Rasulullah memerintahkan mereka untuk mendatangi unta dan meminum air seni dan susunya

Imam Bukhari : 6390

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ مِنْ آلِ أَبِي قِلَابَةَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلَابَةَأَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ أَبْرَزَ سَرِيرَهُ يَوْمًا لِلنَّاسِ ثُمَّ أَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ مَا تَقُولُونَ فِي الْقَسَامَةِ قَالَ نَقُولُ الْقَسَامَةُ الْقَوَدُ بِهَا حَقٌّ وَقَدْ أَقَادَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ قَالَ لِي مَا تَقُولُ يَا أَبَا قِلَابَةَ وَنَصَبَنِي لِلنَّاسِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِنْدَكَ رُءُوسُ الْأَجْنَادِ وَأَشْرَافُ الْعَرَبِ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ مُحْصَنٍ بِدِمَشْقَ أَنَّهُ قَدْ زَنَى لَمْ يَرَوْهُ أَكُنْتَ تَرْجُمُهُ قَالَ لَا قُلْتُ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ بِحِمْصَ أَنَّهُ سَرَقَ أَكُنْتَ تَقْطَعُهُ وَلَمْ يَرَوْهُ قَالَ لَا قُلْتُ فَوَاللَّهِ مَا قَتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَدًا قَطُّ إِلَّا فِي إِحْدَى ثَلَاثِ خِصَالٍ رَجُلٌ قَتَلَ بِجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ أَوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ أَوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَارْتَدَّ عَنْ الْإِسْلَامِ فَقَالَ الْقَوْمُ أَوَلَيْسَ قَدْ حَدَّثَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطَعَ فِي السَّرَقِ وَسَمَرَ الْأَعْيُنَ ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ فَقُلْتُ أَنَا أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثَ أَنَسٍ حَدَّثَنِي أَنَسٌ أَنَّ نَفَرًا مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَايَعُوهُ عَلَى الْإِسْلَامِ فَاسْتَوْخَمُوا الْأَرْضَ فَسَقِمَتْ أَجْسَامُهُمْ فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَفَلَا تَخْرُجُونَ مَعَ رَاعِينَا فِي إِبِلِهِ فَتُصِيبُونَ مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا قَالُوا بَلَى فَخَرَجُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَصَحُّوا فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَطْرَدُوا النَّعَمَ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَرْسَلَ فِي آثَارِهِمْ فَأُدْرِكُوا فَجِيءَ بِهِمْ فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِّعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ حَتَّى مَاتُوا قُلْتُ وَأَيُّ شَيْءٍ أَشَدُّ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلَاءِ ارْتَدُّوا عَنْ الْإِسْلَامِ وَقَتَلُوا وَسَرَقُوا فَقَالَ عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَاللَّهِ إِنْ سَمِعْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ فَقُلْتُ أَتَرُدُّ عَلَيَّ حَدِيثِي يَا عَنْبَسَةُ قَالَ لَا وَلَكِنْ جِئْتَ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ وَاللَّهِ لَا يَزَالُ هَذَا الْجُنْدُ بِخَيْرٍ مَا عَاشَ هَذَا الشَّيْخُ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ فِي هَذَا سُنَّةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ عَلَيْهِ نَفَرٌ مِنْ الْأَنْصَارِ فَتَحَدَّثُوا عِنْدَهُ فَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ فَقُتِلَ فَخَرَجُوا بَعْدَهُ فَإِذَا هُمْ بِصَاحِبِهِمْ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ فَرَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَاحِبُنَا كَانَ تَحَدَّثَ مَعَنَا فَخَرَجَ بَيْنَ أَيْدِينَا فَإِذَا نَحْنُ بِهِ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ بِمَنْ تَظُنُّونَ أَوْ مَنْ تَرَوْنَ قَتَلَهُ قَالُوا نَرَى أَنَّ الْيَهُودَ قَتَلَتْهُ فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِ فَدَعَاهُمْ فَقَالَ آنْتُمْ قَتَلْتُمْ هَذَا قَالُوا لَا قَالَ أَتَرْضَوْنَ نَفَلَ خَمْسِينَ مِنْ الْيَهُودِ مَا قَتَلُوهُ فَقَالُوا مَا يُبَالُونَ أَنْ يَقْتُلُونَا أَجْمَعِينَ ثُمَّ يَنْتَفِلُونَ قَالَ أَفَتَسْتَحِقُّونَ الدِّيَةَ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْكُمْ قَالُوا مَا كُنَّا لِنَحْلِفَ فَوَدَاهُ مِنْ عِنْدِهِ قُلْتُ وَقَدْ كَانَتْ هُذَيْلٌ خَلَعُوا خَلِيعًا لَهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَطَرَقَ أَهْلَ بَيْتٍ مِنْ الْيَمَنِ بِالْبَطْحَاءِ فَانْتَبَهَ لَهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَحَذَفَهُ بِالسَّيْفِ فَقَتَلَهُ فَجَاءَتْ هُذَيْلٌ فَأَخَذُوا الْيَمَانِيَّ فَرَفَعُوهُ إِلَى عُمَرَ بِالْمَوْسِمِ وَقَالُوا قَتَلَ صَاحِبَنَا فَقَالَ إِنَّهُمْ قَدْ خَلَعُوهُ فَقَالَ يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْ هُذَيْلٍ مَا خَلَعُوهُ قَالَ فَأَقْسَمَ مِنْهُمْ تِسْعَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلًا وَقَدِمَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مِنْ الشَّأْمِ فَسَأَلُوهُ أَنْ يُقْسِمَ فَافْتَدَى يَمِينَهُ مِنْهُمْ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ فَأَدْخَلُوا مَكَانَهُ رَجُلًا آخَرَ فَدَفَعَهُ إِلَى أَخِي الْمَقْتُولِ فَقُرِنَتْ يَدُهُ بِيَدِهِ قَالُوا فَانْطَلَقَا وَالْخَمْسُونَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِنَخْلَةَ أَخَذَتْهُمْ السَّمَاءُ فَدَخَلُوا فِي غَارٍ فِي الْجَبَلِ فَانْهَجَمَ الْغَارُ عَلَى الْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمَاتُوا جَمِيعًا وَأَفْلَتَ الْقَرِينَانِ وَاتَّبَعَهُمَا حَجَرٌ فَكَسَرَ رِجْلَ أَخِي الْمَقْتُولِ فَعَاشَ حَوْلًا ثُمَّ مَاتَ قُلْتُ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ أَقَادَ رَجُلًا بِالْقَسَامَةِ ثُمَّ نَدِمَ بَعْدَ مَا صَنَعَ فَأَمَرَ بِالْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمُحُوا مِنْ الدِّيوَانِ وَسَيَّرَهُمْ إِلَى الشَّأْمِ

