Imam Bukhari : 4311

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ الْأَنْصَارِيَّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُوَكَانَ مِمَّنْ يَكْتُبُ الْوَحْيَ قَالَ أَرْسَلَ إِلَيَّ أَبُو بَكْرٍ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ وَعِنْدَهُ عُمَرُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ عُمَرَ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدْ اسْتَحَرَّ يَوْمَ الْيَمَامَةِ بِالنَّاسِ وَإِنِّي أَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ فِي الْمَوَاطِنِ فَيَذْهَبَ كَثِيرٌ مِنْ الْقُرْآنِ إِلَّا أَنْ تَجْمَعُوهُ وَإِنِّي لَأَرَى أَنْ تَجْمَعَ الْقُرْآنَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ لِعُمَرَ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ عُمَرُ يُرَاجِعُنِي فِيهِ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ لِذَلِكَ صَدْرِي وَرَأَيْتُ الَّذِي رَأَى عُمَرُ قَالَ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ وَعُمَرُ عِنْدَهُ جَالِسٌ لَا يَتَكَلَّمُ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّكَ رَجُلٌ شَابٌّ عَاقِلٌ وَلَا نَتَّهِمُكَ كُنْتَ تَكْتُبُ الْوَحْيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَتَبَّعْ الْقُرْآنَ فَاجْمَعْهُ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفَنِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنْ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَيَّ مِمَّا أَمَرَنِي بِهِ مِنْ جَمْعِ الْقُرْآنِ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلَانِ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ أَزَلْ أُرَاجِعُهُ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ اللَّهُ لَهُ صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَقُمْتُ فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنْ الرِّقَاعِ وَالْأَكْتَافِ وَالْعُسُبِ وَصُدُورِ الرِّجَالِ حَتَّى وَجَدْتُ مِنْ سُورَةِ التَّوْبَةِ آيَتَيْنِ مَعَ خُزَيْمَةَ الْأَنْصَارِيِّ لَمْ أَجِدْهُمَا مَعَ أَحَدٍ غَيْرِهِ{ لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ }إِلَى آخِرِهِمَا وَكَانَتْ الصُّحُفُ الَّتِي جُمِعَ فِيهَا الْقُرْآنُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ ثُمَّ عِنْدَ عُمَرَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ ثُمَّ عِنْدَ حَفْصَةَ بِنْتِ عُمَرَتَابَعَهُ عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ وَاللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ عَنْ ابْنِ شِهَابٍ وَقَالَ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الْأَنْصَارِيِّ وَقَالَ مُوسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ وَتَابَعَهُ يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَقَالَ أَبُو ثَابِتٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ وَقَالَ مَعَ خُزَيْمَةَ أَوْ أَبِي خُزَيْمَةَ

Mae wedi dweud wrthym [Abu Al Yaman] Mae wedi dweud wrthym [Syu'aib] gan [Az Zuhri] dywedodd; Adroddwyd i mi [Ibn As Sabbaq] fod [Zaid bin Thabit Al Ansari radliallahu 'anhu] - un o awduron y datguddiad - wedi dweud; Daeth Abu Bakr As Siddiq ataf yn ystod rhyfel Yamamah, pan oedd Umar wrth ei ymyl. Dywedodd Abu Bakr fod Umar wedi dod ataf a dweud; 'Yn wir, mae rhyfel Yamamah wedi cynddeiriogi ar -ar- y cymdeithion, ac rwy'n ofni y bydd yn digwydd i'r rhai sy'n cofio'r Qur'an mewn gwledydd eraill fel y bydd llawer ohonynt yn marw oni bai eich bod yn gorchymyn casglu -dogfennaeth- y Qur'an'. Dywedodd Abu Bakr wrth Umar; 'Sut alla i weithio ar brosiect nad yw'r Proffwyd sallallaahu 'alaihi wasallam erioed wedi gweithio arno?' Atebodd Umar; 'Wrth Allah mae'n beth da'. Daliodd ati i ailadrodd hynny nes i Allah agor fy nghalon wrth iddo agor calon Umar ac fe gytunais ag ef. Dywedodd Zaid; dywedodd Abu Bakr; -ar y pryd roedd Umar yn eistedd wrth ei ymyl, ac ni ddywedodd ddim.- 'Yn wir, rydych chi'n ddyn ifanc deallus, nid ydym yn eich amau, ac fe ysgrifennoch chi hefyd y datguddiadau ar gyfer Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam, felly casglwch y Qur'an -yn ofalus-'. Dywedodd Zaid; 'Wrth Allah, pe byddent wedi gofyn i mi symud mynydd o'r mynyddoedd presennol, ni fyddai wedi bod yn anoddach i mi na -chasglu neu ddogfennu'r Qur'an-. Pam ydych chi'n gwneud rhywbeth na wnaeth Negesydd Allah sallallaahu 'alaihi wasallam erioed?' atebodd Abu Bakr; 'Wrth Allah, mae'n dda'. Daliwyd ati i ailadrodd hynny, nes i Allah agor fy nghalon wrth iddo agor calonnau'r ddau ohonyn nhw -Abu Bakr ac Umar-. Yna casglais y Qur'an - wedi'i ysgrifennu - ar groen, dail palmwydd dyddiad, a cherrig gwyn meddal, yn ogystal â'r cistiau - wedi'u cofio - gan fy ffrindiau. Nes i mi ddod o hyd i ddau adnod o'r llythyr Taubah o Khuzaimah na chefais yn unrhyw un o fy ffrindiau. Sef yr adnod: Yn wir mae Negesydd wedi dod atoch o'ch pobl eich hun, yn drwm am eich dioddefaint, yn awyddus iawn am ffydd ac iachawdwriaeth i chi, yn drugarog iawn ac yn drugarog tuag at y credinwyr. Os byddant yn troi oddi wrth ffydd, yna dywedwch: 'Mae Allah yn ddigonol i mi; nid oes duw ond Ef. Ynddo Ef yn unig yr wyf yn rhoi fy ymddiriedaeth ac Ef yw'r Duw sy'n berchen ar yr 'Orsedd fawr'. -9: 128-129-. A'r mushaf a gasglais oedd gydag Abu Bakr nes iddo farw, yna gydag Umar nes iddo farw, ar ôl hynny roedd gyda Hafshah, merch Umar. Cafodd ei adrodd hefyd gan ['Uthman bin 'Umar] ac [Al Laits] gan [Yunus] gan [Ibn Shihab]; Dywedodd Al Laits; Dywedodd wrthyf ['Abdur Rahman bin Khalid] gan [Ibn Shihab]; meddai; mae gydag Abu Huzaimah Al Ansari. Tra dywedodd [Moses]; Gan [Ibrahim] Dywedodd wrthym [Ibn Shihab]; 'Mae gydag Abu Khuzaimah'. Hefyd wedi'i adrodd gan [Ya'qub bin Ibrahim] gan [ei dad]. Dywedodd [Abu Thabit]; Ar ôl dweud wrthym [Ibrahim] dywedodd; 'Mae gyda Khuzaimah neu Abu Khuzaimah.