُلَاءِ إِنِّي قَدْ رَأَيْتُ وَاللَّهِ رَأْيًا وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَدْرِي تُوَافِقُونِي عَلَيْهِ أَمْ لَا قَالَ قُلْنَا لَهُ وَمَا ذَاكَ قَالَ قَدْ رَأَيْتُ أَنْ لَا أَدَعَ هَذِهِ الْبَنِيَّةِ مِنِّي بِظَهْرٍ يَعْنِي الْكَعْبَةَ وَأَنْ أُصَلِّيَ إِلَيْهَا قَالَ فَقُلْنَا وَاللَّهِ مَا بَلَغَنَا أَنَّ نَبِيَّنَا يُصَلِّي إِلَّا إِلَى الشَّامِ وَمَا نُرِيدُ أَنْ نُخَالِفَهُ فَقَالَ إِنِّي أُصَلِّي إِلَيْهَا قَالَ فَقُلْنَا لَهُ لَكِنَّا لَا نَفْعَلُ فَكُنَّا إِذَا حَضَرَتْ الصَّلَاةُ صَلَّيْنَا إِلَى الشَّامِ وَصَلَّى إِلَى الْكَعْبَةِ حَتَّى قَدِمْنَا مَكَّةَ قَالَ أَخِي وَقَدْ كُنَّا عِبْنَا عَلَيْهِ مَا صَنَعَ وَأَبَى إِلَّا الْإِقَامَةَ عَلَيْهِ فَلَمَّا قَدِمْنَا مَكَّةَ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي انْطَلِقْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْأَلْهُ عَمَّا صَنَعْتُ فِي سَفَرِي هَذَا فَإِنَّهُ وَاللَّهِ قَدْ وَقَعَ فِي نَفْسِي مِنْهُ شَيْءٌ لَمَّا رَأَيْتُ مِنْ خِلَافِكُمْ إِيَّايَ فِيهِ قَالَ فَخَرَجْنَا نَسْأَلُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكُنَّا لَا نَعْرِفُهُ لَمْ نَرَهُ قَبْلَ ذَلِكَ فَلَقِيَنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هَلْ تَعْرِفَانِهِ قَالَ قُلْنَا لَا قَالَ فَهَلْ تَعْرِفَانِ الْعَبَّاسَ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَمَّهُ قُلْنَا نَعَمْ قَالَ وَكُنَّا نَعْرِفُ الْعَبَّاسَ كَانَ لَا يَزَالُ يَقْدَمُ عَلَيْنَا تَاجِرًا قَالَ فَإِذَا دَخَلْتُمَا الْمَسْجِدَ فَهُوَ الرَّجُلُ الْجَالِسُ مَعَ الْعَبَّاسِ قَالَ فَدَخَلْنَا الْمَسْجِدَ فَإِذَا الْعَبَّاسُ جَالِسٌ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَهُ جَالِسٌ فَسَلَّمْنَا ثُمَّ جَلَسْنَا إِلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْعَبَّاسِ هَلْ تَعْرِفُ هَذَيْنِ الرَّجُلَيْنِ يَا أَبَا الْفَضْلِ قَالَ نَعَمْ هَذَا الْبَرَاءُ بْنُ مَعْرُورٍ سَيِّدُ قَوْمِهِ وَهَذَا كَعْبُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا أَنْسَى قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الشَّاعِرُ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَقَالَ الْبَرَاءُ بْنُ مَعْرُورٍ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي خَرَجْتُ فِي سَفَرِي هَذَا وَهَدَانِي اللَّهُ لِلْإِسْلَامِ فَرَأَيْتُ أَنْ لَا أَجْعَلَ هَذِهِ الْبَنِيَّةَ مِنِّي بِظَهْرٍ فَصَلَّيْتُ إِلَيْهَا وَقَدْ خَالَفَنِي أَصْحَابِي فِي ذَلِكَ حَتَّى وَقَعَ فِي نَفْسِي مِنْ ذَلِكَ شَيْءٌ فَمَاذَا تَرَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لَقَدْ كُنْتَ عَلَى قِبْلَةٍ لَوْ صَبَرْتَ عَلَيْهَا قَالَ فَرَجَعَ الْبَرَاءُ إِلَى قِبْلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى مَعَنَا إِلَى الشَّامِ قَالَ وَأَهْلُهُ يَزْعُمُونَ أَنَّهُ صَلَّى إِلَى الْكَعْبَةِ حَتَّى مَاتَ وَلَيْسَ ذَلِكَ كَمَا قَالُوا نَحْنُ أَعْلَمُ بِهِ مِنْهُمْ قَالَ وَخَرَجْنَا إِلَى الْحَجِّ فَوَاعَدْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَقَبَةَ مِنْ أَوْسَطِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ فَلَمَّا فَرَغْنَا مِنْ الْحَجِّ وَكَانَتْ اللَّيْلَةُ الَّتِي وَعَدْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَرَامٍ أَبُو جَابِرٍ سَيِّدٌ مِنْ سَادَتِنَا وَكُنَّا نَكْتُمُ مَنْ مَعَنَا مِنْ قَوْمِنَا مِنْ الْمُشْرِكِينَ أَمْرَنَا فَكَلَّمْنَاهُ وَقُلْنَا لَهُ يَا أَبَا جَابِرٍ إِنَّكَ سَيِّدٌ مِنْ سَادَتِنَا وَشَرِيفٌ مِنْ أَشْرَافِنَا وَإِنَّا نَرْغَبُ بِكَ عَمَّا أَنْتَ فِيهِ أَنْ تَكُونَ حَطَبًا لِلنَّارِ غَدًا ثُمَّ دَعَوْتُهُ إِلَى الْإِسْلَامِ وَأَخْبَرْتُهُ بِمِيعَادِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَسْلَمَ وَشَهِدَ مَعَنَا الْعَقَبَةَ وَكَانَ نَقِيبًا قَالَ فَنِمْنَا تِلْكَ اللَّيْلَةَ مَعَ قَوْمِنَا فِي رِحَالِنَا حَتَّى إِذَا مَضَى ثُلُثُ اللَّيْلِ خَرَجْنَا مِنْ رِحَالِنَا لِمِيعَادِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَتَسَلَّلُ مُسْتَخْفِينَ تَسَلُّلَ الْقَطَا حَتَّى اجْتَمَعْنَا فِي الشِّعْبِ عِنْدَ الْعَقَبَةِ وَنَحْنُ سَبْعُونَ رَجُلًا وَمَعَنَا امْرَأَتَانِ مِنْ نِسَائِهِمْ نَسِيبَةُ بِنْتُ كَعْبٍ أُمُّ عُمَارَةَ إِحْدَى نِسَاءِ بَنِي مَازِنِ بْنِ النَّجَّارِ وَأَسْمَاءُ بِنْتُ عَمْرِو بْنِ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ إِحْدَى نِسَاءِ بَنِي سَلِمَةَ وَهِيَ أُمُّ مَنِيعٍ قَالَ فَاجْتَمَعْنَا بِالشِّعْبِ نَنْتَظِرُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى جَاءَنَا وَمَعَهُ يَوْمَئِذٍ عَمُّهُ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ عَلَى دِينِ قَوْمِهِ إِلَّا أَنَّهُ أَحَبَّ أَنْ يَحْضُرَ أَمْرَ ابْنِ أَخِيهِ وَيَتَوَثَّقُ لَهُ فَلَمَّا جَلَسْنَا كَانَ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَوَّلَ مُتَكَلِّمٍ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الْخَزْرَجِ قَالَ وَكَانَتْ الْعَرَبُ مِمَّا يُسَمُّونَ هَذَا الْحَيَّ مِنْ الْأَنْصَارِ الْخَزْرَجَ أَوْسَهَا وَخَزْرَجَهَا إِنَّ مُحَمَّدًا مِنَّا حَيْثُ قَدْ عَلِمْتُمْ وَقَدْ مَنَعْنَاهُ مِنْ قَوْمِنَا مِمَّنْ هُوَ عَلَى مِثْلِ رَأْيِنَا فِيهِ وَهُوَ فِي عِزٍّ مِنْ قَوْمِهِ وَمَنَعَةٍ فِي بَلَدِهِ قَالَ فَقُلْنَا قَدْ سَمِعْنَا مَا قُلْتَ فَتَكَلَّمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَخُذْ لِنَفْسِكَ وَلِرَبِّكَ مَا أَحْبَبْتَ قَالَ فَتَكَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَلَا وَدَعَا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَرَغَّبَ فِي الْإِسْلَامِ قَالَ أُبَايِعُكُمْ عَلَى أَنْ تَمْنَعُونِي مِمَّا تَمْنَعُونَ مِنْهُ نِسَاءَكُمْ وَأَبْنَاءَكُمْ قَالَ فَأَخَذَ الْبَرَاءُ بْنُ مَعْرُورٍ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ نَعَمْ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَنَمْنَعَنَّكَ مِمَّا نَمْنَعُ مِنْهُ أُزُرَنَا فَبَايِعْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَحْنُ أَهْلُ الْحُرُوبِ وَأَهْلُ الْحَلْقَةِ وَرِثْنَاهَا كَابِرًا عَنْ كَابِرٍ قَالَ فَاعْتَرَضَ الْقَوْلَ وَالْبَرَاءُ يُكَلِّمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبُو الْهَيْثَمِ بْنُ التَّيِّهَانِ حَلِيفُ بَنِي عَبْدِ الْأَشْهَلِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الرِّجَالِ حِبَالًا وَإِنَّا قَاطِعُوهَا يَعْنِي الْعُهُودَ فَهَلْ عَسَيْتَ إِنْ نَحْنُ فَعَلْنَا ذَلِكَ ثُمَّ أَظْهَرَكَ اللَّهُ أَنْ تَرْجِعَ إِلَى قَوْمِكَ وَتَدَعَنَا قَالَ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ بَلْ الدَّمَ الدَّمَ وَالْهَدْمَ الْهَدْمَ أَنَا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مِنِّي أُحَارِبُ مَنْ حَارَبْتُمْ وَأُسَالِمُ مَنْ سَالَمْتُمْ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْرِجُوا إِلَيَّ مِنْكُمْ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا يَكُونُونَ عَلَى قَوْمِهِمْ فَأَخْرَجُوا مِنْهُمْ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا مِنْهُمْ تِسْعَةٌ مِنْ الْخَزْرَجِ وَثَلَاثَةٌ مِنْ الْأَوْسِ وَأَمَّا مَعْبَدُ بْنُ كَعْبٍ فَحَدَّثَنِي فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَخِيهِ عَنْ أَبِيهِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ ضَرَبَ عَلَى يَدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَرَاءُ بْنُ مَعْرُورٍ ثُمَّ تَتَابَعَ الْقَوْمُ فَلَمَّا بَايَعَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَرَخَ الشَّيْطَانُ مِنْ رَأْسِ الْعَقَبَةِ بِأَبْعَدِ صَوْتٍ سَمِعْتُهُ قَطُّ يَا أَهْلَ الْجُبَاجِبِ وَالْجُبَاجِبُ الْمَنَازِلُ هَلْ لَكُمْ فِي مُذَمَّمٍ وَالصُّبَاةُ مَعَهُ قَدْ أَجْمَعُوا عَلَى حَرْبِكُمْ قَالَ عَلِيٌّ يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ مَا يَقُولُهُ عَدُوُّ اللَّهِ مُحَمَّدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا أَزَبُّ الْعَقَبَةِ هَذَا ابْنُ أَزْيَبَ اسْمَعْ أَيْ عَدُوَّ اللَّهِ أَمَا وَاللَّهِ لَأَفْرُغَنَّ لَكَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْفَعُوا إِلَى رِحَالِكُمْ قَالَ فَقَالَ لَهُ الْعَبَّاسُ بْنُ عُبَادَةَ بْنِ نَضْلَةَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لَئِنْ شِئْتَ لَنَمِيلَنَّ عَلَى أَهْلِ مِنًى غَدًا بِأَسْيَافِنَا قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ أُومَرْ بِذَلِكَ قَالَ فَرَجَعْنَا فَنِمْنَا حَتَّى أَصْبَحْنَا فَلَمَّا أَصْبَحْنَا غَدَتْ عَلَيْنَا جُلَّةُ قُرَيْشٍ حَتَّى جَاءُونَا فِي مَنَازِلِنَا فَقَالُوا يَا مَعْشَرَ الْخَزْرَجِ إِنَّهُ قَدْ بَلَغَنَا أَنَّكُمْ قَدْ جِئْتُمْ إِلَى صَاحِبِنَا هَذَا تَسْتَخْرِجُونَهُ مِنْ بَيْنِ أَظْهُرِنَا وَتُبَايِعُونَهُ عَلَى حَرْبِنَا وَاللَّهِ إِنَّهُ مَا مِنْ الْعَرَبِ أَحَدٌ أَبْغَضَ إِلَيْنَا أَنْ تَنْشَبَ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ مِنْكُمْ قَالَ فَانْبَعَثَ مَنْ هُنَالِكَ مِنْ مُشْرِكِي قَوْمِنَا يَحْلِفُونَ لَهُمْ بِاللَّهِ مَا كَانَ مِنْ هَذَا شَيْءٌ وَمَا عَلِمْنَاهُ وَقَدْ صَدَقُوا لَمْ يَعْلَمُوا مَا كَانَ مِنَّا قَالَ فَبَعْضُنَا يَنْظُرُ إِلَى بَعْضٍ قَالَ وَقَامَ الْقَوْمُ وَفِيهِمْ الْحَارِثُ بْنُ هِشَامِ بْنِ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيُّ وَعَلَيْهِ نَعْلَانِ جَدِيدَانِ قَالَ فَقُلْتُ كَلِمَةً كَأَنِّي أُرِيد

A kɛra an ye [Ya’qub] ko; a y’a fɔ an ye [n facɛ] ka bɔ [Ibn Ishaq] ko; a y’a fɔ n ye [Ma’bad bin Ka’ab bin Malik bin Abu Ka’ab bin Al Yaqin, Bani Salamah balimacɛ] ko a balimacɛ, [’Ubaidullah bin Ka’ab], ale lo ye mɔgɔ ye min ka lɔnniya ka bon ni bɛɛ ye Ansarw cɛma, a y’a fɔ a ye ko a facɛ [Ka’ab bin Malik] ani Ka’ab min tun be mɔgɔw cɛma saan 1914 la. cira (s.a.w) ko; An tagara n’an ka mɔgɔw ye ka hiji kɛ ka bɔ mushiriw cɛma, an ye delili kɛ ka faamuyali kɛ, an tun be ni Al Bara’ bin Ma’rur ye, an ka ja ani an ka ɲɛmɔgɔ. An bɔra an ka tagama la tuma min na, an bɔra Madina, Al Bara’ y’a fɔ an ye ko ‘E mɔgɔw, ne, Ala ka sira la, ne ye siko dɔ kɛ, Ala ka sira la, n t’a lɔn n’aw bena sɔn n’ ma wala n’aw tɛna sɔn n’ ma. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; an k’a ɲininka ko: «I ta siko ye mun le ye?» A y’a jaabi ko, n’ ye siko kɛ ko n’ tɛna bɔ Kaaba la ni mobili ye ani ko n’ bena delili kɛ n’ ɲɛsinna a ma. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, an ko; Ala, kibaruya min sera an ma, o ye ko an ka cira ma delili kɛ fo sham fan fɛ, an t’a fɛ k’a sɔsɔ. O kɔ, a ko ‘Ne bena delili kɛ a fan fɛ’. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, an y’a fɔ a ye ko: ‘An tɛna o kɛ’. O la, delili wagati sera tuma min na, an tun be Sham ɲɛɛ sin k’a sɔrɔ ale tun be delili kɛra ka Kaaba ɲɛɛ sin fɔɔ ka taga se Mɛki. N balimacɛ ko; an y’a ka min kɛ, an y’o jalaki nka a tora sigasigali la ka bɔ a ka min kɛli la. An sera Maka minkɛ, a ko; ‘E n balimacɛ dencɛ, taga Rasulullah fɛ, k’a ɲininga n ye min kɛ n ka tagama na ka kɔn’. Ala, n dusukun na, fɛɛn dɔ be n tɔɔrɔla n ye min kɛ, bari n ma sɔn i ye min kɛ. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, an bɔra ka taga Rasulullah ɲininga, bari an tun t’a lɔn, an tun ma deli k’a ye. O kɔ, a y’a ɲininga ko ‘Yala aw fila b’o koo lɔn wa? -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; an ko: ‘Ɔn ɔn’. A y’a ɲininga ko, yala i be Al Abas bin Abdul Mutalib lɔn, a belencɛ min ye wa. O kama, an y’a fɔ ko ɔnhɔn. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; an be Al’Abbas lɔn sabu a nana an fɛ loon dɔ la i n’a fɔ jagokɛla. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; Ni aw fila donna misiri kɔnɔ o tuma na, ale lo bena sigi ni Al’Abbas ye. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, an donna misiri kɔnɔ, a y’a sɔrɔ ko Al’Abbas tun siginin be ani Rasulullah Shallallahu’alaihiwasallam fana tun siginin be n’a ye, an ye foli kɛ ka sigi u gɛrɛfɛ. Rasulullah y’a fɔ Al’Abbas ye ko, yala i be nin mɔgɔ fila nunu lɔn wa, e Abu Al Fadl? A y’a jaabi ko, ɔnhɔn, nin ye Al Barra’ bin Ma’rur ye, a ka jamana ɲɛmɔgɔ ani nin ye Ka’ab bin Malik ye. A ko; Ala, n’ tɛ ɲinɛ Rasulullah Shallallahu’alayihiwasallam ka kumaw kɔ minw ye n’ dusukun sɔrɔ. A y’a jaabi ko ɔnhɔn. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; Al Barra’ bin Ma’ru ko; O Nabiyullah, n tun be bɔra n ka tagama na ani Ala ye silamɛya yira n na, o kɔfɛ n ye siko kɛ ko n ma n kɔ don Kaaba la o kɔfɛ n ye delili kɛ n ɲɛɛ kɔrɔ nka n tɔɲɔgɔnw y’o sɔsɔ o koo la. O la, n’ tɛ n’ yɛrɛ lafiya, e ka miiriya ye mun ye, Ala ka ciden? A ko: aw be kibla la ka ban, n’aw muɲuna o la. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, Al Barra’ tagara Rasulullah ka kibla la, a ye delili kɛ n’an ye k’an ɲɛɛ sin Sham fan fɛ. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; A somɔgɔw tun b’a miiri ko a bele be delili kɛra k’a ɲɛɛ sin Kaaba ma, fɔɔ ka taga sa. Nka tiɲɛn lo ko . o tɛ, an b’o lɔn ka tɛmɛ o kan. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; an bɔra ka taga hiji la, an ye layidu ta Rasulullah ma Akaba dugu kɔnɔ Tasriq tile cɛmancɛ la, an kɛnin kɔ ka hiji kɛ, o suu lo tun ye suu ye an ye layidu ta Rasulullah ma. An tun be ni Abdullah bin Amri bin Haram ye, Abu Jabir, an ka mɔgɔba dɔ. An ye mɔgɔ min tun b’an fɛ, an y’o dogo mushiriw la, o tun ye an ka koo ye, an ye kuma fɔ a ye, e Abu Jabir e ye an ka figures dɔ ye, mɔgɔba dɔ an cɛma, i ka di an ye tiɲɛ na, maloya lo n’i tun ka kan ka kɛ jahanama tasuma ye sini. O kɔ, n y’a weele ka don silamɛya la ani n y’a fɔ a ye ko ni Rasulullah Shallallahu’alaihiwasallam ka layidu ye, ale fana ye silamɛya don ani a y’a seen don Akaba koo la ani a ye jama ka lasigiden ye. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, o suu la an ye sinɔgɔ ɲɔgɔn fɛ n’an ka mɔgɔw ye an ka mɔbili kɔnɔ, fɔɔ suu tilancɛ sabanan tɛmɛnin kɔ an bɔra an ka jɛnkulu la ka kira sallallaahu’alaihiwasallam ka layidu dafa, an tɛmɛna yɔrɔw fɛ ni hami ye i n’a fɔ kɔnɔw be tagamana cogo min na, fɔɔ an sera ka lajɛn sira dɔ kan Aqabah kulu fila cɛma, ne. An tun ye mɔgɔ biwolonfla ye, ani muso fila, o ye Nasiba bin Ka’ab ye, Umu Umara, min ye Bani Mazin bin Al Najar muso dɔ ye ani Asma bin Amri bin Adi bin Sabiti, min ye Bani Salamah muso dɔ ye, o ye Umu Mani ye. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; an lajɛnna o sira kan, ka Rasulullah makɔnɔ. Rasulullah nana n’a belencɛ Al Abbas bin Abdul Muttalib ye, hali k’a sɔrɔ o wagati la, a tun be diinankow la i n’a fɔ a ka mɔgɔw. Nka a tun ka di a ye kosɔbɛ k’a balimacɛ ka koow lajɛ ani a tun b’o barika bonya. An siginin kɔ, Al ‘Abbas bin Abdul Muttalib lo tun ye kuma fɔlɔ ye, a ko ‘E Al Khajraj mɔgɔw, ---A ko-, Ani Arabuw lo ye tɔgɔ di nin Ansar Khazraj dugu ma ko Khazraj ani Aus-tiɲɛ na, Muhamadu ye an dɔ ye min ka bɔyɔrɔ aw b’a lɔn i n’a fɔ an ka mɔgɔw fɛ, a b’a lafasa ka bɔ an ka mɔgɔw fɛ, an b’a lafasa ka bɔ an ka mɔgɔw fɛ, an b’a lafasa ka bɔ an ka mɔgɔw fɛ ani latanga a yɛrɛ ka jamana na. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; An y’i ka kuma mɛn, i ka kuma fɔ i yɛrɛ n’i ka Rabb ye, min ka di i ye. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; Rasulullah Shallallahu’alayihiwasallam ye kuma ta, a ye kalan kɛ ani ka delili kɛ Ala Azzawajalla ye, a ye silamɛya ladili. A ko: ‘Ne b’i kali i ye ko i ka kan ka ne lafasa i n’a fɔ i b’i ka musow n’i deenw lafasa cogo min na. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, Al Barra’ bin Ma’rur y’a bolo minɛ, o kɔ, a ko; ‘Ɔnhɔn, min y’i ci ni Al Haq ye, an bena i bali tiɲɛn na ɲagamini bɛɛ ma i n’a fɔ an be ɲagamini bɛɛ bali min be an ka denbaya lafili. An tando E Ala ka ciden, an ye mɔgɔw ye minw ka ɲi kɛlɛ la ani minw ka ɲi marifaw tulon na, an y’u mara kabini bɔnsɔnw. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, mɔgɔ dɔ y’a ka kuma tigɛ tuma min na Al Bara’ y’a ɲini Rasulullah ka kuma fɔ, o ye Abu Al Haitsam bin At-Taihan ye, Bani Abdul Asyhal ka lasigiden, a ko; ‘E Ala ka ciden, jɛnɲɔgɔnya be an ni jama cɛ, yala an ka kan ka jɛnɲɔgɔnya tiɲɛ wa, yala i sɔnna n’an y’o kɛ, o tuma na, Ala b’i sɔrɔ ka segi i ka jama ma ani i be bɔ an na wa? -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, cira sallallahu’alaihiwasallam yɛlɛla k’a fɔ ko: ‘Nga aw k’aw janto joli la, aw k’aw janto joli la. Aw ye aw yɛrɛ kɔrɔsi halakili ma . , aw ye aw janto halakili ra. Ne ye aw ta ye ani aw fana ye ne ta ye, aw bɛ kɛlɛ kɛ ni minw ye, ne bɛna olugu kɛlɛ, aw bɛ hɛra kɛ ni minw ye, ne bɛna olugu kɛlɛ’. O kɔ, Rasulullah ko: ‘Aw ka wuli aw ka lasigiden tan ni fila