اسان کي [قتيبه بن سعيد] ٻڌايو آهي [ابو بصير اسماعيل بن ابراهيم الاسدي] ٻڌايو آهي [الحجاج بن ابي عثمان] مون کي [ابو رجع] ابو قلابه خاندان مان ٻڌايو آهي، مون کي [ابو قلابه] ٻڌايو آهي؛ عمر بن عبدالعزيز هڪ ڏينهن پنهنجن مهمانن جا گدا عوام لاءِ وڇايا ۽ انهن کي اجازت ڏني، اهي اندر داخل ٿيا. پوءِ عمر بن عبدالعزيز پڇيو؛ 'قصامه بابت توهان جو ڇا خيال آهي؟' اسان جواب ڏنو؛ 'قصامه؟ قصاص ڇاڪاڻ ته قصاص سچو آهي، خليفن ان جي ڪري قصاص لاڳو ڪيو آهي'. پوءِ عمر بن عبدالعزيز مون کان پڇيو - ان وقت هن مون کي برادري جي رهنمائي لاءِ هڪ خاص عهدو ڏنو - مون جواب ڏنو؛ 'اي امير المومنين، توهان وٽ فوج جا ڪمانڊر ۽ اشرافيه عرب آفيسر آهن، توهان جو ڇا خيال آهي جيڪڏهن انهن مان پنجاهه شاهدي ڏين ته دمشق ۾ هڪ شادي شده مرد زنا ڪيو جڏهن انهن هن کي نه ڏٺو، ته ڇا توهان ان کي سنگسار ڪندا؟' 'نه' هن جواب ڏنو. مون ٻيهر پڇيو؛ 'توهان جو ڇا خيال آهي جيڪڏهن انهن مان پنجاهه ماڻهو شاهدي ڏين ته هِمش ۾ هڪ ماڻهو چوري ڪئي آهي، ته ڇا توهان ان جو هٿ ڪٽيندا جڏهن اهي ان کي نه ڏسندا؟' 'نه' هن جواب ڏنو. پوءِ مون چيو؛ 'الله جو قسم، الله جي رسول صلي الله عليه وسلم ڪڏهن به ڪنهن کي قتل نه ڪيو سواءِ ٽن سببن جي: هڪ شخص جيڪو ڄاڻي واڻي قتل ڪري ٿو، پوءِ ان کي قتل ڪيو وڃي، يا اهو شخص جيڪو شادي کان پوءِ زنا ڪري ٿو، يا اهو شخص جيڪو الله ۽ ان جي رسول سان وڙهندو آهي ۽ اسلام کان مرتد ٿئي ٿو.' پوءِ ماڻهن گفتگو ۾ خلل وڌو؛ 'ڇا [انس بن مالڪ] بيان نه ڪيو هو ته الله جي رسول صلي الله عليه وسلم هڪ ماڻهو کي چوري جي الزام ۾ ڪٽيو ۽ ان جون اکيون ڪڍيون، ۽ انهن کي سج جي گرمي ۾ سڪي وڃڻ لاءِ ڇڏيو؟' مون جواب ڏنو؛ 'مان توهان کي انس جي حديث ٻڌائيندس جيڪا انس پاڻ مون کي ٻڌائي آهي: ته قبيلي عڪال جا اٺ ماڻهن جو هڪ گروهه رسول الله صلي الله عليه وسلم وٽ آيو ۽ ان جي بيعت ڪئي، ۽ اسلام قبول ڪرڻ جو اعلان ڪيو.' پر اهي مديني جي موسم جي مطابق نه هئا، تنهن ڪري انهن جا جسم بيمار ٿي پيا. پوءِ انهن پنهنجي شڪايتن جي باري ۾ رسول الله صلي الله عليه وسلم سان شڪايت ڪئي. پيغمبر صلي الله عليه وسلم صلاح ڏني: 'ڇا توهان کي اسان جي اٺن جي چرواه سان گڏ نه وڃڻ گهرجي ته جيئن توهان انهن جو کير ۽ پيشاب علاج لاءِ وٺي سگهو؟' 'ها،' انهن جواب ڏنو. اهي ويا ۽ انهن جو کير ۽ پيشاب پيئندا رهيا جيستائين اهي صحتمند نه ٿيا. پر انهن رسول الله صلي الله عليه وسلم جي چرواه کي قتل ڪيو ۽ سندس اٺن کي لُٽيو. اهو واقعو آخرڪار رسول الله صلي الله عليه وسلم تائين پهتو. پيغمبر صلي الله عليه وسلم انهن جي نشانن جو شڪار ڪرڻ لاءِ لشڪر به موڪليو. انهن کي پڪڙيو ويو ۽ پيغمبر صلي الله عليه وسلم جي اڳيان گهليو ويو. تنهن ڪري پيغمبر صلي الله عليه وسلم انهن کي حڪم ڏنو ته انهن جا هٿ ۽ پير ڪٽيا وڃن ۽ انهن جون اکيون ڪڍيون وڃن. پوءِ پيغمبر صلي الله عليه وسلم انهن کي مرڻ لاءِ گرم سج ۾ اڇلائي ڇڏيو. 'مان پڇان ٿو؛ 'انهن کان وڌيڪ ڪير بدمعاش ٿي سگهي ٿو؟ انهن اسلام کان مرتد ٿي ويا، قتل ڪيو ۽ لُٽيو ويو'. پوءِ عنبسه بن سعيد چيو؛ 'الله جو قسم، مون اڄ وانگر ڪڏهن به ڪجهه نه ٻڌو آهي'. مون چيو؛ 'ڇا تون منهنجي حديث کي رد ڪرين ٿو، اي عنبسه؟' 'نه، تو حديث کي اهڙي طرح پيش ڪيو آهي جيئن اهو آهي. 