Imam Ahmad : 323

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ أَمَلَّهُ عَلَيَّ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ الْغَطَفَانِيِّ عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ الْيَعْمَرِيِّ أَنَّ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَامَ خَطِيبًا فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَذَكَرَ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ثُمَّ قَالَ إِنِّي رَأَيْتُ رُؤْيَا كَأَنَّ دِيكًا نَقَرَنِي نَقْرَتَيْنِ وَلَا أُرَى ذَلِكَ إِلَّا لِحُضُورِ أَجَلِي وَإِنَّ نَاسًا يَأْمُرُونَنِي أَنْ أَسْتَخْلِفَ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمْ يَكُنْ لِيُضِيعَ خِلَافَتَهُ وَدِينَهُ وَلَا الَّذِي بَعَثَ بِهِ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنْ عَجِلَ بِي أَمْرٌ فَالْخِلَافَةُ شُورَى فِي هَؤُلَاءِ الرَّهْطِ السِّتَّةِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَنْهُمْ رَاضٍ فَأَيُّهُمْ بَايَعْتُمْ لَهُ فَاسْمَعُوا لَهُ وَأَطِيعُوا وَقَدْ عَرَفْتُ أَنَّ رِجَالًا سَيَطْعَنُونَ فِي هَذَا الْأَمْرِ وَإِنِّي قَاتَلْتُهُمْ بِيَدِي هَذِهِ عَلَى الْإِسْلَامِ فَإِنْ فَعَلُوا فَأُولَئِكَ أَعْدَاءُ اللَّهِ الْكَفَرَةُ الضُّلَّالُ وَإِنِّي وَاللَّهِ مَا أَدَعُ بَعْدِي شَيْئًا هُوَ أَهَمُّ إِلَيَّ مِنْ أَمْرِ الْكَلَالَةِ وَلَقَدْ سَأَلْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْهَا فَمَا أَغْلَظَ لِي فِي شَيْءٍ قَطُّ مَا أَغْلَظَ لِي فِيهَا حَتَّى طَعَنَ بِيَدِهِ أَوْ بِإِصْبَعِهِ فِي صَدْرِي أَوْ جَنْبِي وَقَالَ يَا عُمَرُ تَكْفِيكَ الْآيَةُ الَّتِي نَزَلَتْ فِي الصَّيْفِ الَّتِي فِي آخِرِ سُورَةِ النِّسَاءِ وَإِنِّي إِنْ أَعِشْ أَقْضِ فِيهَا قَضِيَّةً لَا يَخْتَلِفُ فِيهَا أَحَدٌ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ أَوْ لَا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أُشْهِدُكَ عَلَى أُمَرَاءِ الْأَمْصَارِ فَإِنِّي بَعَثْتُهُمْ يُعَلِّمُونَ النَّاسَ دِينَهُمْ وَسُنَّةَ نَبِيِّهِمْ وَيَقْسِمُونَ فِيهِمْ فَيْئَهُمْ وَيُعَدِّلُونَ عَلَيْهِمْ وَمَا أَشْكَلَ عَلَيْهِمْ يَرْفَعُونَهُ إِلَيَّ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَأْكُلُونَ مِنْ شَجَرَتَيْنِ لَا أُرَاهُمَا إِلَّا خَبِيثَتَيْنِ هَذَا الثُّومُ وَالْبَصَلُ لَقَدْ كُنْتُ أَرَى الرَّجُلَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوجَدُ رِيحُهُ مِنْهُ فَيُؤْخَذُ بِيَدِهِ حَتَّى يُخْرَجَ بِهِ إِلَى الْبَقِيعِ فَمَنْ كَانَ آكِلَهُمَا لَا بُدَّ فَلْيُمِتْهُمَا طَبْخًا قَالَ فَخَطَبَ بِهَا عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَأُصِيبَ يَوْمَ الْأَرْبِعَاءِ لِأَرْبَعِ لَيَالٍ بَقِينَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ

اسان کي [محمد بن جعفر] ٻڌايو آهي [سعيد بن ابي عروبه] هن مون کي [قتاده] کان [سالم بن ابي الجعد الغثفاني] کان [معدان بن ابو طلحه اليماري] تائين لکايو ته [عمر] هڪ خطبو ڏنو، هن الله جي تعريف ڪئي ۽ سندس تعريف ڪئي، پوءِ هن کي رسول الله صلي الله عليه وسلم ۽ ابوبڪر کي ياد آيو، پوءِ چيائين ته؛ 'دراصل مون خواب ڏٺو ته هڪ ڪڪڙ مون کي ٻه ڀيرا چٻاڙيو آهي. مون ان کي منهنجي ايندڙ عذاب جي نشاني کان سواءِ ٻيو ڪجهه نه سمجهيو. يقيناً، ڪيترائي ماڻهو هئا جن مون کي خليفي جي جانشين جي ڳولا ڪرڻ جو حڪم ڏنو، ۽ يقيناً الله پنهنجي دين ۽ خلافت کي ضايع نه ڪندو، جنهن پنهنجي نبي کي ان کي آڻڻ لاءِ موڪليو آهي. جيڪڏهن منهنجي موت جلد اچي ٿي، ته پوءِ خلافت تي بحث ڇهن ماڻهن پاران ڪيو ويندو جن کي نبي ڪريم صلي الله عليه وسلم جي وفات وقت برڪت حاصل هئي. توهان مان جنهن سان به بيعت ڪريو ٿا، ته پوءِ توهان کي ان جي ڳالهه ٻڌڻ ۽ اطاعت ڪرڻ گهرجي، حقيقت ۾ مون کي خبر آهي ته ڪجهه ماڻهو آهن جيڪي هن معاملي ۾ مون کي بدنام ڪندا، ۽ مان انهن سان پنهنجن ٻنهي هٿن سان اسلام جي نالي تي وڙهندس. جيڪڏهن اهي ڪندا، ته اهي خدا جا دشمن آهن جيڪي ڪافر ۽ گمراهه آهن. يقيناً، مان، الله جو قسم، ڪلاله جي مسئلي کان وڌيڪ منهنجي لاءِ اهم شيءِ کي نه ڇڏيندس. حقيقت ۾، مون هڪ ڀيرو رسول الله ﷺ کان هن بابت پڇيو، ۽ انهن ڪڏهن به مون تي اهڙي ڳالهه تي زور نه ڏنو جيئن هن معاملي ۾ زور ڏنو هو، تنهن ڪري انهن پنهنجون ٻئي آڱريون منهنجي سيني يا منهنجي پيٽ ۾ وجهي ڇڏيون. پوءِ هن چيو؛ 'اي عمر، توهان لاءِ سورة النساء جي آخر ۾ موجود آيت شريف ڪافي آهي'. يقيناً، جيڪڏهن مان اڃا تائين زنده هجان ها، ته مان ان معاملي تي اهڙو فيصلو ڪريان ها جيڪو اهو شخص ڪري ها جيڪو قرآن پڙهي سگهي ٿو يا جيڪو قرآن نٿو پڙهي سگهي.' پوءِ عمر چيو، 'اي الله، بيشڪ مان توکي ملڪ جي سردارن جي گواهي ڏيان ٿو، بيشڪ مون انهن کي موڪليو آهي ته جيئن اهي ماڻهن کي انهن جي دين ۽ انهن جي نبي جي سنت جي تعليم ڏين. انهن کي پنهنجي في جي ملڪيت ورهائي، انهن سان انصاف ڪري، ۽ مون کي انهن شين جي شڪايت ڪري جيڪي انهن ماڻهن جي مسئلن بابت واضح نه آهن'. پوءِ عمر چيو؛ 'اي ماڻهو، حقيقت ۾ توهان ٻن وڻن مان کاڌو آهي جيڪي مون کي لڳي ٿو ته ٻئي ناپسنديده آهن، اهي وڻ لہسن ۽ ٿانو آهن. مون هڪ ڀيرو رسول الله صلي الله عليه وسلم جي زماني ۾ هڪ ماڻهو ڏٺو، جنهن کان وڻ جي بوءِ آئي، تنهنڪري ان جو هٿ جهليو ويو، جيستائين ان کي بقيع ڏانهن وٺي ويو. جيڪو به ٻئي کائڻ چاهي ٿو، ان کي ٻنهي کي پچائڻ گهرجي جيستائين ٻنهي جي بوءِ غائب نه ٿي وڃي.' معدان چيو؛ 'عمر جمعي جي ڏينهن وعظ ڪيو، ۽ ان کي اربع جي ڏينهن قتل ڪيو ويو، ذوالحج جي مهيني جي آخر کان چار ڏينهن اڳ'.