cɛma, minw bena bɔ u ka mɔgɔw cɛma’. U ye mɔgɔ tan ni fila fana bɔ. Mɔgɔ kɔnɔntɔn bɔra Khazraj ani mɔgɔ saba bɔra Aus. Mabad bin Kaab y’a fɔ n ye a ka hadisi kɔnɔ ka bɔ a balimacɛ, Kaab bin Malik fɛ, ko; Mɔgɔ min y’a bolo di kira fɔlɔ ma, o ye Al Barra’ bin Ma’rur ye, a ka mɔgɔw tugura o kɔ. An ye kantigiya layidu ta Rasulullah sallallaahu’alaihiwasallam ye ka ban tuma min na, Sutana pɛrɛnna ka bɔ Akaba kulu sanfɛ ni kanba ye min ma deli ka mɛn ko: ‘E mɔgɔw minw siginin be kuluw ni boonw kan, yala aw t’a lɔn ko mɔgɔ dɔgɔman minw be lamini na, u sɔnna murutininw ma. Ali, o min ye Ibn Ishaq ye, ale y’a ɲininga ko: ‘E Muhamadu, Ala jugu ye mun fɔ? Rasulullah Sallallahu’alayihiwasallam ko: ‘O ye Azab jinɛ ye min be nin ‘Akaba kɔnɔ, ani nin ye Azab jinɛ den ye, i ka lamɛnni kɛ, e Ala jugu, n’ bena n’ yɛrɛ labɛn ka kɛlɛ kɛ n’i ye!’. O kɔ, cira ko: ‘Aw ka don aw ka mɔbiliw kɔnɔ’. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; Al Abasi bin Ubada bin Nadlah ko; a fɛ, Min y’i ci ni Al Haq ye, n’i b’a fɛ, an bena na Mina mɔgɔw fɛ sini n’an ka muruw ye. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; Rasulullah ko: ‘Ne ma yamaruya sɔrɔ k’o kɛ’. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; o kɔ, an tagara so, ka sunɔgɔ fɔ ka dugu gbɛ. O kɔfɛ, Qurayish ɲɛmɔgɔw y’an kunbɛn, ka na an ka lɔyɔrɔ la, k’a fɔ; E Khazraj mɔgɔw, kibaro sera an ma ko aw nana an tericɛ -Rasulullah sallallaahu’alaihiwasallam- fɛ, aw y’a weele ka bɔ an cɛma ani aw ye kantigiya layidu ta a ye k’an kɛlɛ. Ala ka sira di, arabu si tɛ yen, an tun bena min kɔniya ka tɛmɛ ni kɛlɛ dɔ kɛra an n’ale cɛ ka tɛmɛ ele kan. -Ka’ab bin Malik Radliyalaahu- ko; o tuma na, mushiriw bɔra anw na, u ye kali u ye Ala tɔgɔ la, ko foyi ma kɛ, u ye tiɲɛtigiw ye, bari u m’a lɔn min kɛra an na. -Ka’ab bin Malik Radliyalihu- ko; an dɔw tun bɛ ɲɔgɔn filɛra a tericɛ ra. O kɔ, jama wulila ani u cɛma, Al Harith bin Hisyam bin Al Mughiroh Al Makhzumi tun be ni sanbara kura fila ye. O kɔ, n y’a fɔ ni kumasen kelen ye i n’a fɔ n b’a fɛ ka fara u kan, u ka kumaw na: i be se ka mun kɛ, e Abu Jabir, e ye an ka jaaw dɔ ye, i ye sanbara fila dɔrɔn ta i n’a fɔ kanbele min bɔra Quraish ka sanbara. O kɔ, Al Harith y’o mɛn, a y’u fila bɛɛ labila ka sɔrɔ k’u fili ne ma k’a fɔ; Ala, aw bena a don. O kɔ, Abu Jabiri ko; Ala ka aw latanga. Ala kosɔn, kanbele, i ka sanbara fila bɛɛ segi a ma. O kɔ, ne ko; Ala ka sira la, ne tɛna a segi a ma. A ko; Ala fɛ, hɛɛrɛ bɛnkan lo. Ala, ni kumaɲumanw ye tiɲɛ ye, o tuma na, ne b’u bɔ yen. Nin ye Ka’ab bin Malik ka hadisi ye min b’a yira Akaba kokɛtaw la ani a tugura min kɔ o kɔnɔ.