'الله جو قسم، هي لشڪر خير ۾ رهندو جيستائين هي شيخ انهن ۾ رهندو'. مان جاري رکيو؛ اهڙين حالتن ۾، رسول الله صلي الله عليه وسلم جون ٻيون هدايتون پڻ آهن، ڪهاڻي هي آهي ته، هڪ ڀيرو ڪيترائي انصار رسول الله صلي الله عليه وسلم سان مليا. انهن ساڻس ڳالهيون ڪيون، پوءِ انهن مان هڪ ٻاهر نڪتو، ۽ اهو معلوم ٿيو ته هو مارجي ويو آهي. قتل کان پوءِ، اصحاب ٻاهر آيا، انهن ڏٺو ته انهن جو ساٿي رت ۾ لٿل قتل ڪيو ويو آهي، تنهن ڪري انهن رسول الله صلي الله عليه وسلم کي ڪيس جي خبر ڏني. انهن چيو؛ 'يا الله جا رسول، اسان جو ساٿي جيڪو اسان سان ڳالهيون ڪري رهيو هو، پوءِ اسان مان نڪتو، اهو معلوم ٿيو ته هو رت ۾ لٿل هو.' رسول الله صلي الله عليه وسلم ٻاهر آيا ۽ پڇيو؛ 'توهان ڇا ٿا سمجهو ته هن کي ڪنهن قتل ڪيو آهي؟' هڪ ٻي روايت ۾ آهي ته 'توهان جي خيال ۾ هن کي ڪنهن قتل ڪيو؟' انهن جواب ڏنو؛ 'اسان سمجهون ٿا ته يهودين هن کي قتل ڪيو.' پوءِ رسول الله يهودين ڏانهن هڪ قاصد موڪليو، انهن کي دعوت ڏني ۽ چيو؛ 'ڇا توهان اسان جي ساٿي کي قتل ڪيو؟' انهن جواب ڏنو؛ 'نه.' پوءِ پيغمبر ﷺ اصحابن کي چيو؛ 'ڇا توهان تيار هوندا جيڪڏهن پنجاهه يهودي قسم کڻن ته انهن هن کي قتل نه ڪيو؟' اصحابن جواب ڏنو؛ 'يقيناً انهن کي پرواه نه هوندي جيڪڏهن انهن واقعي اسان کي قتل ڪيو!' ' پوءِ يهودين قسم کنيو. پوءِ پيغمبر ﷺ پڇيو؛ 'جيستائين توهان مان پنجاهه قسم کڻندا ته توهان کي ديت ڪيئن ملندي؟' پر اصحاب قسم نه کڻڻ چاهيندا هئا. آخرڪار پيغمبر ﷺ پنهنجي کيسي مان ديت ادا ڪئي. مون چيو؛ اڳ ۾، هذيل جو قبيلي جهالت جي دور ۾ ٽوڙي ڇڏيو هو - اتحاد - خوشي ۽ غم ۾ شريڪ ٿيڻ جي معاهدي جو قسم - منسوخ ڪيو هو. پر هذيل رات جي اونداهي ۾ بطحه ۾ هڪ يماني خاندان تي حملو ڪيو. گهر مان هڪ يماني جاڳي پيو ته جيئن هو تلوار سان ان جو سر قلم ڪري سگهي ۽ ان کي قتل ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي وڃي. پوءِ هذيل جا ماڻهو آيا ۽ يماني خاندان کي گرفتار ڪيو ۽ ان بابت الموصم ۾ عمر سان شڪايت ڪئي. هذيل چيو ته؛ 'هن اسان جي دوست کي قتل ڪيو آهي'. هن جواب ڏنو؛ 'يقيناً انهن - هذيل - پنهنجو معاهدو ٽوڙيو آهي'. پوءِ عمر چيو؛ 'مهرباني ڪري پنجاهه هذيل ماڻهو قسم کڻو ته انهن پنهنجو معاهدو نه ٽوڙيو آهي'. پوءِ انتاليهه هذيل ماڻهو قسم کڻن ته انهن پنهنجو معاهدو نه ٽوڙيو آهي. پوءِ انهن مان هڪ شام کان آيو، ۽ انهن ان شخص کي قسم کڻڻ لاءِ چيو جيڪو تازو آيو هو، پر هو قسم کڻڻ کان لنوائي رهيو هو، تنهن ڪري هن کي هڪ هزار درهم ڏئي قسم کڻڻ جي پنهنجي بيقراري جي تلافي ڪرڻي پئي. پوءِ هذيل پنجاهه ماڻهن کي پورو ڪرڻ لاءِ ٻئي متبادل جي ڳولا ڪئي. جيئن ته اهو ماڻهو جيڪو فديو ادا ڪيو، انهن ان کي مقتول جي ڀاءُ جي حوالي ڪيو ته جيئن هن جو هٿ ان سان ملي وڃي. اهي ٻئي پنجاهه ماڻهن سان گڏ هلندا رهيا جن قسم کنيو هو، جيستائين اهي هڪ کجيءَ جي وڻ تي پهتا، ته انهن تي مينهن وسڻ لڳو ۽ اهي هڪ جبل جي غار ۾ ڦاسي پيا. غار ڪري پئي ۽ پنجاهه هزيل وارن تي ڪري پئي، جن قسم کنيو هو ۽ اهي سڀ مري ويا. باقي ٻه ماڻهو ڀڄي نڪرڻ ۾ ڪامياب ٿي ويا، پر اوچتو هڪ پٿر انهن ڏانهن لڙيو ۽ مارجي ويل ڀاءُ جي ٽنگ کي ٽڪرائي ڇڏيو. هو هڪ سال بعد به جيئرو هو ۽ فوت ٿي ويو. مون چيو؛ عبدالمالڪ بن مروان هڪ ڀيرو ڪنهن تي قصاص جي ثبوت جو الزام لڳايو هو، پر بعد ۾ هن کي پنهنجي ڪيل ڪم تي افسوس ٿيو، ۽ هن پنجاهه ماڻهن کي حڪم ڏنو ته جن قسم کنيو هو، انهن کي رياستي رڪارڊ مان ڪڍيو وڃي ۽ هن پنجاهه ماڻهن کي شام جي سرزمين تي منتقل ڪري ڇڏيو.